২. মোড়িযফগ্গুনসুত্তৱণ্ণনা
১২. দুতিযে সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহাযাতি ইমস্মিংযেৱ ঠানে ভগৱা দেসনং নিট্ঠাপেসি. কস্মা? দিট্ঠিগতিকস্স নিসিন্নত্তা. তস্সঞ্হি পৰিসতি মোড়িযফগ্গুনো নাম ভিক্খু দিট্ঠিগতিকো নিসিন্নো. অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘অযং উট্ঠহিত্ৱা মং পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি, অথস্সাহং ৱিস্সজ্জেস্সামী’’তি পুচ্ছায ওকাসদানত্থং দেসনং নিট্ঠাপেসি. মোড়িযফগ্গুনোতি মোড়ীতি চূড়া ৱুচ্চতি. যথাহ –
‘‘ছেত্ৱান মোড়িং ৱৰগন্ধৱাসিতং
ৱেহাযসং উক্খিপি সক্যপুঙ্গৱো;
ৰতনচঙ্কোটৱৰেন ৱাসৱো,
সহস্সনেত্তো সিৰসা পটিগ্গহী’’তি.
সা তস্স গিহিকালে মহন্তা অহোসি. তেনস্স ‘‘মোড়িযফগ্গুনো’’তি সঙ্খা উদপাদি. পব্বজিতম্পি নং তেনেৱ নামেন সঞ্জানন্তি. এতদৱোচাতি দেসনানুসন্ধিং ঘটেন্তো এতং ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰং আহাৰেতী’’তি ৱচনং অৱোচ. তস্সত্থো – ভন্তে, কো নাম সো, যো এতং ৱিঞ্ঞাণাহাৰং খাদতি ৱা ভুঞ্জতি ৱাতি?
কস্মা পনাযং ইতৰে তযো আহাৰে অপুচ্ছিত্ৱা ইমমেৱ পুচ্ছতীতি? জানামীতি লদ্ধিযা. সো হি মহন্তে পিণ্ডে কত্ৱাৱ কবড়ীকাৰাহাৰং ভুঞ্জন্তে পস্সতি, তেনস্স তং জানামীতি লদ্ধি. তিত্তিৰৱট্টকমোৰকুক্কুটাদযো পন মাতুসম্ফস্সেন যাপেন্তে দিস্ৱা ‘‘এতে ফস্সাহাৰেন যাপেন্তী’’তি তস্স লদ্ধি. কচ্ছপা পন অত্তনো উতুসমযে মহাসমুদ্দতো নিক্খমিত্ৱা সমুদ্দতীৰে ৱালিকন্তৰে অণ্ডানি ঠপেত্ৱা ৱালিকায পটিচ্ছাদেত্ৱা মহাসমুদ্দমেৱ ওতৰন্তি. তানি মাতুঅনুস্সৰণৱসেন ন পূতীনি হোন্তি. তানি মনোসঞ্চেতনাহাৰেন যাপেন্তীতি তস্স লদ্ধি. কিঞ্চাপি থেৰস্স অযং লদ্ধি, ন পন এতায লদ্ধিযা ইমং পঞ্হং পুচ্ছতি. দিট্ঠিগতিকো হি উম্মত্তকসদিসো. যথা উম্মত্তকো পচ্ছিং গহেত্ৱা অন্তৰৱীথিং ওতিণ্ণো গোমযম্পি পাসাণম্পি গূথম্পি খজ্জখণ্ডম্পি তং তং মনাপম্পি অমনাপম্পি গহেত্ৱা পচ্ছিযং পক্খিপতি. এৱমেৱ দিট্ঠিগতিকো যুত্তম্পি অযুত্তম্পি পুচ্ছতি. সো ‘‘কস্মা ইমং পুচ্ছসী’’তি ন নিগ্গহেতব্বো, পুচ্ছিতপুচ্ছিতট্ঠানে পন গহণমেৱ নিসেধেতব্বং. তেনেৱ নং ভগৱা ‘‘কস্মা এৱং পুচ্ছসী’’তি অৱত্ৱা গহিতগাহমেৱ তস্স মোচেতুং নো কল্লো পঞ্হোতিআদিমাহ.
তত্থ নো কল্লোতি অযুত্তো. আহাৰেতীতি অহং ন ৱদামীতি অহং কোচি সত্তো ৱা পুগ্গলো ৱা আহাৰেতীতি ন ৱদামি. আহাৰেতীতি চাহং ৱদেয্যন্তি যদি অহং আহাৰেতীতি ৱদেয্যং. তত্ৰস্স কল্লো পঞ্হোতি তস্মিং মযা এৱং ৱুত্তে অযং পঞ্হো যুত্তো ভৱেয্য. কিস্স নু খো, ভন্তে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰোতি, ভন্তে, অযং ৱিঞ্ঞাণাহাৰো কতমস্স ধম্মস্স পচ্চযোতি অত্থো. তত্ৰ কল্লং ৱেয্যাকৰণন্তি তস্মিং এৱং পুচ্ছিতে পঞ্হে ইমং ৱেয্যাকৰণং যুত্তং ‘‘ৱিঞ্ঞাণাহাৰো আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তিযা পচ্চযো’’তি. এত্থ চ ৱিঞ্ঞাণাহাৰোতি পটিসন্ধিচিত্তং. আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তীতি তেনেৱ ৱিঞ্ঞাণেন সহুপ্পন্ননামৰূপং. তস্মিং ভূতে সতি সড়াযতনন্তি তস্মিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তিসঙ্খাতে নামৰূপে জাতে সতি সড়াযতনং হোতীতি অত্থো.
সড়াযতনপচ্চযা ফস্সোতি ইধাপি ভগৱা উত্তৰি পঞ্হস্স ওকাসং দেন্তো দেসনং নিট্ঠাপেসি. দিট্ঠিগতিকো হি নৱপুচ্ছং উপ্পাদেতুং ন সক্কোতি, নিদ্দিট্ঠং নিদ্দিট্ঠংযেৱ পন গণ্হিত্ৱা পুচ্ছতি, তেনস্স ভগৱা ওকাসং অদাসি. অত্থো পনস্স সব্বপদেসু ৱুত্তনযেনেৱ গহেতব্বো. ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ভৱতী’’তি কস্মা ন পুচ্ছতি? দিট্ঠিগতিকস্স হি সত্তো নাম ভূতো নিব্বত্তোযেৱাতি লদ্ধি, তস্মা অত্তনো লদ্ধিৱিৰুদ্ধং ইদন্তি ন পুচ্ছতি. অপিচ ইদপ্পচ্চযা ইদং ইদপ্পচ্চযা ইদন্তি বহূসু ঠানেসু কথিতত্তা সঞ্ঞত্তিং উপগতো, তেনাপি ন পুচ্ছতি. সত্থাপি ‘‘ইমস্স বহুং পুচ্ছন্তস্সাপি তিত্তি নত্থি, তুচ্ছপুচ্ছমেৱ পুচ্ছতী’’তি ইতো পট্ঠায দেসনং একাবদ্ধং কত্ৱা দেসেসি. ছন্নং ত্ৱেৱাতি যতো পট্ঠায দেসনাৰুড়্হং, তমেৱ গহেত্ৱা দেসনং ৱিৱট্টেন্তো এৱমাহ. ইমস্মিং পন সুত্তে ৱিঞ্ঞাণনামৰূপানং অন্তৰে একো সন্ধি, ৱেদনাতণ্হানং অন্তৰে একো, ভৱজাতীনং অন্তৰে একোতি. দুতিযং.