১-২. অৱিজ্জাসুত্তাদিৱণ্ণনা
১-২. মহাৱগ্গস্স পঠমে পুব্বঙ্গমাতি সহজাতৱসেন চ উপনিস্সযৱসেন চাতি দ্ৱীহাকাৰেহি পুব্বঙ্গমা. সমাপত্তিযাতি সমাপজ্জনায সভাৱপটিলাভায, উপ্পত্তিযাতি অত্থো. অন্ৱদেৱ অহিৰিকং অনোত্তপ্পন্তি সা পনেসা যদেতং অলজ্জনাকাৰসণ্ঠিকং অহিৰিকং, অভাযনাকাৰসণ্ঠিতঞ্চ অনোত্তপ্পং, এতং অনুদেৱ সহেৱ একতোৱ, ন ৱিনা তেন উপ্পজ্জতীতি অত্থো. অৱিজ্জাগতস্সাতি অৱিজ্জায উপগতস্স সমন্নাগতস্স. মিচ্ছাদিট্ঠীতি অযাথাৱদিট্ঠি অনিয্যানিকদিট্ঠি. পহোতীতি হোতি উপ্পজ্জতি. মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীসুপি অযাথাৱঅনিয্যানিকৱসেনেৱ মিচ্ছাভাৱো ৱেদিতব্বো. ইতি ইমানি অট্ঠপি অকুসলধম্মসমাপত্তিযা মিচ্ছত্তঅঙ্গানি নাম হোন্তি. তানি পন ন একক্খণে সব্বানি লব্ভন্তি, নানক্খণে লব্ভন্তি.
কথং? যদা হি দিট্ঠিসম্পযুত্তচিত্তং কাযৱিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেন্তং উপ্পজ্জতি, তদা মিচ্ছাদিট্ঠি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাৱাযামো মিচ্ছাসতি মিচ্ছাসমাধি মিচ্ছাকম্মন্তোতি ছ অঙ্গানি হোন্তি. যদা দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তং, তদা মিচ্ছাদিট্ঠিৱজ্জানি পঞ্চ. যদা তানেৱ দ্ৱে ৱচীৱিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেন্তি, তদা মিচ্ছাকম্মন্তট্ঠানে মিচ্ছাৱাচায সদ্ধিং তানেৱ ছ ৱা পঞ্চ ৱা. অযং আজীৱো নাম কুপ্পমানো কাযৱচীদ্ৱাৰেসুযেৱ অঞ্ঞতৰস্মিং কুপ্পতি, ন মনোদ্ৱাৰে. তস্মা যদা আজীৱসীসেন তানেৱ চিত্তানি কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিযো সমুট্ঠাপেন্তি, তদা কাযকম্মং মিচ্ছাজীৱো নাম হোতি, তথা ৱচীকম্মন্তি মিচ্ছাজীৱস্স ৱসেন তানেৱ ছ ৱা পঞ্চ ৱা. যদা পন ৱিঞ্ঞত্তিং অসমুট্ঠাপেত্ৱা তানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি, তদা মিচ্ছাদিট্ঠিমিচ্ছাসঙ্কপ্পমিচ্ছাৱাযামমিচ্ছাসতিমিচ্ছাসমাধিৱসেন পঞ্চ ৱা, মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদিৱসেন চত্তাৰি ৱা হোন্তীতি এৱং ন একক্খণে সব্বানি লব্ভন্তি, নানক্খণে লব্ভন্তীতি.
সুক্কপক্খে ৱিজ্জাতি কম্মস্সকতঞাণং. ইহাপি সহজাতৱসেন চ উপনিস্সযৱসেন চাতি দ্ৱীহাকাৰেহি পুব্বঙ্গমতা ৱেদিতব্বা. হিৰোত্তপ্পন্তি হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চ. তত্থ লজ্জনাকাৰসণ্ঠিতা হিৰী, ভাযনাকাৰসণ্ঠিতং ওত্তপ্পং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তোৱ. ৱিজ্জাগতস্সাতি ৱিজ্জায উপগতস্স সমন্নাগতস্স. ৱিদ্দসুনোতি ৱিদুনো পণ্ডিতস্স. সম্মাদিট্ঠীতি যাথাৱদিট্ঠি নিয্যানিকদিট্ঠি. সম্মাকম্মন্তাদীসুপি এসেৱ নযো. ইতি কুসলধম্মসমাপত্তিযা ইমানি অট্ঠঙ্গানি হোন্তি, তানি লোকিযমগ্গক্খণে ন একতো সব্বানি লব্ভন্তি, লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পন লব্ভন্তি. তানি চ খো পঠমজ্ঝানিকমগ্গে, দুতিযজ্ঝানিকাদীসু পন সম্মাসঙ্কপ্পৱজ্জানি সত্তেৱ হোন্তি.
তত্থ যো এৱং ৱদেয্য ‘‘যস্মা মজ্ঝিমনিকাযম্হি মহাসড়াযতনিকসুত্তে (ম. নি. ৩.৪৩১) ‘যা তথাভূতস্স দিট্ঠি, সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি. যো তথাভূতস্স, সঙ্কপ্পো, স্ৱাস্স হোতি সম্মাসঙ্কপ্পো. যো তথাভূতস্স ৱাযামো, স্ৱাস্স হোতি সম্মাৱাযামো. যা তথাভূতস্স সতি, স্ৱাস্স হোতি সম্মাসতি. যো তথাভূতস্স সমাধি, স্ৱাস্স হোতি সম্মাসমাধি. পুব্বেৱ খো পনস্স কাযকম্মং ৱচীকম্মং আজীৱো চ সুপৰিসুদ্ধো’তি ৱুত্তং তস্মা পঞ্চঙ্গিকোপি লোকুত্তৰমগ্গো হোতী’’তি সো ৱত্তব্বো – তস্মিংযেৱ সুত্তে ‘‘এৱমস্সাযং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’’তি ইদং কস্মা ন পস্সসি? যং পনেতং ‘‘পুব্বেৱ খো পনস্সা’’তি ৱুত্তং, তং পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায পৰিসুদ্ধভাৱদস্সনত্থং. পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায হি পৰিসুদ্ধানি কাযকম্মাদীনি লোকুত্তৰমগ্গক্খণে অতিপৰিসুদ্ধানি হোন্তীতি অযমত্থো দীপিতো.
যম্পি অভিধম্মে ৱুত্তং ‘‘তস্মিং খো পন সমযে পঞ্চঙ্গিকো মগ্গো হোতী’’তি (ৱিভ. ২১২), তং একং কিচ্চন্তৰং দস্সেতুং ৱুত্তং. যস্মিঞ্হি কালে মিচ্ছাকম্মন্তং পহায সম্মাকম্মন্তং পূৰেতি, তস্মিং কালে মিচ্ছাৱাচা ৱা মিচ্ছাজীৱো ৱা ন হোতি, দিট্ঠি সঙ্কপ্পো ৱাযামো সতি সমাধীতি ইমেসুযেৱ পঞ্চসু কাৰকঙ্গেসু সম্মাকম্মন্তো পূৰতি. ৱিৰতিৱসেন হি সম্মাকম্মন্তো পূৰতি নাম. সম্মাৱাচাসম্মাআজীৱেসুপি এসেৱ নযো. ইতি ইমং কিচ্চন্তৰং দস্সেতুং এৱং ৱুত্তং. লোকিযমগ্গক্খণে চ পঞ্চেৱ হোন্তি, ৱিৰতি পন অনিযতা. তস্মা ‘‘ছঅঙ্গিকো’’তি অৱত্ৱা ‘‘পঞ্চঙ্গিকো’’ত্ৱেৱ ৱুত্তং. ‘‘যা চ, ভিক্খৱে, অৰিযচিত্তস্স অনাসৱচিত্তস্স অৰিযমগ্গসমঙ্গিনো অৰিযমগ্গং ভাৱযতো তীহি কাযদুচ্চৰিতেহি আৰতি ৱিৰতি পটিৱিৰতি ৱেৰমণী অকিৰিযা অকৰণং, অযং ভিক্খৱে সম্মাকম্মন্তো অৰিযো অনাসৱো লোকুত্তৰমগ্গো’’তি (ম. নি. ৩.১৩৯). এৱং পন মহাচত্তালীসকসুত্তাদীসু অনেকেসু সুত্তেসু সম্মাকম্মন্তাদীনঞ্চ লোকুত্তৰমগ্গস্স অঙ্গভাৱসিদ্ধিতো অট্ঠঙ্গিকোৱ লোকুত্তৰমগ্গো হোতীতি ৱেদিতব্বোতি. ইমস্মিং সুত্তে অযং অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকোৱ কথিতো. দুতিযং কোসলসংযুত্তে ৱুত্তমেৱ.