৮. খজ্জনীযৱগ্গো
১-৩. অস্সাদসুত্তাদিৱণ্ণনা
৭৩-৭৫. খজ্জনীযৱগ্গস্স আদিতো তীসু সুত্তেসু চতুসচ্চমেৱ কথিতং. পঠমাদীনি.
৪. অৰহন্তসুত্তৱণ্ণনা
৭৬. চতুত্থে যাৱতা, ভিক্খৱে, সত্তাৱাসাতি, ভিক্খৱে, যত্তকা সত্তাৱাসা নাম অত্থি. যাৱতা ভৱগ্গন্তি যত্তকং ভৱগ্গং নাম অত্থি. এতে অগ্গা এতে সেট্ঠাতি এতে অগ্গভূতা চেৱ সেট্ঠভূতা চ. যদিদং অৰহন্তোতি যে ইমে অৰহন্তো নাম. ইদম্পি সুত্তং পুৰিমনযেনেৱ উস্সদনন্দিযঞ্চ পলোভনীযঞ্চাতি ৱেদিতব্বং.
অথাপৰং এতদৱোচাতি তদত্থপৰিদীপনাহি চেৱ ৱিসেসত্থপৰিদীপনাহি চ গাথাহি এতং ‘‘সুখিনো ৱত অৰহন্তো’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ সুখিনোতি ঝানসুখেন মগ্গসুখেন ফলসুখেন চ সুখিতা. তণ্হা তেসং ন ৱিজ্জতীতি তেসং অপাযদুক্খজনিকা তণ্হা ন ৱজ্জতি. এৱং তে ইমস্সপি তণ্হামূলকস্স অভাৱেন সুখিতাৱ. অস্মিমানো সমুচ্ছিন্নোতি নৱৱিধো অস্মিমানো অৰহত্তমগ্গেন সমুচ্ছিন্নো. মোহজালং পদালিতন্তি ঞাণেন অৱিজ্জাজালং ফালিতং.
অনেজন্তি এজাসঙ্খাতায তণ্হায পহানভূতং অৰহত্তং. অনুপলিত্তাতি তণ্হাদিট্ঠিলেপেহি অলিত্তা. ব্ৰহ্মভূতাতি সেট্ঠভূতা. পৰিঞ্ঞাযাতি তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিজানিত্ৱা. সত্তসদ্ধম্মগোচৰাতি সদ্ধা হিৰী ওত্তপ্পং বাহুসচ্চং আৰদ্ধৱীৰিযতা উপট্ঠিতস্সতিতা পঞ্ঞাতি ইমে সত্ত সদ্ধম্মা গোচৰো এতেসন্তি সত্তসদ্ধম্মগোচৰা.
সত্তৰতনসম্পন্নাতি সত্তহি বোজ্ঝঙ্গৰতনেহি সমন্নাগতা. অনুৱিচৰন্তীতি লোকিযমহাজনাপি অনুৱিচৰন্তিযেৱ. ইধ পন খীণাসৱানং নিৰাসঙ্কচাৰো নাম গহিতো. তেনেৱাহ ‘‘পহীনভযভেৰৱা’’তি. তত্থ ভযং ভযমেৱ, ভেৰৱং বলৱভযং. দসহঙ্গেহি সম্পন্নাতি অসেক্খেহি দসহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা. মহানাগাতি চতূহি কাৰণেহি মহানাগা. সমাহিতাতি উপচাৰপ্পনাহি সমাহিতা. তণ্হা তেসং ন ৱিজ্জতীতি ‘‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসোতি খো, মহাৰাজ, তেন ভগৱতা’’তি (ম. নি. ২.৩০৫) এৱং ৱুত্তা দাসকাৰিকা তণ্হাপি তেসং নত্থি. ইমিনা খীণাসৱানং ভুজিস্সভাৱং দস্সেতি.
অসেখঞাণন্তি অৰহত্তফলঞাণং. অন্তিমোযং সমুস্সযোতি পচ্ছিমো অযং অত্তভাৱো. যো সাৰো ব্ৰহ্মচৰিযস্সাতি সাৰো নাম ফলং. তস্মিং অপৰপচ্চযাতি তস্মিং অৰিযফলে, ন অঞ্ঞং পত্তিযাযন্তি, পচ্চক্খতোৱ পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতা. ৱিধাসু ন ৱিকম্পন্তীতি তীসু মানকোট্ঠাসেসু ন ৱিকম্পন্তি. দন্তভূমিন্তি অৰহত্তং. ৱিজিতাৱিনোতি ৰাগাদযো ৱিজেত্ৱা ঠিতা.
উদ্ধন্তিআদীসু উদ্ধং ৱুচ্চতি কেসমত্থকো, অপাচীনং পাদতলং, তিৰিযং ৱেমজ্ঝং. উদ্ধং ৱা অতীতং, অপাচীনং অনাগতং, তিৰিযং পচ্চুপ্পন্নং. উদ্ধং ৱা ৱুচ্চতি দেৱলোকো, অপাচীনং অপাযলোকো, তিৰিযং মনুস্সলোকো. নন্দী তেসং ন ৱিজ্জতীতি এতেসু ঠানেসু সঙ্খেপতো ৱা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু খন্ধেসু তেসং তণ্হা নত্থি. ইধ ৱট্টমূলকতণ্হায অভাৱো দস্সিতো. বুদ্ধাতি চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তা বুদ্ধা.
ইদং পনেত্থ সীহনাদসমোধানং – ‘‘ৱিমুত্তিসুখেনম্হা সুখিতা, দুক্খজনিকা নো তণ্হা পহীনা, পঞ্চক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা, দাসকাৰিকতণ্হা চেৱ ৱট্টমূলিকতণ্হা চ পহীনা, অনুত্তৰম্হা অসদিসা, চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তা বুদ্ধা’’তি ভৱপিট্ঠে ঠত্ৱা অভীতনাদসঙ্খাতং সীহনাদং নদন্তি খীণাসৱাতি. চতুত্থং.
৫. দুতিযঅৰহন্তসুত্তৱণ্ণনা
৭৭. পঞ্চমং ৱিনা গাথাহি সুদ্ধিকমেৱ কত্ৱা কথিযমানং বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৱুত্তং. পঞ্চমং.
৬. সীহসুত্তৱণ্ণনা
৭৮. ছট্ঠে সীহোতি চত্তাৰো সীহা – তিণসীহো, কাড়সীহো, পণ্ডুসীহো, কেসৰসীহোতি. তেসু তিণসীহো কপোতৱণ্ণগাৱিসদিসো তিণভক্খো চ হোতি. কাড়সীহো কাড়গাৱিসদিসো তিণভক্খোযেৱ. পণ্ডুসীহো পণ্ডুপলাসৱণ্ণগাৱিসদিসো মংসভক্খো. কেসৰসীহো লাখাৰসপৰিকম্মকতেনেৱ মুখেন অগ্গনঙ্গুট্ঠেন চতূহি চ পাদপৰিযন্তেহি সমন্নাগতো, মত্থকতোপিস্স পট্ঠায লাখাতূলিকায কত্ৱা ৱিয তিস্সো ৰাজিযো পিট্ঠিমজ্ঝেন গন্ত্ৱা অন্তৰসত্থিম্হি দক্খিণাৱত্তা হুত্ৱা ঠিতা, খন্ধে পনস্স সতসহস্সগ্ঘনিককম্বলপৰিক্খেপো ৱিয কেসৰভাৰো হোতি, অৱসেসট্ঠানং পৰিসুদ্ধং সালিপিট্ঠসঙ্খচুণ্ণপিচুৱণ্ণং হোতি. ইমেসু চতূসু সীহেসু অযং কেসৰসীহো ইধ অধিপ্পেতো.
মিগৰাজাতি মিগগণস্স ৰাজা. আসযাতি ৱসনট্ঠানতো সুৱণ্ণগুহতো ৱা ৰজতমণিফলিকমনোসিলাগুহতো ৱা নিক্খমতীতি ৱুত্তং হোতি. নিক্খমমানো পনেস চতূহি কাৰণেহি নিক্খমতি অন্ধকাৰপীড়িতো ৱা আলোকত্থায, উচ্চাৰপস্সাৱপীড়িতো ৱা তেসং ৱিস্সজ্জনত্থায, জিঘচ্ছাপীড়িতো ৱা গোচৰত্থায, সম্ভৱপীড়িতো ৱা অস্সদ্ধম্মপটিসেৱনত্থায. ইধ পন গোচৰত্থায নিক্খন্তোতি অধিপ্পেতো.
ৱিজম্ভতীতি সুৱণ্ণতলে ৱা ৰজতমণিফলিকমনোসিলাতলানং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং দ্ৱে পচ্ছিমপাদে সমং পতিট্ঠাপেত্ৱা পুৰিমপাদে পুৰতো পসাৰেত্ৱা সৰীৰস্স পচ্ছাভাগং আকড্ঢিত্ৱা পুৰিমভাগং অভিহৰিত্ৱা পিট্ঠিং নামেত্ৱা গীৱং উক্খিপিত্ৱা অসনিসদ্দং কৰোন্তো ৱিয নাসপুটানি পোথেত্ৱা সৰীৰলগ্গং ৰজং ৱিধুনন্তো ৱিজম্ভতি. ৱিজম্ভনভূমিযঞ্চ পন তৰুণৱচ্ছকো ৱিয অপৰাপৰং জৱতি. জৱতো পনস্স সৰীৰং অন্ধকাৰে পৰিব্ভমন্তং অলাতং ৱিয খাযতি.
অনুৱিলোকেতীতি কস্মা অনুৱিলোকেতি? পৰানুদ্দযতায. তস্মিং কিৰ সীহনাদং নদন্তে পপাতাৱাটাদীসু ৱিসমট্ঠানেসু চৰন্তা হত্থিগোকণ্ণমহিংসাদযো পাণা পপাতেপি আৱাটেপি পতন্তি, তেসং অনুদ্দযায অনুৱিলোকেতি. কিং পনস্স লুদ্দকম্মস্স পৰমংসখাদিনো অনুদ্দযা নাম অত্থীতি? আম অত্থি. তথা হেস ‘‘কিং মে বহূহি ঘাতিতেহী’’তি? অত্তনো গোচৰত্থাযপি খুদ্দকে পাণে ন গণ্হাতি, এৱং অনুদ্দযং কৰোতি. ৱুত্তম্পিচেতং – ‘‘মাহং খো খুদ্দকে পাণে ৱিসমগতে সঙ্ঘাতং আপাদেসি’’ন্তি (অ. নি. ১০.২১).
সীহনাদং নদতীতি তিক্খত্তুং তাৱ অভীতনাদং নদতি. এৱঞ্চ পনস্স ৱিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৱা নদন্তস্স সদ্দো সমন্তা তিযোজনপদেসং একনিন্নাদং কৰোতি, তমস্স নিন্নাদং সুত্ৱা তিযোজনব্ভন্তৰগতা দ্ৱিপদচতুপ্পদগণা যথাঠানে ঠাতুং ন সক্কোন্তি. গোচৰায পক্কমতীতি আহাৰত্থায গচ্ছতি. কথং? সো হি ৱিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৱা দক্খিণতো ৱা ৱামতো ৱা উপ্পতন্তো উসভমত্তং ঠানং গণ্হাতি, উদ্ধং উপ্পতন্তো চত্তাৰিপি অট্ঠপি উসভানি উপ্পততি, সমট্ঠানে উজুকং পক্খন্দন্তো সোড়সউসভমত্তম্পি ৱীসতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, থলা ৱা পব্বতা ৱা পক্খন্দন্তো সট্ঠিউসভমত্তম্পি অসীতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, অন্তৰামগ্গে ৰুক্খং ৱা পব্বতং ৱা দিস্ৱা তং পৰিহৰন্তো ৱামতো ৱা দক্খিণতো ৱা, উসভমত্তম্পি অপক্কমতি. ততিযং পন সীহনাদং নদিত্ৱা তেনেৱ সদ্ধিং তিযোজনে ঠানে পঞ্ঞাযতি. তিযোজনং গন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ঠিতো অত্তনোৱ নাদস্স অনুনাদং সুণাতি. এৱং সীঘেন জৱেন পক্কমতীতি.
যেভুয্যেনাতি পাযেন. ভযং সংৱেগং সন্তাসন্তি সব্বং চিত্তুত্ৰাসস্সেৱ নামং. সীহস্স হি সদ্দং সুত্ৱা বহূ সত্তা ভাযন্তি, অপ্পকা ন ভাযন্তি. কে পন তেতি? সমসীহো হত্থাজানীযো অস্সাজানীযো উসভাজানীযো পুৰিসাজানীযো খীণাসৱোতি. কস্মা পনেতে ন ভাযন্তীতি? সমসীহো নাম ‘‘জাতিগোত্তকুলসূৰভাৱেহি সমানোস্মী’’তি ন ভাযতি, হত্থাজানীযাদযো অত্তনো সক্কাযদিট্ঠিবলৱতায ন ভাযন্তি, খীণাসৱো সক্কাযদিট্ঠিপহীনত্তা ন ভাযতি.
বিলাসযাতি বিলে সযন্তা বিলৱাসিনো অহিনকুলগোধাদযো. দকাসযাতি উদকৱাসিনো মচ্ছকচ্ছপাদযো. ৱনাসযাতি ৱনৱাসিনো হত্থিঅস্সগোকণ্ণমিগাদযো. পৱিসন্তীতি ‘‘ইদানি আগন্ত্ৱা গণ্হিস্সতী’’তি মগ্গং ওলোকেন্তাৱ পৱিসন্তি. দড়্হেহীতি থিৰেহি. ৱৰত্তেহীতি চম্মৰজ্জূহি. মহিদ্ধিকোতিআদীসু ৱিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৱা দক্খিণপস্সাদীহি উসভমত্তং, উজুকং ৱীসতিউসভমত্তাদিলঙ্ঘনৱসেন মহিদ্ধিকতা, সেসমিগানং অধিপতিভাৱেন মহেসক্খতা, সমন্তা তিযোজনে সদ্দং সুত্ৱা পলাযন্তানং ৱসেন মহানুভাৱতা ৱেদিতব্বা.
এৱমেৱ খোতি ভগৱা তেসু তেসু সুত্তেসু তথা তথা অত্তানং কথেসি. ‘‘সীহোতি খো, ভিক্খৱে, তথাগতস্সেতং অধিৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি (অ. নি. ৫.৯৯; ১০.২১) ইমস্মিং তাৱ সুত্তে সীহসদিসং অত্তানং কথেসি. ‘‘ভিসক্কো সল্লকত্তোতি খো, সুনক্খত্ত, তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (ম. নি. ৩.৬৫) ইমস্মিং ৱেজ্জসদিসং. ‘‘ব্ৰাহ্মণোতি, ভিক্খৱে, তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (অ. নি. ৮.৮৫) ইমস্মিং ব্ৰাহ্মণসদিসং. ‘‘পুৰিসো মগ্গকুসলোতি খো, তিস্স, তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (সং. নি. ৩.৮৪) ইমস্মিং মগ্গদেসকপুৰিসসদিসং. ‘‘ৰাজাহমস্মি সেলা’’তি (সু. নি. ৫৫৯) ইমস্মিং ৰাজসদিসং. ‘‘সীহোতি খো তথাগতস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (অ. নি. ৫.৯৯; ১০.২১) ইমস্মিং পন সুত্তে সীহসদিসমেৱ কত্ৱা অত্তানং কথেন্তো এৱমাহ.
তত্ৰাযং সদিসতা – সীহস্স কঞ্চনগুহাদীসু ৱসনকালো ৱিয হি তথাগতস্স দীপঙ্কৰপাদমূলে কতাভিনীহাৰস্স অপৰিমিতকালং পাৰমিযো পূৰেত্ৱা পচ্ছিমভৱে পটিসন্ধিগ্গহণেন চেৱ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনেন চ দসসহস্সিলোকধাতুং কম্পেত্ৱা ৱুদ্ধিমন্ৱায দিব্বসম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং অনুভৱমানস্স তীসু পাসাদেসু নিৱাসকালো দট্ঠব্বো. সীহস্স কঞ্চনগুহাদিতো নিক্খন্তকালো ৱিয তথাগতস্স একূনতিংসে সংৱচ্ছৰে ৱিৱটেন দ্ৱাৰেন কণ্ডকং আৰুয্হ ছন্নসহাযস্স নিক্খমিত্ৱা তীণি ৰজ্জানি অতিক্কমিত্ৱা অনোমানদীতীৰে ব্ৰহ্মুনা দিন্নানি কাসাযানি পৰিদহিত্ৱা পব্বজিতস্স সত্তমে দিৱসে ৰাজগহং গন্ত্ৱা তত্থ পিণ্ডায চৰিত্ৱা পণ্ডৱগিৰিপব্ভাৰে কতভত্তকিচ্চস্স সম্মাসম্বোধিং পত্ৱা, পঠমমেৱ মগধৰট্ঠং আগমনত্থায যাৱ ৰঞ্ঞো পটিঞ্ঞাদানকালো.
সীহস্স ৱিজম্ভনকালো ৱিয তথাগতস্স দিন্নপটিঞ্ঞস্স আড়াৰকালামউপসঙ্কমনং আদিং কত্ৱা যাৱ সুজাতায দিন্নপাযাসস্স একূনপণ্ণাসায পিণ্ডেহি পৰিভুত্তকালো ৱেদিতব্বো. সীহস্স কেসৰৱিধুননং ৱিয সাযন্হসমযে সোত্তিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতাহি থোমিযমানস্স গন্ধাদীহি পূজিযমানস্স তিক্খত্তুং বোধিং পদক্খিণং কত্ৱা বোধিমণ্ডং আৰুয্হ চুদ্দসহত্থুব্বেধে ঠানে তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠায নিসিন্নস্স তংখণংযেৱ মাৰবলং ৱিধমিত্ৱা তীসু যামেসু তিস্সো ৱিজ্জা ৱিসোধেত্ৱা অনুলোমপটিলোমং পটিচ্চসমুপ্পাদমহাসমুদ্দং যমকঞাণমন্থনেন মন্থেন্তস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পটিৱিদ্ধে তদনুভাৱেন দসসহস্সিলোকধাতুকম্পনং ৱেদিতব্বং.
সীহস্স চতুদ্দিসাৱিলোকনং ৱিয পটিৱিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে ৱিহৰিত্ৱা পৰিভুত্তমধুপিণ্ডিকাহাৰস্স অজপালনিগ্ৰোধমূলে মহাব্ৰহ্মুনো ধম্মদেসনাযাচনং পটিগ্গহেত্ৱা তত্থ ৱিহৰন্তস্স একাদসমে দিৱসে ‘‘স্ৱে আসাড়্হিপুণ্ণমা ভৱিস্সতী’’তি পচ্চূসসমযে ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি? আড়াৰুদকানং কালঙ্কতভাৱং ঞত্ৱা ধম্মদেসনত্থায পঞ্চৱগ্গিযানং ওলোকনং দট্ঠব্বং. সীহস্স গোচৰত্থায তিযোজনং গমনকালো ৱিয অত্তনো পত্তচীৱৰমাদায ‘‘পঞ্চৱগ্গিযানং ধম্মচক্কং পৱত্তেস্সামী’’তি পচ্ছাভত্তে অজপালনিগ্ৰোধতো ৱুট্ঠিতস্স অট্ঠাৰসযোজনমগ্গং গমনকালো.
সীহনাদকালো ৱিয তথাগতস্স অট্ঠাৰসযোজনমগ্গং গন্ত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযে সঞ্ঞাপেত্ৱা অচলপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স দসহি চক্কৱাড়সহস্সেহি সন্নিপতিতেন দেৱগণেন পৰিৱুতস্স ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৩) নযেন ধম্মচক্কপ্পৱত্তনকালো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিঞ্চ পন পদে দেসিযমানে তথাগতসীহস্স ধম্মঘোসো হেট্ঠা অৱীচিং উপৰি ভৱগ্গং গহেত্ৱা দসসহস্সিলোকধাতুং পটিচ্ছাদেসি. সীহস্স সদ্দেন খুদ্দকপাণানং সন্তাসং আপজ্জনকালো ৱিয তথাগতস্স তীণি লক্খণানি দীপেত্ৱা চত্তাৰি সচ্চানি সোড়সহাকাৰেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি ৱিভজিত্ৱা ধম্মং কথেন্তস্স দীঘাযুকদেৱতানং ঞাণসন্তাসস্স উপ্পত্তিকালো ৱেদিতব্বো.
যদাতি যস্মিং কালে. তথাগতোতি অট্ঠহি কাৰণেহি ভগৱা তথাগতো – তথা আগতোতি তথাগতো, তথা গতোতি তথাগতো, তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো, তথধম্মে যাথাৱতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো, তথদস্সিতায তথাগতো, তথাৱাদিতায তথাগতো, তথাকাৰিতায তথাগতো. অভিভৱনট্ঠেন তথাগতোতি. তেসং ৱিত্থাৰো ব্ৰহ্মজালৱণ্ণনাযম্পি (দী. নি. অট্ঠ. ১.৭) মূলপৰিযাযৱণ্ণনাযম্পি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১২) ৱুত্তোযেৱ. লোকেতি সত্তলোকে. উপ্পজ্জতীতি অভিনীহাৰতো পট্ঠায যাৱ বোধিপল্লঙ্কা ৱা অৰহত্তমগ্গঞাণা ৱা উপ্পজ্জতি নাম, অৰহত্তফলে পন পত্তে উপ্পন্নো নাম. অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতানি.
ইতি ৰূপন্তি ইদং ৰূপং এত্তকং ৰূপং, ন ইতো ভিয্যো ৰূপং অত্থীতি. এত্তাৱতা সভাৱতো সৰসতো পৰিযন্ততো পৰিচ্ছেদতো পৰিচ্ছিন্দনতো যাৱতা চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং, তং সব্বং দস্সিতং হোতি. ইতি ৰূপস্স সমুদযোতি অযং ৰূপস্স সমুদযো নাম. এত্তাৱতা হি ‘‘আহাৰসমুদযো ৰূপসমুদযো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি. ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমোতি অযং ৰূপস্স অত্থঙ্গমো. ইমিনাপি ‘‘আহাৰনিৰোধা ৰূপনিৰোধো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি. ইতি ৱেদনাতিআদীসুপি এসেৱ নযো.
ৱণ্ণৱন্তোতি সৰীৰৱণ্ণেন ৱণ্ণৱন্তো. ধম্মদেসনং সুত্ৱাতি ইমং পঞ্চসু খন্ধেসু পণ্ণাসলক্খণপটিমণ্ডিতং তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৱা. যেভুয্যেনাতি ইধ কে ঠপেতি? অৰিযসাৱকে দেৱে. তেসঞ্হি খীণাসৱত্তা চিত্তুত্ৰাসভযম্পি ন উপ্পজ্জতি, সংৱিগ্গস্স যোনিসো পধানেন পত্তব্বং পত্ততায ঞাণসংৱেগোপি. ইতৰেসং পন দেৱানং ‘‘তাসো হেসো ভিক্খূ’’তি অনিচ্চতং মনসিকৰোন্তানং চিত্তুত্ৰাসভযম্পি, বলৱৱিপস্সনাকালে ঞাণভযম্পি উপ্পজ্জতি. ভোতি ধম্মালপনমত্তমেতং. সক্কাযপৰিযাপন্নাতি পঞ্চক্খন্ধপৰিযাপন্না. ইতি তেসং সম্মাসম্বুদ্ধে ৱট্টদোসং দস্সেত্ৱা তিলক্খণাহতং কত্ৱা ধম্মং দেসেন্তে ঞাণভযং নাম ওক্কমতি.
অভিঞ্ঞাযাতি জানিত্ৱা. ধম্মচক্কন্তি পটিৱেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পি. পটিৱেধঞাণং নাম যেন ঞাণেন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো চত্তাৰি সচ্চানি সোড়সহাকাৰেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি পটিৱিজ্ঝি. দেসনাঞাণং নাম যেন ঞাণেন তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. উভযম্পি তং দসবলস্স উৰে জাতঞাণমেৱ. তেসু ইধ দেসনাঞাণং গহেতব্বং. তং পনেস যাৱ অট্ঠাৰসহি ব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰস্স সোতাপত্তিফলং উপ্পজ্জতি, তাৱ পৱত্তেতি নাম. তস্মিং উপ্পন্নে পৱত্তিতং নাম হোতীতি ৱেদিতব্বং. অপ্পটিপুগ্গলোতি সদিসপুগ্গলৰহিতো. যসস্সিনোতি পৰিৱাৰসম্পন্না. তাদিনোতি লাভালাভাদীহি একসদিসস্স. ছট্ঠং.
৭. খজ্জনীযসুত্তৱণ্ণনা
৭৯. সত্তমে পুব্বেনিৱাসন্তি ন ইদং অভিঞ্ঞাৱসেন অনুস্সৰণং সন্ধায ৱুত্তং, ৱিপস্সনাৱসেন পন পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তে সমণব্ৰাহ্মণে সন্ধাযেতং ৱুত্তং. তেনেৱাহ – ‘‘সব্বেতে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে অনুস্সৰন্তি, এতেসং ৱা অঞ্ঞতৰ’’ন্তি. অভিঞ্ঞাৱসেন হি সমনুস্সৰন্তস্স খন্ধাপি উপাদানক্খন্ধাপি খন্ধপটিবদ্ধাপি পণ্ণত্তিপি আৰম্মণং হোতিযেৱ. ৰূপংযেৱ অনুস্সৰতীতি এৱঞ্হি অনুস্সৰন্তো ন অঞ্ঞং কিঞ্চি সত্তং ৱা পুগ্গলং ৱা অনুস্সৰতি, অতীতে পন নিৰুদ্ধং ৰূপক্খন্ধমেৱ অনুস্সৰতি. ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযোতি. সুঞ্ঞতাপব্বং নিট্ঠিতং.
ইদানি সুঞ্ঞতায লক্খণং দস্সেতুং কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰূপং ৱদেথাতিআদিমাহ. যথা হি নট্ঠং গোণং পৰিযেসমানো পুৰিসো গোগণে চৰমানে ৰত্তং ৱা কাড়ং ৱা বলীবদ্দং দিস্ৱাপি ন এত্তকেনেৱ ‘‘অযং ময্হং গোণো’’তি সন্নিট্ঠানং কাতুং সক্কোতি. কস্মা? অঞ্ঞেসম্পি তাদিসানং অত্থিতায. সৰীৰপদেসে পনস্স সত্তিসূলাদিলক্খণং দিস্ৱা ‘‘অযং ময্হং সন্তকো’’তি সন্নিট্ঠানং হোতি, এৱমেৱ সুঞ্ঞতায কথিতাযপি যাৱ সুঞ্ঞতালক্খণং ন কথীযতি, তাৱ সা অকথিতাৱ হোতি, লক্খণে পন কথিতে কথিতা নাম হোতি. গোণো ৱিয হি সুঞ্ঞতা, গোণলক্খণং ৱিয সুঞ্ঞতালক্খণং. যথা গোণলক্খণে অসল্লক্খিতে গোণো ন সুট্ঠু সল্লক্খিতো হোতি, তস্মিং পন সল্লক্খিতে সো সল্লক্খিতো নাম হোতি, এৱমেৱ সুঞ্ঞতালক্খণে অকথিতে সুঞ্ঞতা অকথিতাৱ হোতি, তস্মিং পন কথিতে সা কথিতা নাম হোতীতি সুঞ্ঞতালক্খণং দস্সেতুং কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰূপং ৱদেথাতিআদিমাহ.
তত্থ কিঞ্চাতি কাৰণপুচ্ছা, কেন কাৰণেন ৰূপং ৱদেথ, কেন কাৰণেনেতং ৰূপং নামাতি অত্থো. ৰুপ্পতীতি খোতি এত্থ ইতীতি কাৰণুদ্দেসো, যস্মা ৰুপ্পতি, তস্মা ৰূপন্তি ৱুচ্চতীতি অত্থো. ৰুপ্পতীতি কুপ্পতি ঘট্টীযতি পীড়ীযতি, ভিজ্জতীতি অত্থো. সীতেনপি ৰুপ্পতীতিআদীসু সীতেন তাৱ ৰুপ্পনং লোকন্তৰিকনিৰযে পাকটং. তিণ্ণং তিণ্ণঞ্হি চক্কৱাড়ানং অন্তৰে একেকো লোকন্তৰিকনিৰযো নাম হোতি অট্ঠযোজনসহস্সপ্পমাণো. যস্স নেৱ হেট্ঠা পথৱী অত্থি, ন উপৰি চন্দিমসূৰিযদীপমণিআলোকো, নিচ্চন্ধকাৰো. তত্থ নিব্বত্তসত্তানং তিগাৱুতো অত্তভাৱো হোতি, তে ৱগ্গুলিযো ৱিয পব্বতপাদে দীঘপুথুলেহি নখেহি লগ্গিত্ৱা অৱংসিৰা ওলম্বন্তি. যদা সংসপ্পন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থপাসাগতা হোন্তি, অথ ‘‘ভক্খো নো লদ্ধো’’তি? মঞ্ঞমানা তত্থ ব্যাৱটা ৱিপৰিৱত্তিত্ৱা লোকসন্ধাৰকে উদকে পতন্তি, ৱাতে পহৰন্তেপি মধুকফলানি ৱিয ছিজ্জিত্ৱা উদকে পতন্তি, পতিতমত্তাৱ অচ্চন্তখাৰে উদকে তত্ততেলে পতিতপিট্ঠপিণ্ডি ৱিয পটপটাযমানা ৱিলীযন্তি. এৱং সীতেন ৰুপ্পনং লোকন্তৰিকনিৰযে পাকটং. মহিংসকৰট্ঠাদীসুপি হিমপাতসীতলেসু পদেসেসু এতং পাকটমেৱ. তত্থ হি সত্তা সীতেন ভিন্নসৰীৰা জীৱিতক্খযম্পি পাপুণন্তি.
উণ্হেন ৰুপ্পনং অৱীচিমহানিৰযে পাকটং হোতি. জিঘচ্ছায ৰুপ্পনং পেত্তিৱিসযে চেৱ দুব্ভিক্খকালে চ পাকটং. পিপাসায ৰুপ্পনং কালকঞ্জিকাদীসু পাকটং. একো কিৰ কালকঞ্জিকঅসুৰো পিপাসং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো যোজনগম্ভীৰৱিত্থাৰং মহাগঙ্গং ওতৰি, তস্স গতগতট্ঠানে উদকং ছিজ্জতি, ধূমো উগ্গচ্ছতি, তত্তে পিট্ঠিপাসাণে চঙ্কমনকালো ৱিয হোতি. তস্স উদকসদ্দং সুত্ৱা ইতো চিতো চ ৱিচৰন্তস্সেৱ ৰত্তি ৱিভাযি. অথ নং পাতোৱ ভিক্খাচাৰং গচ্ছন্তা তিংসমত্তা পিণ্ডচাৰিকভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘কো নাম ত্ৱং সপ্পুৰিসা’’তি? পুচ্ছিংসু. ‘‘পেতোহমস্মি, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পৰিযেসসী’’তি? ‘‘পানীযং, ভন্তে’’তি. ‘‘অযং গঙ্গা পৰিপুণ্ণা, কিং ত্ৱং ন পস্সসী’’তি? ‘‘ন উপকপ্পতি, ভন্তে’’তি. তেন হি গঙ্গাপিট্ঠে নিপজ্জ, মুখে তে পানীযং আসিঞ্চিস্সামা’’তি. সো ৱালিকাপুড়িনে উত্তানো নিপজ্জি. ভিক্খূ তিংসমত্তে পত্তে নীহৰিত্ৱা উদকং আহৰিত্ৱা তস্স মুখে আসিঞ্চিংসু. তেসং তথা কৰোন্তানংযেৱ ৱেলা উপকট্ঠা জাতা. ততো ‘‘ভিক্খাচাৰকালো অম্হাকং সপ্পুৰিস, কচ্চি তে অস্সাদমত্তা লদ্ধা’’তি আহংসু. পেতো ‘‘সচে মে, ভন্তে, তিংসমত্তানং অয্যানং তিংসপত্তেহি আসিত্তউদকতো অড্ঢপসতমত্তম্পি পৰগলং গতং, পেতত্তভাৱতো মোক্খো মা হোতূ’’তি আহ. এৱং পিপাসায ৰুপ্পনং পেত্তিৱিসযে পাকটং.
ডংসাদীহি ৰুপ্পনং ডংসমক্খিকাদিবহুলেসু পদেসেসু পাকটং. এত্থ চ ডংসাতি পিঙ্গলমক্খিকা. মকসাতি মকসাৱ. ৱাতাতি কুচ্ছিৱাতপিট্ঠিৱাতাদিৱসেন ৱেদিতব্বা. সৰীৰস্মিঞ্হি ৱাতৰোগো উপ্পজ্জিত্ৱা হত্থপাদপিট্ঠিআদীনি ভিন্দতি, কাণং কৰোতি, খুজ্জং কৰোতি, পীঠসপ্পিং কৰোতি. আতপোতি সূৰিযাতপো. তেন ৰুপ্পনং মৰুকন্তাৰাদীসু পাকটং. একা কিৰ ইত্থী মৰুকন্তাৰে ৰত্তিং সত্থতো ওহীনা দিৱা সূৰিযে উগ্গচ্ছন্তে ৱালিকায তপ্পমানায পাদে ঠপেতুং অসক্কোন্তী সীসতো পচ্ছিং ওতাৰেত্ৱা অক্কমি. কমেন পচ্ছিযা উণ্হাভিতত্তায ঠাতুং অসক্কোন্তী তস্সা উপৰি সাটকং ঠপেত্ৱা অক্কমি. তস্মিম্পি সন্তত্তে অত্তনো অঙ্কেন গহিতপুত্তকং অধোমুখং নিপজ্জাপেত্ৱা কন্দন্তংযেৱ অক্কমিত্ৱা সদ্ধিং তেন তস্মিংযেৱ ঠানে উণ্হাভিতত্তা কালমকাসি.
সৰীসপাতি যে কেচি দীঘজাতিকা সৰন্তা গচ্ছন্তি. তেসং সম্ফস্সেন ৰুপ্পনং আসীৱিসদট্ঠকাদীনং ৱসেন ৱেদিতব্বং. ইতি ভগৱতা যানি ইমানি সামঞ্ঞপচ্চত্তৱসেন ধম্মানং দ্ৱে লক্খণানি, তেসু ৰূপক্খন্ধস্স তাৱ পচ্চত্তলক্খণং দস্সিতং. ৰূপক্খন্ধস্সেৱ হি এতং, ন ৱেদনাদীনং, তস্মা পচ্চত্তলক্খণন্তি ৱুচ্চতি. অনিচ্চদুক্খানত্তলক্খণং পন ৱেদনাদীনম্পি হোতি, তস্মা তং সামঞ্ঞলক্খণন্তি ৱুচ্চতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱেদনং ৱদেথাতিআদীসু পুৰিমসদিসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. যং পন পুৰিমেন অসদিসং, তস্সাযং ৱিভাৱনা – সুখম্পি ৱেদযতীতি সুখং আৰম্মণং ৱেদেতি অনুভৱতি. পৰতো পদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. কথং পনেতং আৰম্মণং সুখং দুক্খং অদুক্খমসুখং নাম জাতন্তি? সুখাদীনং পচ্চযতো. স্ৱাযমত্থো ‘‘যস্মা চ খো, মহালি, ৰূপং সুখং সুখানুপতিতং সুখাৱক্কন্ত’’ন্তি ইমস্মিং মহালিসুত্তে (সং. নি. ৩.৬০) আগতোযেৱ. ৱেদযতীতি এত্থ চ ৱেদনাৱ ৱেদযতি, ন অঞ্ঞো সত্তো ৱা পুগ্গলো ৱা. ৱেদনা হি ৱেদযিতলক্খণা, তস্মা ৱত্থাৰম্মণং পটিচ্চ ৱেদনাৱ ৱেদযতীতি. এৱমিধ ভগৱা ৱেদনাযপি পচ্চত্তলক্খণমেৱ ভাজেত্ৱা দস্সেসি.
নীলম্পি সঞ্জানাতীতি নীলপুপ্ফে ৱা ৱত্থে ৱা পৰিকম্মং কত্ৱা উপচাৰং ৱা অপ্পনং ৱা পাপেন্তো সঞ্জানাতি. অযঞ্হি সঞ্ঞা নাম পৰিকম্মসঞ্ঞাপি উপচাৰসঞ্ঞাপি অপ্পনাসঞ্ঞাপি ৱট্টতি, নীলং নীলন্তি উপ্পজ্জনসঞ্ঞাপি ৱট্টতিযেৱ. পীতকাদীসুপি এসেৱ নযো. ইধাপি ভগৱা সঞ্জাননলক্খণায সঞ্ঞায পচ্চত্তলক্খণমেৱ ভাজেত্ৱা দস্সেসি.
ৰূপং ৰূপত্তায সঙ্খতমভিসঙ্খৰোন্তীতি যথা যাগুমেৱ যাগুত্তায, পূৱমেৱ পূৱত্তায পচতি নাম, এৱং পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৱা কতভাৱেন সঙ্খতন্তি লদ্ধনামং ৰূপমেৱ ৰূপত্তায যথা অভিসঙ্খতং ৰূপং নাম হোতি, তথত্তায ৰূপভাৱায অভিসঙ্খৰোতি আযূহতি সম্পিণ্ডেতি, নিপ্ফাদেতীতি অত্থো. ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – অত্তনা সহ জাযমানং ৰূপং সম্পযুত্তে চ ৱেদনাদযো ধম্মে অভিসঙ্খৰোতি নিব্বত্তেতীতি. ইধাপি ভগৱা চেতযিতলক্খণস্স সঙ্খাৰস্স পচ্চত্তলক্খণমেৱ ভাজেত্ৱা দস্সেসি.
অম্বিলম্পি ৱিজানাতীতি অম্বঅম্বাটকমাতুলুঙ্গাদিঅম্বিলং ‘‘অম্বিল’’ন্তি ৱিজানাতি. এসেৱ নযো সব্বপদেসু. অপি চেত্থ তিত্তকন্তি নিম্বপটোলাদিনানপ্পকাৰং কটুকন্তি পিপ্পলিমৰিচাদিনানপ্পকাৰং. মধুৰন্তি সপ্পিফাণিতাদিনানপ্পকাৰং. খাৰিকন্তি ৱাতিঙ্গণনাড়িকেৰ চতুৰস্সৱল্লিৱেত্তঙ্কুৰাদিনানপ্পকাৰং. অখাৰিকন্তি যং ৱা তং ৱা ফলজাতং কাৰপণ্ণাদিমিস্সকপণ্ণং. লোণিকন্তি লোণযাগুলোণমচ্ছলোণভত্তাদিনানপ্পকাৰং. অলোণিকন্তিঅলোণযাগুঅলোণমচ্ছঅলোণভত্তাদিনানপ্পকাৰং. তস্মা ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱুচ্চতীতি যস্মা ইমং অম্বিলাদিভেদং অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসিট্ঠেন অম্বিলাদিভাৱেন জানাতি, তস্মা ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱুচ্চতীতি. এৱমিধাপি ভগৱা ৱিজাননলক্খণস্স ৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চত্তলক্খণমেৱ ভাজেত্ৱা দস্সেসি.
যস্মা পন আৰম্মণস্স আকাৰসণ্ঠানগহণৱসেন সঞ্ঞা পাকটা হোতি, তস্মা সা চক্খুদ্ৱাৰে ৱিভত্তা. যস্মা ৱিনাপি আকাৰসণ্ঠানা আৰম্মণস্স পচ্চত্তভেদগহণৱসেন ৱিঞ্ঞাণং পাকটং হোতি, তস্মা তং জিৱ্হাদ্ৱাৰে ৱিভত্তং. ইমেসং পন সঞ্ঞাৱিঞ্ঞাণপঞ্ঞানং অসম্মোহতো সভাৱসল্লক্খণত্থং সঞ্জানাতি, ৱিজানাতি, পজানাতীতি এত্থ ৱিসেসা ৱেদিতব্বা. তত্থ উপসগ্গমত্তমেৱ ৱিসেসো, জানাতীতি পদং পন অৱিসেসো. তস্সপি জাননট্ঠেন ৱিসেসো ৱেদিতব্বো. সঞ্ঞা হি নীলাদিৱসেন আৰম্মণসঞ্জাননমত্তমেৱ, অনিচ্চং দুক্খমনত্তাতি লক্খণপটিৱেধং পাপেতুং ন সক্কোতি. ৱিঞ্ঞাণং নীলাদিৱসেন আৰম্মণঞ্চেৱ জানাতি, অনিচ্চাদিৱসেন লক্খণপটিৱেধঞ্চ পাপেতি, উস্সক্কিত্ৱা পন মগ্গপাতুভাৱং পাপেতুং ন সক্কোতি. পঞ্ঞা নীলাদিৱসেন আৰম্মণম্পি জানাতি, অনিচ্চাদিৱসেন লক্খণপটিৱেধম্পি পাপেতি, উস্সক্কিত্ৱা মগ্গপাতুভাৱম্পি পাপেতি.
যথা হি হেৰঞ্ঞিকফলকে কহাপণৰাসিম্হি কতে অজাতবুদ্ধিদাৰকো গামিকপুৰিসো মহাহেৰঞ্ঞিকোতি তীসু জনেসু ওলোকেত্ৱা ঠিতেসু অজাতবুদ্ধিদাৰকো কহাপণানং চিত্তৱিচিত্তচতুৰস্সমণ্ডলাদিভাৱমেৱ জানাতি, ‘‘ইদং মনুস্সানং উপভোগপৰিভোগং ৰতনসম্মত’’ন্তি ন জানাতি. গামিকপুৰিসো চিত্তাদিভাৱঞ্চ জানাতি, মনুস্সানং উপভোগপৰিভোগৰতনসম্মতভাৱঞ্চ, ‘‘অযং কূটো, অযং ছেকো, অযং কৰটো, অযং সণ্হো’’তি ন জানাতি. মহাহেৰঞ্ঞিকো চিত্তাদিভাৱম্পি ৰতনসম্মতভাৱম্পি কূটাদিভাৱম্পি জানাতি. জানন্তো চ পন ৰূপং দিস্ৱাপি সদ্দং সুত্ৱাপি গন্ধং ঘাযিত্ৱাপি ৰসং সাযিত্ৱাপি হত্থেন গৰুলহুভাৱং উপধাৰেত্ৱাপি ‘‘অসুকগামে কতো’’তিপি জানাতি, ‘‘অসুকনিগমে অসুকনগৰে অসুকপব্বতচ্ছাযায অসুকনদীতীৰে কতো’’তিপি, ‘‘অসুকাচৰিযেন কতো’’তিপি জানাতি. এৱমেৱ সঞ্ঞা অজাতবুদ্ধিদাৰকস্স কহাপণদস্সনং ৱিয নীলাদিৱসেন আৰম্মণমত্তমেৱ জানাতি. ৱিঞ্ঞাণং গামিকপুৰিসস্স কহাপণদস্সনং ৱিয নীলাদিৱসেন আৰম্মণম্পি জানাতি, অনিচ্চাদিৱসেন লক্খণপটিৱেধম্পি পাপেতি. পঞ্ঞা মহাহেৰঞ্ঞিকস্স কহাপণদস্সনং ৱিয নীলাদিৱসেন আৰম্মণম্পি জানাতি, অনিচ্চাদিৱসেন লক্খণপটিৱেধম্পি পাপেতি, উস্সক্কিত্ৱা মগ্গপাতুভাৱম্পি পাপেতি.
সো পন নেসং ৱিসেসো দুপ্পটিৱিজ্ঝো. তেনাহ আযস্মা নাগসেনো –
‘‘দুক্কৰং, মহাৰাজ, ভগৱতা কতন্তি. কিং, ভন্তে নাগসেন, ভগৱতা দুক্কৰং কতন্তি? দুক্কৰং, মহাৰাজ, ভগৱতা কতং, ইমেসং অৰূপীনং চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং একাৰম্মণে ৱত্তমানানং ৱৱত্থানং অক্খাতং ‘অযং ফস্সো, অযং ৱেদনা, অযং সঞ্ঞা, অযং চেতনা, ইদং চিত্ত’’’ন্তি (মি. প. ২.৭.১৬).
যথা হি তিলতেলং সাসপতেলং মধুকতেলং এৰণ্ডকতেলং ৱসাতেলন্তি ইমানি পঞ্চ তেলানি একচাটিযং পক্খিপিত্ৱা দিৱসং যমকমন্থে হি মন্থেত্ৱা ততো ‘‘ইদং তিলতেলং, ইদং সাসপতেল’’ন্তি একেকস্স পাটিযেক্কং উদ্ধৰণং নাম দুক্কৰং, ইদং ততো দুক্কৰতৰং. ভগৱা পন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা ধম্মিস্সৰো ধম্মৰাজা ইমেসং অৰূপীনং ধম্মানং একাৰম্মণে ৱত্তমানানং ৱৱত্থানং অকাসি. পঞ্চন্নং মহানদীনং সমুদ্দং পৱিট্ঠট্ঠানে ‘‘ইদং গঙ্গায উদকং, ইদং যমুনাযা’’তি এৱং পাটিযেক্কং উদকুদ্ধৰণেনাপি অযমত্থো ৱেদিতব্বো.
ইতি পঠমপব্বেন সুঞ্ঞতং, দুতিযেন সুঞ্ঞতালক্খণন্তি দ্ৱীহি পব্বেহি অনত্তলক্খণং কথেত্ৱা ইদানি দুক্খলক্খণং দস্সেতুং তত্ৰ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ খজ্জামীতি ন ৰূপং সুনখো ৱিয মংসং লুঞ্চিত্ৱা লুঞ্চিত্ৱা খাদতি, যথা পন কিলিট্ঠৱত্থনিৱত্থো ততোনিদানং পীড়ং সন্ধায ‘‘খাদতি মং ৱত্থ’’ন্তি ভণতি, এৱমিদম্পি পীড়ং উপ্পাদেন্তং খাদতি নামাতি ৱেদিতব্বং. পটিপন্নো হোতীতি সীলং আদিং কত্ৱা যাৱ অৰহত্তমগ্গা পটিপন্নো হোতি. যো পনেত্থ বলৱঞাণো তিক্খবুদ্ধি ঞাণুত্তৰো যোগাৱচৰো পধানভূমিযং ৱাযমন্তো খাণুনা ৱা কণ্টকেন ৱা ৱিদ্ধো আৱুধেন ৱা পহটো ব্যগ্ঘাদীহি ৱা গহেত্ৱা খজ্জমানো তং ৱেদনং অব্বোহাৰিকং কত্ৱা মূলকম্মট্ঠানং সম্মসন্তো অৰহত্তমেৱ গণ্হাতি, অযং ৱেদনায নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো নাম ৱুচ্চতি পীতমল্লত্থেৰো ৱিয কুটুম্বিযপুত্তমহাতিস্সত্থেৰো ৱিয ৱত্তনিঅটৱিযং তিংসমত্তানং ভিক্খূনং অঞ্ঞতৰো ব্যগ্ঘমুখে নিপন্নভিক্খু ৱিয কণ্টকেন ৱিদ্ধত্থেৰো ৱিয চ.
দ্ৱাদসসু কিৰ ভিক্খূসু ঘণ্টিং পহৰিত্ৱা অৰঞ্ঞে পধানমনুযুঞ্জন্তেসু একো সূৰিযে অত্থঙ্গতমত্তেযেৱ ঘণ্টিং পহৰিত্ৱা চঙ্কমং ওৰুয্হ চঙ্কমন্তো তিৰিযং নিম্মথেন্তো তিণপটিচ্ছন্নং কণ্টকং অক্কমি. কণ্টকো পিট্ঠিপাদেন নিক্খন্তো. তত্তফালেন ৱিনিৱিদ্ধকালো ৱিয ৱেদনা ৱত্ততি. থেৰো চিন্তেসি – ‘‘কিং ইমং কণ্টকং উদ্ধৰামি, উদাহু পকতিযা ৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতকণ্টক’’ন্তি? তস্স এৱমহোসি – ‘‘ইমিনা কণ্টকেন ৱিদ্ধত্তা নিৰযাদীসু ভযং নাম নত্থি, পকতিযা ৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতকণ্টকংযেৱা’’তি. সো তং ৱেদনং অব্বোহাৰিকং কত্ৱা সব্বৰত্তিং চঙ্কমিত্ৱা ৱিভাতায ৰত্তিযা অঞ্ঞস্স সঞ্ঞং অদাসি. সো আগন্ত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে’’তি পুচ্ছি? ‘‘কণ্টকেনম্হি, আৱুসো, ৱিদ্ধো’’তি. ‘‘কায ৱেলায, ভন্তে’’তি? ‘‘সাযমেৱ, আৱুসো’’তি. ‘‘কস্মা ন অম্হে পক্কোসিত্থ, কণ্টকং উদ্ধৰিত্ৱা তত্থ তেলম্পি সিঞ্চেয্যামা’’তি? ‘‘পকতিযা ৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতকণ্টকমেৱ উদ্ধৰিতুং ৱাযমিম্হা, আৱুসো’’তি. ‘‘সক্কুণিত্থ, ভন্তে, উদ্ধৰিতু’’ন্তি. ‘‘একদেসমত্তেন মে, আৱুসো, উদ্ধটো’’তি. সেসৱত্থূনি দীঘমজ্ঝিমট্ঠকথাসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) সতিপট্ঠানসুত্তনিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতানেৱ.
তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱেতি কস্মা আৰদ্ধং? ইমস্মিং পব্বে দুক্খলক্খণমেৱ কথিতং, ন অনিচ্চলক্খণং. তং দস্সেতুং ইদমাৰদ্ধং. তীণি লক্খণানি সমোধানেত্ৱা দস্সেতুম্পি আৰদ্ধমেৱ. অপচিনাতি নো আচিনাতীতি ৱট্টং ৱিনাসেতি, নেৱ চিনাতি. পজহতি ন উপাদিযতীতি তদেৱ ৱিস্সজ্জেতি, ন গণ্হাতি. ৱিসিনেতি ন উস্সিনেতীতি ৱিকিৰতি ন সম্পিণ্ডেতি. ৱিধূপেতি ন সন্ধূপেতীতি নিব্বাপেতি ন জালাপেতি.
এৱং পস্সং, ভিক্খৱেতি ইদং কস্মা আৰদ্ধং? ৱট্টং ৱিনাসেত্ৱা ঠিতং মহাখীণাসৱং দস্সেস্সামীতি আৰদ্ধং. এত্তকেন ৱা ঠানেন ৱিপস্সনা কথিতা, ইদানি সহ ৱিপস্সনায চত্তাৰো মগ্গে দস্সেতুং ইদং আৰদ্ধং. অথ ৱা এত্তকেন ঠানেন পঠমমগ্গো কথিতো, ইদানি সহ ৱিপস্সনায তযো মগ্গে দস্সেতুং ইদমাৰদ্ধং. এত্তকেন ৱা ঠানেন তীণি মগ্গানি কথিতানি, ইদানি সহ ৱিপস্সনায অৰহত্তমগ্গং দস্সেতুম্পি ইদং আৰদ্ধমেৱ.
সপজাপতিকাতি সদ্ধিং পজাপতিনা দেৱৰাজেন. আৰকাৱ নমস্সন্তীতি দূৰতোৱ নমস্সন্তি, দূৰেপি ঠিতং নমস্সন্তিযেৱ আযস্মন্তং নীতত্থেৰং ৱিয.
থেৰো কিৰ পুপ্ফচ্ছড্ডককুলতো নিক্খম্ম পব্বজিতো, খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তং পত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং অজ্জেৱ পব্বজিতো অজ্জেৱ মে পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পত্তং, চতুপচ্চযসন্তোসভাৱনাৰামমণ্ডিতং মহাঅৰিযৱংসপটিপদং পূৰেস্সামী’’তি. সো পংসুকূলত্থায সাৱত্থিং পৱিসিত্ৱা চোড়কং পৰিযেসন্তো ৱিচৰি. অথেকো মহাব্ৰহ্মা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায মনুস্সপথং ওলোকেন্তো থেৰং দিস্ৱা – ‘‘অজ্জেৱ পব্বজিত্ৱা অজ্জেৱ খুৰগ্গে অৰহত্তং পত্ৱা মহাঅৰিযৱংসপটিপদং পূৰেতুং চোড়কং পৰিযেসতী’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ নমস্সমানো অট্ঠাসি. তমঞ্ঞো মহাব্ৰহ্মা দিস্ৱা ‘‘কং নমস্সসী’’তি? পুচ্ছি. নীতত্থেৰং নমস্সামীতি. কিং কাৰণাতি? অজ্জেৱ পব্বজিত্ৱা অজ্জেৱ খুৰগ্গে অৰহত্তং পত্ৱা মহাঅৰিযৱংসপটিপদং পূৰেতুং চোড়কং পৰিযেসতীতি. সোপি নং নমস্সমানো অট্ঠাসি. অথঞ্ঞো, অথঞ্ঞোতি সত্তসতা মহাব্ৰহ্মানো নমস্সমানা অট্ঠংসু. তেন ৱুত্তং –
‘‘তা দেৱতা সত্তসতা উড়াৰা,
ব্ৰহ্মা ৱিমানা অভিনিক্খমিত্ৱা;
নীতং নমস্সন্তি পসন্নচিত্তা,
‘খীণাসৱো গণ্হতি পংসুকূলং’’’.
‘‘তা দেৱতা সত্তসতা উড়াৰা,
ব্ৰহ্মা ৱিমানা অভিনিক্খমিত্ৱা;
নীতং নমস্সন্তি পসন্নচিত্তা,
‘খীণাসৱো কযিৰতি পংসুকূলং’’’.
‘‘‘খীণাসৱো ধোৱতি পংসুকূলং’;
‘খীণাসৱো ৰজতি পংসুকূলং’;
‘খীণাসৱো পাৰুপতি পংসকূল’’’ন্তি.
ইতি ভগৱা ইমস্মিং সুত্তে দেসনং তীহি ভৱেহি ৱিনিৱত্তেত্ৱা অৰহত্তস্স কূটং গণ্হি. দেসনাপৰিযোসানে পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু. সত্তমং.
৮. পিণ্ডোল্যসুত্তৱণ্ণনা
৮০. অট্ঠমে কিস্মিঞ্চিদেৱ পকৰণেতি কিস্মিঞ্চিদেৱ কাৰণে. পণামেত্ৱাতি নীহৰিত্ৱা. কিস্মিং পন কাৰণে এতে ভগৱতা পণামিতাতি? একস্মিঞ্হি অন্তোৱস্সে ভগৱা সাৱত্থিযং ৱসিত্ৱা ৱুত্থৱস্সো পৱাৰেত্ৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো সাৱত্থিতো নিক্খমিত্ৱা জনপদচাৰিকং চৰন্তো কপিলৱত্থুং পত্ৱা নিগ্ৰোধাৰামং পাৱিসি. সক্যৰাজানো ‘‘সত্থা আগতো’’তি সুত্ৱা পচ্ছাভত্তে কপ্পিযানি তেলমধুফাণিতাদীনি চেৱ পানকানি চ কাজসতেহি গাহাপেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সঙ্ঘস্স নিয্যাতেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পটিসন্থাৰং কৰোন্তা একমন্তে নিসীদিংসু. সত্থা তেসং মধুৰধম্মকথং কথেন্তো নিসীদি. তস্মিং খণে একচ্চে ভিক্খূ সেনাসনং পটিজগ্গন্তি, একচ্চে মঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাপেন্তি, সামণেৰা অপ্পহৰিতং কৰোন্তি. ভাজনীযট্ঠানে সম্পত্তভিক্খূপি অত্থি, অসম্পত্তভিক্খূপি অত্থি. সম্পত্তা অসম্পত্তানং লাভং গণ্হন্তা, ‘‘অম্হাকং দেথ, অম্হাকং আচৰিযস্স দেথ উপজ্ঝাযস্স দেথা’’তি কথেন্তা মহাসদ্দমকংসু. সত্থা সুত্ৱা থেৰং পুচ্ছি ‘‘কে পন তে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপে’’তি? থেৰো এতমত্থং আৰোচেসি. সত্থা সুত্ৱা ‘‘আমিসহেতু, আনন্দ, ভিক্খূ মহাসদ্দং কৰোন্তী’’তি আহ. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘অননুচ্ছৱিকং, আনন্দ, অপ্পতিৰূপং. ন হি মযা কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি চীৱৰাদিহেতু পাৰমিযো পূৰিতা, নাপি ইমে ভিক্খূ চীৱৰাদিহেতু অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, অৰহত্তহেতু পব্বজিত্ৱা অনত্থং অত্থসদিসং অসাৰং সাৰসদিসং কৰোন্তি, গচ্ছানন্দ, তে ভিক্খূ পণামেহী’’তি.
পুব্বণ্হসমযন্তি দুতিযদিৱসে পুব্বণ্হসমযং. বেলুৱলট্ঠিকায মূলেতি তৰুণবেলুৱৰুক্খমূলে. পবাড়্হোতি পবাহিতো. পৱাড়্হোতিপি পাঠো, পৱাহিতোতি অত্থো. উভযম্পি নীহটভাৱমেৱ দীপেতি. সিযা অঞ্ঞথত্তন্তি পসাদঞ্ঞথত্তং ৱা ভাৱঞ্ঞথত্তং ৱা ভৱেয্য. কথং? ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন মযং লহুকে কাৰণে পণামিতা’’তি পসাদং মন্দং কৰোন্তানং পসাদঞ্ঞথত্তং নাম হোতি. সলিঙ্গেনেৱ তিত্থাযতনং পক্কমন্তানং ভাৱঞ্ঞথত্তং নাম. সিযা ৱিপৰিণামোতি এত্থ পন ‘‘মযং সত্থু অজ্ঝাসযং গণ্হিতুং সক্খিস্সামাতি পব্বজিতা, নং গহেতুং অসক্কোন্তানং কিং অম্হাকং পব্বজ্জাযা’’তি? সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তনং ৱিপৰিণামোতি ৱেদিতব্বো. ৱচ্ছস্সাতি খীৰূপকৱচ্ছস্স. অঞ্ঞথত্তন্তি মিলাযনঅঞ্ঞথত্তং. খীৰূপকো হি ৱচ্ছো মাতু অদস্সনেন খীৰং অলভন্তো মিলাযতি কম্পতি পৱেধতি. ৱিপৰিণামোতি মৰণং. সো হি খীৰং অলভমানো খীৰপিপাসায সুস্সন্তো পতিত্ৱা মৰতি.
বীজানং তৰুণানন্তি উদকেন অনুগ্গহেতব্বানং ৱিৰূড়্হবীজানং. অঞ্ঞথত্তন্তি মিলাযনঞ্ঞথত্তমেৱ. তানি হি উদকং অলভন্তানি মিলাযন্তি. ৱিপৰিণামোতি ৱিনাসো. তানি হি উদকং অলভন্তানি সুক্খিত্ৱা ৱিনস্সন্তি, পলালমেৱ হোন্তি. অনুগ্গহিতোতি আমিসানুগ্গহেন চেৱ ধম্মানুগ্গহেন চ অনুগ্গহিতো. অনুগ্গণ্হেয্যন্তি দ্ৱীহিপি এতেহি অনুগ্গহেহি অনুগ্গণ্হেয্যং. অচিৰপব্বজিতা হি সামণেৰা চেৱ দহৰভিক্খূ চ চীৱৰাদিপচ্চযৱেকল্লে ৱা সতি গেলঞ্ঞে ৱা সত্থাৰা ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযেহি ৱা আমিসানুগ্গহেন অননুগ্গহিতা কিলমন্তা ন সক্কোন্তি সজ্ঝাযং ৱা মনসিকাৰং ৱা কাতুং, ধম্মানুগ্গহেন অননুগ্গহিতা উদ্দেসেন চেৱ ওৱাদানুসাসনিযা চ পৰিহাযমানা ন সক্কোন্তি অকুসলং পৰিৱজ্জেত্ৱা কুসলং ভাৱেতুং. ইমেহি পন দ্ৱীহি অনুগ্গহেহি অনুগ্গহিতা কাযেন অকিলমন্তা সজ্ঝাযমনসিকাৰে পৱত্তিত্ৱা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানা অপৰভাগে তং অনুগ্গহং অলভন্তাপি তেনেৱ পুৰিমানুগ্গহেন লদ্ধবলা সাসনে পতিট্ঠহন্তি, তস্মা ভগৱতো এৱং পৰিৱিতক্কো উদপাদি.
ভগৱতো পুৰতো পাতুৰহোসীতি সত্থু চিত্তং ঞত্ৱা – ‘‘ইমে ভিক্খূ ভগৱতা পণামিতা, ইদানি নেসং অনুগ্গহং কাতুকামো এৱং চিন্তেসি, কাৰণং ভগৱা চিন্তেসি, অহমেত্থ উস্সাহং জনেস্সামী’’তি পুৰতো পাকটো অহোসি. সন্তেত্থ ভিক্খূতি ইদং সো মহাব্ৰহ্মা যথা নাম ব্যত্তো সূদো যদেৱ অম্বিলগ্গাদীসু ৰসজাতং ৰঞ্ঞো ৰুচ্চতি, তং অভিসঙ্খাৰেন সাদুতৰং কত্ৱা পুনদিৱসে উপনামেতি, এৱমেৱ অত্তনো ব্যত্ততায ভগৱতা আহটউপমংযেৱ এৱমেতং ভগৱাতিআদিৱচনেহি অভিসঙ্খৰিত্ৱা ভগৱন্তং যাচন্তো ভিক্খুসঙ্ঘস্স অনুগ্গহকৰণত্থং ৱদতি. তত্থ অভিনন্দতূতি ‘‘মম সন্তিকং ভিক্খুসঙ্ঘো আগচ্ছতূ’’তি. এৱমস্স আগমনং সম্পিযাযমানো অভিনন্দতু. অভিৱদতূতি আগতস্স চ ওৱাদানুসাসনিং দদন্তো অভিৱদতু.
পটিসল্লানাতি একীভাৱা. ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাসীতি ইদ্ধিং অকাসি. একদ্ৱীহিকাযাতি একেকো চেৱ দ্ৱে দ্ৱে চ হুত্ৱা. সাৰজ্জমানৰূপাতি ওত্তপ্পমানসভাৱা ভাযমানা. কস্মা পন ভগৱা তেসং তথা উপসঙ্কমনায ইদ্ধিমকাসীতি? হিতপত্থনায. যদি হি তে ৱগ্গৱগ্গা হুত্ৱা আগচ্ছেয্যুং, ‘‘ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং পণামেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো একদিৱসম্পি তত্থ ৱসিতুং নাসক্খি, ৱেগেনেৱ আগতো’’তি কেড়িম্পি কৰেয্যুং. অথ নেসং নেৱ বুদ্ধগাৰৱং পচ্চুপট্ঠহেয্য, ন ধম্মদেসনং সম্পটিচ্ছিতুং সমত্থা ভৱেয্যুং. সভযানং পন সসাৰজ্জানং একদ্ৱীহিকায আগচ্ছন্তানং বুদ্ধগাৰৱঞ্চেৱ পচ্চুপট্ঠিতং ভৱিস্সতি, ধম্মদেসনঞ্চ সম্পটিচ্ছিতুং সক্খিস্সন্তীতি চিন্তেত্ৱা তেসং হিতপত্থনায তথাৰূপং ইদ্ধিং অকাসি.
নিসীদিংসূতি তেসু হি সাৰজ্জমানৰূপেসু আগচ্ছন্তেসু একো ভিক্খু ‘‘মমংযেৱ সত্থা ওলোকেতি, মংযেৱ মঞ্ঞে নিগ্গণ্হিতুকামো’’তি সণিকং আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদি, অথঞ্ঞো অথঞ্ঞোতি এৱং পঞ্চভিক্খুসতানি নিসীদিংসু. এৱং নিসিন্নং পন ভিক্খুসঙ্ঘং সীদন্তৰে সন্নিসিন্নং মহাসমুদ্দং ৱিয নিৱাতে পদীপং ৱিয চ নিচ্চলং দিস্ৱা সত্থা চিন্তেসি – ‘‘ইমেসং ভিক্খূনং কীদিসী ধম্মদেসনা ৱট্টতী’’তি? অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে আহাৰহেতু পণামিতা, পিণ্ডিযালোপধম্মদেসনাৱ নেসং সপ্পাযা, তং দস্সেত্ৱা মত্থকে তিপৰিৱট্টদেসনং দেসেস্সামি, দেসনাপৰিযোসানে সব্বে অৰহত্তং পাপুণিস্সন্তী’’তি. অথ নেসং তং ধম্মদেসনং দেসেন্তো অন্তমিদং, ভিক্খৱেতিআদিমাহ.
তত্থ অন্তন্তি পচ্ছিমং লামকং. যদিদং পিণ্ডোল্যন্তি যং এৱং পিণ্ডপৰিযেসনেন জীৱিকং কপ্পেন্তস্স জীৱিতং. অযং পনেত্থ পদত্থো – পিণ্ডায উলতীতি পিণ্ডোলো, পিণ্ডোলস্স কম্মং পিণ্ডোল্যং, পিণ্ডপৰিযেসনেন নিপ্ফাদিতজীৱিতন্তি অত্থো. অভিসাপোতি অক্কোসো. কুপিতা হি মনুস্সা অত্তনো পচ্চত্থিকং ‘‘চীৱৰং নিৱাসেত্ৱা কপালং গহেত্ৱা পিণ্ডং পৰিযেসমানো চৰিস্সতী’’তি অক্কোসন্তি. অথ ৱা পন ‘‘কিং তুয্হং অকাতব্বং অত্থি, যো ত্ৱং এৱং বলৱা ৱীৰিযসম্পন্নোপি হিৰোত্তপ্পং পহায কপণো ৱিয পিণ্ডোলো ৱিচৰসি পত্তপাণী’’তি? এৱম্পি অক্কোসন্তিযেৱ. তঞ্চ খো এতন্তি এৱং তং অভিসাপং সমানম্পি পিণ্ডোল্যং. কুলপুত্তা উপেন্তি অত্থৱসিকাতি মম সাসনে জাতিকুলপুত্তা চ আচাৰকুলপুত্তা চ অত্থৱসিকা কাৰণৱসিকা হুত্ৱা কাৰণৱসং পটিচ্চ উপেন্তি.
ৰাজাভিনীতাতিআদীসু যে ৰঞ্ঞো সন্তকং খাদিত্ৱা ৰঞ্ঞা বন্ধনাগাৰে বন্ধাপিতা পলাযিত্ৱা পব্বজন্তি, তে ৰাজাভিনীতা নাম. তে হি ৰঞ্ঞা বন্ধনং অভিনীতত্তা ৰাজাভিনীতা নাম. যে পন চোৰেহি অটৱিযং গহেত্ৱা একচ্চেসু মাৰিযমানেসু একচ্চে ‘‘মযং সামি তুম্হেহি ৱিস্সট্ঠা গেহং অনজ্ঝাৱসিত্ৱা পব্বজিস্সাম, তত্থ যং যং বুদ্ধপূজাদিপুঞ্ঞং কৰিস্সাম, ততো তুম্হাকং পত্তিং দস্সামা’’তি তেহি ৱিস্সট্ঠা পব্বজন্তি, তে চোৰাভিনীতা নাম. তেপি হি চোৰেহি মাৰেতব্বতং অভিনীতাতি চোৰাভিনীতা নাম. যে পন ইণং গহেত্ৱা পটিদাতুং অসক্কোন্তা পলাযিত্ৱা পব্বজন্তি, তে ইণট্টা নাম, ইণপীড়িতাতি অত্থো. ইণট্ঠাতিপি পাঠো, ইণে ঠিতাতি অত্থো. যে ৰাজচোৰছাতকৰোগভযানং অঞ্ঞতৰেন অভিভূতা উপদ্দুতা পব্বজন্তি, তে ভযট্টা নাম, ভযপীড়িতাতি অত্থো. ভযট্ঠাতিপি পাঠো, ভযে ঠিতাতি অত্থো. আজীৱিকাপকতাতি আজীৱিকায উপদ্দুতা অভিভূতা, পুত্তদাৰং পোসেতুং অসক্কোন্তাতি অত্থো. ওতিণ্ণাম্হাতি অন্তো অনুপৱিট্ঠা.
সো চ হোতি অভিজ্ঝালূতি ইদং সো কুলপুত্তো ‘‘দুক্খস্স অন্তং কৰিস্সামী’’তিআদিৱসেন চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা পব্বজিতো, অপৰভাগে, তং পব্বজ্জং তথাৰূপং কাতুং ন সক্কোতি, তং দস্সেতুং ৱুত্তং. তত্থ অভিজ্ঝালূতি পৰভণ্ডানং অভিজ্ঝাযিতা. তিব্বসাৰাগোতি বহলৰাগো. ব্যাপন্নচিত্তোতি পূতিভাৱেন ৱিপন্নচিত্তো. পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পোতি তিখিণসিঙ্গো ৱিয গোণো দুট্ঠচিত্তো. মুট্ঠস্সতীতি ভত্তনিক্খিত্তকাকো ৱিয নট্ঠস্সতি, ইধ কতং এত্থ নস্সতি. অসম্পজানোতি নিপ্পঞ্ঞো. খন্ধাদিপৰিচ্ছেদৰহিতো. অসমাহিতোতি চণ্ডসোতে বদ্ধনাৱা ৱিয উপচাৰপ্পনাভাৱেন অসণ্ঠিতো. ৱিব্ভন্তচিত্তোতি বন্ধাৰুড়্হমগো ৱিয সন্তমনো. পাকতিন্দ্ৰিযোতি যথা গিহী পুত্তধীতৰো ওলোকেন্তো অসংৱুতিন্দ্ৰিযো হোতি, এৱং অসংৱুতিন্দ্ৰিযো.
ছৱালাতন্তি ছৱানং দড্ঢট্ঠানে অলাতং. উভতোপদিত্তং মজ্ঝে গূথগতন্তি পমাণেন অট্ঠঙ্গুলমত্তং দ্ৱীসু ঠানেসু আদিত্তং মজ্ঝে গূথমক্খিতং. নেৱ গামেতি সচে হি তং যুগনঙ্গলগোপানসিপক্খপাসকাদীনং অত্থায উপনেতুং সক্কা অস্স, গামে কট্ঠত্থং ফৰেয্য. সচে খেত্তকুটিযং কট্ঠত্থৰমঞ্চকাদীনং অত্থায উপনেতুং সক্কা, অৰঞ্ঞে কট্ঠত্থং ফৰেয্য. যস্মা পন উভযথাপি ন সক্কা, তস্মা এৱং ৱুত্তং. গিহিভোগা চ পৰিহীনোতি যো অগাৰে ৱসন্তেহি গিহীহি দাযজ্জে ভাজিযমানে ভোগো লদ্ধব্বো অস্স, ততো চ পৰিহীনো. সামঞ্ঞত্থঞ্চাতি আচৰিযুপজ্ঝাযানং ওৱাদে ঠত্ৱা পৰিযত্তিপটিৱেধৱসেন পত্তব্বং সামঞ্ঞত্থঞ্চ. ইমঞ্চ পন উপমং সত্থা ন দুস্সীলস্স ৱসেন আহৰি, পৰিসুদ্ধসীলস্স পন অলসস্স অভিজ্ঝাদীহি দোসেহি উপহতস্স পুগ্গলস্স ইমং উপমং আহৰি.
তযোমে, ভিক্খৱেতি কস্মা আৰদ্ধং? ইমস্স পুগ্গলস্স ছৱালাতসদিসভাৱো নেৱ মাতাপিতূহি কতো, ন আচৰিযুপজ্ঝাযেহি, ইমেহি পন পাপৱিতক্কেহি কতোতি দস্সনত্থং আৰদ্ধং. অনিমিত্তং ৱা সমাধিন্তি ৱিপস্সনাসমাধিং. সো হি নিচ্চনিমিত্তাদীনং সমুগ্ঘাতনেন অনিমিত্তোতি ৱুচ্চতি. এত্থ চ চত্তাৰো সতিপট্ঠানা মিস্সকা, অনিমিত্তসমাধি পুব্বভাগো. অনিমিত্তসমাধি ৱা মিস্সকো, সতিপট্ঠানা পুব্বভাগাতি ৱেদিতব্বা.
দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযোতি ইদং পন ন কেৱলং অনিমিত্তসমাধিভাৱনা ইমেসংযেৱ তিণ্ণং মহাৱিতক্কানং পহানায সংৱত্ততি, সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠীনম্পি পন সমুগ্ঘাতং কৰোতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. ন ৱজ্জৱা অস্সন্তি নিদ্দোসো ভৱেয্যং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ইতি ভগৱা ইমস্মিম্পি সুত্তে দেসনং তীহি ভৱেহি ৱিনিৱত্তেত্ৱা অৰহত্তেন কূটং গণ্হি. দেসনাৱসানে পঞ্চসতা ভিক্খূ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিংসূতি. অট্ঠমং.
৯. পালিলেয্যসুত্তৱণ্ণনা
৮১. নৱমে চাৰিকং পক্কামীতি কোসম্বিকানং ভিক্খূনং কলহকালে সত্থা একদিৱসং দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো ৱত্থুং আহৰিত্ৱা ‘‘ন হি ৱেৰেন ৱেৰানি, সম্মন্তীধ কুদাচন’’ন্তিআদীহি (ধ. প. ৫) গাথাহি ওৱদতি. তংদিৱসং তেসং কলহং কৰোন্তানংযেৱ ৰত্তি ৱিভাতা. দুতিযদিৱসেপি ভগৱা তমেৱ ৱত্থুং কথেসি. তংদিৱসম্পি তেসং কলহং কৰোন্তানংযেৱ ৰত্তি ৱিভাতা. ততিযদিৱসেপি ভগৱা তমেৱ ৱত্থুং কথেসি. অথ নং অঞ্ঞতৰো ভিক্খু এৱমাহ – ‘‘অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতু, মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. সত্থা ‘‘পৰিযাদিণ্ণৰূপচিত্তা খো ইমে মোঘপুৰিসা, ন ইমে সক্কা সঞ্ঞাপেতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘কিং ময্হং ইমেহি, একচাৰৱাসং ৱসিস্সামী’’তি? সো পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা কোসম্বিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা কঞ্চিপি অনামন্তেত্ৱা একোৱ অদুতিযো চাৰিকং পক্কামি.
যস্মিং, আৱুসো, সমযেতি ইদং থেৰো যস্মাস্স অজ্জ ভগৱা একেন ভিক্খুনা সদ্ধিং পক্কমিস্সতি, অজ্জ দ্ৱীহি, অজ্জ সতেন, অজ্জ সহস্সেন, অজ্জ এককোৱাতি সব্বো ভগৱতো চাৰো ৱিদিতো পাকটো পচ্চক্খো, তস্মা আহ.
অনুপুব্বেনাতি গামনিগমপটিপাটিযা পিণ্ডায চৰমানো একচাৰৱাসং তাৱ ৱসমানং ভিক্খুং পস্সিতুকামো হুত্ৱা বালকলোণকাৰগামং অগমাসি. তত্থ ভগুত্থেৰস্স সকলপচ্ছাভত্তঞ্চেৱ তিযামৰত্তিঞ্চ একচাৰৱাসে আনিসংসং কথেত্ৱা পুনদিৱসে তেন পচ্ছাসমণেন পিণ্ডায চৰিত্ৱা তং তত্থেৱ নিৱত্তেত্ৱা ‘‘সমগ্গৱাসং ৱসমানে তযো কুলপুত্তে পস্সিস্সামী’’তি পাচীনৱংসমিগদাযং অগমাসি. তেসম্পি সকলপচ্ছাভত্তঞ্চেৱ তিযামৰত্তিঞ্চ একচাৰৱাসে আনিসংসং কথেত্ৱা তে তত্থেৱ নিৱত্তেত্ৱা এককোৱ পালিলেয্য নগৰাভিমুখো পক্কমিত্ৱা অনুপুব্বেন পালিলেয্যনগৰং সম্পত্তো. তেন ৱুত্তং – ‘‘অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন পালিলেয্যকং, তদৱসৰী’’তি.
ভদ্দসালমূলেতি পালিলেয্যৱাসিনো ভগৱতো দানং দত্ৱা পালিলেয্যতো অৱিদূৰে ৰক্খিতৱনসণ্ডো নাম অত্থি, তত্থ ভগৱতো পণ্ণসালং কত্ৱা ‘‘এত্থ ৱসথা’’তি পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা ৱাসযিংসু. ভদ্দসালো পন তত্থেকো মনাপো লদ্ধকো সালৰুক্খো. ভগৱা তং নগৰং উপনিস্সায তস্মিং ৱনসণ্ডে পণ্ণসালসমীপে তস্মিং ৰুক্খমূলে ৱিহৰতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ভদ্দসালমূলে’’তি.
এৱং ৱিহৰন্তে পনেত্থ তথাগতে অঞ্ঞতৰো হত্থিনাগো হত্থিনীহি হত্থিপোতকাদীহি গোচৰভূমিতিত্থোগাহনাদীসু উব্বাড়্হো যূথে উক্কণ্ঠিতো ‘‘কিং মে ইমেহি হত্থীহী’’তি? যূথং পহায মনুস্সপথং গচ্ছন্তো পালিলেয্যকৱনসণ্ডে ভগৱন্তং দিস্ৱা ঘটসহস্সেন নিব্বাপিতসন্তাপো ৱিয নিব্বুতো হুত্ৱা সত্থু সন্তিকে অট্ঠাসি. সো ততো পট্ঠায সত্থু ৱত্তপটিৱত্তং কৰোন্তো মুখধোৱনং দেতি, ন্হানোদকং আহৰতি, দন্তকট্ঠং দেতি, পৰিৱেণং সম্মজ্জতি, অৰঞ্ঞতো মধুৰানি ফলাফলানি আহৰিত্ৱা সত্থুনো দেতি. সত্থা পৰিভোগং কৰোতি.
একদিৱসং সত্থা ৰত্তিভাগসমনন্তৰে চঙ্কমিত্ৱা পাসাণফলকে নিসীদি. হত্থীপি অৱিদূৰে ঠানে অট্ঠাসি. সত্থা পচ্ছতো ওলোকেত্ৱা ন কিঞ্চি অদ্দস, এৱং পুৰতো চ উভযপস্সেসু চ. অথস্স ‘‘সুখং ৱতাহং অঞ্ঞত্ৰ তেহি ভণ্ডনকাৰকেহি ৱসামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জি. হত্থিনোপি ‘‘মযা নামিতসাখং অঞ্ঞে খাদন্তা নত্থী’’তিআদীনি চিন্তেত্ৱা – ‘‘সুখং ৱত এককোৱ ৱসামি, সত্থু ৱত্তং কাতুং লভামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জি. সত্থা অত্তনো চিত্তং ওলোকেত্ৱা – ‘‘মম তাৱ ঈদিসং চিত্তং, কীদিসং নু খো হত্থিস্সা’’তি তস্সাপি তাদিসমেৱ দিস্ৱা ‘‘সমেতি নো চিত্ত’’ন্তি ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘এতং নাগস্স নাগেন, ঈসাদন্তস্স হত্থিনো;
সমেতি চিত্তং চিত্তেন, যদেকো ৰমতী ৱনে’’তি. (মহাৱ. ৪৬৭);
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূতি অথ এৱং তথাগতে তত্থ ৱিহৰন্তে পঞ্চসতা দিসাসু ৱস্সংৱুত্থা ভিক্খূ. যেনাযস্মা আনন্দোতি ‘‘সত্থা কিৰ ভিক্খুসঙ্ঘং পণামেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো’’তি অত্তনো ধম্মতায সত্থু সন্তিকং গন্তুং অসক্কোন্তা যেনাযস্মা আনন্দো, তেনুপসঙ্কমিংসু.
অনন্তৰা আসৱানং খযোতি মগ্গানন্তৰং অৰহত্তফলং. ৱিচযসোতি ৱিচযেন, তেসং তেসং ধম্মানং সভাৱৱিচিননসমত্থেন ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাতি অত্থো. ধম্মোতি সাসনধম্মো. চত্তাৰো সতিপট্ঠানাতিআদি যে যে কোট্ঠাসে পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ধম্মো দেসিতো, তেসং পকাসনত্থায ৱুত্তং. সমনুপস্সনাতি দিট্ঠিসমনুপস্সনা. সঙ্খাৰো সোতি দিট্ঠিসঙ্খাৰো সো. ততোজো সো সঙ্খাৰোতি ততো তণ্হাতো সো সঙ্খাৰো জাতো. তণ্হাসম্পযুত্তেসু চিত্তেসুপি চতূসু চিত্তেসু এস জাযতি. সাপি তণ্হাতি সা দিট্ঠিসঙ্খাৰস্স পচ্চযভূতা তণ্হা. সাপি ৱেদনাতি সা তণ্হায পচ্চযভূতা ৱেদনা. সোপি ফস্সোতি সো ৱেদনায পচ্চযো অৱিজ্জাসম্ফস্সো. সাপি অৱিজ্জাতি সা ফস্সসম্পযুত্তা অৱিজ্জা.
নো চস্সং, নো চ মে সিযাতি সচে অহং ন ভৱেয্যং, মম পৰিক্খাৰোপি ন ভৱেয্য. নাভৱিস্সং, ন মে ভৱিস্সতীতি সচে পন আযতিম্পি অহং ন ভৱিস্সামি, এৱং মম পৰিক্খাৰোপি ন ভৱিস্সতি. এত্তকে ঠানে ভগৱা তেন ভিক্খুনা গহিতগহিতদিট্ঠিং ৱিস্সজ্জাপেন্তো আগতো পুগ্গলজ্ঝাসযেনপি দেসনাৱিলাসেনপি. ততোজো সো সঙ্খাৰোতি তণ্হাসম্পযুত্তচিত্তে ৱিচিকিচ্ছাৱ নত্থি, কথং ৱিচিকিচ্ছাসঙ্খাৰো তণ্হাতো জাযতীতি? অপ্পহীনত্তা. যস্স হি তণ্হায অপ্পহীনায সো উপ্পজ্জতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. দিট্ঠিযাপি এসেৱ নযো লব্ভতিযেৱ চতূসু হি চিত্তুপ্পাদেসু সম্পযুত্তদিট্ঠি নাম নত্থি. যস্মা পন তণ্হায অপ্পহীনত্তা সা উপ্পজ্জতি, তস্মা তং সন্ধায তত্ৰাপি অযমত্থো যুজ্জতি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে তেৱীসতিযা ঠানেসু অৰহত্তং পাপেত্ৱা ৱিপস্সনা কথিতা. নৱমং.
১০. পুণ্ণমসুত্তৱণ্ণনা
৮২. দসমে তদহুপোসথেতিআদি পৱাৰণসুত্তে ৱিত্থাৰিতমেৱ. কিঞ্চিদেৱ দেসন্তি কিঞ্চি কাৰণং. সকে আসনে নিসীদিত্ৱা পুচ্ছ যদাকঙ্খসীতি কস্মা এৱমাহ? সো কিৰ ভিক্খু পঞ্চসতভিক্খুপৰিৱাৰো. আচৰিযে পন ঠিতকে পুচ্ছন্তে সচে তে ভিক্খূ নিসীদন্তি, সত্থৰি গাৰৱং কতং হোতি, আচৰিযে অগাৰৱং. সচে উট্ঠহন্তি, আচৰিযে গাৰৱং কতং হোতি, সত্থৰি অগাৰৱং. ইতি নেসং চিত্তং অনেকগ্গং ভৱিস্সতি, দেসনং সম্পটিচ্ছিতুং ন সক্খিস্সন্তি. তস্মিং পন নিসীদিত্ৱা পুচ্ছন্তে তেসং চিত্তং একগ্গং ভৱিস্সতি, দেসনং সম্পটিচ্ছিতুং সক্খিস্সন্তীতি ঞত্ৱা ভগৱা এৱমাহ. ইমে নু খো, ভন্তেতি অযং থেৰো পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং আচৰিযো, পঞ্চক্খন্ধমত্তম্পি নপ্পজানাতীতি ন ৱত্তব্বো. পঞ্হং পুচ্ছন্তেন পন ‘‘ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধা, ন অঞ্ঞে’’তি এৱং জানন্তেন ৱিয হুত্ৱা পুচ্ছিতুং ন ৱট্টতি, তস্মা অজানন্তো ৱিয পুচ্ছতি. তেপি চস্স অন্তেৱাসিকা ‘‘অম্হাকং আচৰিযো ‘অহং জানামী’তি ন কথেতি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন পন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৱাৱ কথেতী’’তি সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতিপি অজানন্তো ৱিয পুচ্ছতি.
ছন্দমূলকাতি তণ্হাছন্দমূলকা. ন খো ভিক্খু তঞ্ঞেৱ উপাদানং তে পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতি যস্মা ছন্দৰাগমত্তং পঞ্চক্খন্ধা ন হোতি, তস্মা ইদং ৱুত্তং. যস্মা পন সহজাততো ৱা আৰম্মণতো ৱা খন্ধে মুঞ্চিত্ৱা উপাদানং নত্থি, তস্মা নাপি অঞ্ঞত্ৰ পঞ্চহি উপাদানক্খন্ধেহি উপাদানন্তি ৱুত্তং. তণ্হাসম্পযুত্তস্মিঞ্হি চিত্তে ৱত্তমানে তংচিত্তসমুট্ঠানৰূপং ৰূপক্খন্ধো, ঠপেত্ৱা তং তণ্হং সেসা অৰূপধম্মা চত্তাৰো খন্ধাতি সহজাততোপি খন্ধে মুঞ্চিত্ৱা উপাদানং নত্থি. উপাদানস্স পন ৰূপাদীসু অঞ্ঞতৰং আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পজ্জনতো আৰম্মণতোপি পঞ্চক্খন্ধে মুঞ্চিত্ৱা উপাদানং নত্থি. ছন্দৰাগৱেমত্ততাতি ছন্দৰাগনানত্তং. এৱং খো ভিক্খূতি এৱং ৰূপাৰম্মণস্স ছন্দৰাগস্স ৱেদনাদীসু অঞ্ঞতৰং আৰম্মণং অকৰণতো সিযা ছন্দৰাগৱেমত্ততা. খন্ধাধিৱচনন্তি খন্ধাতি অযং পঞ্ঞত্তি. অযং পন অনুসন্ধি ন ঘটিযতি, কিঞ্চাপি ন ঘটিযতি, সানুসন্ধিকাৱ পুচ্ছা, সানুসন্ধিকং ৱিস্সজ্জনং. অযঞ্হি থেৰো তেসং তেসং ভিক্খূনং অজ্ঝাসযেন পুচ্ছতি, সত্থাপি তেসং তেসং অজ্ঝাসযেনেৱ ৱিস্সজ্জেতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. দসমং.
ইমস্স চ পন ৱগ্গস্স একেকস্মিং সুত্তে পঞ্চসতা পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তং পত্তাতি.
খজ্জনীযৱগ্গো অট্ঠমো.