১. আসীৱিসোপমসুত্তৱণ্ণনা
২৩৮. আসীৱিসৱগ্গস্স পঠমে ভিক্খূ আমন্তেসীতি একচাৰিকদ্ৱিচাৰিকতিচাৰিকচতুচাৰিকপঞ্চচাৰিকে সভাগৱুত্তিনো কাৰকে যুত্তপযুত্তে সব্বেপি দুক্খলক্খণকম্মট্ঠানিকে পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নে যোগাৱচৰে ভিক্খূ আমন্তেসি. ইদঞ্হি সুত্তং পুগ্গলজ্ঝাসযেন ৱুত্তং. পুগ্গলেসুপি ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূনং দিসাৱাসিকানং দুক্খলক্খণকম্মট্ঠানিকানং উপট্ঠানৱেলায আগন্ত্ৱা সত্থাৰং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নানং ৱসেন ৱুত্তং. এৱং সন্তেপি উগ্ঘটিতঞ্ঞূআদীনং চতুন্নম্পি পুগ্গলানং পচ্চযভূতমেৱেতং. উগ্ঘটিতঞ্ঞূ পুগ্গলো হি ইমস্স সুত্তস্স মাতিকানিক্খেপেনেৱ অৰহত্তং পাপুণিস্সতি, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ মাতিকায ৱিত্থাৰভাজনেন, নেয্যপুগ্গলো ইমমেৱ সুত্তং সজ্ঝাযন্তো পৰিপুচ্ছন্তো যোনিসো মনসিকৰোন্তো কল্যাণমিত্তে সেৱন্তো ভজন্তো পযিৰুপাসন্তো অৰহত্তং পাপুণিস্সতি. পদপৰমস্সেতং সুত্তং অনাগতে ৱাসনা ভৱিস্সতীতি এৱং সব্বেসম্পি উপকাৰভাৱং ঞত্ৱা ভগৱা সিনেৰুং উক্খিপন্তো ৱিয আকাসং ৱিত্থাৰেন্তো ৱিয চক্কৱাড়পব্বতং কম্পেন্তো ৱিয চ মহন্তেন উস্সাহেন সেয্যথাপি, ভিক্খৱেতি ইমং আসীৱিসোপমসুত্তং আৰভি.
তত্থ চত্তাৰো আসীৱিসাতি কট্ঠমুখো, পূতিমুখো, অগ্গিমুখো, সত্থমুখোতি ইমে চত্তাৰো. তেসু কট্ঠমুখেন দট্ঠস্স সকলসৰীৰং সুক্খকট্ঠং ৱিয থদ্ধং হোতি, সন্ধিপব্বেসু অধিমত্তং অযসূলসমপ্পিতং ৱিয তিট্ঠতি. পূতিমুখেন দট্ঠস্স পক্কপূতিপনসং ৱিয ৱিপুব্বকভাৱং আপজ্জিত্ৱা পগ্ঘৰতি, চঙ্গৱাৰে পক্খিত্তউদকং ৱিয হোতি. অগ্গিমুখেন দট্ঠস্স সকলসৰীৰং ঝাযিত্ৱা ভস্মমুট্ঠি ৱিয থুসমুট্ঠি ৱিয চ ৱিপ্পকিৰীযতি. সত্তমুখেন দট্ঠস্স সকলসৰীৰং ভিজ্জতি, অসনিপাতট্ঠানং ৱিয মহানিখাদনেন খতসন্ধিমুখং ৱিয চ হোতি. এৱং ৱিসৱসেন ৱিভত্তা চত্তাৰো আসীৱিসা.
ৱিসৱেগৱিকাৰেন পনেতে সোড়স হোন্তি. কট্ঠমুখো হি দট্ঠৱিসো, দিট্ঠৱিসো, ফুট্ঠৱিসো, ৱাতৱিসোতি চতুব্বিধো হোতি. তেন হি দট্ঠম্পি দিট্ঠম্পি ফুট্ঠম্পি তস্স ৱাতেন পহটম্পি সৰীৰং ৱুত্তপ্পকাৰেন থদ্ধং হোতি. সেসেসুপি এসেৱ নযোতি. এৱং ৱিসৱেগৱিকাৰৱসেন সোড়স হোন্তি.
পুন পুগ্গলপণ্ণত্তিৱসেন চতুসট্ঠি হোন্তি. কথং? কট্ঠমুখেসু তাৱ দট্ঠৱিসো চ আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো, ঘোৰৱিসো নো আগতৱিসো, আগতৱিসো চেৱ ঘোৰৱিসো চ, নেৱাগতৱিসো ন ঘোৰৱিসোতি চতুব্বিধো হোতি. তত্থ যস্স ৱিসং সম্পজ্জলিততিণুক্কায অগ্গি ৱিয সীঘং অভিৰুহিত্ৱা অক্খীনি গহেত্ৱা খন্ধং গহেত্ৱা সীসং গহেত্ৱা ঠিতন্তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি মণিসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিয, মন্তং পন পৰিৱত্তেত্ৱা কণ্ণৱাতং দত্ৱা দণ্ডকেন পহটমত্তে ওতৰিত্ৱা দট্ঠট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি, অযং আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো নাম. যস্স পন ৱিসং সণিকং অভিৰুহতি, আৰুড়্হাৰুড়্হট্ঠানে পন অযং সীতউদকং ৱিয হোতি উদকসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিয, দ্ৱাদসৱস্সচ্চযেনাপি কণ্ণপিট্ঠিখন্ধপিট্ঠিকাদীসু গণ্ডপিড়কাদিৱসেন পঞ্ঞাযতি, মন্তপৰিৱত্তনাদীসু চ কযিৰমানাসু সীঘং ন ওতৰতি, অযং ঘোৰৱিসো নো আগতৱিসো নাম. যস্স পন ৱিসং সীঘং অভিৰুহতি, ন সীঘং ওতৰতি অনেড়কসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিয, অযং আগতৱিসো চেৱ ঘোৰৱিসো চ. যস্স পন ৱিসং মন্দং হোতি, ওতাৰিযমানম্পি সুখেনেৱ ওতৰতি নীলসপ্পধম্মনিসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিয, অযং নেৱাগতৱিসো ন ঘোৰৱিসো নাম. ইমিনা উপাযেন কট্ঠমুখে দট্ঠৱিসাদযো পূতিমুখাদীসু চ দট্ঠৱিসাদযো ৱেদিতব্বাতি. এৱং পুগ্গলপণ্ণত্তিৱসেন চতুসট্ঠি.
তেসু ‘‘অণ্ডজা নাগা’’তিআদিনা (সং. নি. ৩.৩৪২-৩৪৪) যোনিৱসেন একেকং চতুধা ৱিভজিত্ৱা ছপণ্ণাসাধিকানি দ্ৱে সতানি হোন্তি. তে জলজাথলজাতি দ্ৱিগুণিতা দ্ৱাদসাধিকানি পঞ্চসতানি হোন্তি, তে কামৰূপঅকামৰূপানং ৱসেন দ্ৱিগুণিতা চতুৱীসাধিকসহস্সসঙ্খা হোন্তি. পুন গতমগ্গস্স পটিলোমতো সংখিপ্পমানা কট্ঠমুখাদিৱসেন চত্তাৰোৱ হোন্তীতি. তে সন্ধায ভগৱা ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, চত্তাৰো আসীৱিসা’’তি আহ. কুলৱসেন হি এতে গহিতা.
তত্থ আসীৱিসাতি আসিত্তৱিসাতিপি আসীৱিসা, অসিতৱিসাতিপি আসীৱিসা, অসিসদিসৱিসাতিপি আসীৱিসা. আসিত্তৱিসাতি সকলকাযে আসিঞ্চিত্ৱা ৱিয ঠপিতৱিসা, পৰস্স চ অত্তনো সৰীৰে চ আসিঞ্চনৱিসাতি অত্থো. অসিতৱিসাতি যং যং এতেহি অসিতং হোতি পৰিভুত্তং, তং তং ৱিসমেৱ সম্পজ্জতি, তস্মা অসিতং ৱিসং হোতি এতেসন্তি আসীৱিসা. অসিসদিসৱিসাতি অসিৱিয তিখিণং পৰমম্মচ্ছেদনসমত্থং ৱিসং এতেসন্তি আসীৱিসাতি এৱমেত্থ ৱচনত্থো ৱেদিতব্বো. উগ্গতেজাতি উগ্গততেজা বলৱতেজা. ঘোৰৱিসাতি দুন্নিম্মদ্দনৱিসা.
এৱং ৱদেয্যুন্তি পটিজগ্গাপনত্থং এৱং ৱদেয্যুং. ৰাজানো হি আসীৱিসে গাহাপেত্ৱা – ‘‘তথাৰূপে চোৰে ৱা এতেহি ডংসাপেত্ৱা মাৰেস্সাম, নগৰূপৰোধকালে পৰসেনায ৱা তং খিপিস্সাম, পৰবলং নিম্মদ্দেতুং অসক্কোন্তা সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা ৱৰসযনং আৰুয্হ এতেহি অত্তানং ডংসাপেত্ৱা সত্তূনং ৱসং অনাগচ্ছন্তা অত্তনো ৰুচিযা মৰিস্সামা’’তি আসীৱিসে জগ্গাপেন্তি. তে যং চোৰং সহসাৱ মাৰেতুং ন ইচ্ছন্তি, ‘‘এৱমেতে দীঘৰত্তং দুক্খপ্পত্তো হুত্ৱা মৰিস্সন্তী’’তি ইচ্ছন্তা তং পুৰিসং এৱং ৱদন্তি ইমে তে অম্ভো পুৰিস চত্তাৰো আসীৱিসাতি.
তত্থ কালেন কালন্তি কালে কালে. সংৱেসেতব্বাতি নিপজ্জাপেতব্বা. অঞ্ঞতৰো ৱা অঞ্ঞতৰো ৱাতি কট্ঠমুখাদীসু যো কোচি. যং তে অম্ভো পুৰিস কৰণীযং, তং কৰোহীতি ইদং অত্থচৰকস্স ৱচনং ৱেদিতব্বং. তস্স কিৰ পুৰিসস্স এৱং আসীৱিসে পটিপাদেত্ৱা ‘অযং ৱো উপট্ঠাকো’তি চতূসু পেড়াসু ঠপিতানং আসীৱিসানং আৰোচেন্তি. অথেকো নিক্খমিত্ৱা আগম্ম তস্স পুৰিসস্স দক্খিণপাদানুসাৰেন অভিৰুহিত্ৱা দক্খিণহত্থং মণিবন্ধতো পট্ঠায ৱেঠেত্ৱা দক্খিণকণ্ণসোতমূলে ফণং কত্ৱা সুসূতি কৰোন্তো নিপজ্জি. অপৰো ৱামপাদানুসাৰেন অভিৰুহিত্ৱা তথেৱ ৱামহত্থং ৱেঠেত্ৱা ৱামকণ্ণসোতমূলে ফণং কত্ৱা সুসূতি কৰোন্তো নিপজ্জি, ততিযো নিক্খমিত্ৱা অভিমুখং অভিৰুহিত্ৱা কুচ্ছিং ৱেঠেত্ৱা গলৱাটকমূলে ফণং কত্ৱা সুসূতি কৰোন্তো নিপজ্জি, চতুত্থো পিট্ঠিভাগেন অভিৰুহিত্ৱা গীৱং ৱেঠেত্ৱা উপৰিমুদ্ধনি ফণং ঠপেত্ৱা সুসূতি কৰোন্তো নিপজ্জি.
এৱং চতূসু আসীৱিসেসু সৰীৰট্ঠকেসুযেৱ জাতেসু একো তস্স পুৰিসস্স অত্থচৰকপুৰিসো তং দিস্ৱা ‘‘কিং তে, ভো পুৰিস, লদ্ধ’’ন্তি, পুচ্ছি. ততো তেন ‘‘ইমে মে, ভো, হত্থেসু হত্থকটকং ৱিয বাহাসু কেযূৰং ৱিয কুচ্ছিম্হি কুচ্ছিৱেঠনসাটকো ৱিয কণ্ণেসু কণ্ণচূড়িকা ৱিয গলে মুত্তাৱলিযো ৱিয সীসে সীসপসাধনং ৱিয কেচি অলঙ্কাৰৱিসেসা ৰঞ্ঞা দিন্না’’তি ৱুত্তে সো আহ – ‘‘ভো অন্ধবাল, মা এৱং মঞ্ঞিত্থ ‘ৰঞ্ঞা মে তুট্ঠেনেতং পসাধনং দিন্ন’ন্তি. ত্ৱং ৰঞ্ঞো আগুচাৰী চোৰো, ইমে চ চত্তাৰো আসীৱিসা দুৰুপট্ঠাহা দুপ্পটিজগ্গিযা, একস্মিং উট্ঠাতুকামে একো ন্হাযিতুকামো হোতি, একস্মিং ন্হাযিতুকামে একো ভুঞ্জিতুকামো, একস্মিং ভুঞ্জিতুকামে একো নিপজ্জিতুকামো. তেসু যস্সেৱ ইচ্ছা ন পূৰতি, সো তত্থেৱ ডংসিত্ৱা মাৰেতী’’তি. অত্থি পন, ভো, এৱং সন্তে কোচি সোত্থিমগ্গোতি? আম, ৰাজপুৰিসানং ৱিক্খিত্তভাৱং ঞত্ৱা পলাযনং সোত্থিভাৱোতি ৱত্ৱা ‘‘যং তে কৰণীযং, তং কৰোহী’’তি ৱদেয্য.
তং সুত্ৱা ইতৰো চতুন্নং আসীৱিসানং পমাদক্খণং ৰাজপুৰিসেহি চ পৱিৱিত্তং দিস্ৱা, ৱামহত্থেন দক্খিণহত্থং ৱেঠেত্ৱা, দক্খিণকণ্ণচূড়িকায ফণং ঠপেত্ৱা, সযিতাসীৱিসস্স সৰীৰং পৰিমজ্জন্তো ৱিয সণিকং তং অপনেত্ৱা, এতেনেৱ উপাযেন সেসেপি অপনেত্ৱা তেসং ভীতো পলাযেয্য. অথ নং তে আসীৱিসা ‘‘অযং অম্হাকং ৰঞ্ঞা উপট্ঠাকো দিন্নো’’তি অনুবন্ধমানা আগচ্ছেয্যুং. ইদং সন্ধায অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো ভীতো চতুন্নং আসীৱিসানং…পে… পলাযেথাতি ৱুত্তং.
তস্মিং পন পুৰিসে এৱং আগতমগ্গং ওলোকেত্ৱা ওলোকেত্ৱা পলাযন্তে ৰাজা ‘‘পলাতো সো পুৰিসো’’তি সুত্ৱা ‘‘কো নু খো তং অনুবন্ধিত্ৱা ঘাতেতুং সক্খিস্সতী’’তি ৱিচিনন্তো তস্সেৱ পচ্চত্থিকে পঞ্চ জনে লভিত্ৱা ‘‘গচ্ছথ নং অনুবন্ধিত্ৱা ঘাতেথা’’তি পেসেয্য. অথস্স অত্থচৰা পুৰিসা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা আৰোচেয্যুং. সো ভিয্যোসোমত্তায ভীতো পলাযেথ. ইমমত্থং সন্ধায তমেনং এৱং ৱদেয্যুন্তিআদি ৱুত্তং.
ছট্ঠো অন্তৰচৰো ৱধকোতি ‘‘পঠমং আসীৱিসেহি অনুবদ্ধো ইতো চিতো চ তে ৱঞ্চেন্তো পলাযি, ইদানি পঞ্চহি পচ্চত্থিকেহি অনুবদ্ধো সুট্ঠুতৰং পলাযতি, ন সক্কা সো এৱং গহেতুং, উপলাড়নায পন সক্কা, তস্মা দহৰকালতো পট্ঠায একতো খাদিত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ সন্থৱং অন্তৰচৰং ৱধকমস্স পেসেথা’’তি অমচ্চেহি ৱুত্তেন ৰঞ্ঞা পৰিযেসিত্ৱা পেসিতো অন্তৰচৰো ৱধকো.
সো পস্সেয্য সুঞ্ঞং গামন্তি নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো পদং ঘাযিত্ৱা ঘাযিত্ৱা ৱেগেনাগচ্ছন্তে চত্তাৰো আসীৱিসে পঞ্চ ৱধকে পচ্চত্থিকে ছট্ঠঞ্চ অন্তৰচৰং ৱধকং ‘‘নিৱত্ত ভো, মা পলাযি, পুত্তদাৰেন সদ্ধিং কামে পৰিভুঞ্জন্তো সুখং ৱসিস্সসী’’তি ৱত্ৱা আগচ্ছন্তং দিস্ৱা, ভিয্যোসোমত্তায যেন ৱা তেন ৱা পলাযন্তো পচ্চন্তৰট্ঠে অভিমুখগতং একং ছকুটিকং সুঞ্ঞং গামং পস্সেয্য. ৰিত্তকঞ্ঞেৱ পৱিসেয্যাতি ধনধঞ্ঞমঞ্চপীঠাদীহি ৱিৰহিতত্তা ৰিত্তকঞ্ঞেৱ পৱিসেয্য. তুচ্ছকং সুঞ্ঞকন্তি এতস্সেৱ ৱেৱচনং. পৰিমসেয্যাতি ‘‘সচে পানীযং ভৱিস্সতি, পিৱিস্সামি, সচে ভত্তং ভৱিস্সতি, ভুঞ্জিস্সামী’’তি ভাজনং ৱিৱৰিত্ৱা হত্থং অন্তো পৱেসেত্ৱা পৰিমসেয্য.
তমেনং এৱং ৱদেয্যুন্তি ছন্নং ঘৰানং একঘৰেপি কিঞ্চি অলভিত্ৱা গামমজ্ঝে একো সন্দচ্ছাযো ৰুক্খো অত্থি, তত্থ ৱঙ্কফলকং অত্থতং দিস্ৱা, ‘‘ইধ তাৱ নিসীদিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা, তত্থ নিসিন্নং মন্দমন্দেন ৱাতেন বীজিযমানং তত্তকমত্তম্পি সুখং সন্ততো অস্সাদযমানং, তমেনং পুৰিসং কেচিদেৱ অত্থচৰকা বহি পৱত্তিং ঞত্ৱা আগতা এৱং ৱদেয্যুং. ইদানি অম্ভো পুৰিসাতি অম্ভো, পুৰিস, ইদানি. চোৰা গামঘাতকাতি ‘‘যদেৱেত্থ লভিস্সাম, তং গণ্হিস্সাম ৱা ঘাতেস্সাম ৱা’’তি আগতা ছ গামঘাতকচোৰা.
উদকণ্ণৱন্তি গম্ভীৰং পুথুলং উদকং. গম্ভীৰম্পি হি অপুথুলং, পুথুলং ৱা অগম্ভীৰং, ন অণ্ণৱোতি ৱুচ্চতি, যম্পন গম্ভীৰঞ্চ পুথুলঞ্চ, তস্সেৱেতং নামং. সাসঙ্কং সপ্পটিভযন্তি চতুন্নং আসীৱিসানং পঞ্চন্নং ৱধকানং ছট্ঠস্স অন্তৰচৰস্স ছন্নঞ্চ গামঘাতকচোৰানং ৱসেন সাসঙ্কং সপ্পটিভযং. খেমং অপ্পটিভযন্তি তেসংযেৱ আসীৱিসাদীনং অভাৱেন খেমঞ্চ নিব্ভযঞ্চ ৱিচিত্ৰউয্যানৱৰং বহ্ৱন্নপানং দেৱনগৰসদিসং. ন চস্স নাৱা সন্তাৰণীতি ‘‘ইমায নাৱায ওৰিমতীৰতো পৰতীৰং গমিস্সন্তী’’তি এৱং ঠপিতা চ সন্তাৰণী নাৱা ন ভৱেয্য. উত্তৰসেতু ৱাতি ৰুক্খসেতু-জঙ্ঘসেতু-সকটসেতূনং অঞ্ঞতৰো উত্তৰসেতু ৱা ন ভৱেয্য. তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণোতি ন খো এস ব্ৰাহ্মণো. কস্মা নং ব্ৰাহ্মণোতি আহ? এত্তকানং পচ্চত্থিকানং বাহিতত্তা, দেসনং ৱা ৱিনিৱত্তেন্তো একং খীণাসৱব্ৰাহ্মণং দস্সেতুম্পি এৱমাহ.
তস্মিং পন এৱং উত্তিণ্ণে চত্তাৰো আসীৱিসা ‘‘ন লদ্ধো ৱতাসি অম্হেহি, অজ্জ তে মুৰুমুৰায জীৱিতং খাদিত্ৱা ছড্ডেয্যাম’’. পঞ্চ পচ্চত্থিকা ‘‘ন লদ্ধো ৱতাসি অম্হেহি, অজ্জ তে পৰিৱাৰেত্ৱা অঙ্গমঙ্গানি ছিন্দিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গতা সতং ৱা সহস্সং ৱা লভেয্যাম’’. ছট্ঠো অন্তৰচৰো ‘‘ন লদ্ধো ৱতাসি মযা, অজ্জ তে ফলিকৱণ্ণেন অসিনা সীসং ছিন্দিত্ৱা, সেনাপতিট্ঠানং লভিত্ৱা সম্পত্তিং অনুভৱেয্যং’’. ছ চোৰা ‘‘ন লদ্ধো ৱতাসি অম্হেহি, অজ্জ তে ৱিৱিধানি কম্মকাৰণানি কাৰেত্ৱা বহুধনং আহৰাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা, উদকণ্ণৱং ওতৰিতুং অসক্কোন্তা ৰঞ্ঞো আণায কোপিতত্তা পৰতো গন্তুম্পি অৱিসহন্তা তত্থেৱ সুস্সিত্ৱা মৰেয্যুং.
উপমা খো ম্যাযন্তি এত্থ এৱং আদিতো পট্ঠায ওপম্মসংসন্দনং ৱেদিতব্বং – ৰাজা ৱিয হি কম্মং দট্ঠব্বং, ৰাজাপৰাধিকপুৰিসো ৱিয ৱট্টনিস্সিতো পুথুজ্জনো. চত্তাৰো আসীৱিসা ৱিয চত্তাৰি মহাভূতানি, ৰঞ্ঞো তস্স চত্তাৰো আসীৱিসে পটিচ্ছাপিতকালো ৱিয কম্মুনা পুথুজ্জনস্স পটিসন্ধিক্খণেযেৱ চতুন্নং মহাভূতানং দিন্নকালো. ‘‘ইমেসং আসীৱিসানং পমাদক্খণে ৰাজপুৰিসানঞ্চ ৱিৱিত্তক্খণে নিক্খমিত্ৱা যং তে অম্ভো, পুৰিস, কৰণীযং, তং কৰোহী’’তি ৱচনেন ‘‘পলাযস্সূ’’তি ৱুত্তকালো ৱিয সত্থাৰা ইমস্স ভিক্খুনো মহাভূতকম্মট্ঠানং কথেত্ৱা ‘‘ইমেসু চতূসু মহাভূতেসু নিব্বিন্দ ৱিৰজ্জ, এৱং ৱট্টতো পৰিমুচ্চিস্সসী’’তি কথিতকালো, তস্স পুৰিসস্স অত্থচৰকৱচনং সুত্ৱা চতুন্নং আসীৱিসানং পমাদক্খণে ৰাজপুৰিসানঞ্চ ৱিৱিত্তক্খণে নিক্খমিত্ৱা যেন ৱা তেন ৱা পলাযনং ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং লভিত্ৱা মহাভূতাসীৱিসেহি পৰিমুচ্চনত্থায ঞাণপলাযনেন পলাযনং.
ইদানি চতুন্নেতং মহাভূতানং অধিৱচনং পথৱীধাতুযা আপোধাতুযাতিআদীসু চতুমহাভূতকথা চ পঞ্চুপাদানক্খন্ধকথা চ আযতনকথা চ ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. এত্থ চ কট্ঠমুখআসীৱিসো ৱিয পথৱীধাতু দট্ঠব্বা, পূতিমুখঅগ্গিমুখসত্থমুখা ৱিয সেসধাতুযো. যথেৱ হি কট্ঠমুখেন দট্ঠস্স সকলকাযো থদ্ধো হোতি, এৱং পথৱীধাতুপকোপেনাপি. যথা চ পূতিমুখাদীহি দট্ঠস্স পগ্ঘৰতি চেৱ ঝাযতি চ ছিজ্জতি চ, এৱং আপোধাতুতেজোধাতুৱাযোধাতুপকোপেনাপীতি. তেনাহু অট্ঠকথাচৰিযা –
‘‘পত্থদ্ধো ভৱতী কাযো, দট্ঠো কট্ঠমুখেন ৱা;
পথৱীধাতুপকোপেন, হোতি কট্ঠমুখেৱ সো.
‘‘পূতিকো ভৱতী কাযো, দট্ঠো পূতিমুখেন ৱা;
আপোধাতুপকোপেন, হোতি পূতিমুখেৱ সো.
‘‘সন্তত্তো ভৱতী কাযো, দট্ঠো অগ্গিমুখেন ৱা;
তেজোধাতুপকোপেন, হোতি অগ্গিমুখেৱ সো.
‘‘সঞ্ছিন্নো ভৱতী কাযো, দট্ঠো সত্থমুখেন ৱা;
ৱাযোধাতুপকোপেন, হোতি সত্থমুখেৱ সো’’তি. –
এৱং তাৱেত্থ ৱিসেসতো সদিসভাৱো ৱেদিতব্বো.
অৱিসেসতো পন আসযতো ৱিসৱেগৱিকাৰতো অনত্থগ্গহণতো দুৰুপট্ঠানতো দুৰাসদতো অকতঞ্ঞুততো অৱিসেসকাৰিতো অনন্তদোসূপদ্দৱতোতি ইমেহি কাৰণেহি এতেসং আসীৱিসসদিসতা ৱেদিতব্বা. তত্থ আসযতোতি আসীৱিসানঞ্হি ৱম্মিকো আসযো, তত্থেৱ তে ৱসন্তি. মহাভূতানম্পি কাযৱম্মিকো আসযো. আসীৱিসানঞ্চ ৰুক্খসুসিৰতিণপণ্ণগহনসঙ্কাৰট্ঠানানিপি আসযো. এতেসুপি হি তে ৱসন্তি. মহাভূতানম্পি কাযসুসিৰং কাযগহনং কাযসঙ্কাৰট্ঠানং আসযোতি. এৱং তাৱ আসযতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
ৱিসৱেগৱিকাৰতোতি আসীৱিসা হি কুলৱসেন কট্ঠমুখাদিভেদতো চত্তাৰো. তত্থ একেকো ৱিসৱিকাৰতো ৱিভজ্জমানো দট্ঠৱিসাদিৱসেন চতুব্বিধো হোতি. মহাভূতানিপি পচ্চত্তলক্খণৱসেন পথৱীআদিভেদতো চত্তাৰি. এত্থ একেকং কম্মসমুট্ঠানাদিৱসেন চতুব্বিধং হোতি. এৱং ৱিসৱেগৱিকাৰতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
অনত্থগ্গহণতোতি আসীৱিসে গণ্হন্তা পঞ্চ অনত্থে গণ্হন্তি – দুগ্গন্ধং গণ্হন্তি, অসুচিং গণ্হন্তি, ব্যাধিং গণ্হন্তি, ৱিসং গণ্হন্তি, মৰণং গণ্হন্তি. মহাভূতানিপি গণ্হন্তা পঞ্চ অনত্থে গণ্হন্তি – দুগ্গন্ধং গণ্হন্তি, অসুচিং গণ্হন্তি, ব্যাধিং গণ্হন্তি, জৰং গণ্হন্তি, মৰণং গণ্হন্তি. তেনাহু পোৰাণা –
‘‘যেকেচি সপ্পং গণ্হন্তি, মীড়্হলিত্তং মহাৱিসং;
পঞ্চ গণ্হন্তুনত্থানি, লোকে সপ্পাভিনন্দিনো.
‘‘দুগ্গন্ধং অসুচিং ব্যাধিং, ৱিসং মৰণপঞ্চমং;
অনত্থা হোন্তি পঞ্চেতে, মীড়্হলিত্তে ভুজঙ্গমে.
‘‘এৱমেৱং অকুসলা, অন্ধবালপুথুজ্জনা;
পঞ্চ গণ্হন্তুনত্থানি, ভৱে জাতাভিনন্দিনো.
‘‘দুগ্গন্ধং অসুচিং ব্যাধিং, জৰং মৰণপঞ্চমং;
অনত্থা হোন্তি পঞ্চেতে, মীড়্হলিত্তেৱ পন্নগে’’তি. –
এৱং অনত্থগ্গহণতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
দুৰুপট্ঠানতোতি তে আসীৱিসা দুৰুপট্ঠানা, একস্মিং উট্ঠাতুকামে একো ন্হাযিতুকামো হোতি, তস্মিং ন্হাযিতুকামে অপৰো ভুঞ্জিতুকামো, তস্মিং ভুঞ্জিতুকামে অঞ্ঞো নিপজ্জিতুকামো হোতি. তেসু যস্স যস্সেৱ অজ্ঝাসযো ন পূৰতি, সো তত্থেৱ ডংসিত্ৱা মাৰেতি. ইমেহি পন আসীৱিসেহি ভূতানেৱ দুৰুপট্ঠানতৰানি. পথৱীধাতুযা হি ভেসজ্জে কযিৰমানে আপোধাতু কুপ্পতি, তস্সেৱ ভেসজ্জং কৰোন্তস্স তেজোধাতূতি এৱং একিস্সা ভেসজ্জে কযিৰমানে অপৰা কুপ্পন্তীতি. এৱং দুৰুপট্ঠানতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
দুৰাসদতোতি দুৰাসদা হি আসীৱিসা, গেহস্স পুৰিমভাগে আসীৱিসং দিস্ৱা পচ্ছিমভাগেন পলাযন্তি, পচ্ছিমভাগে দিস্ৱা পুৰিমভাগেন, গেহমজ্ঝে দিস্ৱা গব্ভং পৱিসন্তি, গব্ভে দিস্ৱা মঞ্চপীঠং অভিৰুহন্তি. মহাভূতানি ততোপি দুৰাসদতৰানি. তথাৰূপেন হি কুট্ঠৰোগেন ফুট্ঠস্স কণ্ণনাসাদীনি ছিন্দিত্ৱা পতন্তি, সৰীৰং সম্ফুটতি নীলমক্খিকা পৰিৱাৰেন্তি, সৰীৰগন্ধো দূৰতোৱ উব্বাহতি. তং পুৰিসং অক্কোসমানম্পি পৰিদেৱমানম্পি নেৱ ৰোসৱসেন, ন কাৰুঞ্ঞেন, উপসঙ্কমিতুং সক্কোন্তি, নাসিকং পিদহিত্ৱা খেড়ং পাতেন্তা দূৰতোৱ নং ৱিৱজ্জেন্তি. এৱং অঞ্ঞেসম্পি ভগন্দৰকুচ্ছিৰোগৱাতৰোগাদীনং বীভচ্ছজেগুচ্ছভাৱকৰানঞ্চ ৰোগানং ৱসেন অযমেৱত্থো ৱিভাৱেতব্বোতি. এৱং দুৰাসদতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
অকতঞ্ঞুততোতি আসীৱিসা হি অকতঞ্ঞুনো হোন্তি, ন্হাপিযমানাপি ভোজিযমানাপি গন্ধমালাদীহি পূজিযমানাপি পেড়াযং পক্খিপিত্ৱা পৰিহৰিযমানাপি ওতাৰমেৱ গৱেসন্তি. যত্থ ওতাৰং লভন্তি, তত্থেৱ নং ডংসিত্ৱা মাৰেন্তি. আসীৱিসেহিপি মহাভূতানেৱ অকতঞ্ঞুতৰানি. এতেসঞ্হি কতং নাম নত্থি, সীতেন ৱা উণ্হেন ৱা নিম্মলেন জলেন ন্হাপিযমানানিপি গন্ধমালাদীহি সক্কৰিযমানানিপি মুদুৱত্থমুদুসযনমুদুযানাদীহি পৰিহৰিযমানানিপি, ৱৰভোজনং ভোজিযমানানিপি, ৱৰপানং পাযাপিযমানানিপি ওতাৰমেৱ গৱেসন্তি. যত্থ ওতাৰং লভন্তি, তত্থেৱ কুপ্পিত্ৱা অনযব্যসনং পাপেন্তীতি. এৱং অকতঞ্ঞুততো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
অৱিসেসকাৰিতোতি আসীৱিসা হি ‘‘অযং খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা’’তি ৱিসেসং ন কৰোন্তি, সম্পত্তসম্পত্তমেৱ ডংসিত্ৱা মাৰেন্তি. মহাভূতানিপি ‘‘অযং খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা নিগ্গুণো ৱা সগুণো ৱা’’তি ৱিসেসং ন কৰোন্তি. যদি হি নেসং ‘‘অযং গুণৱা’’তি লজ্জা উপ্পজ্জেয্য, সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলে তথাগতে লজ্জং উপ্পাদেয্যুং. অথাপি নেসং ‘‘অযং মহাপঞ্ঞো অযং মহিদ্ধিকো অযং ধুতৱাদো’’তিআদিনা নযেন লজ্জা উপ্পজ্জেয্য, ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰাদীসু লজ্জং উপ্পাদেয্যুং. অথাপি নেসং ‘‘অযং নিগ্গুণো দাৰুণো থদ্ধো’’তি ভযং উপ্পজ্জেয্য, সদেৱকে লোকে নিগ্গুণথদ্ধদাৰুণানং অগ্গস্স দেৱদত্তস্স ছন্নং ৱা সত্থাৰানং ভাযেয্যুং, ন চ লজ্জন্তি ন চ ভাযন্তি, কুপ্পিত্ৱা যংকিঞ্চি অনযব্যসনং আপাদেন্তিযেৱ. এৱং অৱিসেসকাৰিতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
অনন্তদোসূপদ্দৱতোতি আসীৱিসে নিস্সায উপ্পজ্জনকানঞ্হি দোসূপদ্দৱানং পমাণং নত্থি. তথা হেতে ডংসিত্ৱা কাণম্পি কৰোন্তি খুজ্জম্পি পীঠসপ্পিম্পি একপক্খলম্পীতি এৱং অপৰিমাণং ৱিপ্পকাৰং দস্সেন্তি. ভূতানিপি কুপ্পিতানি ন কাণাদিভাৱেসু ন কিঞ্চি ৱিপ্পকাৰং ন কৰোন্তি, অপ্পমাণো এতেসং দোসূপদ্দৱোতি. এৱং অনন্তদোসূপদ্দৱতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.
ইদানেত্থ চতুমহাভূতৱসেন যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথেতব্বং সিযা, তং ৱিসুদ্ধিমগ্গে চতুধাতুৱৱত্থাননিদ্দেসে কথিতমেৱ.
পঞ্চ ৱধকা পচ্চত্থিকাতি খো ভিক্খৱে পঞ্চন্নেতং উপাদানক্খন্ধানং অধিৱচনন্তি এত্থ দ্ৱীহি আকাৰেহি খন্ধানং ৱধকপচ্চত্থিকসদিসতা ৱেদিতব্বা. খন্ধা হি অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ ৱধেন্তি, তেসু চ সন্তেসু ৱধো নাম পঞ্ঞাযতি. কথং? ৰূপং তাৱ ৰূপম্পি ৱধেতি অৰূপম্পি, তথা অৰূপং অৰূপম্পি ৱধেতি ৰূপম্পি. কথং? অযঞ্হি পথৱীধাতু ভিজ্জমানা ইতৰা তিস্সো ধাতুযো গহেত্ৱাৱ ভিজ্জতি, আপোধাতুআদীসুপি এসেৱ নযো, এৱং তাৱ ৰূপং ৰূপমেৱ ৱধেতি. ৰূপক্খন্ধো পন ভিজ্জমানো চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধে গহেত্ৱাৱ ভিজ্জতি, এৱং ৰূপং অৰূপম্পি ৱধেতি. ৱেদনাক্খন্ধোপি ভিজ্জমানো সঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণক্খন্ধে গহেত্ৱাৱ ভিজ্জতি. সঞ্ঞাক্খন্ধাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱং অৰূপং অৰূপমেৱ ৱধেতি. চুতিক্খণে পন চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা ভিজ্জমানা ৱত্থুৰূপম্পি গহেত্ৱাৱ ভিজ্জন্তি, এৱং অৰূপং ৰূপম্পি ৱধেতি. এৱং তাৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱধেন্তীতি ৱধকা. যত্থ পন খন্ধা অত্থি, তত্থ ছেদনভেদনৱধবন্ধনাদযো হোন্তি, ন অঞ্ঞত্থাতি. এৱং খন্ধেসু সন্তেসু ৱধো পঞ্ঞাযতীতিপি ৱধকা.
ইদানি পঞ্চক্খন্ধে ৰূপাৰূপৱসেন দ্ৱে কোট্ঠাসে কত্ৱা, ৰূপৱসেন ৱা নামৱসেন ৱা ৰূপপৰিগ্গহং আদিং কত্ৱা, যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথেতব্বং সিযা তম্পি ৱিসুদ্ধিমগ্গে কথিতমেৱ.
ছট্ঠো অন্তৰচৰো ৱধকো উক্খিত্তাসিকোতি খো, ভিক্খৱে, নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনন্তি এত্থ দ্ৱীহাকাৰেহি নন্দীৰাগস্স উক্খিত্তাসিকৱধকসদিসতা ৱেদিতব্বা পঞ্ঞাসিৰপাতনতো চ যোনিসম্পটিপাদনতো চ. কথং? চক্খুদ্ৱাৰস্মিঞ্হি ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে তং আৰম্মণং নিস্সায লোভো উপ্পজ্জতি, এত্তাৱতা পঞ্ঞাসীসং পতিতং নাম হোতি, সোতদ্ৱাৰাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱং তাৱ পঞ্ঞাসিৰপাতনতো সদিসতা ৱেদিতব্বা. নন্দীৰাগো পনেস অণ্ডজাদিভেদা চতস্সো যোনিযো উপনেতি. তস্স যোনিউপগমনমূলকানি পঞ্চৱীসতি মহাভযানি দ্ৱত্তিংস কম্মকাৰণানি চ আগতানেৱ হোন্তীতি এৱং যোনিসম্পটিপাদনতোপিস্স উক্খিত্তাসিকৱধকসদিসতা ৱেদিতব্বা.
ইতি নন্দীৰাগৱসেনাপি একস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানং কথিতমেৱ হোতি. কথং? অযঞ্হি নন্দীৰাগো সঙ্খাৰক্খন্ধো, তং সঙ্খাৰক্খন্ধোতি ৱৱত্থপেত্ৱা তংসম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, চিত্তং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তেসং ৱত্থাৰম্মণং ৰূপক্খন্ধোতি, এৱং পঞ্চক্খন্ধে ৱৱত্থপেতি. ইদানি তে পঞ্চক্খন্ধে নামৰূপৱসেন ৱৱত্থপেত্ৱা, তেসং পচ্চযপৰিযেসনতো পট্ঠায ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা, অনুপুব্বেন একো অৰহত্তং পাপুণাতীতি এৱং নন্দীৰাগৱসেন কম্মট্ঠানং কথিতং হোতি.
ছন্নং অজ্ঝত্তিকাযতনানং সুঞ্ঞগামেন সদিসতা পাড়িযংযেৱ আগতা. অযং পনেত্থ কম্মট্ঠাননযো – যথা চ তে ছ চোৰা ছকুটিকং সুঞ্ঞং গামং পৱিসিত্ৱা অপৰাপৰং ৱিচৰন্তা কিঞ্চি অলভিত্ৱা গামেন অনত্থিকা হোন্তি, এৱমেৱং ভিক্খু ছসু অজ্ঝত্তিকাযতনেসু অভিনিৱিসিত্ৱা ৱিচিনন্তো ‘‘অহ’’ন্তি ৱা ‘‘মম’’ন্তি ৱা গহেতব্বং কিঞ্চি অদিস্ৱা তেহি অনত্থিকো হোতি. সো ‘‘ৱিপস্সনং পট্ঠপেস্সামী’’তি উপাদাৰূপকম্মট্ঠানৱসেন চক্খুপসাদাদযো পৰিগ্গহেত্ৱা ‘‘অযং ৰূপক্খন্ধো’’তি ৱৱত্থপেতি, মনাযতনং ‘‘অৰূপক্খন্ধো’’তি. ইতি সব্বানিপেতানি নামঞ্চেৱ ৰূপঞ্চাতি নামৰূপৱসেন ৱৱত্থপেত্ৱা, তেসং পচ্চযং পৰিযেসিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা, সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অনুপুব্বেন অৰহত্তে পতিট্ঠাতি. ইদং একস্স ভিক্খুনো যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথিতং হোতি.
ইদানি বাহিৰানং গামঘাতকচোৰেহি সদিসতং দস্সেন্তো চোৰা গামঘাতকাতি খোতিআদিমাহ. তত্থ মনাপামনাপেসূতি কৰণত্থে ভুম্মং, মনাপামনাপেহীতি অত্থো. তত্থ চোৰেসু গামং হনন্তেসু পঞ্চ কিচ্চানি ৱত্তন্তি – চোৰা তাৱ গামং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা অগ্গিং দত্ৱা কটকটসদ্দং উট্ঠাপেন্তি, ততো মনুস্সা হত্থসাৰং গহেত্ৱা বহি নিক্খমন্তি. ততো তেহি সদ্ধিং ভণ্ডকস্স কাৰণা হত্থপৰামাসং কৰোন্তি. কেচি পনেত্থ পহাৰং পাপুণন্তি, কেচি পহাৰট্ঠানে পতন্তি, অৱসেসে পন অৰোগজনে বন্ধিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানং নেত্ৱা ৰজ্জুবন্ধনাদীহি বন্ধিত্ৱা দাসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জন্তি.
তত্থ গামঘাতকচোৰানং গামং পৰিৱাৰেত্ৱা অগ্গিদানং ৱিয ছসু দ্ৱাৰেসু আৰম্মণে আপাথগতে কিলেসপৰিড়াহুপ্পত্তি ৱেদিতব্বা, হত্থসাৰং আদায বহি নিক্খমনং ৱিয. তঙ্খণে কুসলধম্মং পহায অকুসলসমঙ্গিতা, ভণ্ডকস্স কাৰণা হত্থপৰামসনাপজ্জনং ৱিয দুক্কটদুব্ভাসিতপাচিত্তিযথুল্লচ্চযানং আপজ্জনকালো, পহাৰলদ্ধকালো ৱিয সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জনকালো, পহাৰং লদ্ধা পন পহাৰট্ঠানে পতিতকালো ৱিয পাৰাজিকং আপজ্জিত্ৱা অস্সমণকালো, অৱসেসজনস্স বন্ধিত্ৱা ৱসনট্ঠানং নেত্ৱা দাসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জনকালো ৱিয তমেৱ আৰম্মণং নিস্সায সব্বেসং পস্সন্তানংযেৱ চূড়সীলমজ্ঝিমসীলমহাসীলানি ভিন্দিত্ৱা সিক্খং পচ্চক্খায গিহিভাৱং আপজ্জনকালো. তত্ৰস্স পুত্তদাৰং পোসেন্তস্স সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো ৱেদিতব্বো, কালং কত্ৱা অপাযে নিব্বত্তস্স সম্পৰাযিকো.
ইমানিপি বাহিৰাযতনানি একস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানৱসেনেৱ কথিতানি. এত্থ হি ৰূপাদীনি চত্তাৰি উপাদাৰূপানি, ফোট্ঠব্বাযতনং তিস্সো ধাতুযো, ধম্মাযতনে আপোধাতুযা সদ্ধিং তা চতস্সোতি ইমানি চত্তাৰি ভূতানি, তেসং পৰিচ্ছেদৱসেন আকাসধাতু, লহুতাদিৱসেন লহুতাদযোতি এৱমিদং সব্বম্পি ভূতুপাদাযৰূপং ৰূপক্খন্ধো, তদাৰম্মণা ৱেদনাদযো চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা. তত্থ ‘‘ৰূপক্খন্ধো ৰূপং, চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা নাম’’ন্তি. নামৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ পটিপজ্জন্তস্স যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথিতং হোতি.
ওঘানন্তি এত্থ দুৰুত্তৰণট্ঠো ওঘট্ঠো. এতে হি ‘‘সীলসংৱৰং পূৰেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযং সমুট্ঠাপেত্ৱা কল্যাণমিত্তে নিস্সায সম্মা ৱাযমন্তেন তৰিতব্বা, যেন ৱা তেন ৱা দুৰুত্তৰা. ইমিনা দুৰুত্তৰণট্ঠেন ওঘাতি ৱুচ্চন্তি. তেপি একস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানৱসেন কথিতা. চত্তাৰোপি হি এতে একো সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱাতি. সেসং নন্দীৰাগে ৱুত্তনযেনেৱ যোজেত্ৱা ৱিত্থাৰেতব্বং.
সক্কাযস্সেতং অধিৱচনন্তি, সক্কাযোপি হি আসীৱিসাদীহি উদকণ্ণৱস্স ওৰিমতীৰং ৱিয চতুমহাভূতাদীহি সাসঙ্কো সপ্পটিভযো, সোপি একস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানৱসেনেৱ কথিতো. সক্কাযো হি তেভূমকপঞ্চক্খন্ধা, তে চ সমাসতো নামৰূপমেৱাতি. এৱমেত্থ নামৰূপৱৱত্থানং আদিং কত্ৱা যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং ৱিত্থাৰেতব্বন্তি.
নিব্বানস্সেতং অধিৱচনন্তি নিব্বানঞ্হি উদকণ্ণৱস্স পাৰিমতীৰং ৱিয চতুমহাভূতাদীহি খেমং অপ্পটিভযং. ৱীৰিযাৰম্ভস্সেতং অধিৱচনন্তি এত্থ চিত্তকিৰিযদস্সনত্থং হেট্ঠা ৱুত্তৱাযামমেৱ ৱীৰিযন্তি গণ্হিত্ৱা দস্সেতি. তিণ্ণো পাৰঙ্গতোতি তৰিত্ৱা পাৰং গতো.
তত্থ যথা সাসঙ্কওৰিমতীৰে ঠিতেন উদকণ্ণৱং তৰিতুকামেন কতিপাহং ৱসিত্ৱা সণিকং নাৱং সজ্জেত্ৱা উদককীড়ং কীড়ন্তেন ৱিয ন নাৱা অভিৰুহিতব্বা. এৱং কৰোন্তো হি অনাৰুড়্হোৱ ব্যসনং পাপুণাতি. এৱমেৱ কিলেসণ্ণৱং তৰিতুকামেন ‘‘তৰুণো তাৱম্হি, মহল্লককালে অট্ঠঙ্গিকমগ্গকুল্লং বন্ধিস্সামী’’তি পপঞ্চো ন কাতব্বো. এৱং কৰোন্তো হি মহল্লককালং অপত্ৱাপি ৱিনাসং পাপুণাতি, পত্ৱাপি কাতুং ন সক্কোতি. ভদ্দেকৰত্তাদীনি পন অনুস্সৰিত্ৱা ৱেগেনেৱ অযং অৰিযমগ্গকুল্লো বন্ধিতব্বো.
যথা চ কুল্লং বন্ধন্তস্স হত্থপাদপাৰিপূৰি ইচ্ছিতব্বা. কুণ্ঠপাদো হি খঞ্জপাদো ৱা পতিট্ঠাতুং ন সক্কোতি, ফণহত্থকাদযো তিণপণ্ণাদীনি গহেতুং ন সক্কোন্তি. এৱমিমম্পি অৰিযমগ্গকুল্লং বন্ধন্তস্স সীলপাদানঞ্চেৱ সদ্ধাহত্থস্স চ পাৰিপূৰি ইচ্ছিতব্বা. ন হি দুস্সীলো অস্সদ্ধো সাসনে অপ্পতিট্ঠিতো পটিপত্তিং অস্সদ্দহন্তো অৰিযমগ্গকুল্লং বন্ধিতুং সক্কোতি. যথা চ পৰিপুণ্ণহত্থপাদোপি দুব্বলো ব্যাধিপীড়িতো কুল্লং বন্ধিতুং ন সক্কোতি, থামসম্পন্নোৱ সক্কোতি, এৱং সীলৱা সদ্ধোপি অলসো কুসীতো ইমং মগ্গকুল্লং বন্ধিতুং ন সক্কোতি, আৰদ্ধৱীৰিযোৱ সক্কোতীতি ইমং বন্ধিতুকামেন আৰদ্ধৱীৰিযেন ভৱিতব্বং. যথা সো পুৰিসো কুল্লং বন্ধিত্ৱা তীৰে ঠত্ৱা যোজনৱিত্থাৰং উদকণ্ণৱং ‘‘অযং মযা পচ্চত্তপুৰিসকাৰং নিস্সায নিত্থৰিতব্বো’’তি মানসং বন্ধতি, এৱং যোগিনাপি চঙ্কমা ওৰুয্হ ‘‘অজ্জ মযা চতুমগ্গৱজ্ঝং কিলেসণ্ণৱং তৰিত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠাতব্ব’’ন্তি মানসং বন্ধিতব্বং.
যথা চ সো পুৰিসো কুল্লং নিস্সায উদকণ্ণৱং তৰন্তো গাৱুতমত্তং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘এককোট্ঠাসং অতিক্কন্তোম্হি, অঞ্ঞে তযো সেসা’’তি জানাতি, অপৰম্পি গাৱুতমত্তং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘দ্ৱে অতিক্কন্তোম্হি, দ্ৱে সেসা’’তি জানাতি, অপৰম্পি গাৱুতমত্তং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘তযো অতিক্কন্তোম্হি, একো সেসো’’তি জানাতি, তম্পি অতিক্কম্ম নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘চত্তাৰোপি মে কোট্ঠসা অতিক্কন্তা’’তি জানাতি, তঞ্চ কুল্লং পাদেন অক্কমিত্ৱা সোতাভিমুখং খিপিত্ৱা উত্তৰিত্ৱা তীৰে তিট্ঠতি. এৱং অযম্পি ভিক্খু অৰিযমগ্গকুল্লং নিস্সায কিলেসণ্ণৱং তৰন্তো সোতাপত্তিমগ্গেন পঠমমগ্গৱজ্ঝে কিলেসে তৰিত্ৱা মগ্গানন্তৰে ফলে ঠিতো পচ্চৱেক্খণঞাণেন নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘চতুমগ্গৱজ্ঝানং মে কিলেসানং একো কোট্ঠাসো পহীনো, ইতৰে তযো সেসা’’তি জানাতি. পুন তথেৱ ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো সকদাগামিমগ্গেন দুতিযমগ্গৱজ্ঝে কিলেসে তৰিত্ৱা মগ্গানন্তৰে ফলে ঠিতো পচ্চৱেক্খণঞাণেন নিৱত্তিত্ৱা, ওলোকেন্তো ‘‘চতুমগ্গৱজ্ঝানং মে কিলেসানং দ্ৱে কোট্ঠাসা পহীনা, ইতৰে দ্ৱে সেসা’’তি জানাতি. পুন তথেৱ ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অনাগামিমগ্গেন ততিযমগ্গৱজ্ঝে কিলেসে তৰিত্ৱা মগ্গানন্তৰে ফলে ঠিতো পচ্চৱেক্খণঞাণেন নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘চতুমগ্গৱজ্ঝানং মে কিলেসানং তযো কোট্ঠাসা পহীনা, একো সেসো’’তি জানাতি. পুন তথেৱ ইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গানি সমোধানেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অৰহত্তমগ্গেন চতুত্থমগ্গৱজ্ঝে কিলেসে তৰিত্ৱা মগ্গানন্তৰে ফলে ঠিতো পচ্চৱেক্খণঞাণেন নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো ‘‘সব্বকিলেসা মে পহীনা’’তি জানাতি.
যথা সো পুৰিসো তং কুল্লং সোতে পৱাহেত্ৱা উত্তৰিত্ৱা থলে ঠিতো নগৰং পৱিসিত্ৱা উপৰিপাসাদৱৰগতো ‘‘এত্তকেন ৱতম্হি অনত্থেন মুত্তো’’তি একগ্গচিত্তো তুট্ঠমানসো নিসীদতি, এৱং তস্মিংযেৱ ৱা আসনে অঞ্ঞেসু ৱা ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদীসু যত্থ কত্থচি নিসিন্নো ‘‘এত্তকেন ৱতম্হি অনত্থেন মুত্তো’’তি নিব্বানাৰম্মণং ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা একগ্গচিত্তো তুট্ঠমানসো নিসীদতি. ইদং ৱা সন্ধায ৱুত্তং তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণোতি খো, ভিক্খৱে, অৰহতো এতং অধিৱচনন্তি. এৱং তাৱেত্থ নানাকম্মট্ঠানানি কথিতানি, সমোধানেত্ৱা পন সব্বানিপি একমেৱ কত্ৱা দস্সেতব্বানি. একং কত্ৱা দস্সেন্তেনাপি পঞ্চক্খন্ধৱসেনেৱ ৱিনিৱত্তেতব্বানি.
কথং? এত্থ হি চত্তাৰি মহাভূতানি অজ্ঝত্তিকানি পঞ্চাযতনানি বাহিৰানি পঞ্চাযতনানি ধম্মাযতনে পন্নৰস সুখুমৰূপানি সক্কাযস্স একদেসোতি অযং ৰূপক্খন্ধো, মনাযতনং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো ধম্মাযতনেকদেসো চত্তাৰো ওঘা সক্কাযেকদেসোতি ইমে চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা. তত্থ ৰূপক্খন্ধো ৰূপং, চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা নামন্তি ইদং নামৰূপং. তস্স নন্দীৰাগো কামোঘো ভৱোঘো ধম্মাযতনেকদেসো সক্কাযেকদেসোতি ইমে পচ্চযা. ইতি সপ্পচ্চযং নামৰূপং ৱৱত্থপেতি নাম. সপ্পচ্চযং নামৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অৰহত্তং পাপুণাতীতি ইদং একস্স ভিক্খুনো নিয্যানমুখং.
তত্থ চত্তাৰো মহাভূতা পঞ্চুপাদানক্খন্ধা অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি একাদসাযতনানি ধম্মাযতনেকদেসো দিট্ঠোঘো অৱিজ্জোঘো সক্কাযেকদেসোতি ইদং দুক্খসচ্চং, নন্দীৰাগো ধম্মাযতনেকদেসো কামোঘো ভৱোঘো সক্কাযেকদেসোতি ইদং সমুদযসচ্চং, পাৰিমতীৰসঙ্খাতং নিব্বানং নিৰোধসচ্চং, অৰিযমগ্গো মগ্গসচ্চং. তত্থ দ্ৱে সচ্চানি ৱট্টং, দ্ৱে ৱিৱট্টং, দ্ৱে লোকিযানি, দ্ৱে লোকুত্তৰানীতি চত্তাৰি সচ্চানি সোড়সহাকাৰেহি সট্ঠিনযসহস্সেহি ৱিভজিত্ৱা দস্সেতব্বানীতি. দেসনাপৰিযোসানে ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু. সুত্তং পন দুক্খলক্খণৱসেন কথিতং.