২. সনিদানসুত্তৱণ্ণনা
৯৬. দুতিযে সনিদানন্তি ভাৱনপুংসকমেতং, সনিদানো সপচ্চযো হুত্ৱা উপ্পজ্জতীতি অত্থো. কামধাতুং, ভিক্খৱে, পটিচ্চাতি এত্থ কামৱিতক্কোপি কামধাতু কামাৱচৰধম্মাপি, ৱিসেসতো সব্বাকুসলম্পি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা কামধাতু? কামপটিসংযুত্তো তক্কো ৱিতক্কো সঙ্কপ্পো অপ্পনা ব্যপ্পনা চেতসো অভিনিৰোপনা মিচ্ছাসঙ্কপ্পো, অযং ৱুচ্চতি কামধাতু. হেট্ঠতো অৱীচিনিৰযং পৰিযন্তং কৰিত্ৱা উপৰিতো পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱে অন্তোকৰিত্ৱা যং এতস্মিং অন্তৰে এত্থাৱচৰা এত্থ পৰিযাপন্না খন্ধধাতুআযতনা ৰূপা ৱেদনা সঞ্ঞা সঙ্খাৰা ৱিঞ্ঞাণং, অযং ৱুচ্চতি কামধাতু. সব্বেপি অকুসলা ধম্মা কামধাতূ’’তি (ৱিভ. ১৮২).
এত্থ সব্বসঙ্গাহিকা অসম্ভিন্নাতি দ্ৱে কথা হোন্তি. কথং? কামধাতুগ্গহণেন হি ব্যাপাদধাতুৱিহিংসাধাতুযো গহিতা হোন্তীতি অযং সব্বসঙ্গাহিকা. তাসং পন দ্ৱিন্নং ধাতূনং ৱিসুং আগতত্তা সেসধম্মা কামধাতূতি অযং অসম্ভিন্নকথা. অযমিধ গহেতব্বা ইমং কামধাতুং আৰম্মণৱসেন ৱা সম্পযোগৱসেন ৱা পটিচ্চ কামসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. কামসঞ্ঞং পটিচ্চাতি কামসঞ্ঞং পন সম্পযোগৱসেন ৱা উপনিস্সযৱসেন ৱা পটিচ্চ কামসঙ্কপ্পো নাম উপ্পজ্জতি. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. তীহি ঠানেহীতি তীহি কাৰণেহি. মিচ্ছা পটিপজ্জতীতি অযাথাৱপটিপদং অনিয্যানিকপটিপদং পটিপজ্জতি.
ব্যাপাদধাতুং, ভিক্খৱেতি এত্থ ব্যাপাদৱিতক্কোপি ব্যাপাদধাতু ব্যাপাদোপি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা ব্যাপাদধাতু? ব্যাপাদপটিসংযুত্তো তক্কো ৱিতক্কো…পে… অযং ৱুচ্চতি ব্যাপাদধাতু. দসসু আঘাতৱত্থূসু চিত্তস্স আঘাতো পটিৱিৰোধো কোপো পকোপো…পে… অনত্তমনতা চিত্তস্স, অযং ৱুচ্চতি ব্যাপাদধাতূ’’তি (ৱিভ. ১৮২).
ইমং ব্যাপাদধাতুং সহজাতপচ্চযাদিৱসেন পটিচ্চ ব্যাপাদসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
ৱিহিংসাধাতুং, ভিক্খৱেতি এত্থ ৱিহিংসাৱিতক্কোপি ৱিহিংসাধাতু ৱিহিংসাপি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা ৱিহিংসাধাতু? ৱিহিংসাপটিসংযুত্তো তক্কো ৱিতক্কো…পে… অযং ৱুচ্চতি ৱিহিংসাধাতু. ইধেকচ্চো পাণিনা ৱা লেড্ডুনা ৱা দণ্ডেন ৱা সত্থেন ৱা ৰজ্জুযা ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা সত্তে ৱিহেঠেতি. যা এৱৰূপা হেঠনা ৱিহেঠনা হিংসনা ৱিহিংসনা ৰোসনা পৰূপঘাতো, অযং ৱুচ্চতি ৱিহিংসাধাতূ’’তি (ৱিভ. ১৮২).
ইমং ৱিহিংসাধাতুং সহজাতপচ্চযাদিৱসেন পটিচ্চ ৱিহিংসাসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. সেসমিধাপি পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
তিণদাযেতি তিণগহনে অৰঞ্ঞে. অনযব্যসনন্তি অৱুড্ঢিং ৱিনাসং. এৱমেৱ খোতি এত্থ সুক্খতিণদাযো ৱিয আৰম্মণং দট্ঠব্বং, তিণুক্কা ৱিয অকুসলসঞ্ঞা, তিণকট্ঠনিস্সিতা পাণা ৱিয ইমে সত্তা. যথা সুক্খতিণদাযে ঠপিতং তিণুক্কং খিপ্পং ৱাযমিত্ৱা অনিব্বাপেন্তস্স তে পাণা অনযব্যসনং পাপুণন্তি. এৱমেৱ যে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা উপ্পন্নং অকুসলসঞ্ঞং ৱিক্খম্ভনতদঙ্গসমুচ্ছেদপ্পহানেহি নপ্পজহন্তি, তে দুক্খং ৱিহৰন্তি.
ৱিসমগতন্তি ৰাগৱিসমাদীনি অনুগতং অকুসলসঞ্ঞং. ন খিপ্পমেৱ পজহতীতি ৱিক্খম্ভনাদিৱসেন সীঘং নপ্পজহতি. ন ৱিনোদেতীতি ন নীহৰতি. ন ব্যন্তীকৰোতীতি ভঙ্গমত্তম্পি অনৱসেসেন্তো ন ৱিগতন্তং কৰোতি. ন অনভাৱং গমেতীতি ন অনুঅভাৱং গমেতি. এৱং সব্বপদেসু ন – কাৰো আহৰিতব্বো. পাটিকঙ্খাতি পাটিকঙ্খিতব্বা ইচ্ছিতব্বা.
নেক্খম্মধাতুং, ভিক্খৱেতি এত্থ নেক্খম্মৱিতক্কোপি নেক্খম্মধাতু সব্বেপি কুসলা ধম্মা. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা নেক্খম্মধাতু? নেক্খম্মপটিসংযুত্তো তক্কো ৱিতক্কো…পে… সম্মাসঙ্কপ্পো, অযং ৱুচ্চতি নেক্খম্মধাতূ’’তি (ৱিভ. ১৮২).
ইধাপি দুৱিধা কথা. নেক্খম্মধাতুগ্গহণেন হি ইতৰাপি দ্ৱে ধাতুযো গহণং গচ্ছন্তি কুসলধম্মপৰিযাপন্নত্তা, অযং সব্বসঙ্গাহিকা. তা পন ধাতুযো ৱিসুং দীপেতব্বাতি তা ঠপেত্ৱা সেসা সব্বকুসলা নেক্খম্মধাতূতি অযং অসম্ভিন্না. ইমং নেক্খম্মধাতুং সহজাতাদিপচ্চযৱসেন পটিচ্চ নেক্খম্মসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. সঞ্ঞাদীনি পটিচ্চ ৱিতক্কাদযো যথানুৰূপং.
অব্যাপাদধাতুং, ভিক্খৱেতি এত্থ অব্যাপাদৱিতক্কোপি অব্যাপাদধাতু অব্যাপাদোপি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা অব্যাপাদধাতু? অব্যাপাদপটিসংযুত্তো তক্কো…পে… অযং ৱুচ্চতি অব্যাপাদধাতু. যা সত্তেসু মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৱিমুত্তি, অযং ৱুচ্চতি অব্যাপাদধাতূ’’তি (ৱিভ. ১৮২).
ইমং অব্যাপাদধাতুং পটিচ্চ ৱুত্তনযেনেৱ অব্যাপাদসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি.
অৱিহিংসাধাতুং, ভিক্খৱেতি এত্থাপি অৱিহিংসাৱিতক্কোপি অৱিহিংসাধাতু কৰুণাপি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা অৱিহিংসাধাতু? অৱিহিংসাপটিসংযুত্তো তক্কো…পে… অযং ৱুচ্চতি অৱিহিংসাধাতু. যা সত্তেসু কৰুণা কৰুণাযনা কৰুণাযিতত্তং কৰুণাচেতোৱিমুত্তি, অযং ৱুচ্চতি অৱিহিংসাধাতূ’’তি (ৱিভ. ১৮২).
ইমং অৱিহিংসাধাতুং পটিচ্চ ৱুত্তনযেনেৱ অৱিহিংসাসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তানুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং. দুতিযং.