১২. সচ্চসংযুত্তং

১. সমাধিৱগ্গো

১. সমাধিসুত্তৱণ্ণনা

১০৭১. সচ্চসংযুত্তস্স পঠমে সমাধিং, ভিক্খৱেতি তে কিৰ ভিক্খূ চিত্তেকগ্গতায পৰিহাযন্তি, অথ নেসং সত্থা – ‘‘এৱমেতে চিত্তেকগ্গতং লভিত্ৱা, কম্মট্ঠানং ৱড্ঢেত্ৱা, ৱিসেসং পাপুণিস্সন্তী’’তি ইমং দেসনং আৰভি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যোগো কৰণীযোতি এত্থ যথাভূতাদিৱসেন কাৰণচ্ছেদো ৱেদিতব্বো. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি – ভিক্খৱে, যস্মা সমাহিতো ভিক্খু চত্তাৰি সচ্চানি যথাভূতং পজানাতি, তস্মা তুম্হেহি চ সমাহিতেহি চতুন্নং সচ্চানং যথাভূতং পজাননত্থায ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যোগো কৰণীযো. তথা যস্মা চত্তাৰি সচ্চানি তথাগতস্সেৱ পাতুভাৱা পাকটানি হোন্তি, যস্মা চ তথাগতেন সুৱিভত্তানি, যস্মা চ তেসু অপৰিমাণা ৱণ্ণা অপৰিমাণানি পদব্যঞ্জনানি, যস্মা চ তেসং অপ্পটিৱিদ্ধত্তা ৱট্টং ৱড্ঢতি, তেসং পটিৱিদ্ধকালতো পট্ঠায ন ৱড্ঢতি, তস্মা ‘‘এৱং নো ৱট্টং ন ৱড্ঢিস্সতী’’তি তুম্হেহি ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যোগো কৰণীযো.

২. পটিসল্লানসুত্তৱণ্ণনা

১০৭২. দুতিযং কাযৱিৱেকৱিকলানং কাযৱিৱেকপটিলাভত্থায ৱুত্তং.

৩. পঠমকুলপুত্তসুত্তাদিৱণ্ণনা

১০৭৩-৭৫. ততিযে অভিসমযাযাতি অভিসমযত্থায. সমণব্ৰাহ্মণাতি চেত্থ সাসনাৱচৰা অধিপ্পেতা. তথা চতুত্থপঞ্চমেসু, তেন তেন অভিলাপেন বুজ্ঝনকানং পন অজ্ঝাসযেনেতানি ৱুত্তানি.

৬. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা

১০৭৬. ছট্ঠে অভিসম্বুদ্ধং পকাসেসুন্তি অভিসম্বুদ্ধো অহন্তি এৱং অত্তানং অভিসম্বুদ্ধং পকাসযিংসু. ইমস্মিঞ্হি সুত্তে সব্বঞ্ঞুবুদ্ধা চ সমণগহণেন গহিতা.

১০. তিৰচ্ছানকথাসুত্তৱণ্ণনা

১০৮০. দসমে অনেকৱিহিতন্তি অনেকৱিধং. তিৰচ্ছানকথন্তি অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিৰচ্ছানভূতং কথং. ৰাজকথন্তিআদীসু ৰাজানং আৰব্ভ ‘‘মহাসম্মতো মন্ধাতা ধম্মাসোকো এৱং মহানুভাৱো’’তিআদিনা নযেন পৱত্তকথা ৰাজকথা. এস নযো চোৰকথাদীসু. তেসু ‘‘অসুকো ৰাজা অভিৰূপো দস্সনীযো’’তিআদিনা নযেন গেহসিতকথাৱ তিৰচ্ছানকথা হোতি. ‘‘সোপি নাম এৱং মহানুভাৱো খযং গতো’’তি এৱং পৱত্তা পন কম্মট্ঠানভাৱে তিট্ঠতি. চোৰেসুপি ‘‘মূলদেৱো এৱং মহানুভাৱো মেঘমালো এৱং মহানুভাৱো’’তি তেসং কম্মং পটিচ্চ ‘‘অহো সূৰা’’তি গেহসিতকথাৱ তিৰচ্ছানকথা. যুদ্ধেপি ভাৰতযুদ্ধাদীসু ‘‘অসুকেন অসুকো এৱং মাৰিতো এৱং ৱিদ্ধো’’তি কামস্সাদৱসেনেৱ কথা তিৰচ্ছানকথা, ‘‘তেপি নাম খযং গতা’’তি এৱং পৱত্তা পন সব্বত্থ কম্মট্ঠানমেৱ হোতি. অপিচ অন্নাদীসু ‘‘এৱং ৱণ্ণৱন্তং গন্ধৱন্তং ৰসৱন্তং ফস্সসম্পন্নং খাদিম্হ ভুঞ্জিম্হ পিৱিম্হ পৰিভুঞ্জিম্হা’’তি কামস্সাদৱসেন কথেতুং ন ৱট্টতি. সাত্থকং পন কত্ৱা ‘‘পুব্বে এৱং ৱণ্ণাদিসম্পন্নং অন্নং পানং ৱত্থং সযনং মালং গন্ধং ৱিলেপনং সীলৱন্তানং অদম্হ, চেতিযে পূজং অকৰিম্হা’’তি কথেতুং ৱট্টতি.

ঞাতিকথাদীসুপি ‘‘অম্হাকং ঞাতকা সূৰা সমত্থা’’তি ৱা, ‘‘পুব্বে মযং এৱং ৱিচিত্ৰেহি যানেহি ৱিচৰিম্হা’’তি ৱা অস্সাদৱসেন ৱত্তুং ন ৱট্টতি. সাত্থকং পন কত্ৱা ‘‘তেপি নো ঞাতকা খযং গতা’’তি ৱা, ‘‘পুব্বে মযং এৱৰূপা উপাহনা সঙ্ঘস্স অদম্হা’’তি ৱা কথেতব্বা. গামকথাদীসুপি সুনিৱিট্ঠদুন্নিৱিট্ঠসুভিক্খদুব্ভিক্খাদিৱসেন ৱা ‘‘অসুকগামৱাসিনো সূৰা সমত্থা’’তি ৱা এৱং অস্সাদৱসেন ৱত্তুং ন ৱট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৱা ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তি ৱা, ‘‘খযং গতা’’তি ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি. নিগমনগৰজনপদকথাসুপি এসেৱ নযো.

ইত্থিকথাপি ৱণ্ণসণ্ঠানাদীনি পটিচ্চ অস্সাদৱসেন ৱত্তুং ন ৱট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না খযং গতা’’তি এৱমেৱ ৱট্টতি. সূৰকথাপি ‘‘নন্দিমিত্তো নাম যোধো সূৰো অহোসী’’তি অস্সাদৱসেন ৱত্তুং ন ৱট্টতি, ‘‘সদ্ধো পসন্নো অহোসি, খযং গতো’’তি এৱমেৱ ৱট্টতি. সুৰাকথাতিপি পাঠো. সাপি চেসা সুৰাকথা ‘‘এৱৰূপা নাম সুৰা পীতা ৰতিজননী হোতী’’তি অস্সাদৱসেনেৱ ন ৱট্টতি, আদীনৱৱসেন পন ‘‘উম্মত্তকসংৱত্তনিকা’’তিআদিনা নযেন ৱট্টতি. ৱিসিখাকথাপি ‘‘অসুকৱিসিখা সুনিৱিট্ঠা দুন্নিৱিট্ঠা’’তি ৱা, ‘‘অসুকৱিসিখায ৱাসিনো সূৰা সমত্থা’’তি ৱা অস্সাদৱসেনেৱ ৱত্তুং ন ৱট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না খযং গতা’’তি এচ্চেৱং ৱট্টতি. কুম্ভট্ঠানকথাতি উদকতিত্থকথা ৱুচ্চতি, কুম্ভদাসিকথা ৱা. সাপি ‘‘পাসাদিকা নচ্চিতুং গাযিতুং ছেকা’’তি অস্সাদৱসেন ন ৱট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তিআদিনা নযেনেৱ ৱট্টতি.

পুব্বপেতকথাতি অতীতঞাতিকথা. তত্থ ৱত্তমানঞাতিকথাসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো. নানত্তকথাতি পুৰিমপচ্ছিমকথাহি ৱিমুত্তা অৱসেসা নানাসভাৱা নিৰত্থককথা. লোকক্খাযিকাতি ‘‘অযং লোকো কেন নিম্মিতো, অসুকেন নাম নিম্মিতো, কাকো সেতো অট্ঠীনং সেতত্তা, বলাকা ৰত্তা লোহিতস্স ৰত্তত্তা’’তি এৱমাদিকা লোকাযতৱিতণ্ডসল্লাপকথা. সমুদ্দক্খাযিকা নাম ‘‘কস্মা সমুদ্দো সাগৰো, সাগৰদেৱেন খনিতত্তা সাগৰো, খতো মেতি হত্থমুদ্দায নিৱেদিতত্তা সমুদ্দো’’তি এৱমাদিকা নিৰত্থকসমুদ্দক্খাযিককথা. ইতি ভৱো ইতি অভৱোতি যং ৱা তং ৱা নিৰত্থককাৰণং ৱত্ৱা পৱত্তিতকথা ইতিভৱাভৱকথা. এত্থ চ ভৱোতি সস্সতং, অভৱোতি উচ্ছেদং. ভৱোতি ৱুদ্ধি, অভৱোতি হানি. ভৱোতি কামসুখং, অভৱোতি অত্তকিলমথো. ইতি ইমায ছব্বিধায ইতিভৱাভৱকথায সদ্ধিং বাত্তিংস তিৰচ্ছানকথা নাম হোন্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

পঠমো ৱগ্গো.

২. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গো

১. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা

১০৮১. দুতিযস্স পঠমে বাৰাণসিযন্তি এৱংনামকে নগৰে. ইসিপতনে মিগদাযেতি ইসীনং পতনুপ্পতনৱসেন এৱংলদ্ধনামে মিগানং অভযদানৱসেন দিন্নত্তা মিগদাযসঙ্খাতে আৰামে. এত্থ হি উপ্পন্নুপ্পন্না সব্বঞ্ঞুইসযো পতন্তি, ধম্মচক্কপ্পৱত্তনত্থং নিসীদন্তীতি অত্থো. নন্দমূলকপব্ভাৰতো সত্তাহচ্চযেন নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতা অনোতত্তদহে কতমুখধোৱনাদিকিচ্চা আকাসেন আগন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধইসযোপেত্থ ওতৰণৱসেন পতন্তি, উপোসথত্থঞ্চ অনুপোসথত্থঞ্চ সন্নিপতন্তি, গন্ধমাদনং পটিগচ্ছন্তাপি ততোৱ উপ্পতন্তীতি ইমিনা ইসীনং পতনুপ্পতনৱসেন তং ‘‘ইসিপতন’’ন্তি ৱুচ্চতি.

আমন্তেসীতি দীপঙ্কৰপাদমূলে কতাভিনীহাৰতো পট্ঠায পাৰমিযো পূৰেন্তো অনুপুব্বেন পচ্ছিমভৱে কতাভিনিক্খমনো অনুপুব্বেন বোধিমণ্ডং পত্ৱা তত্থ অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো মাৰবলং ভিন্দিত্ৱা পঠমযামে পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰিত্ৱা মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং ৱিসোধেত্ৱা পচ্ছিমযামাৱসানে দসসহস্সিলোকধাতুং উন্নাদেন্তো সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা সত্ত সত্তাহানি বোধিমণ্ডে ৱীতিনামেত্ৱা মহাব্ৰহ্মুনা আযাচিতধম্মদেসনো বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেত্ৱা লোকানুগ্গহেন বাৰাণসিং গন্ত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযে সঞ্ঞাপেত্ৱা ধম্মচক্কং পৱত্তেতুকামো আমন্তেসি.

দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তাতি দ্ৱে ইমে, ভিক্খৱে, কোট্ঠাসা. ইমস্স পন পদস্স সহ সমুদাহাৰেন সমুদাহাৰনিগ্ঘোসো হেট্ঠা অৱীচিং উপৰি ভৱগ্গং পত্ৱা দসসহস্সিলোকধাতুং পত্থৰিত্ৱা অট্ঠাসি. তস্মিংযেৱ সমযে অট্ঠাৰসকোটিসঙ্খা ব্ৰহ্মানো সমাগচ্ছিংসু, পচ্ছিমদিসায সূৰিযো অত্থমেতি, পাচীনদিসায আসাড়্হনক্খত্তেন যুত্তো পুণ্ণচন্দো উগ্গচ্ছতি. তস্মিং সমযে ভগৱা ইমং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তং আৰভন্তো ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা’’তিআদিমাহ.

তত্থ পব্বজিতেনাতি গিহিসংযোজনং ছিন্দিত্ৱা পব্বজ্জুপগতেন. ন সেৱিতব্বাতি ন ৱড়ঞ্জেতব্বা. যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগোতি যো চ অযং ৱত্থুকামেসু কিলেসকামসুখস্স অনুযোগো. হীনোতি লামকো. গম্মোতি গামৱাসীনং সন্তকো. পোথুজ্জনিকোতি অন্ধবালজনেন আচিণ্ণো. অনৰিযোতি ন অৰিযো ন ৱিসুদ্ধো ন উত্তমো ন ৱা অৰিযানং সন্তকো. অনত্থসংহিতোতি ন অত্থসংহিতো, হিতসুখাৱহকাৰণং অনিস্সিতোতি অত্থো. অত্তকিলমথানুযোগোতি অত্তনো কিলমথস্স অনুযোগো, অত্তনো দুক্খকৰণন্তি অত্থো. দুক্খোতি কণ্টকাপস্সযসেয্যাদীহি অত্তমাৰণেহি দুক্খাৱহো.

পঞ্ঞাচক্খুং কৰোতীতি চক্খুকৰণী. দুতিযপদং তস্সেৱ ৱেৱচনং. উপসমাযাতি কিলেসূপসমত্থায. অভিঞ্ঞাযাতি চতুন্নং সচ্চানং অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি তেসংযেৱ সম্বুজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি নিব্বানসচ্ছিকিৰিযায. সেসমেত্থ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং হেট্ঠা তত্থ তত্থ ৱুত্তমেৱ. সচ্চকথাপি সব্বাকাৰেনেৱ ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৫২৯) ৱিত্থাৰিতা.

তিপৰিৱট্টন্তি সচ্চঞাণকিচ্চঞাণকতঞাণসঙ্খাতানং তিণ্ণং পৰিৱট্টানং ৱসেন তিপৰিৱট্টং. এত্থ হি ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদয’’ন্তি এৱং চতূসু সচ্চেসু যথাভূতং ঞাণং সচ্চঞাণং নাম. তেসুযেৱ ‘‘পৰিঞ্ঞেয্যং পহাতব্ব’’ন্তি এৱং কত্তব্বকিচ্চজাননঞাণং কিচ্চঞাণং নাম. ‘‘পৰিঞ্ঞাতং পহীন’’ন্তি এৱং তস্স তস্স কিচ্চস্স কতভাৱজাননঞাণং কতঞাণং নাম. দ্ৱাদসাকাৰন্তি তেসংযেৱ একেকস্মিং সচ্চে তিণ্ণং তিণ্ণং আকাৰানং ৱসেন দ্ৱাদসাকাৰং. ঞাণদস্সনন্তি এতেসং তিপৰিৱট্টানং দ্ৱাদসন্নং আকাৰানং ৱসেন উপ্পন্নঞাণসঙ্খাতং দস্সনং. ধম্মচক্খুন্তি অঞ্ঞত্থ তযো মগ্গা তীণি চ ফলানি ধম্মচক্খু নাম হোন্তি, ইধ পঠমমগ্গোৱ.

ধম্মচক্কেতি পটিৱেধঞাণে চেৱ দেসনাঞাণে চ. বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স হি চতূসু সচ্চেসু উপ্পন্নং দ্ৱাদসাকাৰং পটিৱেধঞাণম্পি, ইসিপতনে নিসিন্নস্স দ্ৱাদসাকাৰায সচ্চদেসনায পৱত্তিতং দেসনাঞাণম্পি ধম্মচক্কং নাম. উভযম্পি হেতং দসবলস্স উৰে পৱত্তঞাণমেৱ. ইমায দেসনায পকাসেন্তেন ভগৱতা ধম্মচক্কং পৱত্তিতং নাম. তং পনেতং ধম্মচক্কং যাৱ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰো অট্ঠাৰসহি ব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাতি, তাৱ নং ভগৱা পৱত্তেতি নাম, পতিট্ঠিতে চ পৱত্তিতং নাম. তং সন্ধায পৱত্তিতে চ পন ভগৱতা ধম্মচক্কে ভুম্মা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুন্তিআদি ৱুত্তং.

তত্থ ভুম্মাতি ভূমট্ঠকদেৱতা. সদ্দমনুস্সাৱেসুন্তি একপ্পহাৰেনেৱ সাধুকাৰং দত্ৱা – ‘‘এতং ভগৱতা’’তিআদীনি ৱদন্তা অনুসাৱযিংসু. ওভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোভাসো. সো হি তদা দেৱানং দেৱানুভাৱং অতিক্কমিত্ৱা ৱিৰোচিত্থ. অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞোতি ইমস্সপি উদানস্স উদাহাৰনিগ্ঘোসো দসসহস্সিলোকধাতুং ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি.

৯. সঙ্কাসনসুত্তৱণ্ণনা

১০৮৯. নৱমে অপৰিমাণা ৱণ্ণাতি অপ্পমাণানি অক্খৰানি. ব্যঞ্জনাতি তেসংযেৱ ৱেৱচনং, ৱণ্ণানং ৱা একদেসা যদিদং ব্যঞ্জনা নাম. সঙ্কাসনাতি ৱিভত্তিযো. একমেকস্মিঞ্হি সচ্চে সব্বাকাৰেন ৱিত্থাৰিযমানে ৱণ্ণাদীনং অন্তো নাম নত্থি. তস্মা এৱমাহ.

১০. তথসুত্তৱণ্ণনা

১০৯০. দসমে সভাৱাৱিজহনট্ঠেন তথং. দুক্খঞ্হি দুক্খমেৱ ৱুত্তং. সভাৱস্স অমোঘতায অৱিতথং. ন হি দুক্খং অদুক্খং নাম হোতি. অঞ্ঞভাৱানুপগমেন অনঞ্ঞথং. ন হি দুক্খং সমুদযাদিভাৱং উপগচ্ছতি. সমুদযাদীসুপি এসেৱ নযোতি.

ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গো দুতিযো.

৩. কোটিগামৱগ্গো

১. কোটিগামসুত্তৱণ্ণনা

১০৯১. ততিযস্স পঠমে অননুবোধাতি অননুবুজ্ঝনেন. অপ্পটিৱেধাতি অপ্পটিৱিজ্ঝনেন.

২. দুতিযকোটিগামসুত্তৱণ্ণনা

১০৯২. দুতিযে চেতোৱিমুত্তি পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি ফলসমাপত্তিফলপঞ্ঞানং নামং.

৭. তথসুত্তৱণ্ণনা

১০৯৭. সত্তমে তস্মা অৰিযসচ্চানীতি যস্মা তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানি, তস্মা অৰিযানং সচ্চানীতি ৱুচ্চন্তি. ন হি ৱিতথানি অৰিযা অৰিযসচ্চতো পটিৱিজ্ঝন্তি.

৮. লোকসুত্তৱণ্ণনা

১০৯৮. অট্ঠমে তথাগতো অৰিযো, তস্মা ‘‘অৰিযসচ্চানী’’তি যস্মা অৰিযেন তথাগতেন পটিৱিদ্ধত্তা দেসিতত্তা চ তানি অৰিযসন্তকানি হোন্তি, তস্মা অৰিযস্স সচ্চত্তা অৰিযসচ্চানীতি অত্থো.

১০. গৱম্পতিসুত্তৱণ্ণনা

১১০০. দসমে সহঞ্চনিকেতি সহঞ্চনিযনগৰে. যো, ভিক্খৱে, দুক্খং পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি সো পস্সতীতিআদি একপটিৱেধৱসেন ৱুত্তং, ইমস্মিঞ্হি সুত্তে একপটিৱেধোৱ কথিতো.

কোটিগামৱগ্গো ততিযো.

৪. সীসপাৱনৱগ্গো

১. সীসপাৱনসুত্তৱণ্ণনা

১১০১. চতুত্থস্স পঠমে যদিদং উপৰীতি যানি ইমানি উপৰি. সীসপাৱনেতি সীসপাৰুক্খে.

২. খদিৰপত্তসুত্তৱণ্ণনা

১১০২. দুতিযে অনভিসমেচ্চাতি ঞাণেন অনভিসমাগন্ত্ৱা, অপ্পটিৱিজ্ঝিত্ৱাতি অত্থো.

৩. দণ্ডসুত্তৱণ্ণনা

১১০৩. ততিযে অস্মা লোকা পৰং লোকন্তি ইমম্হা মনুস্সলোকা পৰং নিৰযম্পি, তিৰচ্ছানযোনিম্পি, পেত্তিৱিসযম্পি, মনুস্সলোকম্পি, দেৱলোকম্পি, গচ্ছন্তি, পুনপ্পুনং ৱট্টস্মিংযেৱ নিব্বত্তন্তীতি অত্থো.

৫. সত্তিসতসুত্তৱণ্ণনা

১১০৫. পঞ্চমে এৱঞ্চেতং, ভিক্খৱে, অস্সাতি, ভিক্খৱে, এৱং চে এতং ভৱেয্য, নিৰন্তৰং সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানস্স দুক্খদোমনস্সেহি সহেৱেস সচ্চাভিসমযো ভৱেয্য চেতি অত্থো.

৯. ইন্দখীলসুত্তৱণ্ণনা

১১০৯. নৱমে মুখং ওলোকেন্তীতি অজ্ঝাসযং ওলোকেন্তি. অজ্ঝাসযো ইধ মুখন্তি অধিপ্পেতো.

১০. ৱাদত্থিকসুত্তৱণ্ণনা

১১১০. দসমে সিলাযূপোতি সিলাথম্ভো. সোড়সকুক্কুকোতি সোড়সহত্থো. সোড়সকুক্কূতিপি পাঠো. হেট্ঠা নেমঙ্গমাতি হেট্ঠা আৱাটং পৱিট্ঠা. অট্ঠ কুক্কু উপৰিনেমস্সাতি অট্ঠ হত্থা আৱাটস্স উপৰি উগ্গন্ত্ৱা ঠিতা ভৱেয্যুং. ভুসাতি বলৱতী. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

সীসপাৱনৱগ্গো চতুত্থো.

৫. পপাতৱগ্গো

১. লোকচিন্তাসুত্তৱণ্ণনা

১১১১. পঞ্চমস্স পঠমে সুমাগধায পোক্খৰণিযাতি এৱংনামিকায পোক্খৰণিযা. লোকচিন্তং চিন্তেন্তোতি, ‘‘কেন নু খো চন্দিমসূৰিযা কতা, কেন মহাপথৱী, কেন মহাসমুদ্দো, কেন সত্তা উপ্পাদিতা, কেন পব্বতা, কেন অম্বতালনাড়িকেৰাদযো’’তি এৱৰূপং লোকচিন্তং চিন্তেন্তো নিসীদি.

ৱিচেতোতি ৱিগতচিত্তো ৱিক্খিত্তচিত্তো ৱা. ভূতংযেৱ অদ্দসাতি তে কিৰ অসুৰা সম্বৰিমাযং সম্পৰিৱত্তেত্ৱা যথা নে সো পুৰিসো হত্থিঅস্সাদীসু আৰুহন্তে উক্খিপিত্ৱা, ভিসমুড়ালচ্ছিদ্দেহি পৱিসন্তে পস্সতি, এৱং অধিট্ঠহিংসু. তং সন্ধায সত্থা ‘‘ভূতংযেৱ অদ্দসা’’তি আহ. দেৱানংযেৱ মোহযমানাতি দেৱানং চিত্তং মোহযন্তা. তস্মাতি যস্মা লোকচিন্তং চিন্তেন্তো উম্মত্তকোপি হোতি, তস্মা.

২-৩. পপাতসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১১২-১৩. দুতিযে পটিভানকূটোতি একো মহন্তো পব্বতসদিসো মৰিযাদপাসাণো. ততিযে অনিট্ঠৰূপন্তি অনিট্ঠসভাৱং.

৪. কূটাগাৰসুত্তৱণ্ণনা

১১১৪. চতুত্থে হেট্ঠিমং ঘৰং অকৰিত্ৱাতি থম্ভভিত্তিপাদুস্সাপনাদিনা ঘৰস্স হেট্ঠিমভাগং অকত্ৱা.

৫. ৱালসুত্তৱণ্ণনা

১১১৫. পঞ্চমে সন্থাগাৰেতি সিপ্পুগ্গণ্হনসালাযং. উপাসনং কৰোন্তেতি কণ্ডখিপনসিপ্পং কৰোন্তে. অসনং অতিপাতেন্তেতি কণ্ডং অতিক্কমেন্তে. পোঙ্খানুপোঙ্খন্তি একং কণ্ডং খিপিত্ৱা যথা অস্স সৰস্স পোঙ্খং ৱিজ্ঝতি, অপৰং অনুপোঙ্খং নাম দুতিযস্স পোঙ্খং, পুন অপৰং তস্স পোঙ্খন্তি এৱং অতিপাতেন্তে অদ্দস. যত্ৰ হি নামাতি যে নাম. দুৰভিসম্ভৱতৰন্তি দুক্কৰতৰং. সত্তধা ভিন্নস্স ৱালস্স কোটিযা কোটিং পটিৱিজ্ঝেয্যাতি একং ৱালং সত্তধা ভিন্দিত্ৱা, তস্স একং ভেদং গহেত্ৱা, ৱাতিঙ্গণমজ্ঝে বন্ধিত্ৱা, অপৰং ভেদং কণ্ডস্স অগ্গকোটিযং বন্ধিত্ৱা, উসভমত্তে ঠিতো কণ্ডবদ্ধায কোটিযা তং ৱাতিঙ্গণবদ্ধকোটিং পটিৱিজ্ঝেয্যাতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা এৱং দুপ্পটিৱিজ্ঝানি চত্তাৰি সচ্চানি, তস্মা.

৭. পঠমছিগ্গড়যুগসুত্তৱণ্ণনা

১১১৭. সত্তমে অঞ্ঞমঞ্ঞখাদিকাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং খাদনং. দুব্বলখাদিকাতি বলৱন্তেহি মচ্ছাদীহি দুব্বলানং মচ্ছাদীনং খাদনং.

৮. দুতিযছিগ্গড়যুগসুত্তৱণ্ণনা

১১১৮. অট্ঠমে মহাপথৱীতি চক্কৱাড়গব্ভন্তৰা মহাপথৱী. অধিচ্চমিদং, ভন্তেতি ইদং অধিচ্চুপ্পত্তিকং সচে তং যুগং ন পূতি ভৱেয্য, সমুদ্দে উদকং ন সুস্সেয্য, সো চ কচ্ছপো ন মৰেয্য, অপি নাম যদিচ্ছাৱসেন সিযাতি অত্থো.

এৱং অধিচ্চমিদং, ভিক্খৱেতি এত্থ মহাসীৱত্থেৰো চত্তাৰি যুগানি দস্সেতি – পুৰত্থিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ঠিতেন পুৰিসেন পক্খিত্তযুগস্স হি ছিগ্গড়েন তস্স অন্ধকচ্ছপস্স গীৱায পৱেসনং ৱিয মনুস্সপটিলাভো অধিচ্চপটিলাভী. দক্খিণচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ঠিতেন পক্খিত্তস্স পন পৰিব্ভমন্তস্স পুৰিমযুগং পত্ৱা ছিগ্গড়েন ছিগ্গড়ুপৰি আৰুড়্হস্স ছিগ্গড়েন গীৱপ্পৱেসনং ৱিয তথাগতুপ্পাদো অধিচ্চতৰসম্ভৱো. পচ্ছিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ঠিতেন পক্খিত্তস্স পন পৰিব্ভমন্তস্স পুৰিমযুগদ্ৱযং পত্ৱা ছিগ্গড়েন ছিগ্গড়ুপৰি আৰুড়্হস্স ছিগ্গড়েন গীৱপ্পৱেসনং ৱিয তথাগতপ্পৱেদিতস্স ধম্মৱিনযস্স দীপনং অধিচ্চতৰসম্ভৱং. উত্তৰচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ঠিতেন পক্খিত্তস্স পন পৰিব্ভমন্তস্স পুৰিমযুগত্তযং পত্ৱা ছিগ্গড়েন ছিগ্গড়ুপৰি আৰুড়্হস্স ছিগ্গড়েন গীৱপ্পৱেসনং ৱিয চতুসচ্চপটিৱেধো অতিৱিয অধিচ্চতৰসম্ভৱো ৱেদিতব্বো. নৱমাদীনি অভিসমযসংযুত্তে ৱুত্তনযানেৱাতি.

পপাতৱগ্গো পঞ্চমো.

৬. অভিসমযৱগ্গৱণ্ণনা

১১২১. অভিসমযৱগ্গো নিদানৱগ্গে অভিসমযসংযুত্তে ৱিত্থাৰিতোৱ.

৭. পঠমআমকধঞ্ঞপেয্যালৱগ্গো

৩. পঞ্ঞাসুত্তৱণ্ণনা

১১৩৩. আমকধঞ্ঞপেয্যালে অৰিযেন পঞ্ঞাচক্খুনাতি ৱিপস্সনং আদিং কত্ৱা লোকিযলোকুত্তৰেন ঞাণচক্খুনা.

৪. সুৰামেৰযসুত্তৱণ্ণনা

১১৩৪. সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা পটিৱিৰতাতি এত্থ সুৰা নাম পিট্ঠসুৰা, ওদনসুৰা, পূৱসুৰা, কিণ্ণপক্খিত্তা, সম্ভাৰসংযুত্তাতি পঞ্চৱিধা. মেৰযং নাম পুপ্ফাসৱো, ফলাসৱোতি, এৱং ৱুত্তো যো কোচি আসৱো. মজ্জন্তি তদেৱ উভযং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি সুৰাসৱৱিনিমুত্তং মদনীযং. যায চেতনায তং পিৱন্তি, সা পমাদস্স কাৰণত্তা পমাদট্ঠানং নাম, ততো পটিৱিৰতাতি অত্থো.

৬-৭. মত্তেয্যসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১৩৬-৩৭. মত্তেয্যাতি মাতুহিতা, মাতৰি সম্মাপটিপন্নাতি অত্থো. পেত্তেয্যাদীসু পিতুহিতা পেত্তেয্যা.

৮-৯. সামঞ্ঞসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১৩৮-৩৯. সমণানং হিতা সামঞ্ঞা. ব্ৰাহ্মণানং হিতা ব্ৰহ্মঞ্ঞা. তেসু তেসু সম্মা পটিপন্নানংযেৱেতং অধিৱচনং.

১০. পচাযিকসুত্তৱণ্ণনা

১১৪০. কুলে জেট্ঠাপচাযিনোতি কুলে জেট্ঠানং অপচাযিনো, নীচৱুত্তিনোতি অত্থো.

৮. দুতিযআমকধঞ্ঞপেয্যালৱগ্গো

৮. বীজগামসুত্তৱণ্ণনা

১১৪৮. বীজগামভূতগামসমাৰম্ভাতি মূলবীজং, খন্ধবীজং, ফড়ুবীজং, অগ্গবীজং, বীজবীজন্তি পঞ্চৱিধস্স বীজগামস্স চেৱ যস্স কস্সচি নীলতিণৰুক্খাদিকস্স ভূতগামস্স চ সমাৰম্ভা, ছেদনপচনাদিভাৱেন ৱিকোপনা পটিৱিৰতাতি অত্থো.

৯. ৱিকালভোজনসুত্তৱণ্ণনা

১১৪৯. ৱিকালভোজনাতি কালাতিক্কন্তভোজনা, মজ্ঝন্হিকাতিক্কমতো পট্ঠায যাৱকালিকপৰিভোগাতি অত্থো.

১০. গন্ধৱিলেপনসুত্তৱণ্ণনা

১১৫০. মালাদীসু মালাতি যং কিঞ্চি পুপ্ফং. গন্ধন্তি যং কিঞ্চি গন্ধজাতং. ৱিলেপনন্তি ছৱিৰাগকৰণং. তত্থ পিড়ন্ধন্তা ধাৰেন্তি নাম, ঊনট্ঠানং পূৰেন্তা মণ্ডেন্তি নাম, গন্ধৱসেন ছৱিৰাগৱসেন চ সাদিযন্তা ৱিভূসেন্তি নাম. ঠানং ৱুচ্চতি কাৰণং. তস্মা যায দুস্সীল্যচেতনায তানি মালাধাৰণাদীনি মহাজনো কৰোতি, ততো পটিৱিৰতাতি অত্থো.

৯. ততিযআমকধঞ্ঞপেয্যালৱগ্গো

১. নচ্চগীতসুত্তৱণ্ণনা

১১৫১. সাসনস্স অননুলোমত্তা ৱিসূকং পটাণীভূতং দস্সনন্তি ৱিসূকদস্সনং. অত্তনা নচ্চননচ্চাপনাদিৱসেন নচ্চা চ গীতা চ ৱাদিতা চ অন্তমসো মযূৰনচ্চাদিৱসেনাপি পৱত্তানং নচ্চাদীনং ৱিসূকভূতা দস্সনা চাতি নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা. নচ্চাদীনি হি অত্তনা পযোজেতুং ৱা পৰেহি পযোজাপেতুং ৱা পযুত্তানি পস্সিতুং ৱা নেৱ ভিক্খূনং, ন ভিক্খুনীনং ৱট্টন্তি.

২. উচ্চাসযনসুত্তৱণ্ণনা

১১৫২. উচ্চাসযনং ৱুচ্চতি পমাণাতিক্কন্তং. মহাসযনং অকপ্পিযত্থৰণং, ততো পটিৱিৰতাতি অত্থো.

৩. জাতৰূপসুত্তৱণ্ণনা

১১৫৩. জাতৰূপন্তি সুৱণ্ণং. ৰজতন্তি কহাপণো – লোহমাসকো, জতুমাসকো, দাৰুমাসকোতি যে ৱোহাৰং গচ্ছন্তি, তস্স উভযস্সাপি পটিগ্গহণা পটিৱিৰতা. নেৱ নং উগ্গণ্হন্তি ন উগ্গণ্হাপেন্তি, ন উপনিক্খিত্তং সাদিযন্তীতি অত্থো.

৪. আমকধঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা

১১৫৪. আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণাতি সালি-ৱীহি-যৱ-গোধুম-কঙ্গু-ৱৰক-কুদ্ৰূসকসঙ্খাতস্স সত্তৱিধস্সাপি আমকধঞ্ঞস্স পটিগ্গহণা. ন কেৱলঞ্চ এতেসং পটিগ্গহণমেৱ, আমসনম্পি ভিক্খূনং ন ৱট্টতিযেৱ.

৫. আমকমংসসুত্তৱণ্ণনা

১১৫৫. আমকমংসপটিগ্গহণাতি এত্থ অঞ্ঞত্ৰ উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতা আমকমংসমচ্ছানং পটিগ্গহণমেৱ ভিক্খূনং ন ৱট্টতি, নো আমসনং.

৬. কুমাৰিকসুত্তৱণ্ণনা

১১৫৬. ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণাতি এত্থ ইত্থীতি পুৰিসন্তৰগতা, ইতৰা কুমাৰিকা নাম. তাসং পটিগ্গহণম্পি আমসনম্পি অকপ্পিযমেৱ.

৭. দাসিদাসসুত্তৱণ্ণনা

১১৫৭. দাসিদাসপটিগ্গহণাতি এত্থ দাসিদাসৱসেনেৱ তেসং পটিগ্গহণং ন ৱট্টতি, ‘‘কপ্পিযকাৰকং দম্মি, আৰামিকং দম্মী’’তি এৱং ৱুত্তে পন ৱট্টতি.

১০. চতুত্থআমকধঞ্ঞপেয্যালৱগ্গো

১. খেত্তৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা

১১৬১. অজেড়কাদীসু খেত্তৱত্থুপৰিযোসানেসু কপ্পিযাকপ্পিযনযো ৱিনযৱসেন উপপৰিক্খিতব্বো. তত্থ খেত্তং নাম যস্মিং পুব্বণ্ণং ৰুহতি. ৱত্থু নাম যস্মিং অপৰণ্ণং ৰুহতি. যত্থ ৱা উভযং ৰুহতি, তং খেত্তং. তদত্থায অকতভূমিভাগো ৱত্থু. খেত্তৱত্থুসীসেন চেত্থ ৱাপিতড়াকাদীনিপি সঙ্গহিতানেৱ.

২-৩. কযৱিক্কযসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১৬২-৬৩. কযৱিক্কযাতি কযা চ ৱিক্কযা চ. দূতেয্যং ৱুচ্চতি দূতকম্মং, গিহীনং পণ্ণং ৱা সাসনং ৱা গহেত্ৱা তত্থ তত্থ গমনং. পহিণগমনং ৱুচ্চতি ঘৰা ঘৰং পেসিতস্স খুদ্দকগমনং. অনুযোগো নাম তদুভযকৰণং. তস্মা দূতেয্যপহিণগমনানুযোগাতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.

৪. তুলাকূটসুত্তৱণ্ণনা

১১৬৪. তুলাকূটাদীসু কূটন্তি ৱঞ্চনং. তত্থ তুলাকূটং তাৱ ৰূপকূটং, অঙ্গকূটং, গহণকূটং, পটিচ্ছন্নকূটন্তি চতুব্বিধং হোতি. তত্থ ৰূপকূটং নাম দ্ৱে তুলা সমৰূপা কত্ৱা গণ্হন্তো মহতিযা গণ্হাতি, দদন্তো খুদ্দিকায দেতি. অঙ্গকূটং নাম গণ্হন্তো পচ্ছাভাগে হত্থেন তুলং অক্কমতি, দদন্তো পুব্বভাগে. গহণকূটং নাম গণ্হন্তো মূলে ৰজ্জুং গণ্হাতি, দদন্তো অগ্গে. পটিচ্ছন্নকূটং নাম তুলং সুসিৰং কত্ৱা অন্তো অযচুণ্ণং পক্খিপিত্ৱা গণ্হন্তো তং পচ্ছাভাগে কৰোতি, দদন্তো অগ্গভাগে.

কংসো ৱুচ্চতি সুৱণ্ণপাতি, তায ৱঞ্চনং কংসকূটং. কথং? একং সুৱণ্ণপাতিং কত্ৱা অঞ্ঞা দ্ৱে তিস্সো লোহপাতিযো সুৱণ্ণৱণ্ণা কৰোন্তি. ততো জনপদং গন্ত্ৱা, কিঞ্চিদেৱ অড্ঢকুলং পৱিসিত্ৱা, ‘‘সুৱণ্ণভাজনানি কিণথা’’তি ৱত্ৱা, অগ্ঘে পুচ্ছিতে সমগ্ঘতৰং দাতুকামা হোন্তি, ততো তেহি ‘‘কথং ইমেসং সুৱণ্ণভাৱো জানিতব্বো’’তি ৱুত্তে ‘‘ৱীমংসিত্ৱা গণ্হথা’’তি সুৱণ্ণপাতিং পাসাণে ঘংসিত্ৱা সব্বপাতিযো দত্ৱা গচ্ছন্তি.

মানকূটং হদযভেদ-সিখাভেদ-ৰজ্জুভেদৱসেন তিৱিধং হোতি. তত্থ হদযভেদো সপ্পিতেলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো হেট্ঠাছিদ্দেন মানেন ‘‘সণিকং আসিঞ্চা’’তি ৱত্ৱা অন্তোভাজনে বহুং পগ্ঘৰাপেত্ৱা গণ্হাতি, দদন্তো ছিদ্দং পিধায সীঘং পূৰেত্ৱা দেতি. সিখাভেদো তিলতণ্ডুলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো সণিকং সিখং উস্সাপেত্ৱা গণ্হাতি, দদন্তো ৱেগেন সিখং ভিন্দন্তো দেতি. ৰজ্জুভেদো খেত্তৱত্থুমিননকালে লব্ভতি. লঞ্জং অলভন্তা হি খেত্তং অমহন্তং মহন্তং কত্ৱা মিনন্তি.

৫. উক্কোটনসুত্তৱণ্ণনা

১১৬৫. উক্কোটনাদীসু উক্কোটনন্তি সামিকে অস্সামিকে কাতুং লঞ্জগ্গহণং. ৱঞ্চনন্তি তেহি তেহি উপাযেহি পৰেসং ৱঞ্চনং. তত্ৰিদমেকংৱত্থু – একো কিৰ লুদ্দকো মিগঞ্চ মিগপোতকঞ্চ গহেত্ৱা আগচ্ছতি. তমেকো ধুত্তো ‘‘কিং, ভো, মিগো অগ্ঘতি, কিং মিগপোতকো’’তি?, আহ. ‘‘মিগো দ্ৱে কহাপণে, মিগপোতকো এক’’ন্তি চ ৱুত্তে কহাপণং দত্ৱা, মিগপোতকং গহেত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা নিৱত্তো ‘‘ন মে, ভো, মিগপোতকেন অত্থো, মিগং মে দেহী’’তি আহ. তেন হি দ্ৱে কহাপণে দেহীতি. ননু, ভো, মযা পঠমং একো কহাপণো দিন্নোতি. আম দিন্নোতি. ইমম্পি মিগপোতকং গণ্হ, এৱং সো চ কহাপণো, অযঞ্চ কহাপণগ্ঘনকো মিগপোতকোতি দ্ৱে কহাপণা ভৱিস্সন্তীতি. সো ‘‘কাৰণং ৱদতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা মিগপোতকং গহেত্ৱা মিগং অদাসীতি.

নিকতীতি যোগৱসেন ৱা মাযাৱসেন ৱা অপামঙ্গং পামঙ্গন্তি অমণিং মণিন্তি, অসুৱণ্ণং সুৱণ্ণন্তি কত্ৱা পতিৰূপকেন ৱঞ্চনং. সাচিযোগোতি কুটিলযোগো. এতেসংযেৱ উক্কোটনাদীনমেতং নামং. তস্মা উক্কোটনসাচিযোগা ৱঞ্চনসাচিযোগা নিকতিসাচিযোগাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কেচি অঞ্ঞং দস্সেত্ৱা অঞ্ঞস্স পৰিৱত্তনং সাচিযোগোতি ৱদন্তি. তং পন ৱঞ্চনেনেৱ সঙ্গহিতং.

৬-১১. ছেদনসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১৬৬-৭১. ছেদনাদীসু ছেদনন্তি হত্থচ্ছেদনাদি. ৱধোতি মৰণং. বন্ধোতি ৰজ্জুবন্ধনাদীহি বন্ধনং. ৱিপৰামোসোতি হিমৱিপৰামোসো, গুম্বৱিপৰামোসোতি দুৱিধো. যং হিমপাতসমযে হিমেন পটিচ্ছন্না হুত্ৱা মগ্গপটিপন্নং জনং মুসন্তি, অযং হিমৱিপৰামোসো. যং গুম্বাদিপটিচ্ছন্না মুসন্তি, অযং গুম্বৱিপৰামোসো.

আলোপো ৱুচ্চতি গামনিগমাদীনং ৱিলোপকৰণং. সহসাকাৰোতি সাহসকিৰিযা, গেহং পৱিসিত্ৱা, মনুস্সানং উৰে সত্থং ঠপেত্ৱা, ইচ্ছিতভণ্ডগ্গহণং. এৱমেতস্মা ছেদনৱধবন্ধনৱিপৰামোসআলোপসহসাকাৰা পটিৱিৰতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

আমকধঞ্ঞপেয্যালৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

মহাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.