১৩. গহপতিৱগ্গো
১-৩. ৱেসালীসুত্তাদিৱণ্ণনা
১২৪-১২৬. গহপতিৱগ্গস্স পঠমে উগ্গোতি পণীতদাযকানং অগ্গউগ্গো, সো ভগৱতা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং পণীতদাযকানং যদিদং উগ্গো গহপতী’’তি এৱং এতদগ্গে ঠপিতো. সেসমেতেসু চেৱ দ্ৱীসু, ততিযে চ ৱুত্তত্থমেৱ.
৪-৫. ভাৰদ্ৱাজসুত্তাদিৱণ্ণনা
১২৭-১২৮. চতুত্থে পিণ্ডং উলমানো পৰিযেসমানো পব্বজিতোতি পিণ্ডোলো. সো কিৰ পৰিজিণ্ণভোগো ব্ৰাহ্মণো অহোসি. অথ ভিক্খুসঙ্ঘস্স লাভসক্কাৰং দিস্ৱা পিণ্ডত্থায নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতো. সো মহন্তং কপল্লপত্তং গহেত্ৱা চৰতি, তেন কপল্লপূৰং যাগুং পিৱতি, কপল্লপূৰে পূৱে খাদতি, কপল্লপূৰং ভত্তং ভুঞ্জতি. অথস্স মহগ্ঘসভাৱং সত্থু আৰোচযিংসু. সত্থা তস্স পত্তত্থৱিকং নানুজানি. হেট্ঠামঞ্চে পত্তং নিক্কুজ্জিত্ৱা ঠপেতি. সো ঠপেন্তোপি ঘংসন্তোৱ পণামেত্ৱা ঠপেতি, গণ্হন্তোপি ঘংসন্তোৱ আকড্ঢিত্ৱা গণ্হাতি. তং গচ্ছন্তে কালে ধংসনেন পৰিক্খীণং নাড়িকোদনমত্তমেৱ গণ্হনকং জাতং. ততো সত্থু আৰোচেসুং, অথস্স সত্থা পত্তত্থৱিকং অনুজানি. থেৰো অপৰেন সমযেন ইন্দ্ৰিযভাৱনং ভাৱেত্ৱা অগ্গফলে অৰহত্তে পতিট্ঠাসি. ইতি সো পিণ্ডত্থায পব্বজিতত্তা পিণ্ডোলো, গোত্তেন পন ভাৰদ্ৱাজোতি উভযং একতো কত্ৱা পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজোতি ৱুচ্চতি.
উপসঙ্কমীতি উগ্গতুগ্গতেহি মহাঅমচ্চেহি পৰিৱুতো উপসঙ্কমি. থেৰো কিৰ একদিৱসং সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো নিদাঘসমযে সীতঠানে দিৱাৱিহাৰং নিসীদিস্সামীতি আকাসেন গন্ত্ৱা গঙ্গাতীৰে উদেনস্স ৰঞ্ঞো উদপানং নাম উয্যানং অত্থি, তত্থ পৱিসিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি সীতেন উদকৱাতেন বীজিযমানো.
উদেনোপি খো নাম ৰাজা সত্তাহং মহাপানং পিৱিত্ৱা সত্তমে দিৱসে উয্যানং পটিজগ্গাপেত্ৱা মহাজনপৰিৱাৰো উয্যানং গন্ত্ৱা মঙ্গলসিলাপট্টে অত্থতায সেয্যায নিপজ্জি. তস্স একা পৰিচাৰিকা পাদে সম্বাহমানা নিসিন্না. ৰাজা কমেন নিদ্দং ওক্কমি. তস্মিং নিদ্দং ওক্কন্তে নাটকিত্থিযো ‘‘যস্সত্থায মযং গীতাদীনি পযোজেয্যাম, সো নিদ্দং উপগতো, ন চ নিদ্দাকালে মহাসদ্দং কাতুং ৱট্টতী’’তি অত্তনো অত্তনো তূৰিযানি ঠপেত্ৱা উয্যানং পক্কন্তা. তা তত্থ তত্থ ফলাফলানি খাদমানা পুপ্ফানি পিড়ন্ধমানা ৱিচৰন্তিযো থেৰং দিস্ৱা ‘‘মা সদ্দং কৰিত্থা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং নিৱাৰযমানা ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু. থেৰো ‘‘ইস্সা পহাতব্বা, মচ্ছেৰং ৱিনোদেতব্ব’’ন্তিআদিনা নযেন তাসং অনুৰূপং ধম্মকথং কথেসি.
সাপি খো ৰঞ্ঞো পাদে সম্বাহমানা নিসিন্না ইত্থী পাদে চালেত্ৱা ৰাজানং পবোধেসি. সো ‘‘কহং তা গতা’’তি পুচ্ছি. কিং তাসং তুম্হেহি? তা একং সমণং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নাতি. ৰাজা কুদ্ধো উদ্ধনে পক্খিত্তলোণং ৱিয তটতটাযমানো উট্ঠহিত্ৱা ‘‘তম্বকিপিল্লিকাহি নং খাদাপেস্সামী’’তি গচ্ছন্তো একস্মিং অসোকৰুক্খে তম্বকিপিল্লিকানং পুটং দিস্ৱা হত্থেনাকড্ঢিত্ৱা সাখং গণ্হিতুং নাসক্খি. কিপিল্লিকপুটো ছিজ্জিত্ৱা ৰঞ্ঞো সীসে পতি, সকলসৰীৰং সালিথুসেহি পৰিকিণ্ণং ৱিয দণ্ডদীপিকাহি ডয্হমানং ৱিয চ অহোসি. থেৰো ৰঞ্ঞো পদুট্ঠভাৱং ঞত্ৱা ইদ্ধিযা আকাসং পক্খন্দি. তাপি ইত্থিযো উট্ঠায ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা সৰীৰং পুঞ্ছন্তিযো ৱিয ভূমিযং পতিতপতিতা কিপিল্লিকাযো গহেত্ৱা সৰীৰে খিপমানা সব্বা মুখসত্তীহি ৱিজ্ঝিংসু – ‘‘কিং নামেতং, অঞ্ঞে ৰাজানো পব্বজিতে দিস্ৱা ৱন্দন্তি, পঞ্হং পুচ্ছন্তি, অযং পন ৰাজা কিপিল্লিকপুটং সীসে ভিন্দিতুকামো জাতো’’তি.
ৰাজা অত্তনো অপৰাধং দিস্ৱা উয্যানপালং পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কিং এস পব্বজিতো? অঞ্ঞেসুপি দিৱসেসু ইধ আগচ্ছতী’’তি? আম, দেৱাতি. ইধ ত্ৱং আগতদিৱসে ময্হং আৰোচেয্যাসীতি. থেৰোপি কতিপাহেনেৱ পুন আগন্ত্ৱা ৰুক্খমূলে নিসীদি. উয্যানপালো দিস্ৱা – ‘‘মহন্তো মে অযং পণ্ণাকাৰো’’তি ৱেগেন গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা উট্ঠহিত্ৱা সঙ্খপণৱাদিসদ্দং নিৱাৰেত্ৱা উগ্গতুগ্গতেহি অমচ্চেহি সদ্ধিং উয্যানং অগমাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘উপসঙ্কমী’’তি.
অনিকীড়িতাৱিনো কামেসূতি যা কামেসু কামকীড়া, তং অকীড়িতপুব্বা, অপৰিভুত্তকামাতি অত্থো. অদ্ধানঞ্চ আপাদেন্তীতি পৱেণিং পটিপাদেন্তি, দীঘৰত্তং অনুবন্ধাপেন্তি. মাতুমত্তীসূতি মাতুপমাণাসু. লোকস্মিঞ্হি মাতা ভগিনী ধীতাতি ইদং তিৱিধং গৰুকাৰম্মণং নাম, ইতি গৰুকাৰম্মণে উপনিবন্ধং চিত্তং ৱিমোচেতুং ন লভতীতি দস্সেন্তো এৱমাহ. অথস্স তেন পঞ্হেন চিত্তং অনোতৰন্তং দিস্ৱা ভগৱতা পটিকূলমনসিকাৰৱসেন চিত্তূপনিবন্ধনত্থং ৱুত্তং দ্ৱত্তিংসাকাৰকম্মট্ঠানং কথেসি.
অভাৱিতকাযাতি অভাৱিতপঞ্চদ্ৱাৰিককাযা. তেসং তং দুক্কৰং হোতীতি তেসং তং অসুভকম্মট্ঠানং ভাৱেতুং দুক্কৰং হোতি. ইতিস্স ইমিনাপি চিত্তং অনোতৰন্তং দিস্ৱা ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং কথেসি. ইন্দ্ৰিযসংৱৰস্মিঞ্হি উপনিবন্ধচিত্তং ৱিহেঠেতুং ন লভতি. ৰাজা তং সুত্ৱা তত্থ ওতিণ্ণচিত্তো অচ্ছৰিযং, ভো ভাৰদ্ৱাজাতিআদিমাহ.
অৰক্খিতেনেৱ কাযেনাতিআদীসু হত্থপাদে কীড়াপেন্তো গীৱং পৰিৱত্তেন্তো কাযং ন ৰক্খতি নাম, নানপ্পকাৰং দুট্ঠুল্লং কথেন্তো ৱচনং ন ৰক্খতি নাম, কামৱিতক্কাদযো ৱিতক্কেন্তো চিত্তং ন ৰক্খতি নাম. ৰক্খিতেনেৱ কাযেনাতিআদীসু ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.
অতিৱিয মং তস্মিং সমযে লোভধম্মা পৰিসহন্তীতি মং তস্মিং সমযে অতিক্কমিত্ৱা লোভো অধিভৱতীতি অত্থো. উপট্ঠিতায সতিযাতি কাযগতায সতিযা সুপট্ঠিতায. ন মং তথা তস্মিং সমযেতি তস্মিং সমযে মং যথা পুব্বে, ন তথা লোভো অতিক্কমিত্ৱা উপ্পজ্জতীতি অত্থো. পৰিসহন্তীতি পদস্স উপ্পজ্জন্তীতিপি অত্থোযেৱ. ইতি ইমস্মিং সুত্তে তযো কাযা কথিতা. কথং? ‘‘ইমমেৱ কায’’ন্তি এত্থ হি কৰজকাযো কথিতো, ‘‘ভাৱিতকাযো’’তি এত্থ পঞ্চদ্ৱাৰিককাযো, ‘‘ৰক্খিতেনেৱ কাযেনা’’তি এত্থ চোপনকাযো, কাযৱিঞ্ঞত্তীতি অত্থো. পঞ্চমং উত্তানমেৱ.
৬. ঘোসিতসুত্তৱণ্ণনা
১২৯. ছট্ঠে ৰূপা চ মনাপাতি ৰূপা চ মনাপা সংৱিজ্জন্তি. চক্খুৱিঞ্ঞাণঞ্চাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণঞ্চ সংৱিজ্জতি. সুখৱেদনিযং ফস্সন্তি চক্খুৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং উপনিস্সযৱসেন জৱনকালে সুখৱেদনায পচ্চযভূতং ফস্সং. সুখা ৱেদনাতি একং ফস্সং পটিচ্চ জৱনৱসেন সুখৱেদনা উপ্পজ্জতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
ইতি ইমস্মিং সুত্তে তেৱীসতি ধাতুযো কথিতা. কথং? এত্থ হি চক্খুপসাদো চক্খুধাতু, তস্স আৰম্মণং ৰূপধাতু, চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণধাতু, চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতুযা সহজাতা তযো খন্ধা ধম্মধাতু, এৱং পঞ্চসু দ্ৱাৰেসু চতুন্নং চতুন্নং ৱসেন ৱীসতি. মনোদ্ৱাৰে ‘‘মনোধাতূ’’তি আৱজ্জনচিত্তং গহিতং, আৰম্মণঞ্চেৱ হদযৱত্থু চ ধম্মধাতু, ৱত্থুনিস্সিতং মনোৱিঞ্ঞাণধাতূতি এৱং তেৱীসতি হোন্তি. এৱং তেৱীসতিযা ধাতূনং ৱসেন ধাতুনানত্তং ৱুত্তং ভগৱতাতি দস্সেতি.
৭-৮. হালিদ্দিকানিসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৩০-১৩১. সত্তমে মনাপং ইত্থেতন্তি পজানাতীতি যং অনেন মনাপং ৰূপং দিট্ঠং, তং ইত্থেতন্তি এৱমেতং মনাপমেৱ তন্তি পজানাতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণং সুখৱেদনিযঞ্চ ফস্সং পটিচ্চাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণঞ্চেৱ, যো চ উপনিস্সযকোটিযা ৱা অনন্তৰকোটিযা ৱা সমনন্তৰকোটিযা ৱা সম্পযুত্তকোটিযা ৱা সুখৱেদনায পচ্চযো ফস্সো, তং সুখৱেদনিযং ফস্সঞ্চ পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখৱেদনাতি. এস নযো সব্বত্থ. ইতি ইমেসু দ্ৱীসু সুত্তেসু কিৰিযামনোৱিঞ্ঞাণধাতু আৱজ্জনকিচ্চা, মনোধাতুযেৱ ৱা সমানা মনোধাতুনামেন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. অট্ঠমং উত্তানমেৱ.
৯. লোহিচ্চসুত্তৱণ্ণনা
১৩২. নৱমে মক্কৰকতেতি এৱংনামকে নগৰে অৰঞ্ঞকুটিকাযন্তি অৰঞ্ঞে কতায পাটিযেক্কায কুটিযং, ন ৱিহাৰপচ্চন্তকুটিযং. মাণৱকাতি যেপি তত্থ মহল্লকা, তে মহল্লককালেপি অন্তেৱাসিকতায মাণৱকাত্ৱেৱ ৱুত্তা. তেনুপসঙ্কমিংসূতি পাতো সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৱা সাযং ‘‘আচৰিযস্স কট্ঠানি আহৰিস্সামা’’তি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱিচৰন্তা যেন সা কুটিকা, তেনুপসঙ্কমিংসু. পৰিতো পৰিতো কুটিকাযাতি তস্সা কুটিকায সমন্ততো সমন্ততো. সেলেয্যকানীতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পিট্ঠিং গহেত্ৱা লঙ্ঘিত্ৱা ইতো চিতো চঙ্কমনকীড়নানি.
মুণ্ডকাতিআদীসু মুণ্ডে মুণ্ডাতি, সমণে চ সমণাতি ৱত্তুং ৱট্টেয্য, ইমে পন হীড়েন্তা ‘‘মুণ্ডকা সমণকা’’তি আহংসু. ইব্ভাতি গহপতিকা. কণ্হাতি কণ্হা, কাড়কাতি অত্থো. বন্ধুপাদাপচ্চাতি এত্থ বন্ধূতি ব্ৰহ্মা অধিপ্পেতো. তঞ্হি ব্ৰাহ্মণা পিতামহোতি ৱোহৰন্তি. পাদানং অপচ্চা পাদাপচ্চা, ব্ৰহ্মুনো পিট্ঠিপাদতো জাতাতি অধিপ্পাযো. তেসং কিৰ অযং লদ্ধি ‘‘ব্ৰাহ্মণা ব্ৰহ্মুনো মুখতো নিক্খন্তা, খত্তিযা উৰতো, ৱেস্সা নাভিতো, সুদ্দা জাণুতো, সমণা পিট্ঠিপাদতো’’তি. ভৰতকানন্তি কুটিম্বিকানং. কুটিম্বিকা হি যস্মা ৰট্ঠং ভৰন্তি, তস্মা ভৰতাতি ৱুচ্চন্তি. ইমে পন পৰিভৱং কত্ৱা ৱদমানা ‘‘ভৰতকান’’ন্তি আহংসু.
ৱিহাৰা নিক্খমিত্ৱাতি ‘‘ৰত্তিট্ঠকাপৰিচ্ছন্নে ৰজতপট্টসন্নিভসমৱিপ্পকিণ্ণৱালিকে ৰমণীযে পৰিৱেণে কট্ঠকলাপে বন্ধিত্ৱা খিপমানা ৱালিকং আলুড়েত্ৱা, হত্থেন হত্থং আদায পণ্ণকুটিং পৰিযাযন্তা ‘ইমে ইমেসং ভৰতকানং সক্কতা, ইমে ইমেসং ভৰতকানং সক্কতা’তি পুনপ্পুনং ৱিৰৱন্তা অতিৱিয ইমে মাণৱকা কীড়ং কৰোন্তি, ৱিহাৰে ভিক্খূনং অত্থিভাৱম্পি ন জানন্তি, দস্সেস্সামি নেসং ভিক্খূনং অত্থিভাৱ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা পণ্ণকুটিতো নিক্খমি.
সীলুত্তমা পুব্বতৰা অহেসুন্তি গুণৱন্তানং গুণে কথিতে নিগ্গুণানং গুণাভাৱো পাকটোৱ ভৱিস্সতীতি পোৰাণকব্ৰাহ্মণানং গুণে কথেন্তো এৱমাহ. তত্থ সীলুত্তমাতি সীলজেট্ঠকা. সীলঞ্হি তেসং উত্তমং, ন জাতিগোত্তং. যে পুৰাণং সৰন্তীতি যে পোৰাণকং ব্ৰাহ্মণধম্মং সৰন্তি. অভিভুয্য কোধন্তি কোধং অভিভৱিত্ৱা তেসং দ্ৱাৰানি সুগুত্তানি সুৰক্খিতানি অহেসুং. ধম্মে চ ঝানে চ ৰতাতি দসৱিধে কুসলকম্মপথধম্মে অট্ঠসমাপত্তিঝানেসু চ ৰতা.
এৱং পোৰাণানং গুণং কথেত্ৱা অথেতৰহি ব্ৰাহ্মণানং মানং নিম্মদ্দেন্তো ইমে চ ৱোক্কম্ম জপামসেতিআদিমাহ. তত্থ ৱোক্কম্মাতি এতেহি গুণেহি অপক্কমিত্ৱা. জপামসেতি মযং জপাম সজ্ঝাযামাতি এত্তকেনেৱ ব্ৰাহ্মণম্হাতি মঞ্ঞমানা ব্ৰাহ্মণা মযন্তি ইমিনা গোত্তেন মত্তা হুত্ৱা ৱিসমং চৰন্তি, ৱিসমানি কাযকম্মাদীনি কৰোন্তীতি অত্থো. পুথুঅত্তদণ্ডাতি পুথু অত্তা দণ্ডা এতেহীতি পুথুঅত্তদণ্ডা, গহিতনানাৱিধদণ্ডাতি অত্থো. সতণ্হাতণ্হেসূতি সতণ্হনিত্তণ্হেসু. অগুত্তদ্ৱাৰস্স ভৱন্তি মোঘাতি অসংৱুতদ্ৱাৰস্স সব্বেপি ৱতসমাদানা মোঘা ভৱন্তীতি দীপেতি. যথা কিন্তি? সুপিনেৱ লদ্ধং পুৰিসস্স ৱিত্তন্তি যথা সুপিনে পুৰিসস্স লদ্ধং মণিমুত্তাদিনানাৱিধং ৱিত্তং মোঘং হোতি, পবুজ্ঝিত্ৱা কিঞ্চি ন পস্সতি, এৱং মোঘা ভৱন্তীতি অত্থো.
অনাসকাতি একাহদ্ৱীহাদিৱসেন অনাহাৰকা. থণ্ডিলসাযিকা চাতি হৰিতকুসসন্থতে ভূমিভাগে সযনং, পাতো সিনানঞ্চ তযো চ ৱেদাতি পাতোৱ উদকং পৱিসিত্ৱা ন্হানঞ্চেৱ তযো চ ৱেদা. খৰাজিনং জটা পঙ্কোতি খৰসম্ফস্সং অজিনচম্মঞ্চেৱ জটাকলাপো চ পঙ্কো চ, পঙ্কো নাম দন্তমলং. মন্তা সীলব্বতং তপোতি মন্তা চ অজসীলগোসীলসঙ্খাতং সীলং অজৱতগোৱতসঙ্খাতং ৱতঞ্চ. অযং ইদানি ব্ৰাহ্মণানং তপোতি ৱদতি. কুহনা ৱঙ্কদণ্ডা চাতি পটিচ্ছন্নকূপো ৱিয পটিচ্ছন্নদোসং কোহঞ্ঞঞ্চেৱ ৱঙ্কদণ্ডো, চ উদুম্বৰপলাসবেড়ুৱৰুক্খানং অঞ্ঞতৰতো গহিতং ৱঙ্কদণ্ডঞ্চাতি অত্থো. উদকাচমনানি চাতি উদকেন মুখপৰিমজ্জনানি. ৱণ্ণা এতে ব্ৰাহ্মণানন্তি এতে ব্ৰাহ্মণানং পৰিক্খাৰভণ্ডকৱণ্ণাতি দস্সেতি. কত কিঞ্চিক্খভাৱনাতি কতা কিঞ্চিক্খভাৱনা. অযমেৱ ৱা পাঠো, আমিসকিঞ্চিক্খস্স ৱড্ঢনত্থায কতন্তি অত্থো.
এৱং এতৰহি ব্ৰাহ্মণানং মানং নিম্মদ্দিত্ৱা পুন পোৰাণকব্ৰাহ্মণানং ৱণ্ণং কথেন্তো চিত্তঞ্চ সুসমাহিতন্তিআদিমাহ. তত্থ সুসমাহিতন্তি তেসং ব্ৰাহ্মণানং চিত্তং উপচাৰপ্পনাসমাধীহি সুসমাহিতং অহোসীতি দস্সেতি. অখিলন্তি মুদু অথদ্ধং. সো মগ্গো ব্ৰহ্মপত্তিযাতি সো সেট্ঠপত্তিযা মগ্গো, তুম্হে পন কিং ব্ৰাহ্মণা নামাতি দীপেন্তো এৱমাহ.
আগমংসু নু খ্ৱিধাতি আগমংসু নু খো ইধ. অধিমুচ্চতীতি কিলেসৱসেন অধিমুত্তো গিদ্ধো হোতি. ব্যাপজ্জতীতি ব্যাপাদৱসেন পূতিচিত্তং হোতি. পৰিত্তচেতসোতি অনুপট্ঠিতসতিতায সংকিলেসচিত্তেন পৰিত্তচিত্তো. চেতোৱিমুত্তিন্তি ফলসমাধিং. পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি ফলপঞ্ঞং. অপ্পমাণচেতসোতি উপট্ঠিতসতিতায নিক্কিলেসচিত্তেন অপ্পমাণচিত্তো.
১০. ৱেৰহচ্চানিসুত্তৱণ্ণনা
১৩৩. দসমে কামণ্ডাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. যগ্ঘেতি চোদনত্থে নিপাতো. সেসং উত্তানমেৱাতি.
গহপতিৱগ্গো তেৰসমো.