১. অৱিজ্জাৱগ্গো
১-২. অৱিজ্জাসুত্তাদিৱণ্ণনা
১-২. মহাৱগ্গস্স পঠমে পুব্বঙ্গমাতি সহজাতৱসেন চ উপনিস্সযৱসেন চাতি দ্ৱীহাকাৰেহি পুব্বঙ্গমা. সমাপত্তিযাতি সমাপজ্জনায সভাৱপটিলাভায, উপ্পত্তিযাতি অত্থো. অন্ৱদেৱ অহিৰিকং অনোত্তপ্পন্তি সা পনেসা যদেতং অলজ্জনাকাৰসণ্ঠিকং অহিৰিকং, অভাযনাকাৰসণ্ঠিতঞ্চ অনোত্তপ্পং, এতং অনুদেৱ সহেৱ একতোৱ, ন ৱিনা তেন উপ্পজ্জতীতি অত্থো. অৱিজ্জাগতস্সাতি অৱিজ্জায উপগতস্স সমন্নাগতস্স. মিচ্ছাদিট্ঠীতি অযাথাৱদিট্ঠি অনিয্যানিকদিট্ঠি. পহোতীতি হোতি উপ্পজ্জতি. মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীসুপি অযাথাৱঅনিয্যানিকৱসেনেৱ মিচ্ছাভাৱো ৱেদিতব্বো. ইতি ইমানি অট্ঠপি অকুসলধম্মসমাপত্তিযা মিচ্ছত্তঅঙ্গানি নাম হোন্তি. তানি পন ন একক্খণে সব্বানি লব্ভন্তি, নানক্খণে লব্ভন্তি.
কথং? যদা হি দিট্ঠিসম্পযুত্তচিত্তং কাযৱিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেন্তং উপ্পজ্জতি, তদা মিচ্ছাদিট্ঠি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাৱাযামো মিচ্ছাসতি মিচ্ছাসমাধি মিচ্ছাকম্মন্তোতি ছ অঙ্গানি হোন্তি. যদা দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তং, তদা মিচ্ছাদিট্ঠিৱজ্জানি পঞ্চ. যদা তানেৱ দ্ৱে ৱচীৱিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেন্তি, তদা মিচ্ছাকম্মন্তট্ঠানে মিচ্ছাৱাচায সদ্ধিং তানেৱ ছ ৱা পঞ্চ ৱা. অযং আজীৱো নাম কুপ্পমানো কাযৱচীদ্ৱাৰেসুযেৱ অঞ্ঞতৰস্মিং কুপ্পতি, ন মনোদ্ৱাৰে. তস্মা যদা আজীৱসীসেন তানেৱ চিত্তানি কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিযো সমুট্ঠাপেন্তি, তদা কাযকম্মং মিচ্ছাজীৱো নাম হোতি, তথা ৱচীকম্মন্তি মিচ্ছাজীৱস্স ৱসেন তানেৱ ছ ৱা পঞ্চ ৱা. যদা পন ৱিঞ্ঞত্তিং অসমুট্ঠাপেত্ৱা তানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি, তদা মিচ্ছাদিট্ঠিমিচ্ছাসঙ্কপ্পমিচ্ছাৱাযামমিচ্ছাসতিমিচ্ছাসমাধিৱসেন পঞ্চ ৱা, মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদিৱসেন চত্তাৰি ৱা হোন্তীতি এৱং ন একক্খণে সব্বানি লব্ভন্তি, নানক্খণে লব্ভন্তীতি.
সুক্কপক্খে ৱিজ্জাতি কম্মস্সকতঞাণং. ইহাপি সহজাতৱসেন চ উপনিস্সযৱসেন চাতি দ্ৱীহাকাৰেহি পুব্বঙ্গমতা ৱেদিতব্বা. হিৰোত্তপ্পন্তি হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চ. তত্থ লজ্জনাকাৰসণ্ঠিতা হিৰী, ভাযনাকাৰসণ্ঠিতং ওত্তপ্পং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তোৱ. ৱিজ্জাগতস্সাতি ৱিজ্জায উপগতস্স সমন্নাগতস্স. ৱিদ্দসুনোতি ৱিদুনো পণ্ডিতস্স. সম্মাদিট্ঠীতি যাথাৱদিট্ঠি নিয্যানিকদিট্ঠি. সম্মাকম্মন্তাদীসুপি এসেৱ নযো. ইতি কুসলধম্মসমাপত্তিযা ইমানি অট্ঠঙ্গানি হোন্তি, তানি লোকিযমগ্গক্খণে ন একতো সব্বানি লব্ভন্তি, লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পন লব্ভন্তি. তানি চ খো পঠমজ্ঝানিকমগ্গে, দুতিযজ্ঝানিকাদীসু পন সম্মাসঙ্কপ্পৱজ্জানি সত্তেৱ হোন্তি.
তত্থ যো এৱং ৱদেয্য ‘‘যস্মা মজ্ঝিমনিকাযম্হি মহাসড়াযতনিকসুত্তে (ম. নি. ৩.৪৩১) ‘যা তথাভূতস্স দিট্ঠি, সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি. যো তথাভূতস্স, সঙ্কপ্পো, স্ৱাস্স হোতি সম্মাসঙ্কপ্পো. যো তথাভূতস্স ৱাযামো, স্ৱাস্স হোতি সম্মাৱাযামো. যা তথাভূতস্স সতি, স্ৱাস্স হোতি সম্মাসতি. যো তথাভূতস্স সমাধি, স্ৱাস্স হোতি সম্মাসমাধি. পুব্বেৱ খো পনস্স কাযকম্মং ৱচীকম্মং আজীৱো চ সুপৰিসুদ্ধো’তি ৱুত্তং তস্মা পঞ্চঙ্গিকোপি লোকুত্তৰমগ্গো হোতী’’তি সো ৱত্তব্বো – তস্মিংযেৱ সুত্তে ‘‘এৱমস্সাযং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’’তি ইদং কস্মা ন পস্সসি? যং পনেতং ‘‘পুব্বেৱ খো পনস্সা’’তি ৱুত্তং, তং পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায পৰিসুদ্ধভাৱদস্সনত্থং. পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায হি পৰিসুদ্ধানি কাযকম্মাদীনি লোকুত্তৰমগ্গক্খণে অতিপৰিসুদ্ধানি হোন্তীতি অযমত্থো দীপিতো.
যম্পি অভিধম্মে ৱুত্তং ‘‘তস্মিং খো পন সমযে পঞ্চঙ্গিকো মগ্গো হোতী’’তি (ৱিভ. ২১২), তং একং কিচ্চন্তৰং দস্সেতুং ৱুত্তং. যস্মিঞ্হি কালে মিচ্ছাকম্মন্তং পহায সম্মাকম্মন্তং পূৰেতি, তস্মিং কালে মিচ্ছাৱাচা ৱা মিচ্ছাজীৱো ৱা ন হোতি, দিট্ঠি সঙ্কপ্পো ৱাযামো সতি সমাধীতি ইমেসুযেৱ পঞ্চসু কাৰকঙ্গেসু সম্মাকম্মন্তো পূৰতি. ৱিৰতিৱসেন হি সম্মাকম্মন্তো পূৰতি নাম. সম্মাৱাচাসম্মাআজীৱেসুপি এসেৱ নযো. ইতি ইমং কিচ্চন্তৰং দস্সেতুং এৱং ৱুত্তং. লোকিযমগ্গক্খণে চ পঞ্চেৱ হোন্তি, ৱিৰতি পন অনিযতা. তস্মা ‘‘ছঅঙ্গিকো’’তি অৱত্ৱা ‘‘পঞ্চঙ্গিকো’’ত্ৱেৱ ৱুত্তং. ‘‘যা চ, ভিক্খৱে, অৰিযচিত্তস্স অনাসৱচিত্তস্স অৰিযমগ্গসমঙ্গিনো অৰিযমগ্গং ভাৱযতো তীহি কাযদুচ্চৰিতেহি আৰতি ৱিৰতি পটিৱিৰতি ৱেৰমণী অকিৰিযা অকৰণং, অযং ভিক্খৱে সম্মাকম্মন্তো অৰিযো অনাসৱো লোকুত্তৰমগ্গো’’তি (ম. নি. ৩.১৩৯). এৱং পন মহাচত্তালীসকসুত্তাদীসু অনেকেসু সুত্তেসু সম্মাকম্মন্তাদীনঞ্চ লোকুত্তৰমগ্গস্স অঙ্গভাৱসিদ্ধিতো অট্ঠঙ্গিকোৱ লোকুত্তৰমগ্গো হোতীতি ৱেদিতব্বোতি. ইমস্মিং সুত্তে অযং অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকোৱ কথিতো. দুতিযং কোসলসংযুত্তে ৱুত্তমেৱ.
৩. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৩. ততিযে সকলমিদং ভন্তেতি আনন্দত্থেৰো সাৱকপাৰমীঞাণস্স মত্থকং অপ্পত্ততায সকলম্পি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং কল্যাণমিত্তসন্নিস্সযেন লব্ভতীতি ন অঞ্ঞাসি, ধম্মসেনাপতি পন সাৱকপাৰমীঞাণস্স মত্থকে ঠিতত্তা অঞ্ঞাসি, তস্মা এৱমাহ. তেনেৱস্স ভগৱা সাধু সাধূতি সাধুকাৰমদাসি.
৪. জাণুস্সোণিব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা
৪. চতুত্থে সব্বসেতেন ৱড়ৱাভিৰথেনাতি সকলসেতেন চতূহি ৱড়ৱাহি যুত্তৰথেন. সো কিৰ সব্বো সচক্কপঞ্জৰকুব্বৰো ৰজতপৰিক্খিত্তো হোতি. ৰথো চ নামেস দুৱিধো হোতি – যোধৰথো, অলঙ্কাৰৰথোতি. তত্থ যোধৰথো চতুৰস্সসণ্ঠানো হোতি নাতিমহা দ্ৱিন্নং তিণ্ণং ৱা জনানং গহণসমত্থো. অলঙ্কাৰৰথো মহা হোতি দীঘতো দীঘো পুথুলতো পুথুলো চ, তত্থ ছত্তগ্গাহকো ৱালবীজনিগ্গাহকো তালৱণ্টগ্গাহকোতি এৱং অট্ঠ ৱা দস ৱা সুখেনেৱ ঠাতুং ৱা নিসীদিতুং ৱা নিপজ্জিতুং ৱা সক্কোন্তি. অযম্পি অলঙ্কাৰৰথোযেৱ.
সেতা সুদং অস্সাতি তা ৱড়ৱা পকতিযা সেতৱণ্ণাৱ. সেতালঙ্কাৰাতি পসাধনং তাসং ৰজতমযং অহোসি. সেতো ৰথোতি ৰথোপি ৱুত্তনযেনেৱ ৰজতপৰিক্খিত্তত্তা তত্থ তত্থ দন্তকম্মখচিতত্তা চ সেতোৱ. সেতপৰিৱাৰোতি যথা অঞ্ঞে ৰথা সীহচম্মপৰিৱাৰাপি হোন্তি, ব্যগ্ঘচম্মপৰিৱাৰাপি পণ্ডুকম্বলপৰিৱাৰাপি হোন্তি, ন এৱং এস. এস পন ঘনদুকূলেন পৰিৱাৰিতো অহোসি. সেতা ৰস্মিযোতি ৰস্মিযোপি ৰজতপনাড়িসুপৰিক্খিত্তা. সেতা পতোদলট্ঠীতি পতোদলট্ঠিপি ৰজতপৰিক্খিত্তা.
সেতং ছত্তন্তি ৰথমজ্ঝে উস্সাপিতছত্তম্পি সেতমেৱ অহোসি. সেতং উণ্হীসন্তি অট্ঠঙ্গুলৱিত্থাৰো ৰজতমযো উণ্হীসপট্টো সেতো. সেতানি ৱত্থানীতি ৱত্থানিপি সেতানি ফেণপুঞ্জৱণ্ণানি. তেসু নিৱাসনং পঞ্চসতগ্ঘনকং, উত্তৰাসঙ্গো সহস্সগ্ঘনকো. সেতা উপাহনাতি উপাহনা নাম মগ্গাৰুড়্হস্স ৱা হোন্তি অটৱিং ৱা পৱিসন্তস্স. অযং পন ৰথং অভিৰুড়্হো, তেনস্স তদনুচ্ছৱিকো ৰজতপটিসেৱিতো পাদালঙ্কাৰো নাম এস এৱং ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. সেতায সুদং ৱালবীজনিযাতি ফলিকমযদণ্ডায সেতচমৰৱালবীজনিযা. ন কেৱলঞ্চ এত্তকমেৱস্স সেতং অহোসি, সো পন ব্ৰাহ্মণো সেতৱিলেপনং ৱিলিম্পি, সেতমালং পিড়ন্ধি, দসসু অঙ্গুলীসু অঙ্গুলিমুদ্দিকা কণ্ণেসু কুণ্ডলানীতি এৱমাদি অলঙ্কাৰোপিস্স ৰজতমযোৱ অহোসি. পৰিৱাৰব্ৰাহ্মণাপিস্স দসসহস্সমত্তা তথেৱ সেতৱত্থৱিলেপনমালালঙ্কাৰা অহেসুং.
যং পনেতং সাৱত্থিযা নিয্যাযন্তন্তি ৱুত্তং, তত্ৰাযং নিয্যাযনৱিভাৱনা – সো কিৰ ছন্নং ছন্নং মাসানং একৱাৰং নগৰং পদক্খিণং কৰোতি – ‘‘ইতো এত্তকেহি দিৱসেহি নগৰং পদক্খিণং কৰিস্সতী’’তি পুৰেতৰমেৱ ঘোসনা কযিৰতি. তং সুত্ৱা যে নগৰতো ন পক্কন্তা, তে ন পক্কমন্তি. যেপি পক্কন্তা, তেপি ‘‘পুঞ্ঞৱতো সিৰিসম্পত্তিং পস্সিস্সামা’’তি আগচ্ছন্তি. যং দিৱসং ব্ৰাহ্মণো নগৰং অনুৱিচৰতি, তদা পাতোৱ নগৰৱীথিযো সম্মজ্জিত্ৱা ৱালিকং ওকিৰিত্ৱা লাজপঞ্চমেহি পুপ্ফেহি ৱিপ্পকিৰিত্ৱা পুণ্ণঘটে ঠপেত্ৱা কদলিযো চ ধজে চ উস্সাপেত্ৱা সকলনগৰং ধূপিতৱাসিতং কৰোন্তি.
ব্ৰাহ্মণো পাতোৱ সীসং ন্হাযিত্ৱা পুৰেভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ সেতৱত্থাদীহি অত্তানং অলঙ্কৰিত্ৱা পাসাদা ওৰুয্হ ৰথং অভিৰুহতি. অথ নং তে ব্ৰাহ্মণা সব্বসেতৱত্থৱিলেপনমালালঙ্কাৰা সেতচ্ছত্তানি গহেত্ৱা পৰিৱাৰেন্তি. ততো মহাজনস্স সন্নিপাতত্থং পঠমংযেৱ তৰুণদাৰকানং ফলাফলানি ৱিকিৰন্তি, তদনন্তৰং মাসকৰূপাদীনি, তদনন্তৰং কহাপণে ৱিকিৰন্তি. মহাজনো সন্নিপততি, উক্কুট্ঠিযো চেৱ চেলুক্খেপা চ ৱত্তন্তি. অথ ব্ৰাহ্মণো মঙ্গলিকসোৱত্থিকাদীসু মঙ্গলানি চেৱ সুৱত্থিযো চ কৰোন্তেসু মহাসম্পত্তিযা নগৰং অনুৱিচৰতি. পুঞ্ঞৱন্তা মনুস্সা একভূমিকাদিপাসাদে আৰুয্হ সুকপত্তসদিসানি ৱাতপানকৱাটানি ৱিৱৰিত্ৱা ওলোকেন্তি. ব্ৰাহ্মণোপি অত্তনো যসসিৰিসম্পত্তিযা নগৰং অজ্ঝোত্থৰন্তো ৱিয দক্খিণদ্ৱাৰাভিমুখো হোতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
তমেনং জনো দিস্ৱাতি মহাজনো তং ৰথং দিস্ৱা. ব্ৰহ্মন্তি সেট্ঠাধিৱচনমেতং. ব্ৰহ্মং ৱত ভো যানন্তি সেট্ঠযানসদিসং ৱত ভো যানন্তি অযমেত্থ অত্থো. ইমস্সেৱ খো এতন্তি, আনন্দ, মনুস্সা নাম ৱণ্ণভাণকানং ধনং দত্ৱা অত্তনো দাৰিকানং ৱণ্ণগীতং গাযাপেন্তি ‘‘অভিৰূপো হোতি দস্সনীযো মহদ্ধনো মহাভোগো’’তি, ন চ তেন ৱণ্ণভণনমত্তেন অভিৰূপা ৱা হোন্তি মহদ্ধনা ৱা, এৱমেৱ মহাজনো ব্ৰাহ্মণস্স ৰথং দিস্ৱা – ‘‘ব্ৰহ্মং ৱত ভো যান’’ন্তি কিঞ্চাপি এৱং ৱণ্ণং ভণতি, ন পনেতং যানং ৱণ্ণভণনমত্তেনেৱ ব্ৰহ্মযানং নাম হোতি. লামকঞ্হি এতং ছৱং. পৰমত্থেন পন ইমস্সেৱ খো এতং, আনন্দ, অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৱচনং. অযঞ্হি সব্বদোসৱিগমেন সেট্ঠো, ইমিনা চ অৰিযা নিব্বানং যন্তীতি ব্ৰহ্মযানং ইতিপি, ধম্মভূতত্তা যানত্তা চ ধম্মযানং ইতিপি, অনুত্তৰত্তা কিলেসসঙ্গামস্স চ ৱিজিতত্তা অনুত্তৰো সঙ্গামৱিজযো ইতিপি ৱত্তুং ৱট্টতি.
ইদানিস্স নিদ্দোসভাৱঞ্চেৱ সঙ্গামৱিজযভাৱঞ্চ দস্সেন্তো ৰাগৱিনযপৰিযোসানাতিআদিমাহ. তত্থ ৰাগং ৱিনযমানা পৰিযোসাপেতি পৰিযোসানং গচ্ছতি নিপ্ফজ্জতীতি ৰাগৱিনযপৰিযোসানা. এস নযো সব্বত্থ.
যস্স সদ্ধা চ পঞ্ঞা চাতি যস্স অৰিযমগ্গযানস্স সদ্ধানুসাৰিৱসেন সদ্ধা, ধম্মানুসাৰিৱসেন পঞ্ঞাতি ইমে দ্ৱে ধম্মা সদা ধুৰং যুত্তা, তত্ৰমজ্ঝত্ততাযুগে যুত্তাতি অত্থো. হিৰী ঈসাতি অত্তনা সদ্ধিং অধিৱিট্ঠেন বহিদ্ধাসমুট্ঠানেন ওত্তপ্পেন সদ্ধিং অজ্ঝত্তসমুট্ঠানা হিৰী যস্স মগ্গৰথস্স ঈসা. মনো যোত্তন্তি ৱিপস্সনাচিত্তঞ্চ মগ্গচিত্তঞ্চ যোত্তং. যথা হি ৰথস্স ৱাকাদিমযং যোত্তং গোণে একাবদ্ধে কৰোতি একসঙ্গহিতে, এৱং মগ্গৰথস্স লোকিযৱিপস্সনাচিত্তং অতিৰেকপঞ্ঞাস, লোকুত্তৰৱিপস্সনাচিত্তং অতিৰেকসট্ঠি কুসলধম্মে একাবদ্ধে একসঙ্গহে কৰোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘মনো যোত্ত’’ন্তি. সতি আৰক্খসাৰথীতি মগ্গসম্পযুত্তা সতি আৰক্খসাৰথি. যথা হি ৰথস্স আৰক্খো সাৰথি নাম যোগ্গিযো. ধুৰং ৱাহেতি যোজেতি অক্খং অব্ভঞ্জতি ৰথং পেসেতি ৰথযুত্তকে নিব্বিসেৱনে কৰোতি, এৱং মগ্গৰথস্স সতি. অযঞ্হি আৰক্খপচ্চুপট্ঠানা চেৱ কুসলাকুসলানঞ্চ ধম্মানং গতিযো সমন্ৱেসতীতি ৱুত্তা.
ৰথোতি অৰিযঅট্ঠঙ্গিকমগ্গৰথো. সীলপৰিক্খাৰোতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলালঙ্কাৰো. ঝানক্খোতি ৱিপস্সনাসম্পযুত্তানং পঞ্চন্নং ঝানঙ্গানং ৱসেন ঝানমযঅক্খো. চক্কৱীৰিযোতি ৱীৰিযচক্কো, কাযিকচেতসিকসঙ্খাতানি দ্ৱে ৱীৰিযানি অস্স চক্কানীতি অত্থো. উপেক্খা ধুৰসমাধীতি ধুৰস্স সমাধি, উন্নতোনতাকাৰস্স অভাৱেন দ্ৱিন্নম্পি যুগপদেসানং সমতাতি অত্থো. অযঞ্হি তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খা চিত্তুপ্পাদস্স লীনুদ্ধচ্চভাৱং হৰিত্ৱা পযোগমজ্ঝত্তে চিত্তং ঠপেতি, তস্মা ইমস্স মগ্গৰথস্স ‘‘ধুৰসমাধী’’তি ৱুত্তা. অনিচ্ছা পৰিৱাৰণন্তি বাহিৰকৰথস্স সীহচম্মাদীনি ৱিয ইমস্সাপি অৰিযমগ্গৰথস্স অলোভসঙ্খাতা অনিচ্ছা পৰিৱাৰণং নাম.
অব্যাপাদোতি মেত্তা চ মেত্তাপুব্বভাগো চ. অৱিহিংসাতি কৰুণা চ কৰুণাপুব্বভাগো চ. ৱিৱেকোতি কাযৱিৱেকাদি তিৱিধৱিৱেকো. যস্স আৱুধন্তি যস্স অৰিযমগ্গৰথে ঠিতস্স কুলপুত্তস্স এতং পঞ্চৱিধং আৱুধং. যথা হি ৰথে ঠিতো পঞ্চহি আৱুধেহি সপত্তে ৱিজ্ঝতি, এৱং যোগাৱচৰোপি ইমস্মিং লোকিযলোকুত্তৰমগ্গৰথে ঠিতো মেত্তায দোসং ৱিজ্ঝতি, কৰুণায ৱিহিংসং, কাযৱিৱেকেন গণসঙ্গণিকং, চিত্তৱিৱেকেন কিলেসসঙ্গণিকং, উপধিৱিৱেকেন সব্বাকুসলং ৱিজ্ঝতি. তেনস্সেতং পঞ্চৱিধং ‘‘আৱুধ’’ন্তি ৱুত্তং. তিতিক্খাতি দুৰুত্তানং দুৰাগতানং ৱচনপথানং অধিৱাসনক্খন্তি. চম্মসন্নাহোতি সন্নদ্ধচম্মো. যথা হি ৰথে ঠিতো ৰথিকো পটিমুক্কচম্মো আগতাগতে সৰে খমতি, ন নং তে ৱিজ্ঝন্তি, এৱং অধিৱাসনক্খন্তিসমন্নাগতো ভিক্খু আগতাগতে ৱচনপথে খমতি, ন নং তে ৱিজ্ঝন্তি. তস্মা ‘‘তিতিক্খা চম্মসন্নাহো’’তি ৱুত্তো. যোগক্খেমায ৱত্ততীতি চতূহি যোগেহি খেমায নিব্বানায ৱত্ততি, নিব্বানাভিমুখো গচ্ছতিযেৱ, ন তিট্ঠতি ন ভিজ্জতীতি অত্থো.
এতদত্তনি সম্ভূতন্তি এতং মগ্গযানং অত্তনো পুৰিসকাৰং নিস্সায লদ্ধত্তা অত্তনি সম্ভূতং নাম হোতি. ব্ৰহ্মযানং অনুত্তৰন্তি অসদিসং সেট্ঠযানং. নিয্যন্তি ধীৰা লোকম্হাতি যেসং এতং যানং অত্থি, তে ধীৰা পণ্ডিতপুৰিসা লোকম্হা নিয্যন্তি গচ্ছন্তি. অঞ্ঞদত্থূতি একংসেন. জযং জযন্তি ৰাগাদযো সপত্তে জিনন্তা জিনন্তা.
৫-৬. কিমত্থিযসুত্তাদিৱণ্ণনা
৫-৬. পঞ্চমে অযমেৱাতি এৱসদ্দো নিযমত্থো. তেন অঞ্ঞং মগ্গং পটিক্খিপতি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টদুক্খঞ্চেৱ মিস্সকমগ্গো চ কথিতো. ছট্ঠং উত্তানমেৱ.
৭. দুতিযঅঞ্ঞতৰভিক্খুসুত্তৱণ্ণনা
৭. সত্তমে নিব্বানধাতুযা খো এতং ভিক্খু অধিৱচনন্তি অসঙ্খতায অমতায নিব্বানধাতুযা এতং অধিৱচনং. আসৱানং খযো তেন ৱুচ্চতীতি অপিচ তেন ৰাগাদিৱিনযেন আসৱানং খযোতিপি ৱুচ্চতি. আসৱক্খযো নাম অৰহত্তং, অৰহত্তস্সাপি এতং ৰাগৱিনযোতিআদি নামমেৱাতি দীপেতি. এতদৱোচাতি ‘‘সত্থাৰা নিব্বানধাতূতি ৱদন্তেন অমতং নিব্বানং কথিতং, মগ্গো পনস্স ন কথিতো. তং কথাপেস্সামী’’তি অনুসন্ধিকুসলতায পুচ্ছন্তো এতং অৱোচ.
৮. ৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা
৮. অট্ঠমে কতমা চ ভিক্খৱে সম্মাদিট্ঠীতি একেন পৰিযাযেন অট্ঠঙ্গিকমগ্গং ৱিভজিত্ৱা পুন অপৰেন পৰিযাযেন ৱিভজিতুকামো ইদং দেসনং আৰভি. তত্থ দুক্খে ঞাণন্তি সৱনসম্মসনপটিৱেধপচ্চৱেক্খণৱসেন চতূহাকাৰেহি উপ্পন্নং ঞাণং. সমুদযেপি এসেৱ নযো. সেসেসু পন দ্ৱীসু সম্মসনস্স অভাৱা তিৱিধমেৱ ৱট্টতি. এৱমেতং ‘‘দুক্খে ঞাণ’’ন্তিআদিনা চতুসচ্চকম্মট্ঠানং দস্সিতং.
তত্থ পুৰিমানি দ্ৱে সচ্চানি ৱট্টং, পচ্ছিমানি ৱিৱট্টং. তেসু ভিক্খুনো ৱট্টে কম্মট্ঠানাভিনিৱেসো হোতি, ৱিৱট্টে নত্থি অভিনিৱেসো. পুৰিমানি হি দ্ৱে সচ্চানি ‘‘পঞ্চক্খন্ধা দুক্খং, তণ্হা সমুদযো’’তি এৱং সঙ্খেপেন চ, ‘‘কতমে পঞ্চক্খন্ধা ৰূপক্খন্ধো’’তিআদিনা নযেন ৱিত্থাৰেন চ আচৰিযসন্তিকে উগ্গণ্হিত্ৱা ৱাচায পুনপ্পুনং পৰিৱত্তেন্তো যোগাৱচৰো কম্মং কৰোতি. ইতৰেসু পন দ্ৱীসু সচ্চেসু – ‘‘নিৰোধসচ্চং ইট্ঠং কন্তং মনাপং, মগ্গসচ্চং ইট্ঠং কন্তং মনাপ’’ন্তি এৱং সৱনেনেৱ কম্মং কৰোতি. সো এৱং কৰোন্তো চত্তাৰি সচ্চানি একপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি, একাভিসমযেন অভিসমেতি. দুক্খং পৰিঞ্ঞাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি, সমুদযং পহানপটিৱেধেন, নিৰোধং সচ্ছিকিৰিযপটিৱেধেন, মগ্গং ভাৱনাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি. দুক্খং পৰিঞ্ঞাভিসমযেন…পে… মগ্গং ভাৱনাভিসমযেন অভিসমেতি.
এৱমস্স পুব্বভাগে দ্ৱীসু সচ্চেসু উগ্গহপৰিপুচ্ছাসৱনধাৰণসম্মসনপটিৱেধো হোতি, দ্ৱীসু সৱনপটিৱেধোযেৱ. অপৰভাগে তীসু কিচ্চতো পটিৱেধো হোতি, নিৰোধে আৰম্মণপটিৱেধো. পচ্চৱেক্খণা পন পত্তসচ্চস্স হোতি. ইমস্স ভিক্খুনো পুব্বে পৰিগ্গহতো – ‘‘দুক্খং পৰিজানামি, সমুদযং পজহামি, নিৰোধং সচ্ছিকৰোমি, মগ্গং ভাৱেমী’’তি আভোগসমন্নাহাৰমনসিকাৰপচ্চৱেক্খণা নত্থি, পৰিগ্গহতো পট্ঠায হোতি. অপৰভাগে পন দুক্খং পৰিঞ্ঞাতমেৱ হোতি…পে… মগ্গো ভাৱিতোৱ হোতি.
তত্থ দ্ৱে সচ্চানি দুদ্দসত্তা গম্ভীৰানি, দ্ৱে গম্ভীৰত্তা দুদ্দসানি. দুক্খসচ্চঞ্হি উপ্পত্তিতো পাকটং, খাণুকণ্টকপহাৰাদীসু ‘‘অহো দুক্খ’’ন্তি ৱত্তব্বতম্পি আপজ্জতি. সমুদযম্পি খাদিতুকামতাভুঞ্জিতুকামতাদিৱসেন উপ্পত্তিতো পাকটং. লক্খণপটিৱেধতো পন উভযম্পি গম্ভীৰং. ইতি তানি দুদ্দসত্তা গম্ভীৰানি. ইতৰেসং দ্ৱিন্নং দস্সনত্থায পযোগো ভৱগ্গগ্গহণত্থং হত্থপসাৰণং ৱিয অৱীচিফুসনত্থং পাদপসাৰণং ৱিয সতধা ভিন্নস্স ৱালস্স কোটিযা কোটিং পটিপাদনং ৱিয চ হোতি. ইতি তানি গম্ভীৰত্তা দুদ্দসানি. এৱং দুদ্দসত্তা গম্ভীৰেসু গম্ভীৰত্তা চ দুদ্দসেসু চতূসু সচ্চেসু উগ্গহাদিৱসেন ইদং ‘‘দুক্খে ঞাণ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. পটিৱেধক্খণে পন একমেৱ তং ঞাণং হোতি.
নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদীসু কামপচ্চনীকট্ঠেন কামতো নিস্সটভাৱেন ৱা, কামং সম্মসন্তস্স উপ্পন্নোতি ৱা, কামপদঘাতং কামৱূপসমং কৰোন্তো উপ্পন্নোতি ৱা, কামৱিৱিত্তন্তে উপ্পন্নোতি ৱা নেক্খম্মসঙ্কপ্পো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. সব্বেপি চ তে নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদযো কামব্যাপাদৱিহিংসাৱিৰমণসঞ্ঞানং নানত্তা পুব্বভাগে নানা, মগ্গক্খণে পন ইমেসু তীসু ঠানেসু উপ্পন্নস্স অকুসলসঙ্কপ্পস্স পদচ্ছেদতো অনুপ্পত্তিসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানো একোৱ কুসলসঙ্কপ্পো উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাসঙ্কপ্পো নাম.
মুসাৱাদা ৱেৰমণীআদযোপি মুসাৱাদাদীহি ৱিৰমণসঞ্ঞানং নানত্তা পুব্বভাগে নানা, মগ্গক্খণে পন ইমেসু চতূসু ঠানেসু উপ্পন্নায অকুসলদুস্সীল্যচেতনায পদচ্ছেদতো অনুপ্পত্তিসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একাৱ কুসলৱেৰমণী উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাৱাচা নাম.
পাণাতিপাতা ৱেৰমণী আদযোপি পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমণসঞ্ঞানং নানত্তা পুব্বভাগে নানা, মগ্গক্খণে পন ইমেসু তীসু ঠানেসু উপ্পন্নায অকুসলদুস্সীল্যচেতনায অকিৰিযতো পদচ্ছেদতো অনুপ্পত্তিসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একাৱ কুসলৱেৰমণী উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাকম্মন্তো নাম.
মিচ্ছাআজীৱন্তি খাদনীযভোজনীযাদীনং অত্থায পৱত্তিতং কাযৱচীদুচ্চৰিতং. পহাযাতি ৱজ্জেত্ৱা. সম্মাআজীৱেনাতি বুদ্ধপসত্থেন আজীৱেন. জীৱিকং কপ্পেতীতি জীৱিতৱুত্তিং পৱত্তেতি. সম্মাজীৱোপি কুহনাদীহি ৱিৰমণসঞ্ঞানং নানত্তা পুব্বভাগে নানা. মগ্গক্খণে পন ইমেসুযেৱ সত্তসু ঠানেসু উপ্পন্নায মিচ্ছাজীৱদুস্সীল্যচেতনায পদচ্ছেদতো অনুপ্পত্তিসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একাৱ কুসলৱেৰমণী উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাআজীৱো নাম.
অনুপ্পন্নানন্তি একস্মিং ভৱে তথাৰূপে ৱা আৰম্মণে অত্তনো ন উপ্পন্নানং, পৰস্স পন উপ্পজ্জমানে দিস্ৱা – ‘‘অহো ৱত মে এৱৰূপা পাপকা ধম্মা ন উপ্পজ্জেয্যু’’ন্তি এৱং অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায. ছন্দন্তি তেসং অকুসলানং অনুপ্পাদকপটিপত্তিসাধকং ৱীৰিযচ্ছন্দং জনেতি. ৱাযমতীতি ৱাযামং কৰোতি. ৱীৰিযং আৰভতীতি ৱীৰিযং পৱত্তেতি. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি ৱীৰিযেন চিত্তং পগ্গহিতং কৰোতি. পদহতীতি ‘‘কামং তচো চ ন্হাৰু চ অট্ঠি চ অৱসিস্সতূ’’তি (ম. নি. ২.১৮৪) পধানং পৱত্তেতি. উপ্পন্নানন্তি সমুদাচাৰৱসেন অত্তনো উপ্পন্নপুব্বানং. ইদানি তাদিসে ন উপ্পাদেস্সামীতি তেসং পহানায ছন্দং জনেতি.
অনুপ্পন্নানং কুসলানন্তি অপটিলদ্ধানং পঠমজ্ঝানাদীনং. উপ্পন্নানন্তি তেসংযেৱ পটিলদ্ধানং. ঠিতিযাতি পুনপ্পুনং উপ্পত্তিপবন্ধৱসেন ঠিতত্থং. অসম্মোসাযাতি অৱিনাসত্থং. ভিয্যোভাৱাযাতি উপৰিভাৱায. ৱেপুল্লাযাতি ৱিপুলভাৱায. পাৰিপূৰিযাতি ভাৱনায পৰিপূৰণত্থং. অযম্পি সম্মাৱাযামো অনুপ্পন্নানং অকুসলানং অনুপ্পাদনাদিচিত্তনানত্তা পুব্বভাগে নানা. মগ্গক্খণে পন ইমেসুযেৱ চতূসু ঠানেসু কিচ্চসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানং একমেৱ কুসলৱীৰিযং উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাৱাযামো নাম.
সম্মাসতিপি কাযাদিপৰিগ্গাহকচিত্তানং নানত্তা পুব্বভাগে নানা, মগ্গক্খণে পন ইমেসু চতূসু ঠানেসু কিচ্চসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একা সতি উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাসতি নাম.
ঝানাদীনি পুব্বভাগেপি মগ্গক্খণেপি নানা, পুব্বভাগে সমাপত্তিৱসেন নানা, মগ্গক্খণে নানামগ্গৱসেন. একস্স হি পঠমমগ্গো পঠমজ্ঝানিকো হোতি, দুতিযমগ্গাদযোপি পঠমজ্ঝানিকা ৱা দুতিযাদীসু অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকা ৱা. একস্স পঠমমগ্গো দুতিযাদীনং অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকো হোতি, দুতিযাদযোপি দুতিযাদীনং অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকা ৱা পঠমজ্ঝানিকা ৱা. এৱং চত্তাৰোপি মগ্গা ঝানৱসেন সদিসা ৱা অসদিসা ৱা একচ্চসদিসা ৱা হোন্তি.
অযং পনস্স ৱিসেসো পাদকজ্ঝাননিযমেন হোতি. পাদকজ্ঝাননিযমেন হি পঠমজ্ঝানলাভিনো পঠমজ্ঝানা ৱুট্ঠায ৱিপস্সন্তস্স উপ্পন্নমগ্গো পঠমজ্ঝানিকো হোতি, মগ্গঙ্গবোজ্ঝঙ্গানি পনেত্থ পৰিপুণ্ণানেৱ হোন্তি. দুতিযজ্ঝানতো ৱুট্ঠায ৱিপস্সন্তস্স উপ্পন্নো দুতিযজ্ঝানিকো হোতি, মগ্গঙ্গানি পনেত্থ সত্ত হোন্তি. ততিযজ্ঝানতো ৱুট্ঠায ৱিপস্সন্তস্স উপ্পন্নো ততিযজ্ঝানিকো, মগ্গঙ্গানি পনেত্থ সত্ত, বোজ্ঝঙ্গানি ছ হোন্তি. এস নযো চতুত্থজ্ঝানতো পট্ঠায যাৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনা.
আৰুপ্পে চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানং উপ্পজ্জতি, তঞ্চ লোকুত্তৰং, নো লোকিযন্তি ৱুত্তং. এত্থ কথন্তি? এত্থাপি পঠমজ্ঝানাদীসু যতো ৱুট্ঠায সোতাপত্তিমগ্গং পটিলভিত্ৱা অৰূপসমাপত্তিং ভাৱেত্ৱা সো আৰুপ্পে উপ্পন্নো, তংঝানিকাৱস্স তত্থ তযো মগ্গা উপ্পজ্জন্তি. এৱং পাদকজ্ঝানমেৱ নিযমেতি. কেচি পন থেৰা – ‘‘ৱিপস্সনায আৰম্মণভূতা খন্ধা নিযমেন্তী’’তি ৱদন্তি. কেচি ‘‘পুগ্গলজ্ঝাসযো নিযমেতী’’তি ৱদন্তি. কেচি ‘‘ৱুট্ঠানগামিনীৱিপস্সনা নিযমেতী’’তি ৱদন্তি. তেসং ৱাদৱিনিচ্ছযো ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুট্ঠানগামিনীৱিপস্সনাধিকাৰে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাসমাধীতি অযং পুব্বভাগে লোকিযো, অপৰভাগে লোকুত্তৰো সম্মাসমাধীতি ৱুচ্চতি.
৯. সূকসুত্তৱণ্ণনা
৯. নৱমে মিচ্ছাপণিহিতন্তি সূকং নাম উদ্ধগ্গং কত্ৱা ঠপিতং হত্থং ৱা পাদং ৱা ভিন্দতি, তথা অট্ঠপিতং পন মিচ্ছাপণিহিতং নাম. মিচ্ছাপণিহিতায দিট্ঠিযাতি মিচ্ছাঠপিতায কম্মস্সকতপঞ্ঞায. অৱিজ্জং ভিন্দিস্সতীতি চতুসচ্চপটিচ্ছাদকং অৱিজ্জং ভিন্দিস্সতি. ৱিজ্জং উপ্পাদেস্সতীতি অৰহত্তমগ্গৱিজ্জং উপ্পাদেস্সতি. মিচ্ছাপণিহিতত্তা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযাতি কম্মস্সকতপঞ্ঞায চেৱ মগ্গভাৱনায চ মিচ্ছা ঠপিতত্তা, অপ্পৱত্তিতত্তাতি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে কম্মস্সকতঞাণং মগ্গনিস্সিতং কত্ৱা মিস্সকমগ্গো কথিতো.
১০. নন্দিযসুত্তৱণ্ণনা
১০. দসমে পৰিব্বাজকোতি ছন্নপৰিব্বাজকো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি.
অৱিজ্জাৱগ্গো পঠমো.