৪. চতুত্থৱগ্গো

১. চতুধাতুসুত্তৱণ্ণনা

১১৪. চতুত্থৱগ্গস্স পঠমে পথৱীধাতূতি পতিট্ঠাধাতু. আপোধাতূতি আবন্ধনধাতু. তেজোধাতূতি পৰিপাচনধাতু. ৱাযোধাতূতি ৱিত্থম্ভনধাতু. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পন ৱীসতিকোট্ঠাসাদিৱসেন এতা কথেতব্বা. পঠমং.

২. পুব্বেসম্বোধসুত্তৱণ্ণনা

১১৫. দুতিযে অযং পথৱীধাতুযা অস্সাদোতি অযং পথৱীধাতুনিস্সযো অস্সাদো. স্ৱাযং কাযং অব্ভুন্নামেত্ৱা উদৰং পসাৰেত্ৱা, ‘‘ইধ মে অঙ্গুলং পৱেসিতুং ৱাযমথা’’তি ৱা হত্থং পসাৰেত্ৱা, ‘‘ইমং নামেতুং ৱাযমথা’’তি ৱা ৱদতি, এৱং পৱত্তানং ৱসেন ৱেদিতব্বো. অনিচ্চাতিআদীসু হুত্ৱা অভাৱাকাৰেন অনিচ্চা, পটিপীড়নাকাৰেন দুক্খা, সভাৱৱিগমাকাৰেন ৱিপৰিণামধম্মা. অযং পথৱীধাতুযা আদীনৱোতি যেন আকাৰেন সা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযমাকাৰো পথৱীধাতুযা আদীনৱোতি অত্থো. ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানন্তি নিব্বানং আগম্ম পথৱীধাতুযা ছন্দৰাগো ৱিনীযতি চেৱ পহীযতি চ, তস্মা নিব্বানমস্সা নিস্সৰণং.

অযং আপোধাতুযা অস্সাদোতি অযং আপোধাতুনিস্সযো অস্সাদো. স্ৱাযং অঞ্ঞং আপোধাতুযা উপদ্দুতং দিস্ৱা, ‘‘কিং অযং নিপন্নকালতো পট্ঠায পস্সাৱট্ঠানাভিমুখো নিক্খমতি চেৱ পৱিসতি চ, অপ্পমত্তকম্পিস্স কম্মং কৰোন্তস্স সেদতিন্তং ৱত্থং পীড়েতব্বতাকাৰং পাপুণাতি, অনুমোদনমত্তম্পি কথেন্তস্স তালৱণ্টং গণ্হিতব্বং হোতি, মযং পন সাযং নিপন্না পাতোৱ উট্ঠহাম, মাসপুণ্ণঘটো ৱিয নো সৰীৰং, মহাকম্মং কৰোন্তানং সেদমত্তম্পি নো ন উপ্পজ্জতি, অসনিসদ্দেন ৱিয ধম্মং কথেন্তানং সৰীৰে উসুমাকাৰমত্তম্পি নো নত্থী’’তি এৱং পৱত্তানং ৱসেন ৱেদিতব্বো.

অযং তেজোধাতুযা অস্সাদোতি অযং তেজোধাতুনিস্সযো অস্সাদো. স্ৱাযং সীতগহণিকে দিস্ৱা, ‘‘কিং ইমে কিঞ্চিদেৱ যাগুভত্তখজ্জমত্তং অজ্ঝোহৰিত্ৱা থদ্ধকুচ্ছিনো নিসীদিত্ৱা সব্বৰত্তিং অঙ্গাৰকটাহং পৰিযেসন্তি, ফুসিতমত্তেসুপি সৰীৰে পতিতেসু অঙ্গাৰকটাহং ওত্থৰিত্ৱা পাৰুপিত্ৱাৱ নিপজ্জন্তি? মযং পন অতিথদ্ধম্পি মংসং ৱা পূৱং ৱা খাদাম, কুচ্ছিপূৰং ভত্তং ভুঞ্জাম, তাৱদেৱ নো সব্বং ফেণপিণ্ডো ৱিয ৱিলীযতি, সত্তাহৱদ্দলিকায ৱত্তমানায সৰীৰে সীতানুদহনমত্তম্পি নো নত্থী’’তি এৱং পৱত্তানং ৱসেন ৱেদিতব্বো.

অযং ৱাযোধাতুযা অস্সাদোতি অযং ৱাযোধাতুনিস্সযো অস্সাদো. স্ৱাযং অঞ্ঞে ৱাতভীৰুকে দিস্ৱা, ‘‘ইমেসং অপ্পমত্তকম্পি কম্মং কৰোন্তানং অনুমোদনমত্তম্পি কথেন্তানং সৰীৰং ৱাতো ৱিজ্ঝতি, গাৱুতমত্তম্পি অদ্ধানং গতানং হত্থপাদা সীদন্তি, পিট্ঠি ৰুজ্জতি, কুচ্ছিৱাতসীসৱাতকণ্ণৱাতাদীহি নিচ্চুপদ্দুতা তেলফাণিতাদীনি ৱাতভেসজ্জানেৱ কৰোন্তা অতিনামেন্তি, অম্হাকং পন মহাকম্মং কৰোন্তানম্পি তিযামৰত্তিং ধম্মং কথেন্তানম্পি একদিৱসেনেৱ দস যোজনানি গচ্ছন্তানম্পি হত্থপাদসংসীদনমত্তং ৱা পিট্ঠিৰুজ্জনমত্তং ৱা ন হোতী’’তি, এৱং পৱত্তানং ৱসেন ৱেদিতব্বো. এৱং পৱত্তা হি এতা ধাতুযো অস্সাদেন্তি নাম.

অব্ভঞ্ঞাসিন্তি অভিৱিসিট্ঠেন ঞাণেন অঞ্ঞাসিং. অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিন্তি উত্তৰৱিৰহিতং সব্বসেট্ঠং সম্মা সামঞ্চ বোধিং, অথ ৱা পসত্থং সুন্দৰঞ্চ বোধিং. বোধীতি ৰুক্খোপি মগ্গোপি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণম্পি নিব্বানম্পি. ‘‘বোধিৰুক্খমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো’’তি (মহাৱ. ১; উদা. ১) চ ‘‘অন্তৰা চ বোধিং অন্তৰা চ গয’’ন্তি (মহাৱ. ১১; ম.নি. ১.২৮৫) চ আগতট্ঠানেসু হি ৰুক্খো বোধীতি ৱুচ্চতি. ‘‘বোধি ৱুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণ’’ন্তি (চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২১) আগতট্ঠানে মগ্গো. ‘‘পপ্পোতি বোধিং ৱৰভূৰিমেধসো’’তি (দী. নি. ৩.২১৭) আগতট্ঠানে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. ‘‘পত্ৱান বোধিং অমতং অসঙ্খত’’ন্তি আগতট্ঠানে নিব্বানং. ইধ পন ভগৱতো অৰহত্তমগ্গো অধিপ্পেতো.

সাৱকানং অৰহত্তমগ্গো অনুত্তৰা বোধি হোতি, ন হোতীতি? ন হোতি. কস্মা? অসব্বগুণদাযকত্তা. তেসঞ্হি কস্সচি অৰহত্তমগ্গো অৰহত্তফলমেৱ দেতি, কস্সচি তিস্সো ৱিজ্জা, কস্সচি ছ অভিঞ্ঞা, কস্সচি চতস্সো পটিসম্ভিদা, কস্সচি সাৱকপাৰমীঞাণং. পচ্চেকবুদ্ধানম্পি পচ্চেকবোধিঞাণমেৱ দেতি. বুদ্ধানং পন সব্বগুণসম্পত্তিং দেতি অভিসেকো ৱিয ৰঞ্ঞো সব্বলোকিস্সৰিযভাৱং. তস্মা অঞ্ঞস্স কস্সচিপি অনুত্তৰা বোধি ন হোতি.

অভিসম্বুদ্ধোতি পচ্চঞ্ঞাসিন্তি ‘‘অভিসম্বুদ্ধো অহং পত্তো পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতো’’তি এৱং পটিজানিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদীতি অধিগতগুণদস্সনসমত্থং পচ্চৱেক্খণঞাণঞ্চ মে উদপাদি. অকুপ্পা মে ৱিমুত্তীতি ‘‘অযং ময্হং অৰহত্তফলৱিমুত্তি অকুপ্পা’’তি এৱং ঞাণং উদপাদি. তত্থ দ্ৱীহাকাৰেহি অকুপ্পতা ৱেদিতব্বা কাৰণতো চ আৰম্মণতো চ. সা হি চতূহি মগ্গেহি সমুচ্ছিন্নকিলেসানং পুন অনিৱত্তনতায কাৰণতোপি অকুপ্পা, অকুপ্পধম্মং নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্ততায আৰম্মণতোপি অকুপ্পা. অন্তিমাতি পচ্ছিমা. নত্থি দানি পুনব্ভৱোতি ইদানি পুন অঞ্ঞো ভৱো নাম নত্থীতি.

ইমস্মিং সুত্তে চত্তাৰি সচ্চানি কথিতানি. কথং? চতূসু হি ধাতূসু অস্সাদো সমুদযসচ্চং, আদীনৱো দুক্খসচ্চং, নিস্সৰণং নিৰোধসচ্চং, নিৰোধপ্পজাননো মগ্গো মগ্গসচ্চং. ৱিত্থাৰৱসেনপি কথেতুং ৱট্টতিযেৱ. এত্থ হি যং পথৱীধাতুং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং পথৱীধাতুযা অস্সাদোতি পহানপটিৱেধো সমুদযসচ্চং. যা পথৱীধাতু অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযং পথৱীধাতুযা, আদীনৱোতি পৰিঞ্ঞাপটিৱেধো দুক্খসচ্চং. যো পথৱীধাতুযা ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং পথৱীধাতুযা নিস্সৰণন্তি সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধো নিৰোধসচ্চং. যা ইমেসু তীসু ঠানেসু দিট্ঠি সঙ্কপ্পো ৱাচা কম্মন্তো আজীৱো ৱাযামো সতি সমাধি, অযং ভাৱনাপটিৱেধো মগ্গসচ্চন্তি. দুতিযং.

৩. অচৰিংসুত্তৱণ্ণনা

১১৬. ততিযে অচৰিন্তি ঞাণচাৰেন অচৰিং, অনুভৱনচাৰেনাতি অত্থো. যাৱতাতি যত্তকো. ততিযং.

৪. নোচেদংসুত্তৱণ্ণনা

১১৭. চতুত্থে নিস্সটাতিআদীনি আদিতো ৱুত্তপটিসেধেন যোজেত্ৱা ‘‘ন নিস্সটা, ন ৱিসংযুত্তা, ন ৱিপ্পমুত্তা, ন ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰিংসূ’’তি এৱং ৱেদিতব্বানি. দুতিযনযে ৱিমৰিযাদিকতেনাতি নিম্মৰিযাদিকতেন. তত্থ দুৱিধা মৰিযাদা কিলেসমৰিযাদা ৱট্টমৰিযাদাতি. তত্থ চ যস্স উপড্ঢা কিলেসা পহীনা, উপড্ঢা অপ্পহীনা, ৱট্টং ৱা পন উপড্ঢং পহীনং, উপড্ঢং অপ্পহীনং, তস্স চিত্তং পহীনকিলেসে ৱা ৱট্টং ৱা সন্ধায ৱিমৰিযাদিকতং, অপ্পহীনকিলেসে ৱা ৱট্টং ৱা সন্ধায ন ৱিমৰিযাদিকতং. ইধ পন উভযস্সাপি পহীনত্তা ‘‘ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা’’তি ৱুত্তং, মৰিযাদং অকত্ৱা ঠিতেন অতিক্কন্তমৰিযাদেন চেতসাতি অত্থো. ইতি তীসুপি ইমেসু সুত্তেসু চতুসচ্চমেৱ কথিতং. চতুত্থং.

৫. একন্তদুক্খসুত্তৱণ্ণনা

১১৮. পঞ্চমে একন্তদুক্খাতি অতিক্কমিত্ৱা ঠিতস্স তত্তকাৰো ৱিয একন্তেনেৱ দুক্খা. দুক্খানুপতিতাতি দুক্খেন অনুপতিতা. দুক্খাৱক্কন্তাতি দুক্খেন ওক্কন্তা ওতিণ্ণা. সুখাতি সুখৱেদনায পচ্চযভূতা. এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং সুত্তে দুক্খলক্খণং কথিতং. পঞ্চমং.

৬-১০. অভিনন্দসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১৯-১২৩. ছট্ঠসত্তমেসু ৱিৱট্টং, অৱসানে তীসু চতুসচ্চমেৱাতি. ছট্ঠাদীনি.

চতুত্থো ৱগ্গো.

ধাতুসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.