২. ৰাজকাৰামৱগ্গো

১. সহস্সভিক্খুনিসঙ্ঘসুত্তৱণ্ণনা

১০০৭. দুতিযস্স পঠমে ৰাজকাৰামেতি ৰঞ্ঞা কাৰিতত্তা এৱং লদ্ধনামে আৰামে, তং ৰঞ্ঞা পসেনদিকোসলেন কতং. পঠমবোধিযং কিৰ লাভগ্গযসগ্গপত্তং সত্থাৰং দিস্ৱা তিত্থিযা চিন্তযিংসু – ‘‘সমণো গোতমো লাভগ্গযসগ্গপত্তো, ন খো পনেস অঞ্ঞং কিঞ্চি সীলং ৱা সমাধিং ৱা নিস্সায এৱং লাভগ্গযসগ্গপত্তো. ভূমিসীসং পন তেন গহিতং, সচে মযম্পি জেতৱনসমীপে আৰামং কাৰাপেতুং সক্কুণেয্যাম, লাভগ্গযসগ্গপত্তা ভৱেয্যামা’’তি. তে অত্তনো অত্তনো উপট্ঠাকে সমাদপেত্ৱা সতসহস্সমত্তে কহাপণে লভিত্ৱা তে আদায ৰঞ্ঞো সন্তিকং অগমংসু. ৰাজা ‘‘কিং এত’’ন্তি? পুচ্ছি. মযং জেতৱনসমীপে তিত্থিযাৰামং কৰোম, সচে সমণো গোতমো ৱা সমণস্স গোতমস্স সাৱকা ৱা আগন্ত্ৱা ৱাৰেস্সন্তি, ৱাৰেতুং মা অদত্থাতি লঞ্জং অদংসু. ৰাজা লঞ্জং গহেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ কাৰেথা’’তি আহ.

তে গন্ত্ৱা, অত্তনো উপট্ঠাকেহি দব্বসম্ভাৰে আহৰাপেত্ৱা, থম্ভুস্সাপনাদীনি কৰোন্তা, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা এককোলাহলং অকংসু. সত্থা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম পমুখে ঠত্ৱা ‘‘কে পন তে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপে’’তি?, পুচ্ছি. তিত্থিযা, ভন্তে, জেতৱনসমীপে তিত্থিযাৰামং কৰোন্তীতি. আনন্দ, ইমে সাসনেন পটিৱিৰুদ্ধা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অফাসুৱিহাৰং কৰিস্সন্তি, ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা ৱাৰাপেহীতি.

থেৰো ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং গন্ত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. ৰঞ্ঞো ‘‘থেৰা, দেৱ, আগতা’’তি নিৱেদযিংসু. ৰাজা লঞ্জস্স গহিতত্তা ন নিক্খমি. থেৰা গন্ত্ৱা সত্থু আৰোচযিংসু. সত্থা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে পেসেসি. ৰাজা তেসম্পি দস্সনং ন অদাসি. তে আগন্ত্ৱা সত্থু আৰোচযিংসু ‘‘ন, ভন্তে, ৰাজা নিক্খন্তো’’তি. সত্থা তঙ্খণংযেৱ ব্যাকাসি – ‘‘অত্তনো ৰজ্জে ঠত্ৱা কালং কাতুং ন লভিস্সতী’’তি.

দুতিযদিৱসে চ সামংযেৱ ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো গন্ত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. ৰাজা ‘‘সত্থা আগতো’’তি সুত্ৱা নিক্খমিত্ৱা, নিৱেসনং পৱেসেত্ৱা, সাৰপল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৱা, যাগুখজ্জকং অদাসি. সত্থা পৰিভুত্তযাগুখাদনীযো ‘‘যাৱ ভত্তং নিট্ঠাতি, তাৱ সত্থু সন্তিকে নিসীদিস্সামী’’তি আগন্ত্ৱা নিসিন্নং ৰাজানং ‘‘তযা, মহাৰাজ, ইদং নাম কত’’ন্তি অৱত্ৱা, ‘‘কাৰণেনেৱ নং সঞ্ঞাপেস্সামী’’তি ইদং অতীতকাৰণং আহৰি – মহাৰাজ, পব্বজিতে নাম অঞ্ঞমঞ্ঞং যুজ্ঝাপেতুং ন ৱট্টতি. অতীতেপি ইসযো অঞ্ঞমঞ্ঞং যুজ্ঝাপেত্ৱা সহ ৰট্ঠেন ৰাজা সমুদ্দং পৱিট্ঠোতি. কদা ভগৱাতি?

অতীতে, মহাৰাজ, ভৰুৰট্ঠে ভৰুৰাজা নাম ৰজ্জং কাৰেতি. পঞ্চসতা পঞ্চসতা দ্ৱে ইসিগণা পব্বতপাদতো লোণম্বিলসেৱনত্থায ভৰুনগৰং গন্ত্ৱা নগৰস্স অৱিদূৰে দ্ৱে ৰুক্খা অত্থি, পঠমং আগতো ইসিগণো একস্স ৰুক্খস্স মূলে নিসীদি, পচ্ছাগতোপি একস্সাতি. তে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা পব্বতপাদং এৱ অগমংসু. তে পুন আগচ্ছন্তাপি অত্তনো ৰুক্খমূলেযেৱ নিসীদন্তি. অদ্ধানে গচ্ছন্তে একো ৰুক্খো সুক্খি, তস্মিং সুক্খে আগতা তাপসা ‘‘অযং ৰুক্খো মহা, অম্হাকম্পি তেসম্পি পহোস্সতী’’তি ইতৰেসং ৰুক্খমূলস্স একপদেসে নিসীদিংসু. তে পচ্ছা আগচ্ছন্তা ৰুক্খমূলং অপৱিসিত্ৱা বহি ঠিতাৱ ‘‘কস্মা তুম্হে এত্থ নিসীদথা’’তি আহংসু. আচৰিযা অম্হাকং ৰুক্খো সুক্খো, অযং ৰুক্খো মহা, তুম্হেপি পৱিসথ, তুম্হাকম্পি অম্হাকম্পি পহোস্সতীতি. তে ‘‘ন মযং পৱিসাম, নিক্খমথ তুম্হে’’তি কথং ৱড্ঢেত্ৱা ‘‘ন তুম্হে অত্তনোৱ মনেন নিক্খমিস্সথা’’তি হত্থাদীসু গহেত্ৱা নিক্কড্ঢিংসু. তে ‘‘হোতু সিক্খাপেস্সাম নে’’তি ইদ্ধিযা সোৱণ্ণমযানি দ্ৱে চক্কানি ৰজতমযঞ্চ অক্খং মাপেত্ৱা পৱট্টেন্তা ৰাজদ্ৱাৰং অগমিংসু. ৰঞ্ঞো ‘‘এৱৰূপং, দেৱ, তাপসা পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা ঠিতা’’তি নিৱেদযিংসু. ৰাজা তুট্ঠো ‘‘পক্কোসথা’’তি তে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মহাকম্মং তুম্হেহি কতং, অত্থি ৱো কিঞ্চি মযা কত্তব্ব’’ন্তি আহ. আম, মহাৰাজ, অম্হাকং নিসিন্নট্ঠানং একৰুক্খমূলং অত্থি, তং অঞ্ঞেহি ইসীহি গহিতং, তং নো দাপেহীতি. ৰাজা পুৰিসে পেসেত্ৱা তাপসে নিক্কড্ঢাপেসি.

তে বহি ঠিতা ‘‘কিং নু খো দত্ৱা লভিংসূ’’তি ওলোকযমানা ‘‘ইদং নামা’’তি দিস্ৱা ‘‘মযম্পি লঞ্জং দত্ৱা পুন গণ্হিস্সামা’’তি ইদ্ধিযা সোৱণ্ণমযং ৰথপঞ্জৰং মাপেত্ৱা আদায অগমংসু. ৰাজা দিস্ৱা তুট্ঠো – ‘‘কিং, ভন্তে, কাতব্ব’’ন্তি?, আহ. মহাৰাজ অম্হাকং ৰুক্খমূলে অঞ্ঞো ইসিগণো নিসিন্নো, তং নো ৰুক্খমূলং দাপেহীতি. ৰাজা পুৰিসে পেসেত্ৱা তে নিক্কড্ঢাপেসি. তাপসা অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কত্ৱা, ‘‘অননুচ্ছৱিকং অম্হেহি কত’’ন্তি ৱিপ্পটিসাৰিনো হুত্ৱা পব্বতপাদমেৱ অগমংসু. ততো দেৱতা ‘‘অযং ৰাজা দ্ৱিন্নং ইসিগণানং হত্থতো লঞ্জং গহেত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কাৰাপেসী’’তি কুজ্ঝিত্ৱা মহাসমুদ্দং উব্বট্টেত্ৱা তস্স ৰঞ্ঞো ৱিজিতং যোজনসহস্সমত্তট্ঠানং সমুদ্দমেৱ অকংসূতি.

‘‘ইসীনমন্তৰং কত্ৱা, ভৰুৰাজাতি মে সুতং;

উচ্ছিন্নো সহ ৰট্ঠেহি, স ৰাজা ৱিভৱঙ্গতো’’তি. (জা. ১.২.১২৫) –

এৱং ভগৱতা ইমস্মিং অতীতে দস্সিতে যস্মা বুদ্ধানং নাম কথা ওকপ্পনিযা হোতি, ‘‘তস্মা ৰাজা অত্তনো কিৰিযং সল্লক্খেত্ৱা অনুপধাৰেত্ৱা মযা অকত্তব্বং কম্মং কত’’ন্তি ‘‘গচ্ছথ, ভণে, তিত্থিযে নিক্কড্ঢথা’’তি নিক্কড্ঢাপেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘মযা কাৰিতো ৱিহাৰো নাম নত্থি, তস্মিংযেৱ ঠানে ৱিহাৰং কাৰেস্সামী’’তি তেসং দব্বসম্ভাৰেপি অদত্ৱা ৱিহাৰং কাৰেসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

২-৩. ব্ৰাহ্মণসুত্তাদিৱণ্ণনা

১০০৮-৯. দুতিযে উদযগামিনিন্তি অত্তনো সমযে ৱড্ঢিগামিনিং. মৰণং আগমেয্যাসীতি মৰণং ইচ্ছেয্যাসি, পত্থেয্যাসি ৱা. ততিযং উত্তানমেৱ.

৪. দুগ্গতিভযসুত্তৱণ্ণনা

১০১০. চতুত্থে সব্বদুগ্গতিভযং সমতিক্কন্তোতি মনুস্সদোভগ্গং পটিক্খিত্তং.

৫. দুগ্গতিৱিনিপাতভযসুত্তৱণ্ণনা

১০১১. পঞ্চমে সব্বদুগ্গতিৱিনিপাতভযং সমতিক্কন্তোতি মনুস্সদোভগ্গেন সদ্ধিং চত্তাৰো অপাযা পটিক্খিত্তা.

৬. পঠমমিত্তামচ্চসুত্তৱণ্ণনা

১০১২. ছট্ঠে মিত্তাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গেহে আমিসপৰিভোগৱসেন ৱোহাৰমিত্তা. অমচ্চাতি আমন্তনপটিমন্তনইৰিযাপথাদীসু একতো পৱত্তকিচ্চা. ঞাতীতি সস্সুসসুৰপক্খিকা. সালোহিতাতি সমানলোহিতা ভাতিভগিনিমাতুলাদযো.

৭. দুতিযমিত্তামচ্চসুত্তৱণ্ণনা

১০১৩. সত্তমে অঞ্ঞথত্তং নাম পসাদঞ্ঞথত্তং ভাৱঞ্ঞথত্তং গতিঅঞ্ঞথত্তং লক্খণঞ্ঞথত্তং ৱিপৰিণামঞ্ঞথত্তন্তি অনেকৱিধং. তত্থ মহাভূতেসু ভাৱঞ্ঞথত্তং অধিপ্পেতং. সুৱণ্ণাদিভাৱেন হি ঘনসণ্ঠিতায পথৱিধাতুযা ৱিলীযিত্ৱা উদকভাৱং আপজ্জমানায পুৰিমভাৱো ৱিগচ্ছতি, ভাৱঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. লক্খণং পন ন ৱিগচ্ছতি, কক্খড়লক্খণাৱ হোতি. উচ্ছুৰসাদিভাৱেন চ যূসাকাৰসণ্ঠিতায আপোধাতুযা সুস্সিত্ৱা ঘনপথৱিভাৱং আপজ্জমানায পুৰিমভাৱো ৱিগচ্ছতি, ভাৱঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. লক্খণং পন ন ৱিগচ্ছতি, আবন্ধনলক্খণাৱ হোতি. তত্ৰিদং অঞ্ঞথত্তন্তি এত্থ পন গতিঅঞ্ঞথত্তং অধিপ্পেতং, তঞ্হি অৰিযসাৱকস্স নত্থি. পসাদঞ্ঞথত্তম্পি নত্থিযেৱ, ইধ পন পসাদফলং পকাসেতুং গতিঅঞ্ঞথত্তমেৱ দস্সিতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

ৰাজকাৰামৱগ্গো দুতিযো.