১০. আনাপানসংযুত্তং

১. একধম্মৱগ্গো

১. একধম্মসুত্তৱণ্ণনা

৯৭৭. আনাপানসংযুত্তস্স পঠমে একধম্মোতি একো ধম্মো. সেসমেত্থ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২১৫) আনাপানস্সতিকম্মট্ঠাননিদ্দেসে ৱুত্তমেৱ.

৬. অৰিট্ঠসুত্তৱণ্ণনা

৯৮২. ছট্ঠে ভাৱেথ নোতি ভাৱেথ নু. কামচ্ছন্দোতি পঞ্চকামগুণিকৰাগো. অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চ ধম্মেসূতি অজ্ঝত্তিকবাহিৰেসু দ্ৱাদসসু আযতনধম্মেসু. পটিঘসঞ্ঞা সুপ্পটিৱিনীতাতি পটিঘসম্পযুত্তসঞ্ঞা সুট্ঠু পটিৱিনীতা, সমুচ্ছিন্নাতি অত্থো. ইমিনা অত্তনো অনাগামিমগ্গং কথেতি. ইদানি অৰহত্তমগ্গস্স ৱিপস্সনং দস্সেন্তো সো সতোৱ অস্সসিস্সামীতিআদিমাহ.

৭. মহাকপ্পিনসুত্তৱণ্ণনা

৯৮৩. সত্তমে ইঞ্জিতত্তং ৱা ফন্দিতত্তং ৱাতি উভযেনপি চলনমেৱ কথিতং.

৮. পদীপোপমসুত্তৱণ্ণনা

৯৮৪. অট্ঠমে নেৱ কাযোপি কিলমতি ন চক্খূনীতি অঞ্ঞেসু হি কম্মট্ঠানেসু কম্মং কৰোন্তস্স কাযোপি কিলমতি, চক্খূনিপি ৱিহঞ্ঞন্তি. ধাতুকম্মট্ঠানস্মিঞ্হি কম্মং কৰোন্তস্স কাযো কিলমতি, যন্তে পক্খিপিত্ৱা পীড়নাকাৰপ্পত্তো ৱিয হোতি. কসিণকম্মট্ঠানে কম্মং কৰোন্তস্স চক্খূনি ফন্দন্তি কিলমন্তি, নিক্খমিত্ৱা পতনাকাৰপ্পত্তানি ৱিয হোন্তি. ইমস্মিং পন কম্মট্ঠানে কম্মং কৰোন্তস্স নেৱ কাযো কিলমতি, ন অক্খীনি ৱিহঞ্ঞন্তি. তস্মা এৱমাহ.

সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানন্তিআদি কস্মা ৱুত্তং, কিং আনাপানে কসিণুগ্ঘাটনং লব্ভতীতি? তিপিটকচূড়াভযত্থেৰো পনাহ – ‘‘যস্মা আনাপাননিমিত্তং তাৰকৰূপমুত্তাৱলিকাদিসদিসং হুত্ৱা পঞ্ঞাযতি, তস্মা তত্থ কসিণুগ্ঘাটনং লব্ভতী’’তি. তিপিটকচূড়নাগত্থেৰো ‘‘ন লব্ভতেৱা’’তি আহ. অলব্ভন্তে অযং অৰিযিদ্ধিআদিকো পভেদো কস্মা গহিতোতি? আনিসংসদস্সনত্থং. অৰিযং ৱা হি ইদ্ধিং চত্তাৰি ৱা ৰূপাৱচৰজ্ঝানানি চতস্সো ৱা অৰূপসমাপত্তিযো নিৰোধসমাপত্তিং ৱা পত্থযমানেন ভিক্খুনা অযং আনাপানস্সতিসমাধি সাধুকং মনসিকাতব্বো. যথা হি নগৰে লদ্ধে যং চতূসু দিসাসু উট্ঠানকভণ্ডং, তং চতূহি দ্ৱাৰেহি নগৰমেৱ পৱিসতীতি, জনপদো লদ্ধো চ হোতি. নগৰস্সেৱ হেসো আনিসংসো. এৱং আনাপানস্সতিসমাধিভাৱনায আনিসংসো এস অৰিযিদ্ধিআদিকো পভেদো, সব্বাকাৰেন ভাৱিতে আনাপানস্সতিসমাধিস্মিং সব্বমেতং যোগিনো নিপ্ফজ্জতীতি আনিসংসদস্সনত্থং ৱুত্তং. সুখঞ্চেতি এত্থ সোতি কস্মা ন ৱুত্তং? যস্মা ভিক্খূতি ইমস্মিং ৱাৰে নাগতং.

৯. ৱেসালীসুত্তৱণ্ণনা

৯৮৫. নৱমে ৱেসালিযন্তি এৱংনামকে ইত্থিলিঙ্গৱসেন পৱত্তৱোহাৰে নগৰে. তঞ্হি নগৰং তিক্খত্তুং পাকাৰপৰিক্খেপৱড্ঢনেন ৱিসালীভূতত্তা ৱেসালীতি ৱুচ্চতি. ইদম্পি চ নগৰং সব্বঞ্ঞুতং পত্তেযেৱ সম্মাসম্বুদ্ধে সব্বাকাৰৱেপুল্লতং পত্তন্তি ৱেদিতব্বং. এৱং গোচৰগামং দস্সেত্ৱা নিৱাসট্ঠানমাহ মহাৱনে কূটাগাৰসালাযন্তি. তত্থ মহাৱনং নাম সযংজাতং অৰোপিমং সপৰিচ্ছেদং মহন্তং ৱনং. কপিলৱত্থুসামন্তা পন মহাৱনং হিমৱন্তেন সহ একাবদ্ধং অপৰিচ্ছেদং হুত্ৱা মহাসমুদ্দং আহচ্চ ঠিতং. ইদং তাদিসং ন হোতি, সপৰিচ্ছেদং মহন্তং ৱনন্তি মহাৱনং. কূটাগাৰসালা পন মহাৱনং নিস্সায কতে আৰামে কূটাগাৰং অন্তোকত্ৱা হংসৱট্টকচ্ছন্নেন কতা সব্বাকাৰসম্পন্না বুদ্ধস্স ভগৱতো গন্ধকুটীতি ৱেদিতব্বা.

অনেকপৰিযাযেন অসুভকথং কথেতীতি অনেকেহি কাৰণেহি অসুভাকাৰসন্দস্সনপ্পৱত্তং কাযৱিচ্ছন্দনীযকথং কথেতি. সেয্যথিদং – অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা…পে… মুত্তন্তি. কিং ৱুত্তং হোতি? ভিক্খৱে, ইমস্মিং ব্যামমত্তে কড়েৱৰে সব্বাকাৰেনপি ৱিচিনন্তো ন কোচি কিঞ্চি মুত্তং ৱা মণিং ৱা ৱেড়ুৰিযং ৱা অগৰুং ৱা চন্দনং ৱা কুঙ্কুমং ৱা কপ্পুৰং ৱা ৱাসচুণ্ণাদিং ৱা অণুমত্তম্পি সুচিভাৱং পস্সতি, অথ খো পৰমদুগ্গন্ধং জেগুচ্ছঅস্সিৰিকদস্সনং কেসলোমাদিনানপ্পকাৰং অসুচিমেৱ পস্সতি, তস্মা ন এত্থ ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা কৰণীযো. যেপি উত্তমঙ্গে সিৰসি জাতা কেসা নাম, তেপি অসুভা চেৱ অসুচিনো চ পটিকূলা চ. সো চ নেসং অসুভাসুচিপটিকূলভাৱো ৱণ্ণতোপি সণ্ঠানতোপি গন্ধতোপি আসযতোপি ওকাসতোপীতি পঞ্চহাকাৰেহি ৱেদিতব্বো. এৱং লোমাদীনম্পীতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৩০৭) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. ইতি ভগৱা একমেকস্মিং কোট্ঠাসে পঞ্চপঞ্চপ্পভেদেন অনেকপৰিযাযেন অসুভকথং কথেতি.

অসুভায ৱণ্ণং ভাসতীতি উদ্ধুমাতকাদিৱসেন অসুভমাতিকং নিক্খিপিত্ৱা পদভাজনীযেন তং ৱিভজন্তো ৱণ্ণেন্তো অসুভায ৱণ্ণং ভাসতি. অসুভভাৱনায ৱণ্ণং ভাসতীতি যা অযং কেসাদীসু ৱা উদ্ধুমাতকাদীসু ৱা অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৱত্থূসু অসুভাকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তস্স চিত্তস্স ভাৱনা ৱড্ঢনা ফাতিকম্মং, তস্সা অসুভভাৱনায আনিসংসং দস্সেন্তো ৱণ্ণং ভাসতি, গুণং পৰিকিত্তেতি. সেয্যথিদং – ‘‘অসুভভাৱনাভিযুত্তো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কেসাদীসু ৱা ৱত্থূসু উদ্ধুমাতকাদীসু ৱা পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং তিৱিধকল্যাণং দসলক্খণসম্পন্নং পঠমজ্ঝানং পটিলভতি. সো তং পঠমজ্ঝানসঙ্খাতং চিত্তমঞ্জূসং নিস্সায ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা উত্তমত্থং অৰহত্তং পাপুণাতী’’তি.

ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুন্তি অহং, ভিক্খৱে, একং অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুং নিলীযিতুং এককোৱ হুত্ৱা ৱিহৰিতুং ইচ্ছামীতি অত্থো. নাম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেনাতি যো অত্তনা পযুত্তৱাচং অকত্ৱা মমত্থায সদ্ধেসু কুলেসু পটিযত্তপিণ্ডপাতং নীহৰিত্ৱা ময্হং উপনামেতি, তং পিণ্ডপাতনীহাৰকং একং ভিক্খুং ঠপেত্ৱা নাম্হি অঞ্ঞেন কেনচি ভিক্খুনা ৱা গহট্ঠেন ৱা উপসঙ্কমিতব্বোতি.

কস্মা পন এৱমাহাতি? অতীতে কিৰ পঞ্চসতা মিগলুদ্দকা মহতীহি দণ্ডৱাগুৰাদীহি অৰঞ্ঞং পৰিক্খিপিত্ৱা হট্ঠতুট্ঠা একতোযেৱ যাৱজীৱং মিগপক্খিঘাতকম্মেন জীৱিকং কপ্পেত্ৱা নিৰযে উপ্পন্না. তে তত্থ পচ্চিত্ৱা পুব্বে কতেন কেনচিদেৱ কুসলকম্মেন মনুস্সেসু উপ্পন্না কল্যাণূপনিস্সযৱসেন সব্বেপি ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিংসু. তেসং ততো মূলাকুসলকম্মতো অৱিপক্কৱিপাকা অপৰাপৰচেতনা তস্মিং অড্ঢমাসব্ভন্তৰে অত্তূপক্কমেন চ পৰূপক্কমেন চ জীৱিতূপচ্ছেদায ওকাসমকাসি. তং ভগৱা অদ্দস. কম্মৱিপাকো চ নাম ন সক্কা কেনচি পটিবাহিতুং. তেসু চ ভিক্খূসু পুথুজ্জনাপি অত্থি, সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামিখীণাসৱাপি. তত্থ খীণাসৱা অপ্পটিসন্ধিকা, ইতৰে অৰিযসাৱকা নিযতগতিকা সুগতিপৰাযণা, পুথুজ্জনানং গতি অনিযতা.

অথ ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমে অত্তভাৱে ছন্দৰাগেন মৰণভযভীতা ন সক্খিস্সন্তি গতিং ৱিসোধেতুং, হন্দ নেসং ছন্দৰাগপ্পহানায অসুভকথং কথেমি. তং সুত্ৱা অত্তভাৱে ৱিগতচ্ছন্দৰাগতায গতিৱিসোধনং কত্ৱা সগ্গে পটিসন্ধিং গণ্হিস্সন্তি, এৱং তেসং মম সন্তিকে পব্বজ্জা সাত্থিকা ভৱিস্সতী’’তি. ততো তেসং অনুগ্গহায অসুভকথং কথেসি কম্মট্ঠানসীসেন, নো মৰণৱণ্ণসংৱণ্ণনাধিপ্পাযেন. কথেত্ৱা চ পনস্স এতদহোসি – ‘‘সচে ইমং অড্ঢমাসং মং ভিক্খূ পস্সিস্সন্তি, ‘অজ্জ একো ভিক্খু মতো, অজ্জ দ্ৱে…পে… অজ্জ দসা’তি আগন্ত্ৱা আৰোচেস্সন্তি, অযঞ্চ কম্মৱিপাকো ন সক্কা মযা ৱা অঞ্ঞেন ৱা পটিবাহিতুং, স্ৱাহং তং সুত্ৱাপি কিং কৰিস্সামি, কিং মে অনত্থকেন অনযব্যসনেন সুতেন, হন্দাহং ভিক্খূনং অদস্সনং উপগচ্ছামী’’তি. তস্মা এৱমাহ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুং, নাম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেনা’’তি.

অপৰে পনাহু – ‘‘পৰূপৱাদৱিৱজ্জনত্থং এৱং ৱত্ৱা পটিসল্লীনো’’তি. পৰে কিৰ ভগৱন্তং উপৱদিস্সন্তি – ‘‘অযং ‘সব্বঞ্ঞূ অহং সদ্ধম্মৱৰচক্কৱত্তী’তি পটিজানমানো অত্তনোপি সাৱকে অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতেন্তে নিৱাৰেতুং ন সক্কোতি, কিং অঞ্ঞং সক্খিস্সতী’’তি? তত্ৰ পণ্ডিতা ৱক্খন্তি – ‘‘ভগৱা পটিসল্লানমনুযুত্তো ন ইমং পৱত্তিং জানাতি, কোচিস্স আৰোচযিতাপি নত্থি, সচে জানেয্য অদ্ধা নিৱাৰেয্যা’’তি. ইদং পন ইচ্ছামত্তং, পঠমমেৱেত্থ কাৰণং. নাস্সুধাতি এত্থ অস্সুধাতি পদপূৰণমত্তে অৱধাৰণত্থে ৱা নিপাতো, নেৱ কোচি ভগৱন্তং উপসঙ্কমীতি অত্থো.

অনেকেহি ৱণ্ণসণ্ঠানাদীহি কাৰণেহি ৱোকাৰো অস্সাতি অনেকাকাৰৱোকাৰো. অনেকাকাৰৱোকিণ্ণো অনেকাকাৰেন সম্মিস্সোতি ৱুত্তং হোতি. কো সো? অসুভভাৱনানুযোগো, তং অনেকাকাৰৱোকাৰং. অসুভভাৱনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তীতি যুত্তপ্পযুত্তা ৱিহৰন্তি. অট্টীযমানাতি তেন কাযেন অট্টা দুক্খিতা হোন্তি. হৰাযমানাতি লজ্জমানা. জিগুচ্ছমানাতি জিগুচ্ছং উপ্পাদযমানা. সত্থহাৰকং পৰিযেসন্তীতি জীৱিতহৰণকসত্থং পৰিযেসন্তি. ন কেৱলঞ্চ তে সত্থং পৰিযেসিত্ৱা অত্তনা ৱা অত্তানং জীৱিতা ৱোৰোপেন্তি, মিগলণ্ডিকম্পি পন সমণকুত্তকং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘সাধু নো, আৱুসো, জীৱিতা ৱোৰোপেহী’’তি ৱদন্তি. এত্থ চ অৰিযা নেৱ পাণাতিপাতং কৰিংসু, ন সমাদপেসুং, ন সমনুঞ্ঞা অহেসুং. পুথুজ্জনা পন সব্বমকংসু.

পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি তেসং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং জীৱিতক্খযপ্পত্তভাৱং ঞত্ৱা ততো একীভাৱতো ৱুট্ঠিতো জানন্তোপি অজানন্তো ৱিয কথাসমুট্ঠাপনত্থং আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি. কিং নু খো, আনন্দ, তনুভূতো ৱিয ভিক্খুসঙ্ঘোতি ইতো, আনন্দ, পুব্বে বহূ ভিক্খূ একতো উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি, উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং গণ্হন্তি, সজ্ঝাযন্তি, একপজ্জোতো ৱিয আৰামো দিস্সতি. ইদানি পন অড্ঢমাসমত্তস্স অচ্চযেন তনুভূতো ৱিয তনুকো মন্দো অপ্পকো ৱিৰড়ো ৱিয জাতো ভিক্খুসঙ্ঘো. কিং নু খো কাৰণং? কিং দিসাসু পক্কন্তা ভিক্খূতি?

অথাযস্মা আনন্দো কম্মৱিপাকেন তেসং জীৱিতক্খযপ্পত্তিং অসল্লক্খেন্তো অসুভকম্মট্ঠানানুযোগপচ্চযা পন সল্লক্খেন্তো তথা হি পন, ভন্তে ভগৱাতিআদিং ৱত্ৱা ভিক্খূনং অৰহত্তপ্পত্তিযা অঞ্ঞং কম্মট্ঠানং যাচন্তো, সাধু, ভন্তে, ভগৱাতিআদিমাহ. তস্সত্থো – সাধু, ভন্তে, ভগৱা অঞ্ঞং কাৰণং আচিক্খতু, যেন ভিক্খুসঙ্ঘো অৰহত্তে পতিট্ঠহেয্য. মহাসমুদ্দং ওৰোহণতিত্থানি ৱিয অঞ্ঞানিপি দসানুস্সতি, দসকসিণ, চতুধাতুৱৱত্থান, ব্ৰহ্মৱিহাৰ, আনাপানস্সতিপভেদানি বহূনি নিব্বানোৰোহণকম্মট্ঠানানি সন্তি, তেসু ভগৱা ভিক্খূ সমস্সাসেত্ৱা অঞ্ঞতৰং কম্মট্ঠানং আচিক্খতূতি অধিপ্পাযো.

অথ ভগৱা তথা কাতুকামো থেৰং উয্যোজেন্তো তেনহানন্দাতিআদিমাহ. তত্থ ৱেসালিং উপনিস্সাযাতি ৱেসালিযং উপনিস্সায সমন্তা গাৱুতেপি অড্ঢযোজনেপি যাৱতিকা ৱিহৰন্তি, তে সব্বে সন্নিপাতেহীতি অত্থো. সব্বে উপট্ঠানসালাযং সন্নিপাতেত্ৱাতি অত্তনা গন্তুং যুত্তট্ঠানং সযং গন্ত্ৱা অঞ্ঞত্থ দহৰভিক্খূ পহিণিত্ৱা মুহুত্তেনেৱ অনৱসেসে ভিক্খূ উপট্ঠানসালাযং সমূহং কত্ৱা. যস্সদানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতীতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘো সন্নিপতিতো, এস কালো ভিক্খূনং ধম্মকথং কাতুং, অনুসাসনিং দাতুং, ইদানি যস্স তুম্হে কালং জানাথ, তং কাতব্বন্তি.

অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি, অযম্পি খো, ভিক্খৱেতি. আমন্তেত্ৱা চ পন ভিক্খূনং অৰহত্তপ্পত্তিযা পুব্বে আচিক্খিতঅসুভকম্মট্ঠানতো অঞ্ঞং পৰিযাযং আচিক্খন্তো আনাপানস্সতিসমাধীতিআদিমাহ. তত্থ আনাপানস্সতিসমাধীতি আনাপানপৰিগ্গাহিকায সতিযা সদ্ধিং সম্পযুত্তো সমাধি, আনাপানস্সতিযং ৱা সমাধি, আনাপানস্সতিসমাধি. ভাৱিতোতি উপ্পাদিতো ৱড্ঢিতো ৱা. বহুলীকতোতি পুনপ্পুনং কতো. সন্তো চেৱ পণীতো চাতি সন্তো চেৱ পণীতো চেৱ. উভযত্থ এৱসদ্দেন নিযমো ৱেদিতব্বো. কিং ৱুত্তং হোতি? অযঞ্হি যথা অসুভকম্মট্ঠানং কেৱলং পটিৱেধৱসেন সন্তঞ্চ পণীতঞ্চ, ওড়াৰিকাৰম্মণত্তা পন পটিকূলাৰম্মণত্তা চ আৰম্মণৱসেন নেৱ সন্তং ন পণীতং, ন এৱং কেনচি পৰিযাযেন অসন্তো ৱা অপ্পণীতো ৱা, অপিচ খো আৰম্মণসন্ততাযপি সন্তো ৱূপসন্তো নিব্বুতো, পটিৱেধসঙ্খাতায অঙ্গসন্ততাযপি, আৰম্মণপণীততায পণীতো অতিত্তিকৰো, অঙ্গপণীততাযপীতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সন্তো চেৱ পণীতো চা’’তি.

অসেচনকো চ সুখো চ ৱিহাৰোতি এত্থ পন নাস্স সেচনন্তি অসেচনকো, অনাসিত্তকো অব্বোকিণ্ণো পাটিযেক্কো আৱেণিকো, নত্থি এত্থ পৰিকম্মেন ৱা উপচাৰেন ৱা সন্ততা, আদিসমন্নাহাৰতো পভুতি অত্তনো সভাৱেনেৱ সন্তো চ পণীতো চাতি অত্থো. কেচি ‘‘অসেচনকো’’তি অনাসিত্তকো ওজৱন্তো, সভাৱেনেৱ মধুৰো’’তি ৱদন্তি. এৱমযং অসেচনকো চ অপ্পিতপ্পিতক্খণে কাযিকচেতসিকসুখপ্পটিলাভায সংৱত্তনতো সুখো চ ৱিহাৰোতি ৱেদিতব্বো.

উপ্পন্নুপ্পন্নেতি অৱিক্খম্ভিতে. পাপকেতি লামকে. অকুসলে ধম্মেতি অকোসল্লসম্ভূতে ধম্মে. ঠানসো অন্তৰধাপেতীতি খণেনেৱ অন্তৰধাপেতি ৱিক্খম্ভেতি. ৱূপসমেতীতি সুট্ঠু উপসমেতি, নিব্বেধভাগিযত্তা অনুপুব্বেন অৰিযমগ্গৱুদ্ধিপ্পত্তো সমুচ্ছিন্দতি, পটিপ্পস্সম্ভেতীতি ৱুত্তং হোতি. গিম্হানং পচ্ছিমে মাসেতি আসাড়্হমাসে. ঊহতং ৰজোজল্লন্তি অট্ঠ মাসে ৱাতাতপসুক্খায গোমহিংসাদিপাদপ্পহাৰসম্ভিন্নায পথৱিযা উদ্ধং হতং ঊহতং আকাসে সমুট্ঠিতং ৰজঞ্চ ৰেণুঞ্চ. মহা অকালমেঘোতি সব্বং নভং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা উট্ঠিতো আসাড়্হজুণ্হপক্খে সকলং অড্ঢমাসং ৱস্সনকমেঘো. সো হি অসম্পত্তে ৱস্সকালে উপ্পন্নত্তা অকালমেঘোতি ইধ অধিপ্পেতো. ঠানসো অন্তৰাধাপেতি ৱূপসমেতীতি খণেনেৱ অদস্সনং নেতি পথৱিযং সন্নিসীদাপেতি. এৱমেৱ খোতি ওপম্মনিদস্সনমেতং. ততো পৰং ৱুত্তনযমেৱ.

১০. কিমিলসুত্তৱণ্ণনা

৯৮৬. দসমে কিমিলাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. এতদৱোচাতি থেৰো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘অযং দেসনা ন যথানুসন্ধিকা কতা, যথানুসন্ধিং গমেস্সামী’’তি দেসনানুসন্ধিং ঘটেন্তো এতং অৱোচ. কাযঞ্ঞতৰন্তি পথৱীআদীসু কাযেসু অঞ্ঞতৰং ৱদামি ৱাযোকাযং ৱদামীতি অত্থো. অথ ৱা চক্খাযতনং…পে… কবড়ীকাৰো আহাৰোতি পঞ্চৱীসতি ৰূপকোট্ঠাসা ৰূপকাযো নাম, তেসু আনাপানং ফোট্ঠব্বাযতনে সঙ্গহিতত্তা কাযঞ্ঞতৰং হোতি, তস্মাপি এৱমাহ. তস্মাতিহাতি যস্মা চতূসু কাযেসু অঞ্ঞতৰং ৱাযোকাযং, পঞ্চৱীসতি কোট্ঠাসে ৱা ৰূপকাযে অঞ্ঞতৰং আনাপানং অনুপস্সতি, তস্মা কাযে কাযানুপস্সীতি অত্থো. এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ৱেদনাঞ্ঞতৰন্তি তীসু ৱেদনাসু অঞ্ঞতৰং, সুখৱেদনং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

সাধুকং মনসিকাৰন্তি পীতিপটিসংৱেদিতাদিৱসেন উপ্পন্নং সুন্দৰং মনসিকাৰং. কিং পন মনসিকাৰো সুখা ৱেদনা হোতীতি? ন হোতি, দেসনাসীসং পনেতং. যথেৱ হি ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞাভাৱনানুযোগমনুযুত্তা’’তি (ম. নি. ৩.১৪৭) এত্থ সঞ্ঞানামেন পঞ্ঞা ৱুত্তা, এৱমিধাপি মনসিকাৰনামেন ঝানৱেদনা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. এতস্মিঞ্হি চতুক্কে পঠমপদে পীতিসীসেন ৱেদনা ৱুত্তা, দুতিযপদে সুখন্তি সৰূপেনেৱ ৱুত্তা. চিত্তসঙ্খাৰপদদ্ৱযে ‘‘সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চেতসিকা এতে ধম্মা চিত্তপ্পটিবদ্ধা চিত্তসঙ্খাৰা’’তি (পটি. ম. ১.১৭৪) ৱচনতো ‘‘ৱিতক্কৱিচাৰে ঠপেত্ৱা সব্বেপি চিত্তসম্পযুত্তকা ধম্মা চিত্তসঙ্খাৰে সঙ্গহিতা’’তি ৱচনতো চিত্তসঙ্খাৰনামেন ৱেদনা ৱুত্তা. তং সব্বং মনসিকাৰনামেন সঙ্গহেত্ৱা ইধ ‘‘সাধুকং মনসিকাৰ’’ন্তি আহ.

এৱং সন্তেপি যস্মা এসা ৱেদনা আৰম্মণং ন হোতি, তস্মা ৱেদনানুপস্সনা ন যুজ্জতীতি. নো ন যুজ্জতি, মহাসতিপট্ঠানাদীসুপি হি তং তং সুখাদীনং ৱত্থুং আৰম্মণং কত্ৱা ৱেদনা ৱেদযতি, তং পন ৱেদনাপৱত্তিং উপাদায ‘‘অহং ৱেদযামী’’তি ৱোহাৰমত্তং হোতি, তং সন্ধায ‘‘সুখং ৱেদনং ৱেদযমানো সুখং ৱেদনং ৱেদযামী’’তিআদি ৱুত্তং. অপিচ ‘‘পীতিপ্পটিসংৱেদী’’তিআদীনং অত্থৱণ্ণনাযমেতস্স পৰিহাৰো ৱুত্তোযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং ৱিসুদ্ধিমগ্গে –

‘‘দ্ৱীহাকাৰেহি পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি – আৰম্মণতো চ অসম্মোহতো চ. কথং আৰম্মণতো পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি? সপ্পীতিকে দ্ৱে ঝানে সমাপজ্জতি, তস্স সমাপত্তিক্খণে ঝানপটিলাভেন আৰম্মণতো পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি আৰম্মণস্স পটিসংৱিদিতত্তা. কথং অসম্মোহতো পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি? সপ্পীতিকে দ্ৱে ঝানে সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ঝানসম্পযুত্তপীতিং খযতো ৱযতো সম্মসতি, তস্স ৱিপস্সনাক্খণে লক্খণপ্পটিৱেধেন অসম্মোহতো পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.১৭২) ‘‘‘দীঘং অস্সাসৱসেন চিত্তস্স একগ্গতং অৱিক্খেপং পজানতো সতি উপট্ঠিতা হোতি, তায সতিযা তেন ঞাণেন সা পীতি পটিসংৱিদিতা হোতী’তি. এতেনেৱ নযেন অৱসেসপদানিপি অত্থতো ৱেদিতব্বানী’’তি.

ইতি যথেৱ ঝানপটিলাভেন আৰম্মণতো পীতিসুখচিত্তসঙ্খাৰা পটিসংৱিদিতা হোন্তি, এৱং ইমিনাপি ঝানসম্পযুত্তেন ৱেদনাসঙ্খাতমনসিকাৰপটিলাভেন আৰম্মণতো ৱেদনা পটিসংৱিদিতা হোতি. তস্মা সুৱুত্তমেতং ‘‘ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতী’’তি.

নাহং, আনন্দ, মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্সাতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – যস্মা ‘‘চিত্তপটিসংৱেদী অস্সাসিস্সামী’’তিআদিনা নযেন পৱত্তো ভিক্খু কিঞ্চাপি অস্সাসপস্সাসনিমিত্তমাৰম্মণং কৰোতি, তস্স পন চিত্তস্স আৰম্মণে সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ উপট্ঠাপেত্ৱা পৱত্তনতো চিত্তে চিত্তানুপস্সীযেৱ নামেস হোতি. ন হি মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স আনাপানস্সতিসমাধিভাৱনা অত্থি, তস্মা আৰম্মণতো চিত্তপটিসংৱিদিতৱসেন ‘‘চিত্তে চিত্তানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতী’’তি.

সো যং তং হোতি অভিজ্ঝাদোমনস্সানং পহানং, তং পঞ্ঞায দিস্ৱা সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি এত্থ অভিজ্ঝা কামচ্ছন্দনীৱৰণমেৱ, দোমনস্সৱসেন ব্যাপাদনীৱৰণং দস্সিতং. ইদঞ্হি চতুক্কং ৱিপস্সনাৱসেনেৱ ৱুত্তং, ধম্মানুপস্সনা চ নীৱৰণপব্বাদিৱসেন পঞ্চৱিধা হোতি, তস্সা নীৱৰণপব্বং আদি, তস্সাপি ইদং নীৱৰণদ্ৱযং আদি. ইতি ধম্মানুপস্সনায আদিং দস্সেতুং অভিজ্ঝাদোমনস্সানন্তি আহ. পহানন্তি অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং পজহতীতি এৱং পহানকৰঞাণং অধিপ্পেতং. তং পঞ্ঞায দিস্ৱাতি তং অনিচ্চৱিৰাগনিৰোধপটিনিস্সগ্গঞাণসঙ্খাতং পহানঞাণং অপৰায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায, তম্পি অপৰাযাতি এৱং ৱিপস্সনাপৰম্পৰং দস্সেতি. অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি যঞ্চস্স পথপটিপন্নং অজ্ঝুপেক্খতি, যঞ্চ একতো উপট্ঠানং অজ্ঝুপেক্খতীতি দ্ৱিধা অজ্ঝুপেক্খতি নাম. তত্থ সহজাতানম্পিঅজ্ঝুপেক্খনা হোতি আৰম্মণস্সাপি অজ্ঝুপেক্খনা. ইধ আৰম্মণ অজ্ঝুপেক্খনা অধিপ্পেতা. তস্মাতিহানন্দাতি যস্মা ‘‘অনিচ্চানুপস্সী অস্সাসিস্সামী’’তিআদিনা নযেন পৱত্তো ন কেৱলং নীৱৰণাদিধম্মে, অভিজ্ঝাদোমনস্সসীসেন পন ৱুত্তানং ধম্মানং পহানকৰঞাণম্পি পঞ্ঞায দিস্ৱা অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি, তস্মা ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতীতি ৱেদিতব্বো.

এৱমেৱ খোতি এত্থ চতুমহাপথো ৱিয ছ আযতনানি দট্ঠব্বানি. তস্মিং পংসুপুঞ্জো ৱিয ছসু আযতনেসু কিলেসা. চতূহি দিসাহি আগচ্ছন্তা সকটৰথা ৱিয চতূসু আৰম্মণেসু পৱত্তা চত্তাৰো সতিপট্ঠানা. একেন সকটেন ৱা ৰথেন ৱা পংসুপুঞ্জস্স উপহননং ৱিয কাযানুপস্সনাদীহি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং উপঘাতো ৱেদিতব্বোতি.

একধম্মৱগ্গো পঠমো.

২. দুতিযৱগ্গো

১-২. ইচ্ছানঙ্গলসুত্তাদিৱণ্ণনা

৯৮৭-৯৮৮. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে এৱং ব্যাকৰেয্যাথাতি কস্মা অত্তনো ৱিহাৰসমাপত্তিং আচিক্খতি? উপাৰম্ভমোচনত্থং. সচে হি তে ‘‘ন জানামা’’তি ৱদেয্যুং, অথ নেসং তিত্থিযা ‘‘তুম্হে ‘অসুকসমাপত্তিযা নাম নো সত্থা তেমাসং ৱিহাসী’তিপি ন জানাথ, অথ কস্মা নং উপট্ঠহন্তা ৱিহৰথা’’তি উপাৰম্ভং আৰোপেয্যুং, ততো মোচনত্থং এৱমাহ.

অথ কস্মা যথা অঞ্ঞত্থ ‘‘সতোৱ অস্সসতি, দীঘং ৱা অস্সসন্তো’’তি (দী. নি. ২.৩৭৪; ম. নি. ১.১০৭; সং. নি. ৫.৯৭৭) এৱ-ৱাকাৰো ৱুত্তো. এৱং ইধ ন ৱুত্তোতি? একন্তসন্তত্তা. অঞ্ঞেসঞ্হি অস্সাসো ৱা পাকটো হোতি পস্সাসো ৱা, ভগৱতো উভযম্পেতং পাকটমেৱ নিচ্চং উপট্ঠিতস্সতিতাযাতি একন্তসন্তত্তা ন ৱুত্তো. অথ ‘‘সিক্খামী’’তি অৱত্ৱা কস্মা ‘‘অস্সসামী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তন্তি? সিক্খিতব্বাভাৱা. সত্ত হি সেখা সিক্খিতব্বভাৱা সেখা নাম, খীণাসৱা সিক্খিতব্বাভাৱা অসেখা নাম, তথাগতা অসিক্খিতব্বা অসেক্খা নাম নত্থি তেসং সিক্খিতব্বকিচ্চন্তি সিক্খিতব্বাভাৱা ন ৱুত্তং. দুতিযং উত্তানমেৱ.

৩-১০. পঠমআনন্দসুত্তাদিৱণ্ণনা

৯৮৯-৯৯৬. ততিযে পৱিচিনতীতি অনিচ্চাদিৱসেন পৱিচিনতি. ইতৰং পদদ্ৱযং এতস্সেৱ ৱেৱচনং. নিৰামিসাতি নিক্কিলেসা কাযিকচেতসিকদৰথপটিপস্সদ্ধিযা কাযোপি চিত্তম্পি পস্সম্ভতি. সমাধিযতীতি সম্মা ঠপিযতি, অপ্পনাচিত্তং ৱিয হোতি. অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি সহজাতঅজ্ঝুপেক্খনায অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি.

এৱং চুদ্দসৱিধেন কাযপৰিগ্গাহকস্স ভিক্খুনো তস্মিং কাযে সতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, তায সতিযা সম্পযুত্তঞাণং ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, তংসম্পযুত্তমেৱ কাযিকচেতসিকৱীৰিযং ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিপস্সদ্ধিচিত্তেকগ্গতা পীতিপস্সদ্ধিসমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গা, ইমেসং ছন্নং বোজ্ঝঙ্গানং অনোসক্কনঅনতিৱত্তনসঙ্খাতো মজ্ঝত্তাকাৰো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. যথেৱ হি সমপ্পৱত্তেসু অস্সেসু সাৰথিনো ‘‘অযং ওলীযতী’’তি তুদনং ৱা, ‘‘অযং অতিধাৱতী’’তি আকড্ঢনং ৱা নত্থি, কেৱলং এৱং পস্সমানস্স ঠিতাকাৰোৱ হোতি, এৱমেৱ ইমেসং ছন্নং বোজ্ঝঙ্গানং অনোসক্কনঅনতিৱত্তনসঙ্খাতো মজ্ঝত্তাকাৰো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো নাম হোতি. এত্তাৱতা কিং কথিতং? একচিত্তক্খণিকা নানাসৰসলক্খণা ৱিপস্সনাবোজ্ঝঙ্গা নাম কথিতা.

ৱিৱেকনিস্সিতন্তিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. এত্থ পন সোড়সক্খত্তুকা আনাপানস্সতি মিস্সকা কথিতা, আনাপানমূলকা সতিপট্ঠানা পুব্বভাগা, তেসং মূলভূতা আনাপানস্সতি পুব্বভাগা. বোজ্ঝঙ্গমূলকা সতিপট্ঠানা পুব্বভাগা, তেপি বোজ্ঝঙ্গা পুব্বভাগাৱ. ৱিজ্জাৱিমুত্তিপূৰকা পন বোজ্ঝঙ্গা নিব্বত্তিতলোকুত্তৰা, ৱিজ্জাৱিমুত্তিযো অৰিযফলসম্পযুত্তা. ৱিজ্জা ৱা চতুত্থমগ্গসম্পযুত্তা, ৱিমুত্তি ফলসম্পযুত্তাতি. চতুত্থপঞ্চমছট্ঠানিপি ইমিনাৱ সমানপৰিচ্ছেদানি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

আনাপানসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.