১৩. সদ্ধম্মপ্পতিৰূপকসুত্তৱণ্ণনা
১৫৬. তেৰসমে অঞ্ঞায সণ্ঠহিংসূতি অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু. সদ্ধম্মপ্পতিৰূপকন্তি দ্ৱে সদ্ধম্মপ্পতিৰূপকানি অধিগমসদ্ধম্মপ্পতিৰূপকঞ্চ পৰিযত্তিসদ্ধম্মপ্পতিৰূপকঞ্চ. তত্থ –
‘‘ওভাসে চেৱ ঞাণে চ, পীতিযা চ ৱিকম্পতি;
পস্সদ্ধিযা সুখে চেৱ, যেহি চিত্তং পৱেধতি.
‘‘অধিমোক্খে চ পগ্গাহে, উপট্ঠানে চ কম্পতি;
উপেক্খাৱজ্জনায চেৱ, উপেক্খায চ নিকন্তিযা.
‘‘ইমানি দস ঠানানি, পঞ্ঞা যস্স পৰিচিতা;
ধম্মুদ্ধচ্চকুসলো হোতি, ন চ সম্মোহ গচ্ছতী’’তি. (পটি. ম. ২.৭); –
ইদং ৱিপস্সনাঞাণস্স উপক্কিলেসজাতং অধিগমসদ্ধম্মপ্পতিৰূপকং নাম. তিস্সো পন সঙ্গীতিযো অনাৰুড়্হং ধাতুকথা আৰম্মণকথা অসুভকথা ঞাণৱত্থুকথা ৱিজ্জাকৰণ্ডকোতি ইমেহি পঞ্চহি কথাৱত্থূহি পৰিবাহিৰং গুড়্হৱিনযং গুড়্হৱেস্সন্তৰং গুড়্হমহোসধং ৱণ্ণপিটকং অঙ্গুলিমালপিটকং ৰট্ঠপালগজ্জিতং আড়ৱকগজ্জিতং ৱেদল্লপিটকন্তি অবুদ্ধৱচনং পৰিযত্তিসদ্ধম্মপ্পতিৰূপকং নাম.
জাতৰূপপ্পতিৰূপকন্তি সুৱণ্ণৰসৱিধানং আৰকূটমযং সুৱণ্ণৱণ্ণং আভৰণজাতং. ছণকালেসু হি মনুস্সা ‘‘আভৰণভণ্ডকং গণ্হিস্সামা’’তি আপণং গচ্ছন্তি. অথ নে আপণিকা এৱং ৱদন্তি, ‘‘সচে তুম্হে আভৰণত্থিকা, ইমানি গণ্হথ. ইমানি হি ঘনানি চেৱ ৱণ্ণৱন্তানি চ অপ্পগ্ঘানি চা’’তি. তে তেসং সুত্ৱা, ‘‘কাৰণং ইমে ৱদন্তি, ইমানি পিড়ন্ধিত্ৱা সক্কা নক্খত্তং কীড়িতুং, সোভন্তি চেৱ অপ্পগ্ঘানি চা’’তি তানি গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. সুৱণ্ণভণ্ডং অৱিক্কিযমানং নিদহিত্ৱা ঠপেতব্বং হোতি. এৱং তং জাতৰূপপ্পতিৰূপকে উপ্পন্নে অন্তৰধাযতি নাম.
অথ সদ্ধম্মস্স অন্তৰধানং হোতীতি অধিগমসদ্ধম্মস্স পটিপত্তিসদ্ধম্মস্স পৰিযত্তিসদ্ধম্মস্সাতি তিৱিধস্সাপি সদ্ধম্মস্স অন্তৰধানং হোতি. পঠমবোধিযঞ্হি ভিক্খূ পটিসম্ভিদপ্পত্তা অহেসুং. অথ কালে গচ্ছন্তে পটিসম্ভিদা পাপুণিতুং ন সক্খিংসু, ছড়ভিঞ্ঞা অহেসুং. ততো ছ অভিঞ্ঞা পাপুণিতুং অসক্কোন্তা তিস্সো ৱিজ্জা পাপুণিংসু. ইদানি কালে গচ্ছন্তে তিস্সো ৱিজ্জা পাপুণিতুং অসক্কোন্তা আসৱক্খযমত্তং পাপুণিস্সন্তি. তম্পি অসক্কোন্তা অনাগামিফলং, তম্পি অসক্কোন্তা সকদাগামিফলং, তম্পি অসক্কোন্তা সোতাপত্তিফলং. গচ্ছন্তে কালে সোতাপত্তিফলম্পি পত্তুং ন সক্খিস্সন্তি. অথ নেসং যদা ৱিপস্সনা ইমেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা আৰদ্ধমত্তাৱ ঠস্সতি, তদা অধিগমসদ্ধম্মো অন্তৰহিতো নাম ভৱিস্সতি.
পঠমবোধিযঞ্হি ভিক্খূ চতুন্নং পটিসম্ভিদানং অনুচ্ছৱিকং পটিপত্তিং পূৰযিংসু. গচ্ছন্তে কালে তং অসক্কোন্তা ছন্নং অভিঞ্ঞানং, তম্পি অসক্কোন্তা তিস্সন্নং ৱিজ্জানং, তম্পি অসক্কোন্তা অৰহত্তফলমত্তস্স. গচ্ছন্তে পন কালে অৰহত্তস্স অনুচ্ছৱিকং পটিপত্তিং পূৰেতুং অসক্কোন্তা অনাগামিফলস্স অনুচ্ছৱিকং পটিপত্তিং পূৰেস্সন্তি, তম্পি অসক্কোন্তা সকদাগামিফলস্স, তম্পি অসক্কোন্তা সোতাপত্তিফলস্স. যদা পন সোতাপত্তিফলস্সপি অনুচ্ছৱিকং পটিপদং পূৰেতুং অসক্কোন্তা সীলপাৰিসুদ্ধিমত্তেৱ ঠস্সন্তি, তদা পটিপত্তিসদ্ধম্মো অন্তৰহিতো নাম ভৱিস্সতি.
যাৱ পন তেপিটকং বুদ্ধৱচনং ৱত্ততি, ন তাৱ সাসনং অন্তৰহিতন্তি ৱত্তুং ৱট্টতি. তিট্ঠন্তু তীণি ৱা, অভিধম্মপিটকে অন্তৰহিতে ইতৰেসু দ্ৱীসু তিট্ঠন্তেসুপি অন্তৰহিতন্তি ন ৱত্তব্বমেৱ. দ্ৱীসু অন্তৰহিতেসু ৱিনযপিটকমত্তে ঠিতেপি, তত্ৰাপি খন্ধকপৰিৱাৰেসু অন্তৰহিতেসু উভতোৱিভঙ্গমত্তে, মহাৱিনযে অন্তৰহিতে দ্ৱীসু পাতিমোক্খেসু ৱত্তমানেসুপি সাসনং অনন্তৰহিতমেৱ. যদা পন দ্ৱে পাতিমোক্খা অন্তৰধাযিস্সন্তি, অথ পৰিযত্তিসদ্ধম্মস্স অন্তৰধানং ভৱিস্সতি. তস্মিং অন্তৰহিতে সাসনং অন্তৰহিতং নাম হোতি. পৰিযত্তিযা হি অন্তৰহিতায পটিপত্তি অন্তৰধাযতি, পটিপত্তিযা অন্তৰহিতায অধিগমো অন্তৰধাযতি. কিং কাৰণা? অযঞ্হি পৰিযত্তি পটিপত্তিযা পচ্চযো হোতি, পটিপত্তি অধিগমস্স. ইতি পটিপত্তিতোপি পৰিযত্তিমেৱ পমাণং.
ননু চ কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে কপিলো নাম অনাৰাধকভিক্খু ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি বীজনিং গহেত্ৱা আসনে নিসিন্নো ‘‘অত্থি ইমস্মিং ৱত্তন্তা’’তি পুচ্ছি, অথ তস্স ভযেন যেসম্পি পাতিমোক্খো ৱত্ততি, তেপি ‘‘মযং ৱত্তামা’’তি অৱত্ৱা ‘‘ন ৱত্তামা’’তি ৱদিংসু, সো বীজনিং ঠপেত্ৱা উট্ঠাযাসনা গতো, তদা সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনং ওসক্কিতন্তি? কিঞ্চাপি ওসক্কিতং, পৰিযত্তি পন একন্তেনেৱ পমাণং. যথা হি মহতো তড়াকস্স পাড়িযা থিৰায উদকং ন ঠস্সতীতি ন ৱত্তব্বং, উদকে সতি পদুমাদীনি পুপ্ফানি ন পুপ্ফিস্সন্তীতি ন ৱত্তব্বং, এৱমেৱ মহাতড়াকস্স থিৰপাড়িসদিসে তেপিটকে বুদ্ধৱচনে সতি মহাতড়াকে উদকসদিসা পটিপত্তিপূৰকা কুলপুত্তা নত্থীতি ন ৱত্তব্বা, তেসু সতি মহাতড়াকে পদুমাদীনি পুপ্ফানি ৱিয সোতাপন্নাদযো অৰিযপুগ্গলা নত্থীতি ন ৱত্তব্বাতি এৱং একন্ততো পৰিযত্তিযেৱ পমাণং.
পথৱীধাতূতি দ্ৱে সতসহস্সানি চত্তাৰি চ নহুতানি বহলা মহাপথৱী. আপোধাতূতি পথৱিতো পট্ঠায যাৱ সুভকিণ্হব্ৰহ্মলোকা উগ্গতং কপ্পৱিনাসকং উদকং. তেজোধাতূতি পথৱিতো পট্ঠায যাৱ আভস্সৰব্ৰহ্মলোকা উগ্গতো কপ্পৱিনাসকো অগ্গি. ৱাযোধাতূতি পথৱিতো পট্ঠায যাৱ ৱেহপ্ফলব্ৰহ্মলোকা উগ্গতো কপ্পৱিনাসকো ৱাযু. এতেসু হি একধম্মোপি সত্থু সাসনং অন্তৰধাপেতুং ন সক্কোতি, তস্মা এৱমাহ. ইধেৱ তে উপ্পজ্জন্তীতি লোহতো লোহখাদকং মলং ৱিয ইমস্মিং ময্হংযেৱ সাসনে তে উপ্পজ্জন্তি. মোঘপুৰিসাতি তুচ্ছপুৰিসা.
আদিকেনেৱ ওপিলৱতীতি এত্থ আদিকেনাতি আদানেন গহণেন. ওপিলৱতীতি নিমুজ্জতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা উদকচৰা নাৱা ভণ্ডং গণ্হন্তী নিমুজ্জতি, এৱং পৰিযত্তিআদীনং পূৰণেন সদ্ধম্মস্স অন্তৰধানং ন হোতি. পৰিযত্তিযা হি হাযমানায পটিপত্তি হাযতি, পটিপত্তিযা হাযমানায অধিগমো হাযতি. পৰিযত্তিযা পূৰযমানায পৰিযত্তিধৰা পুগ্গলা পটিপত্তিং পূৰেন্তি, পটিপত্তিপূৰকা অধিগমং পূৰেন্তি. ইতি নৱচন্দো ৱিয পৰিযত্তিযাদীসু ৱড্ঢমানাসু ময্হং সাসনং ৱড্ঢতি যেৱাতি দস্সেতি.
ইদানি যেহি ধম্মেহি সদ্ধম্মস্স অন্তৰধানঞ্চেৱ ঠিতি চ হোতি, তে দস্সেন্তো পঞ্চ খোতিআদিমাহ. তত্থ ওক্কমনীযাতি অৱক্কমনীযা, হেট্ঠাগমনীযাতি অত্থো. সত্থৰি অগাৰৱাতিআদীসু অগাৰৱাতি গাৰৱৰহিতা. অপ্পতিস্সাতি অপ্পতিস্সযা অনীচৱুত্তিকা. তত্থ যো চেতিযঙ্গণং আৰোহন্তো ছত্তং ধাৰেতি, উপাহনং ধাৰেতি, অঞ্ঞতো ওলোকেত্ৱা কথং কথেন্তো গচ্ছতি, অযং সত্থৰি অগাৰৱো নাম.
যো ধম্মস্সৱনস্স কালে সঙ্ঘুট্ঠে দহৰসামণেৰেহি পৰিৱাৰিতো নিসীদতি, অঞ্ঞানি ৱা নৱকম্মাদীনি কৰোতি, ধম্মস্সৱনগ্গে নিসিন্নো নিদ্দাযতি, ৱিক্খিত্তো ৱা অঞ্ঞং কথেন্তো নিসীদতি, অযং ধম্মে অগাৰৱো নাম.
যো থেৰুপট্ঠানং গন্ত্ৱা, অৱন্দিত্ৱা নিসীদতি, হত্থপল্লত্থিকং দুস্সপল্লত্থিকং কৰোতি, অঞ্ঞং ৱা পন হত্থপাদকুক্কুচ্চং কৰোতি, ৱুড্ঢানং সন্তিকে অনজ্ঝিট্ঠো কথেতি, অযং সঙ্ঘে অগাৰৱো নাম.
তিস্সো পন সিক্খা অপূৰেন্তোৱ সিক্খায অগাৰৱো নাম হোতি. অট্ঠ সমাপত্তিযো অনিব্বত্তেন্তো তাসং ৱা পন নিব্বত্তনত্থায পযোগং অকৰোন্তো সমাধিস্মিং অগাৰৱো নাম. সুক্কপক্খো ৱুত্তৱিপল্লাসেনেৱ ৱেদিতব্বোতি. তেৰসমং.
কস্সপসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.