২. ৱিহাৰৱগ্গো
১. পঠমৱিহাৰসুত্তৱণ্ণনা
১১. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুন্তি অহং, ভিক্খৱে, একং অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুং নিলীযিতুং একোৱ হুত্ৱা ৱিহৰিতুং ইচ্ছামীতি অত্থো. নম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেনাতি যো অত্তনা পযুত্তৱাচং অকত্ৱা মমত্থায সদ্ধেসু কুলেসু পটিযত্তং পিণ্ডপাতং নীহৰিত্ৱা ময্হং উপনামেয্য, তং পিণ্ডপাতনীহাৰকং একং ভিক্খুং ঠপেত্ৱা নম্হি অঞ্ঞেন কেনচি ভিক্খুনা ৱা গহট্ঠেন ৱা উপসঙ্কমিতব্বোতি.
কস্মা পন এৱমাহাতি? তস্মিং কিৰ অড্ঢমাসে ৱিনেতব্বো সত্তো নাহোসি. অথ সত্থা – ‘‘ইমং অড্ঢমাসং ফলসমাপত্তিসুখেনেৱ ৱীতিনামেস্সামি, ইতি ময্হঞ্চেৱ সুখৱিহাৰো ভৱিস্সতি, অনাগতে চ পচ্ছিমা জনতা ‘সত্থাপি গণং ৱিহায এককো ৱিহাসি, কিমঙ্গং পন ময’ন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জিস্সতি, তদস্সা ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি ইমিনা কাৰণেন এৱমাহ. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সত্থু ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা একং ভিক্খুং অদাসি. সো পাতোৱ গন্ধকুটিপৰিৱেণসম্মজ্জনমুখোদকদন্তকট্ঠদানাদীনি সব্বকিচ্চানি তস্মিং খণে কত্ৱা অপগচ্ছতি.
যেন স্ৱাহন্তি যেন সো অহং. পঠমাভিসম্বুদ্ধোতি অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমংযেৱ একূনপঞ্ঞাসদিৱসব্ভন্তৰে. ৱিহৰামীতি ইদং অতীতত্থে ৱত্তমানৱচনং. তস্স পদেসেন ৱিহাসিন্তি তস্স পঠমাভিসম্বুদ্ধৱিহাৰস্স পদেসেন. তত্থ পদেসো নাম খন্ধপদেসো আযতনধাতুসচ্চইন্দ্ৰিযপচ্চযাকাৰসতিপট্ঠানঝাননামৰূপপদেসো ধম্মপদেসোতি নানাৱিধো. তং সব্বম্পি সন্ধায – ‘‘তস্স পদেসেন ৱিহাসি’’ন্তি আহ. ভগৱা হি পঠমবোধিযং একূনপঞ্ঞাসদিৱসব্ভন্তৰে যথা নাম পত্তৰজ্জো ৰাজা অত্তনো ৱিভৱসাৰদস্সনত্থং তং তং গব্ভং ৱিৱৰাপেত্ৱা সুৱণ্ণৰজতমুত্তামণিআদীনি ৰতনানি পচ্চৱেক্খন্তো ৱিহৰেয্য, এৱমেৱ পঞ্চক্খন্ধে নিপ্পদেসে কত্ৱা সম্মসন্তো পচ্চৱেক্খন্তো ৱিহাসি. ইমস্মিং পন অড্ঢমাসে তেসং খন্ধানং পদেসং ৱেদনাক্খন্ধমেৱ পচ্চৱেক্খন্তো ৱিহাসি. তস্স ‘‘ইমে সত্তা এৱৰূপং নাম সুখং পটিসংৱেদেন্তি, এৱৰূপং দুক্খ’’ন্তি ওলোকযতো যাৱ ভৱগ্গা পৱত্তা সুখৱেদনা, যাৱ অৱীচিতো পৱত্তা দুক্খৱেদনা, সব্বা সব্বাকাৰেন উপট্ঠাসি. অথ নং ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৱেদযিত’’ন্তিআদিনা নযেন পৰিগ্গণ্হন্তো ৱিহাসি.
তথা পঠমবোধিযং দ্ৱাদসাযতনানি নিপ্পদেসানেৱ কত্ৱা ৱিহাসি, ইমস্মিং পন অড্ঢমাসে তেসং আযতনানং পদেসং ৱেদনাৱসেন ধম্মাযতনেকদেসং, ধাতূনং পদেসং ৱেদনাৱসেন ধম্মধাতুএকদেসং, সচ্চানং পদেসং ৱেদনাক্খন্ধৱসেনেৱ দুক্খসচ্চেকদেসং, পচ্চযানং পদেসং ফস্সপচ্চযা ৱেদনাৱসেন পচ্চযেকদেসং ঝানানং পদেসং ৱেদনাৱসেনেৱ ঝানঙ্গেকদেসং, নামৰূপানং পদেসং ৱেদনাৱসেনেৱ নামেকদেসং পচ্চৱেক্খন্তো ৱিহাসি. পঠমবোধিযঞ্হি একূনপঞ্ঞাসদিৱসব্ভন্তৰে কুসলাদিধম্মে নিপ্পদেসে কত্ৱা অনন্তনযানি সত্ত পকৰণানি পচ্চৱেক্খন্তো ৱিহাসি. ইমস্মিং পন অড্ঢমাসে সব্বধম্মানং পদেসং ৱেদনাত্তিকমেৱ পচ্চৱেক্খন্তো ৱিহাসি. তস্মিং তস্মিং ঠানে সা সা চ ৱিহাৰসমাপত্তি ৱেদনানুভাৱেন জাতা.
ইদানি যেনাকাৰেন ৱিহাসি, তং দস্সেন্তো মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপীতিআদিমাহ. তত্থ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপীতি দিট্ঠিসম্পযুত্তা ৱেদনাপি ৱট্টতি. দিট্ঠিং উপনিস্সযং কত্ৱা উপ্পন্না কুসলাকুসলৱেদনাপি ৱট্টতি ৱিপাকৱেদনাপি. তত্থ মিচ্ছাদিট্ঠিসম্পযুত্তা অকুসলাৱ হোতি, দিট্ঠিং পন উপনিস্সায কুসলাপি উপ্পজ্জন্তি অকুসলাপি. মিচ্ছাদিট্ঠিকা হি দিট্ঠিং উপনিস্সায পক্খদিৱসেসু যাগুভত্তাদীনি দেন্তি, অদ্ধিকাদীনং ৱট্টং পট্ঠপেন্তি, চতুমহাপথে সালং কৰোন্তি, পোক্খৰণিঞ্চ খণাপেন্তি, দেৱকুলাদীসু মালাগচ্ছং ৰোপেন্তি, নদীৱিদুগ্গাদীসু সেতুং অত্থৰন্তি, ৱিসমং সমং কৰোন্তি, ইতি নেসং কুসলৱেদনা উপ্পজ্জতি. মিচ্ছাদিট্ঠিং পন নিস্সায সম্মাদিট্ঠিকে অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি, ৱধবন্ধনাদীনি কৰোন্তি, পাণং ৱধিত্ৱা দেৱতানং উপহাৰং উপহৰন্তি, ইতি নেসং অকুসলৱেদনা উপ্পজ্জতি. ৱিপাকৱেদনা পন ভৱন্তৰগতানংযেৱ হোতি.
সম্মাদিট্ঠিপচ্চযাতি এত্থাপি সম্মাদিট্ঠিসম্পযুত্তা ৱেদনাপি ৱট্টতি, সম্মাদিট্ঠিং উপনিস্সযং কত্ৱা উপ্পন্না কুসলাকুসলৱেদনাপি ৱিপাকৱেদনাপি. তত্থ সম্মাদিট্ঠিসম্পযুত্তা কুসলাৱ হোতি, সম্মাদিট্ঠিং পন উপনিস্সায বুদ্ধপূজং দীপমালং মহাধম্মস্সৱনং অপ্পতিট্ঠিতে দিসাভাগে চেতিযপতিট্ঠাপনন্তি এৱমাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোন্তি, ইতি নেসং কুসলা ৱেদনা উপ্পজ্জতি. সম্মাদিট্ঠিংযেৱ নিস্সায মিচ্ছাদিট্ঠিকে অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি, অত্তানং উক্কংসেন্তি, পৰং ৱম্ভেন্তি, ইতি নেসং অকুসলৱেদনা উপ্পজ্জতি. ৱিপাকৱেদনা পন ভৱন্তৰগতানংযেৱ হোতি. মিচ্ছাসঙ্কপ্পপচ্চযাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. ছন্দপচ্চযাতিআদীসু পন ছন্দপচ্চযা অট্ঠলোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদিতব্বা, ৱিতক্কপচ্চযা পঠমজ্ঝানৱেদনাৱ. সঞ্ঞা পচ্চযা ঠপেত্ৱা পঠমজ্ঝানং সেসা ছ সঞ্ঞাসমাপত্তিৱেদনা.
ছন্দো চ অৱূপসন্তোতিআদীসু তিণ্ণং অৱূপসমে অট্ঠলোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা ৱেদনা হোতি, ছন্দমত্তস্স ৱূপসমে পঠমজ্ঝানৱেদনাৱ. ছন্দৱিতক্কানং ৱূপসমে দুতিযজ্ঝানাদিৱেদনা অধিপ্পেতা, তিণ্ণম্পি ৱূপসমে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৱেদনা. অপ্পত্তস্স পত্তিযাতি অৰহত্তফলস্স পত্তত্থায. অত্থি আযামন্তি অত্থি ৱীৰিযং. তস্মিম্পি ঠানে অনুপ্পত্তেতি তস্স ৱীৰিযাৰম্ভস্স ৱসেন তস্স অৰহত্তফলস্স কাৰণে অনুপ্পত্তে. তপ্পচ্চযাপি ৱেদযিতন্তি অৰহত্তস্স ঠানপচ্চযা ৱেদযিতং. এতেন চতুমগ্গসহজাতা নিব্বত্তিতলোকুত্তৰৱেদনাৱ গহিতা.
২. দুতিযৱিহাৰসুত্তৱণ্ণনা
১২. দুতিযে পটিসল্লানকাৰণং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. মিচ্ছাদিট্ঠিৱূপসমপচ্চযাতি মিচ্ছাদিট্ঠিৱূপসমো নাম সম্মাদিট্ঠি. তস্মা যং সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা ৱেদযিতং ৱুত্তং, তদেৱ মিচ্ছাদিট্ঠিৱূপসমপচ্চযা ৱেদিতব্বং. ইমস্মিং পন সুত্তে ৱিপাকৱেদনং অতিদূৰেতি মঞ্ঞমানা ন গণ্হন্তীতি ৱুত্তং. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. যস্স যস্স হি ৱূপসমপচ্চযাতি ৱুচ্চতি, তস্স তস্স পটিপক্খধম্মপচ্চযাৱ তং তং ৱেদযিতং অধিপ্পেতং. ছন্দৱূপসমপচ্চযাতিআদীসু পন ছন্দৱূপসমপচ্চযা তাৱ পঠমজ্ঝানৱেদনা ৱেদিতব্বা. ৱিতক্কৱূপসমপচ্চযা দুতিযজ্ঝানৱেদনা. সঞ্ঞাপচ্চযা ছসমাপত্তিৱেদনা. সঞ্ঞাৱূপসমপচ্চযা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৱেদনা. ছন্দো চ ৱূপসন্তোতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ.
৩-৭. সেক্খসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৩-১৭. ততিযে সেক্খোতি সিক্খনসীলো. কিং সিক্খতীতি? তিস্সো সিক্খা. সেক্খাযাতি তীহি ফলেহি চতূহি চ মগ্গেহি সদ্ধিং উপ্পন্নায. সাপি হি অনিট্ঠিতকিচ্চত্তা অত্তনো কিচ্চং সিক্খতেৱাতি সেক্খা. চতুত্থপঞ্চমছট্ঠসত্তমানি উত্তানত্থানেৱাতি.
৮-১০. পঠমকুক্কুটাৰামসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৮-২০. অট্ঠমে উম্মঙ্গোতি পঞ্ঞাউম্মঙ্গো, পঞ্ঞাৱীমংসনং, পঞ্ঞাগৱেসনন্তি অত্থো. এৱঞ্হি ত্ৱং আৱুসোতি ইদং তস্স পুচ্ছাপতিট্ঠাপনত্থায আহ. নৱমদসমানি উত্তানত্থামেৱাতি.
ৱিহাৰৱগ্গো দুতিযো.