২. আহাৰৱগ্গো
১. আহাৰসুত্তৱণ্ণনা
১১. আহাৰৱগ্গস্স পঠমে আহাৰাতি পচ্চযা. পচ্চযা হি আহৰন্তি অত্তনো ফলং, তস্মা আহাৰাতি ৱুচ্চন্তি. ভূতানং ৱা সত্তানন্তিআদীসু ভূতাতি জাতা নিব্বত্তা. সম্ভৱেসিনোতি যে সম্ভৱং জাতিং নিব্বত্তিং এসন্তি গৱেসন্তি. তত্থ চতূসু যোনীসু অণ্ডজজলাবুজা সত্তা যাৱ অণ্ডকোসং ৱত্থিকোসঞ্চ ন ভিন্দন্তি, তাৱ সম্ভৱেসিনো নাম, অণ্ডকোসং ৱত্থিকোসঞ্চ ভিন্দিত্ৱা বহি নিক্খন্তা ভূতা নাম. সংসেদজা ওপপাতিকা চ পঠমচিত্তক্খণে সম্ভৱেসিনো নাম, দুতিযচিত্তক্খণতো পভুতি ভূতা নাম. যেন ৱা ইৰিযাপথেন জাযন্তি, যাৱ ততো অঞ্ঞং ন পাপুণন্তি, তাৱ সম্ভৱেসিনো নাম, ততো পৰং ভূতা নাম. অথ ৱা ভূতাতি জাতা অভিনিব্বত্তা, যে ভূতা অভিনিব্বত্তাযেৱ, ন পুন ভৱিস্সন্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি, তেসং খীণাসৱানং এতং অধিৱচনং. সম্ভৱমেসন্তীতি সম্ভৱেসিনো. অপ্পহীনভৱসংযোজনত্তা আযতিম্পি সম্ভৱং এসন্তানং সেক্খপুথুজ্জনানমেতং অধিৱচনং. এৱং সব্বথাপি ইমেহি দ্ৱীহি পদেহি সব্বসত্তে পৰিযাদিযতি. ৱাসদ্দো চেত্থ সম্পিণ্ডনত্থো, তস্মা ভূতানঞ্চ সম্ভৱেসীনঞ্চাতি অযমত্থো ৱেদিতব্বো.
ঠিতিযাতি ঠিতত্থং. অনুগ্গহাযাতি অনুগ্গহত্থং. ৱচনভেদোযেৱ চেস, অত্থো পন দ্ৱিন্নম্পি পদানং একোযেৱ. অথ ৱা ঠিতিযাতি তস্স তস্স সত্তস্স উপ্পন্নধম্মানং অনুপ্পবন্ধৱসেন অৱিচ্ছেদায. অনুগ্গহাযাতি অনুপ্পন্নানং উপ্পাদায. উভোপি চেতানি ‘‘ভূতানং ৱা ঠিতিযা চেৱ অনুগ্গহায চ, সম্ভৱেসীনং ৱা ঠিতিযা চেৱ অনুগ্গহায চা’’তি এৱং উভযত্থ দট্ঠব্বানীতি.
কবড়ীকাৰো আহাৰোতি কবড়ং কত্ৱা অজ্ঝোহৰিতব্বকো আহাৰো, ওদনকুম্মাসাদিৱত্থুকায ওজাযেতং অধিৱচনং. ওড়াৰিকো ৱা সুখুমো ৱাতি ৱত্থুওড়াৰিকতায ওড়াৰিকো, সুখুমতায সুখুমো. সভাৱেন পন সুখুমৰূপপৰিযাপন্নত্তা কবড়ীকাৰো আহাৰো সুখুমোৱ হোতি. সাপি চস্স ৱত্থুতো ওড়াৰিকতা সুখুমতা চ উপাদাযুপাদায ৱেদিতব্বা. কুম্ভীলানঞ্হি আহাৰং উপাদায মোৰানং আহাৰো সুখুমো. কুম্ভীলা কিৰ পাসাণে গিলন্তি, তে চ নেসং কুচ্ছিপ্পত্তা ৱিলীযন্তি. মোৰা সপ্পৱিচ্ছিকাদিপাণে খাদন্তি. মোৰানং পন আহাৰং উপাদায তৰচ্ছানং আহাৰো সুখুমো. তে কিৰ তিৱস্সছড্ডিতানি ৱিসাণানি চেৱ অট্ঠীনি চ খাদন্তি, তানি চ নেসং খেড়েন তেমিতমত্তানেৱ কন্দমূলং ৱিয মুদুকানি হোন্তি. তৰচ্ছানং আহাৰং উপাদায হত্থীনং আহাৰো সুখুমো. তে হি নানাৰুক্খসাখাদযো খাদন্তি. হত্থীনং আহাৰতো গৱযগোকণ্ণমিগাদীনং আহাৰো সুখুমো. তে কিৰ নিস্সাৰানি নানাৰুক্খপণ্ণাদীনি খাদন্তি. তেসম্পি আহাৰতো গুন্নং আহাৰো সুখুমো. তে অল্লসুক্খতিণানি খাদন্তি. তেসং আহাৰতো সসানং আহাৰো সুখুমো. সসানং আহাৰতো সকুণানং আহাৰো সুখুমো. সকুণানং আহাৰতো পচ্চন্তৱাসীনং আহাৰো সুখুমো. পচ্চন্তৱাসীনং আহাৰতো গামভোজকানং আহাৰো সুখুমো. গামভোজকানং আহাৰতো ৰাজৰাজমহামত্তানং আহাৰো সুখুমো. তেসম্পি আহাৰতো চক্কৱত্তিনো আহাৰো সুখুমো. চক্কৱত্তিনো আহাৰতো ভুম্মানং দেৱানং আহাৰো সুখুমো. ভুম্মানং দেৱানং আহাৰতো চাতুমহাৰাজিকানং. এৱং যাৱ পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং আহাৰা ৱিত্থাৰেতব্বা. তেসং পনাহাৰো সুখুমোত্ৱেৱ নিট্ঠং পত্তো.
এত্থ চ ওড়াৰিকে ৱত্থুস্মিং ওজা পৰিত্তা হোতি দুব্বলা, সুখুমে বলৱতী. তথা হি একপত্তপূৰম্পি যাগুং পীতো মুহুত্তেনেৱ জিঘচ্ছিতো হোতি যংকিঞ্চিদেৱ খাদিতুকামো, সপ্পিং পন পসতমত্তং পিৱিত্ৱা দিৱসং অভোত্তুকামো হোতি. তত্থ ৱত্থু কম্মজতেজসঙ্খাতং পৰিস্সযং ৱিনোদেতি, ন পন সক্কোতি পালেতুং. ওজা পন পালেতি, ন সক্কোতি পৰিস্সযং ৱিনোদেতুং. দ্ৱে পন একতো হুত্ৱা পৰিস্সযঞ্চেৱ ৱিনোদেন্তি পালেন্তি চাতি.
ফস্সো দুতিযোতি চক্খুসম্ফস্সাদি ছব্বিধোপি ফস্সো এতেসু চতূসু আহাৰেসু দুতিযো আহাৰোতি ৱেদিতব্বো. দেসনানযো এৱ চেস, তস্মা ইমিনা নাম কাৰণেন দুতিযো ততিযো চাতি ইদমেত্থ ন গৱেসিতব্বং. মনোসঞ্চেতনাতি চেতনাৱ ৱুচ্চতি. ৱিঞ্ঞাণন্তি চিত্তং. ইতি ভগৱা ইমস্মিং ঠানে উপাদিণ্ণকঅনুপাদিণ্ণকৱসেন একৰাসিং কত্ৱা চত্তাৰো আহাৰে দস্সেসি. কবড়ীকাৰাহাৰো হি উপাদিণ্ণকোপি অত্থি অনুপাদিণ্ণকোপি, তথা ফস্সাদযো. তত্থ সপ্পাদীহি গিলিতানং মণ্ডূকাদীনং ৱসেন উপাদিণ্ণককবড়ীকাৰাহাৰো দট্ঠব্বো. মণ্ডূকাদযো হি সপ্পাদীহি গিলিতা অন্তোকুচ্ছিগতাপি কিঞ্চি কালং জীৱন্তিযেৱ. তে যাৱ উপাদিণ্ণকপক্খে তিট্ঠন্তি, তাৱ আহাৰত্থং ন সাধেন্তি. ভিজ্জিত্ৱা পন অনুপাদিণ্ণকপক্খে ঠিতা সাধেন্তি. তদাপি উপাদিণ্ণকাহাৰোতি ৱুচ্চন্তীতি. ইদং পন আচৰিযানং ন ৰুচ্চতীতি অট্ঠকথাযমেৱ পটিক্খিপিত্ৱা ইদং ৱুত্তং – ইমেসং সত্তানং খাদন্তানম্পি অখাদন্তানম্পি ভুঞ্জন্তানম্পি অভুঞ্জন্তানম্পি পটিসন্ধিচিত্তেনেৱ সহজাতা কম্মজা ওজা নাম অত্থি, সা যাৱপি সত্তমা দিৱসা পালেতি, অযমেৱ উপাদিণ্ণককবড়ীকাৰাহাৰোতি ৱেদিতব্বো. তেভূমকৱিপাকৱসেন পন উপাদিণ্ণকফস্সাদযো ৱেদিতব্বা, তেভূমককুসলাকুসলকিৰিযৱসেন অনুপাদিণ্ণকা. লোকুত্তৰা পন ৰুড়্হীৱসেন কথিতাতি.
এত্থাহ – ‘‘যদি পচ্চযট্ঠো আহাৰট্ঠো, অথ কস্মা অঞ্ঞেসুপি সত্তানং পচ্চযেসু ৱিজ্জমানেসু ইমেযেৱ চত্তাৰো ৱুত্তা’’তি? ৱুচ্চতে – অজ্ঝত্তিকসন্ততিযা ৱিসেসপচ্চযত্তা. ৱিসেসপচ্চযো হি কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং সত্তানং ৰূপকাযস্স কবড়ীকাৰো আহাৰো, নামকাযে ৱেদনায ফস্সো, ৱিঞ্ঞাণস্স মনোসঞ্চেতনা, নামৰূপস্স ৱিঞ্ঞাণং. যথাহ – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অযং কাযো আহাৰট্ঠিতিকো আহাৰং পটিচ্চ তিট্ঠতি, অনাহাৰো নো তিট্ঠতি (সং. নি. ৫.১৮৩), তথা ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি (সং. নি. ২.১; ৱিভ. ২২৫).
কো পনেত্থ আহাৰো কিং আহৰতীতি? কবড়ীকাৰাহাৰো ওজট্ঠমকৰূপানি আহৰতি ফস্সাহাৰো তিস্সো ৱেদনা, মনোসঞ্চেতনাহাৰো তযো ভৱে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰো পটিসন্ধিনামৰূপন্তি.
কথং? কবড়ীকাৰাহাৰো তাৱ মুখে ঠপিতমত্তেযেৱ অট্ঠ ৰূপানি সমুট্ঠাপেতি, দন্তৱিচুণ্ণিতং পন অজ্ঝোহৰিযমানং একেকং সিত্থং অট্ঠট্ঠৰূপানি সমুট্ঠাপেতিযেৱ. এৱং কবড়ীকাৰাহাৰো ওজট্ঠমকৰূপানি আহৰতি. ফস্সাহাৰো পন সুখৱেদনীযো ফস্সো উপ্পজ্জমানোযেৱ সুখং ৱেদনং আহৰতি, দুক্খৱেদনীযো দুক্খং, অদুক্খমসুখৱেদনীযো অদুক্খমসুখন্তি এৱং সব্বথাপি ফস্সাহাৰো তিস্সো ৱেদনা আহৰতি.
মনোসঞ্চেতনাহাৰো কামভৱূপগং কম্মং কামভৱং আহৰতি, ৰূপাৰূপভৱূপগানি তং তং ভৱং. এৱং সব্বথাপি মনোসঞ্চেতনাহাৰো তযো ভৱে আহৰতি. ৱিঞ্ঞাণাহাৰো পন যে চ পটিসন্ধিক্খণে তংসম্পযুত্তকা তযো খন্ধা, যানি চ তিসন্ততিৱসেন তিংস ৰূপানি উপ্পজ্জন্তি, সহজাতাদিপচ্চযনযেন তানি আহৰতীতি ৱুচ্চতি. এৱং ৱিঞ্ঞাণাহাৰো পটিসন্ধিনামৰূপং আহৰতীতি. এত্থ চ ‘‘মনোসঞ্চেতনা তযো ভৱে আহৰতী’’তি সাসৱকুসলাকুসলচেতনাৱ ৱুত্তা. ‘‘ৱিঞ্ঞাণং পটিসন্ধিনামৰূপং আহৰতী’’তি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণমেৱ ৱুত্তং. অৱিসেসেন পন তংসম্পযুত্ততংসমুট্ঠানধম্মানং আহৰণতোপেতে ‘‘আহাৰা’’তি ৱেদিতব্বা.
এতেসু চতূসু আহাৰেসু কবড়ীকাৰাহাৰো উপত্থম্ভেন্তো আহাৰকিচ্চং সাধেতি, ফস্সো ফুসন্তোযেৱ মনোসঞ্চেতনা আযূহমানাৱ, ৱিঞ্ঞাণং ৱিজানন্তমেৱ. কথং? কবড়ীকাৰাহাৰো হি উপত্থম্ভেন্তোযেৱ কাযট্ঠপনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি. কম্মজনিতোপি হি অযং কাযো কবড়ীকাৰাহাৰেন উপত্থদ্ধো দসপি ৱস্সানি ৱস্সসতম্পি যাৱ আযুপৰিমাণা তিট্ঠতি. যথা কিং? যথা মাতুযা জনিতোপি দাৰকো ধাতিযা থঞ্ঞাদীনি পাযেত্ৱা পোসিযমানো চিৰং তিট্ঠতি, যথা চ উপত্থম্ভেন উপত্থম্ভিতং গেহং. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘যথা, মহাৰাজ, গেহে পপতন্তে অঞ্ঞেন দাৰুনা উপত্থম্ভিতং সন্তং এৱ তং গেহং ন পততি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অযং কাযো আহাৰট্ঠিতিকো আহাৰং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.
এৱং কবড়ীকাৰো আহাৰো উপত্থম্ভেন্তো আহাৰকিচ্চং সাধেতি.
এৱং সাধেন্তোপি চ কবড়ীকাৰো আহাৰো দ্ৱিন্নং ৰূপসন্ততীনং পচ্চযো হোতি আহাৰসমুট্ঠানস্স চ উপাদিণ্ণকস্স চ. কম্মজানং অনুপালকো হুত্ৱা পচ্চযো হোতি, আহাৰসমুট্ঠানানং জনকো হুত্ৱাতি. ফস্সো পন সুখাদিৱত্থুভূতং আৰম্মণং ফুসন্তোযেৱ সুখাদিৱেদনাপৱত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি. মনোসঞ্চেতনা কুসলাকুসলকম্মৱসেন আযূহমানাযেৱ ভৱমূলনিপ্ফাদনতো সত্তানং ঠিতিযা হোতি. ৱিঞ্ঞাণং ৱিজানন্তমেৱ নামৰূপপ্পৱত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতীতি.
এৱং উপত্থম্ভনাদিৱসেন আহাৰকিচ্চং সাধযমানেসু পনেতেসু চত্তাৰি ভযানি দট্ঠব্বানি. সেয্যথিদং – কবড়ীকাৰাহাৰে নিকন্তিযেৱ ভযং, ফস্সে উপগমনমেৱ, মনোসঞ্চেতনায আযূহনমেৱ, ৱিঞ্ঞাণে অভিনিপাতোযেৱ ভযন্তি. কিং কাৰণা? কবড়ীকাৰাহাৰে হি নিকন্তিং কত্ৱা সীতাদীনং পুৰক্খতা সত্তা আহাৰত্থায মুদ্দাগণনাদিকম্মানি কৰোন্তা অনপ্পকং দুক্খং নিগচ্ছন্তি. একচ্চে চ ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৱাপি ৱেজ্জকম্মাদিকায অনেসনায আহাৰং পৰিযেসন্তা দিট্ঠেৱ ধম্মে গাৰয্হা হোন্তি, সম্পৰাযেপি, ‘‘তস্স সঙ্ঘাটিপি আদিত্তা সম্পজ্জলিতা’’তিআদিনা লক্খণসংযুত্তে (সং. নি. ২.২১৮) ৱুত্তনযেন সমণপেতা হোন্তি. ইমিনা তাৱ কাৰণেন কবড়ীকাৰে আহাৰে নিকন্তি এৱ ভযন্তি ৱেদিতব্বা.
ফস্সং উপগচ্ছন্তাপি ফস্সস্সাদিনো পৰেসং ৰক্খিতগোপিতেসু দাৰাদীসু ভণ্ডেসু অপৰজ্ঝন্তি, তে সহ ভণ্ডেন ভণ্ডসামিকা গহেত্ৱা খণ্ডাখণ্ডিকং ৱা ছিন্দিত্ৱা সঙ্কাৰকূটে ছড্ডেন্তি, ৰঞ্ঞো ৱা নিয্যাদেন্তি. ততো তে ৰাজা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰাপেতি. কাযস্স চ ভেদা দুগ্গতি তেসং পাটিকঙ্খা হোতি. ইতি ফস্সস্সাদমূলকং দিট্ঠধম্মিকম্পি সম্পৰাযিকম্পি ভযং সব্বমাগতমেৱ হোতি. ইমিনা কাৰণেন ফস্সাহাৰে উপগমনমেৱ ভযন্তি ৱেদিতব্বং.
কুসলাকুসলকম্মাযূহনে পন তম্মূলকং তীসু ভৱেসু ভযং সব্বং আগতমেৱ হোতি. ইমিনা কাৰণেন মনোসঞ্চেতনাহাৰে আযূহনমেৱ ভযন্তি ৱেদিতব্বং.
পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণঞ্চ যস্মিং যস্মিং ঠানে অভিনিপততি, তস্মিং তস্মিং ঠানে পটিসন্ধিনামৰূপং গহেত্ৱাৱ নিব্বত্ততি. তস্মিঞ্চ নিব্বত্তে সব্বভযানি নিব্বত্তানিযেৱ হোন্তি তম্মূলকত্তাতি ইমিনা কাৰণেন ৱিঞ্ঞাণাহাৰে অভিনিপাতোযেৱ ভযন্তি ৱেদিতব্বোতি.
কিংনিদানাতিআদীসু নিদানাদীনি সব্বানেৱ কাৰণৱেৱচনানি. কাৰণঞ্হি যস্মা ফলং নিদেতি, ‘‘হন্দ নং গণ্হথা’’তি অপ্পেতি ৱিয, তস্মা নিদানন্তি ৱুচ্চতি. যস্মা তং ততো সমুদেতি জাযতি পভৱতি, তস্মা সমুদযো জাতি পভৱোতি ৱুচ্চতি. অযং পনেত্থ পদত্থো – কিংনিদানং এতেসন্তি কিংনিদানা. কো সমুদযো এতেসন্তি কিংসমুদযা. কা জাতি এতেসন্তি কিংজাতিকা. কো পভৱো এতেসন্তি কিংপভৱা. যস্মা পন তেসং তণ্হা যথাৱুত্তেন অত্থেন নিদানঞ্চেৱ সমুদযো চ জাতি চ পভৱো চ, তস্মা ‘‘তণ্হানিদানা’’তিআদিমাহ. এৱং সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.
এত্থ চ ইমে চত্তাৰো আহাৰা তণ্হানিদানাতি পটিসন্ধিং আদিং কত্ৱা অত্তভাৱসঙ্খাতানং আহাৰানং পুৰিমতণ্হানং ৱসেন নিদানং ৱেদিতব্বং. কথং? পটিসন্ধিক্খণে তাৱ পৰিপুণ্ণাযতনানং সত্তানং সত্তসন্ততিৱসেন, সেসানং ততো ঊনঊনসন্ততিৱসেন উপ্পন্নৰূপব্ভন্তৰং জাতা ওজা অত্থি, অযং তণ্হানিদানো উপাদিণ্ণককবড়ীকাৰাহাৰো. পটিসন্ধিচিত্তসম্পযুত্তা পন ফস্সচেতনা সযঞ্চ চিত্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ইমে তণ্হানিদানা উপাদিণ্ণক-ফস্সমনোসঞ্চেতনা-ৱিঞ্ঞাণাহাৰাতি এৱং তাৱ পুৰিমতণ্হানিদানা পটিসন্ধিকা আহাৰা. যথা চ পটিসন্ধিকা, এৱং ততো পৰং পঠমভৱঙ্গচিত্তক্খণাদিনিব্বত্তাপি ৱেদিতব্বা.
যস্মা পন ভগৱা ন কেৱলং আহাৰানমেৱ নিদানং জানাতি, আহাৰনিদানভূতায তণ্হাযপি, তণ্হায নিদানানং ৱেদনাদীনম্পি নিদানং জানাতিযেৱ, তস্মা তণ্হা চাযং, ভিক্খৱে, কিংনিদানাতিআদিনা নযেন ৱট্টং দস্সেত্ৱা ৱিৱট্টং দস্সেসি. ইমস্মিঞ্চ পন ঠানে ভগৱা অতীতাভিমুখং দেসনং কত্ৱা অতীতেন ৱট্টং দস্সেতি. কথং? আহাৰৱসেন হি অযং অত্তভাৱো গহিতো.
তণ্হাতি ইমস্সত্তভাৱস্স জনকং কম্মং, ৱেদনাফস্সসড়াযতননামৰূপৱিঞ্ঞাণানি যস্মিং অত্তভাৱে ঠত্ৱা কম্মং আযূহিতং, তং দস্সেতুং ৱুত্তানি, অৱিজ্জাসঙ্খাৰা তস্সত্তভাৱস্স জনকং কম্মং. ইতি দ্ৱীসু ঠানেসু অত্তভাৱো, দ্ৱীসু তস্স জনকং কম্মন্তি সঙ্খেপেন কম্মঞ্চেৱ কম্মৱিপাকঞ্চাতি, দ্ৱেপি ধম্মে দস্সেন্তেন অতীতাভিমুখং দেসনং কত্ৱা অতীতেন ৱট্টং দস্সিতং.
তত্ৰাযং দেসনা অনাগতস্স অদস্সিতত্তা অপৰিপুণ্ণাতি ন দট্ঠব্বা. নযতো পন পৰিপুণ্ণাত্ৱেৱ দট্ঠব্বা. যথা হি চক্খুমা পুৰিসো উদকপিট্ঠে নিপন্নং সুংসুমাৰং দিস্ৱা তস্স পৰভাগং ওলোকেন্তো গীৱং পস্সেয্য, ওৰতো পিট্ঠিং, পৰিযোসানে নঙ্গুট্ঠমূলং, হেট্ঠা কুচ্ছিং ওলোকেন্তো পন উদকগতং অগ্গনঙ্গুট্ঠঞ্চেৱ চত্তাৰো চ হত্থপাদে ন পস্সেয্য, সো ন এত্তাৱতা ‘‘অপৰিপুণ্ণো সুংসুমাৰো’’তি গণ্হাতি, নযতো পন পৰিপুণ্ণোত্ৱেৱ গণ্হাতি, এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বং.
উদকপিট্ঠে নিপন্নসুংসুমাৰো ৱিয হি তেভূমকৱট্টং. তীৰে ঠিতো চক্খুমা পুৰিসো ৱিয যোগাৱচৰো. তেন পুৰিসেন উদকপিট্ঠে সুংসুমাৰস্স দিট্ঠকালো ৱিয যোগিনা আহাৰৱসেন ইমস্সত্তভাৱস্স দিট্ঠকালো. পৰতো গীৱায দিট্ঠকালো ৱিয ইমস্সত্তভাৱস্স জনিকায তণ্হায দিট্ঠকালো. পিট্ঠিযা দিট্ঠকালো ৱিয যস্মিং অত্তভাৱে তণ্হাসঙ্খাতং কম্মং কতং, ৱেদনাদিৱসেন তস্স দিট্ঠকালো. নঙ্গুট্ঠমূলস্স দিট্ঠকালো ৱিয তস্সত্তভাৱস্স জনকানং অৱিজ্জাসঙ্খাৰানং দিট্ঠকালো. হেট্ঠা কুচ্ছিং ওলোকেন্তস্স পন অগ্গনঙ্গুট্ঠঞ্চেৱ চত্তাৰো চ হত্থপাদে অদিস্ৱাপি ‘‘অপৰিপুণ্ণো সুংসুমাৰো’’তি অগহেত্ৱা নযতো পৰিপুণ্ণোত্ৱেৱ গহণং ৱিয যত্থ যত্থ পচ্চযৱট্টং পাড়িযং ন আগতং, তত্থ তত্থ ‘‘দেসনা অপৰিপুণ্ণা’’তি অগহেত্ৱা নযতো পৰিপুণ্ণাত্ৱেৱ গহণং ৱেদিতব্বং. তত্থ চ আহাৰতণ্হানং অন্তৰে একো সন্ধি, তণ্হাৱেদনানং অন্তৰে একো, ৱিঞ্ঞাণসঙ্খাৰানং অন্তৰে একোতি এৱং তিসন্ধিচতুসঙ্খেপমেৱ ৱট্টং দস্সিতন্তি. পঠমং.
২. মোড়িযফগ্গুনসুত্তৱণ্ণনা
১২. দুতিযে সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহাযাতি ইমস্মিংযেৱ ঠানে ভগৱা দেসনং নিট্ঠাপেসি. কস্মা? দিট্ঠিগতিকস্স নিসিন্নত্তা. তস্সঞ্হি পৰিসতি মোড়িযফগ্গুনো নাম ভিক্খু দিট্ঠিগতিকো নিসিন্নো. অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘অযং উট্ঠহিত্ৱা মং পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি, অথস্সাহং ৱিস্সজ্জেস্সামী’’তি পুচ্ছায ওকাসদানত্থং দেসনং নিট্ঠাপেসি. মোড়িযফগ্গুনোতি মোড়ীতি চূড়া ৱুচ্চতি. যথাহ –
‘‘ছেত্ৱান মোড়িং ৱৰগন্ধৱাসিতং
ৱেহাযসং উক্খিপি সক্যপুঙ্গৱো;
ৰতনচঙ্কোটৱৰেন ৱাসৱো,
সহস্সনেত্তো সিৰসা পটিগ্গহী’’তি.
সা তস্স গিহিকালে মহন্তা অহোসি. তেনস্স ‘‘মোড়িযফগ্গুনো’’তি সঙ্খা উদপাদি. পব্বজিতম্পি নং তেনেৱ নামেন সঞ্জানন্তি. এতদৱোচাতি দেসনানুসন্ধিং ঘটেন্তো এতং ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰং আহাৰেতী’’তি ৱচনং অৱোচ. তস্সত্থো – ভন্তে, কো নাম সো, যো এতং ৱিঞ্ঞাণাহাৰং খাদতি ৱা ভুঞ্জতি ৱাতি?
কস্মা পনাযং ইতৰে তযো আহাৰে অপুচ্ছিত্ৱা ইমমেৱ পুচ্ছতীতি? জানামীতি লদ্ধিযা. সো হি মহন্তে পিণ্ডে কত্ৱাৱ কবড়ীকাৰাহাৰং ভুঞ্জন্তে পস্সতি, তেনস্স তং জানামীতি লদ্ধি. তিত্তিৰৱট্টকমোৰকুক্কুটাদযো পন মাতুসম্ফস্সেন যাপেন্তে দিস্ৱা ‘‘এতে ফস্সাহাৰেন যাপেন্তী’’তি তস্স লদ্ধি. কচ্ছপা পন অত্তনো উতুসমযে মহাসমুদ্দতো নিক্খমিত্ৱা সমুদ্দতীৰে ৱালিকন্তৰে অণ্ডানি ঠপেত্ৱা ৱালিকায পটিচ্ছাদেত্ৱা মহাসমুদ্দমেৱ ওতৰন্তি. তানি মাতুঅনুস্সৰণৱসেন ন পূতীনি হোন্তি. তানি মনোসঞ্চেতনাহাৰেন যাপেন্তীতি তস্স লদ্ধি. কিঞ্চাপি থেৰস্স অযং লদ্ধি, ন পন এতায লদ্ধিযা ইমং পঞ্হং পুচ্ছতি. দিট্ঠিগতিকো হি উম্মত্তকসদিসো. যথা উম্মত্তকো পচ্ছিং গহেত্ৱা অন্তৰৱীথিং ওতিণ্ণো গোমযম্পি পাসাণম্পি গূথম্পি খজ্জখণ্ডম্পি তং তং মনাপম্পি অমনাপম্পি গহেত্ৱা পচ্ছিযং পক্খিপতি. এৱমেৱ দিট্ঠিগতিকো যুত্তম্পি অযুত্তম্পি পুচ্ছতি. সো ‘‘কস্মা ইমং পুচ্ছসী’’তি ন নিগ্গহেতব্বো, পুচ্ছিতপুচ্ছিতট্ঠানে পন গহণমেৱ নিসেধেতব্বং. তেনেৱ নং ভগৱা ‘‘কস্মা এৱং পুচ্ছসী’’তি অৱত্ৱা গহিতগাহমেৱ তস্স মোচেতুং নো কল্লো পঞ্হোতিআদিমাহ.
তত্থ নো কল্লোতি অযুত্তো. আহাৰেতীতি অহং ন ৱদামীতি অহং কোচি সত্তো ৱা পুগ্গলো ৱা আহাৰেতীতি ন ৱদামি. আহাৰেতীতি চাহং ৱদেয্যন্তি যদি অহং আহাৰেতীতি ৱদেয্যং. তত্ৰস্স কল্লো পঞ্হোতি তস্মিং মযা এৱং ৱুত্তে অযং পঞ্হো যুত্তো ভৱেয্য. কিস্স নু খো, ভন্তে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰোতি, ভন্তে, অযং ৱিঞ্ঞাণাহাৰো কতমস্স ধম্মস্স পচ্চযোতি অত্থো. তত্ৰ কল্লং ৱেয্যাকৰণন্তি তস্মিং এৱং পুচ্ছিতে পঞ্হে ইমং ৱেয্যাকৰণং যুত্তং ‘‘ৱিঞ্ঞাণাহাৰো আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তিযা পচ্চযো’’তি. এত্থ চ ৱিঞ্ঞাণাহাৰোতি পটিসন্ধিচিত্তং. আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তীতি তেনেৱ ৱিঞ্ঞাণেন সহুপ্পন্ননামৰূপং. তস্মিং ভূতে সতি সড়াযতনন্তি তস্মিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তিসঙ্খাতে নামৰূপে জাতে সতি সড়াযতনং হোতীতি অত্থো.
সড়াযতনপচ্চযা ফস্সোতি ইধাপি ভগৱা উত্তৰি পঞ্হস্স ওকাসং দেন্তো দেসনং নিট্ঠাপেসি. দিট্ঠিগতিকো হি নৱপুচ্ছং উপ্পাদেতুং ন সক্কোতি, নিদ্দিট্ঠং নিদ্দিট্ঠংযেৱ পন গণ্হিত্ৱা পুচ্ছতি, তেনস্স ভগৱা ওকাসং অদাসি. অত্থো পনস্স সব্বপদেসু ৱুত্তনযেনেৱ গহেতব্বো. ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ভৱতী’’তি কস্মা ন পুচ্ছতি? দিট্ঠিগতিকস্স হি সত্তো নাম ভূতো নিব্বত্তোযেৱাতি লদ্ধি, তস্মা অত্তনো লদ্ধিৱিৰুদ্ধং ইদন্তি ন পুচ্ছতি. অপিচ ইদপ্পচ্চযা ইদং ইদপ্পচ্চযা ইদন্তি বহূসু ঠানেসু কথিতত্তা সঞ্ঞত্তিং উপগতো, তেনাপি ন পুচ্ছতি. সত্থাপি ‘‘ইমস্স বহুং পুচ্ছন্তস্সাপি তিত্তি নত্থি, তুচ্ছপুচ্ছমেৱ পুচ্ছতী’’তি ইতো পট্ঠায দেসনং একাবদ্ধং কত্ৱা দেসেসি. ছন্নং ত্ৱেৱাতি যতো পট্ঠায দেসনাৰুড়্হং, তমেৱ গহেত্ৱা দেসনং ৱিৱট্টেন্তো এৱমাহ. ইমস্মিং পন সুত্তে ৱিঞ্ঞাণনামৰূপানং অন্তৰে একো সন্ধি, ৱেদনাতণ্হানং অন্তৰে একো, ভৱজাতীনং অন্তৰে একোতি. দুতিযং.
৩. সমণব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা
১৩. ততিযে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱাতি সচ্চানি পটিৱিজ্ঝিতুং অসমত্থা বাহিৰকসমণব্ৰাহ্মণা. জৰামৰণং নপ্পজানন্তীতিআদীসু জৰামৰণং ন জানন্তি দুক্খসচ্চৱসেন, জৰামৰণসমুদযং ন জানন্তি সহ তণ্হায জাতি জৰামৰণস্স সমুদযোতি সমুদযসচ্চৱসেন, জৰামৰণনিৰোধং ন জানন্তি নিৰোধসচ্চৱসেন, পটিপদং ন জানন্তি মগ্গসচ্চৱসেন. জাতিং ন জানন্তি দুক্খসচ্চৱসেন, জাতিসমুদযং ন জানন্তি সহ তণ্হায ভৱো জাতিসমুদযোতি সমুদযসচ্চৱসেন. এৱং সহ তণ্হায সমুদযং যোজেত্ৱা সব্বপদেসু চতুসচ্চৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱাতি এত্থ অৰিযমগ্গো সামঞ্ঞঞ্চেৱ ব্ৰহ্মঞ্ঞঞ্চ. উভযত্থাপি পন অত্থো নাম অৰিযফলং ৱেদিতব্বং. ইতি ভগৱা ইমস্মিং সুত্তে একাদসসু ঠানেসু চত্তাৰি সচ্চানি কথেসীতি. ততিযং.
৪. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা
১৪. চতুত্থে ইমে ধম্মে কতমে ধম্মেতি এত্তকং পপঞ্চং কত্ৱা কথিতং, দেসনং পটিৱিজ্ঝিতুং সমত্থানং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযেন ইমে ধম্মে নপ্পজানন্তীতিআদি ৱুত্তং. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. চতুত্থং.
৫. কচ্চানগোত্তসুত্তৱণ্ণনা
১৫. পঞ্চমে সম্মাদিট্ঠি সম্মাদিট্ঠীতি যং পণ্ডিতা দেৱমনুস্সা তেসু তেসু ঠানেসু সম্মাদস্সনং ৱদন্তি, সব্বম্পি তং দ্ৱীহি পদেহি সঙ্খিপিত্ৱা পুচ্ছতি. দ্ৱযনিস্সিতোতি দ্ৱে কোট্ঠাসে নিস্সিতো. যেভুয্যেনাতি ইমিনা ঠপেত্ৱা অৰিযপুগ্গলে সেসমহাজনং দস্সেতি. অত্থিতন্তি সস্সতং. নত্থিতন্তি উচ্ছেদং. লোকসমুদযন্তি লোকো নাম সঙ্খাৰলোকো, তস্স নিব্বত্তি. সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতোতি সম্মাপঞ্ঞা নাম সৱিপস্সনা মগ্গপঞ্ঞা, তায পস্সন্তস্সাতি অত্থো. যা লোকে নত্থিতাতি সঙ্খাৰলোকে নিব্বত্তেসু ধম্মেসু পঞ্ঞাযন্তেস্ৱেৱ যা নত্থীতি উচ্ছেদদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য, সা ন হোতীতি অত্থো. লোকনিৰোধন্তি সঙ্খাৰানং ভঙ্গং. যা লোকে অত্থিতাতি সঙ্খাৰলোকে ভিজ্জমানেসু ধম্মেসু পঞ্ঞাযন্তেস্ৱেৱ যা অত্থীতি সস্সতদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য, সা ন হোতীতি অত্থো.
অপিচ লোকসমুদযন্তি অনুলোমপচ্চযাকাৰং. লোকনিৰোধন্তি পটিলোমপচ্চযাকাৰং. লোকনিস্সযে পস্সন্তস্সাপি হি পচ্চযানং অনুচ্ছেদেন পচ্চযুপ্পন্নস্স অনুচ্ছেদং পস্সতো যা নত্থীতি উচ্ছেদদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য, সা ন হোতি. পচ্চযনিৰোধং পস্সন্তস্সাপি পচ্চযনিৰোধেন পচ্চযুপ্পন্ননিৰোধং পস্সতো যা অত্থীতি সস্সতদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য, সা ন হোতীতি অযম্পেত্থ অত্থো.
উপযুপাদানাভিনিৱেসৱিনিবন্ধোতি উপযেহি চ উপাদানেহি চ অভিনিৱেসেহি চ ৱিনিবন্ধো. তত্থ উপযাতি দ্ৱে উপযা তণ্হুপযো চ দিট্ঠুপযো চ. উপাদানাদীসুপি এসেৱ নযো. তণ্হাদিট্ঠিযো হি যস্মা অহং মমন্তিআদীহি আকাৰেহি তেভূমকধম্মে উপেন্তি উপগচ্ছন্তি, তস্মা উপযাতি ৱুচ্চন্তি. যস্মা পন তে ধম্মে উপাদিযন্তি চেৱ অভিনিৱিসন্তি চ, তস্মা উপাদানাতি চ অভিনিৱেসাতি চ ৱুচ্চন্তি. তাহি চাযং লোকো ৱিনিবন্ধো. তেনাহ ‘‘উপযুপাদানাভিনিৱেসৱিনিবন্ধো’’তি.
তঞ্চাযন্তি তঞ্চ উপযুপাদানং অযং অৰিযসাৱকো. চেতসো অধিট্ঠানন্তি চিত্তস্স পতিট্ঠানভূতং. অভিনিৱেসানুসযন্তি অভিনিৱেসভূতঞ্চ অনুসযভূতঞ্চ. তণ্হাদিট্ঠীসু হি অকুসলচিত্তং পতিট্ঠাতি, তা চ তস্মিং অভিনিৱিসন্তি চেৱ অনুসেন্তি চ, তস্মা তদুভযং চেতসো অধিট্ঠানং অভিনিৱেসানুসযন্তি চ আহ. ন উপেতীতি ন উপগচ্ছতি. ন উপাদিযতীতি ন গণ্হাতি. নাধিট্ঠাতীতি ন অধিট্ঠাতি, কিন্তি? অত্তা মেতি. দুক্খমেৱাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধমত্তমেৱ. ন কঙ্খতীতি ‘‘দুক্খমেৱ উপ্পজ্জতি, দুক্খং নিৰুজ্ঝতি, ন অঞ্ঞো এত্থ সত্তো নাম অত্থী’’তি কঙ্খং ন কৰোতি. ন ৱিচিকিচ্ছতীতি ন ৱিচিকিচ্ছং উপ্পাদেতি.
অপৰপ্পচ্চযাতি ন পৰপ্পচ্চযেন, অঞ্ঞস্স অপত্তিযাযেত্ৱা অত্তপচ্চক্খঞাণমেৱস্স এত্থ হোতীতি. এত্তাৱতা খো, কচ্চান, সম্মাদিট্ঠি হোতীতি এৱং সত্তসঞ্ঞায পহীনত্তা এত্তকেন সম্মাদস্সনং নাম হোতীতি মিস্সকসম্মাদিট্ঠিং আহ. অযমেকো অন্তোতি এস একো নিকূটন্তো লামকন্তো পঠমকং সস্সতং. অযং দুতিযোতি এস দুতিযো সব্বং নত্থীতি উপ্পজ্জনকদিট্ঠিসঙ্খাতো নিকূটন্তো লামকন্তো দুতিযকো উচ্ছেদোতি অত্থো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি. পঞ্চমং.
৬. ধম্মকথিকসুত্তৱণ্ণনা
১৬. ছট্ঠে নিব্বিদাযাতি নিব্বিন্দনত্থায. ৱিৰাগাযাতি ৱিৰজ্জনত্থায. নিৰোধাযাতি নিৰুজ্ঝনত্থায. পটিপন্নো হোতীতি এত্থ সীলতো পট্ঠায যাৱ অৰহত্তমগ্গা পটিপন্নোতি ৱেদিতব্বো. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নোতি লোকুত্তৰস্স নিব্বানধম্মস্স অনুধম্মভূতং পটিপদং পটিপন্নো. অনুধম্মভূতন্তি অনুৰূপসভাৱভূতং. নিব্বিদা ৱিৰাগা নিৰোধাতি নিব্বিদায চেৱ ৱিৰাগেন চ নিৰোধেন চ. অনুপাদা ৱিমুত্তোতি চতূহি উপাদানেহি কিঞ্চি ধম্মং অনুপাদিযিত্ৱা ৱিমুত্তো. দিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তোতি দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বানপ্পত্তো. অলং ৱচনাযাতি, এৱং ৱত্তব্বতং অৰহতি, যুত্তো অনুচ্ছৱিকোতি অত্থো. এৱমেত্থ একেন নযেন ধম্মকথিকস্স পুচ্ছা কথিতা, দ্ৱীহি তং ৱিসেসেত্ৱা সেক্খাসেক্খভূমিযো নিদ্দিট্ঠাতি. ছট্ঠং.
৭. অচেলকস্সপসুত্তৱণ্ণনা
১৭. সত্তমে অচেলো কস্সপোতি লিঙ্গেন অচেলো নিচ্চেলো, নামেন কস্সপো. দূৰতোৱাতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন পৰিৱুতং আগচ্ছন্তং দূৰতো এৱ অদ্দস. কিঞ্চিদেৱ দেসন্তি কিঞ্চিদেৱ কাৰণং. ওকাসন্তি পঞ্হব্যাকৰণস্স খণং কালং. অন্তৰঘৰন্তি ‘‘ন পল্লত্থিকায অন্তৰঘৰে নিসীদিস্সামী’’তি এত্থ অন্তোনিৱেসনং অন্তৰঘৰং. ‘‘ওক্খিত্তচক্খু অন্তৰঘৰে গমিস্সামী’’তি এত্থ ইন্দখীলতো পট্ঠায অন্তোগামো. ইধাপি অযমেৱ অধিপ্পেতো. যদাকঙ্খসীতি যং ইচ্ছসি.
কস্মা পন ভগৱা কথেতুকামো যাৱততিযং পটিক্খিপীতি? গাৰৱজননত্থং. দিট্ঠিগতিকা হি খিপ্পং কথিযমানে গাৰৱং ন কৰোন্তি, ‘‘সমণং গোতমং উপসঙ্কমিতুম্পি পুচ্ছিতুম্পি সুকৰং, পুচ্ছিতমত্তেযেৱ কথেতী’’তি ৱচনম্পি ন সদ্দহন্তি. দ্ৱে তযো ৱাৰে পটিক্খিত্তে পন গাৰৱং কৰোন্তি, ‘‘সমণং গোতমং উপসঙ্কমিতুম্পি পঞ্হং পুচ্ছিতুম্পি দুক্কৰ’’ন্তি যাৱততিযং যাচিতে কথিযমানং সুস্সূসন্তি সদ্দহন্তি. ইতি ভগৱা ‘‘অযং সুস্সূসিস্সতি সদ্দহিস্সতী’’তি যাৱততিযং যাচাপেত্ৱা কথেসি. অপিচ যথা ভিসক্কো তেলং ৱা ফাণিতং ৱা পচন্তো মুদুপাকখৰপাকানং পাককালং আগমযমানো পাককালং অনতিক্কমিত্ৱাৱ ওতাৰেতি. এৱং ভগৱা সত্তানং ঞাণপৰিপাকং আগমযমানো ‘‘এত্তকেন কালেন ইমস্স ঞাণং পৰিপাকং গমিস্সতী’’তি ঞত্ৱাৱ যাৱততিযং যাচাপেসি.
মা হেৱং, কস্সপাতি, কস্সপ, মা এৱং ভণি. সযংকতং দুক্খন্তি হি ৱত্তুং ন ৱট্টতি, অত্তা নাম কোচি দুক্খস্স কাৰকো নত্থীতি দীপেতি. পৰতোপি এসেৱ নযো. অধিচ্চসমুপ্পন্নন্তি অকাৰণেন যদিচ্ছায উপ্পন্নং. ইতি পুট্ঠো সমানোতি কস্মা এৱমাহ? এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অযং ‘সযংকতং দুক্খ’ন্তিআদিনা পুট্ঠো ‘মা হেৱ’ন্তি ৱদতি, ‘নত্থী’তি পুট্ঠো ‘অত্থী’তি ৱদতি. ‘ভৱং গোতমো দুক্খং ন জানাতি ন পস্সতী’তি পুট্ঠো ‘জানামি খ্ৱাহ’ন্তি ৱদতি. কিঞ্চি নু খো মযা ৱিৰজ্ঝিত্ৱা পুচ্ছিতো’’তি মূলতো পট্ঠায অত্তনো পুচ্ছমেৱ সোধেন্তো এৱমাহ. আচিক্খতু চ মে, ভন্তে, ভগৱাতি ইধ সত্থৰি সঞ্জাতগাৰৱো ‘‘ভৱ’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘ভগৱা’’তি ৱদতি.
সো কৰোতীতিআদি, ‘‘সযংকতং দুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা পটিসেধনত্থং ৱুত্তং. এত্থ চ সতোতি ইদং ভুম্মত্থে সামিৱচনং, তস্মা এৱমত্থো দট্ঠব্বো – সো কৰোতি সো পটিসংৱেদযতীতি খো, কস্সপ, আদিম্হিযেৱ এৱং সতি পচ্ছা সযংকতং দুক্খন্তি অযং লদ্ধি হোতি. এত্থ চ দুক্খন্তি ৱট্টদুক্খং অধিপ্পেতং. ইতি ৱদন্তি এতস্স পুৰিমেন আদিসদ্দেন অনন্তৰেন চ সস্সতসদ্দেন সম্বন্ধো হোতি. ‘‘দীপেতি গণ্হাতী’’তি অযং পনেত্থ পাঠসেসো. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি – ইতি এৱং ৱদন্তো আদিতোৱ সস্সতং দীপেতি, সস্সতং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পৰেতি, কাৰকঞ্চ ৱেদকঞ্চ একমেৱ গণ্হন্তং এতং সস্সতং উপগচ্ছতীতি অত্থো.
অঞ্ঞো কৰোতীতিআদি পন ‘‘পৰংকতং দুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা পটিসেধনত্থং ৱুত্তং. ‘‘আদিতো সতো’’তি ইদং পন ইধাপি আহৰিতব্বং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – অঞ্ঞো কৰোতি অঞ্ঞো পটিসংৱেদিযতীতি খো পন, কস্সপ, আদিম্হিযেৱ এৱং সতি, পচ্ছা ‘‘কাৰকো ইধেৱ উচ্ছিজ্জতি, তেন কতং অঞ্ঞো পটিসংৱেদিযতী’’তি এৱং উপ্পন্নায উচ্ছেদদিট্ঠিযা সদ্ধিং সম্পযুত্তায ৱেদনায অভিতুন্নস্স ৱিদ্ধস্স সতো ‘‘পৰংকতং দুক্খ’’ন্তি অযং লদ্ধি হোতীতি. ইতি ৱদন্তিআদি ৱুত্তনযেনেৱ যোজেতব্বং. তত্ৰাযং যোজনা – এৱঞ্চ ৱদন্তো আদিতোৱ উচ্ছেদং দীপেতি, উচ্ছেদং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পৰেতি, এতং উচ্ছেদং উপগচ্ছতীতি অত্থো.
এতে তেতি যে সস্সতুচ্ছেদসঙ্খাতে উভো অন্তে (অনুপগম্ম তথাগতো ধম্মং দেসেতি, এতে তে, কস্সপ, উভো অন্তে) অনুপগম্ম পহায অনল্লীযিত্ৱা মজ্ঝেন তথাগতো ধম্মং দেসেতি, মজ্ঝিমায পটিপদায ঠিতো দেসেতীতি অত্থো. কতৰং ধম্মন্তি চে? যদিদং অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰাতি. এত্থ হি কাৰণতো ফলং, কাৰণনিৰোধেন চস্স নিৰোধো দীপিতো, ন কোচি কাৰকো ৱা ৱেদকো ৱা নিদ্দিট্ঠো. এত্তাৱতা সেসপঞ্হা পটিসেধিতা হোন্তি. উভো অন্তে অনুপগম্মাতি ইমিনা হি ততিযপঞ্হো পটিক্খিত্তো. অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰাতি ইমিনা অধিচ্চসমুপ্পন্নতা চেৱ অজাননঞ্চ পটিক্খিত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
লভেয্যন্তি ইদং সো ভগৱতো সন্তিকে ভিক্খুভাৱং পত্থযমানো আহ. অথ ভগৱা যোনেন খন্ধকে তিত্থিযপৰিৱাসো (মহাৱ. ৮৬) পঞ্ঞত্তো, যং অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সামণেৰভূমিযং ঠিতো ‘‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে আকঙ্খামি উপসম্পদং. স্ৱাহং, ভন্তে, সঙ্ঘং চত্তাৰো মাসে পৰিৱাসং যাচামী’’তিআদিনা নযেন সমাদিযিত্ৱা পৰিৱসতি, তং সন্ধায যো খো, কস্সপ, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বোতিআদিমাহ. তত্থ পব্বজ্জন্তি ৱচনসিলিট্ঠতাৱসেন ৱুত্তং. অপৰিৱসিত্ৱাযেৱ হি পব্বজ্জং লভতি. উপসম্পদত্থিকেন পন নাতিকালেন গামপ্পৱেসনাদীনি অট্ঠ ৱত্তানি পূৰেন্তেন পৰিৱসিতব্বং. আৰদ্ধচিত্তাতি অট্ঠৱত্তপূৰণেন তুট্ঠচিত্তা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনেস তিত্থিযপৰিৱাসো সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায পব্বজ্জক্খন্ধকৱণ্ণনাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৮৬) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
অপিচ মযাতি অযমেত্থ পাঠো, অঞ্ঞত্থ পন ‘‘অপিচ মেত্থা’’তি. পুগ্গলৱেমত্ততা ৱিদিতাতি পুগ্গলনানত্তং ৱিদিতং. ‘‘অযং পুগ্গলো পৰিৱাসাৰহো, অযং ন পৰিৱাসাৰহো’’তি ইদং ময্হং পাকটন্তি দস্সেতি. ততো কস্সপো চিন্তেসি – ‘‘অহো অচ্ছৰিযং বুদ্ধসাসনং, যত্থ এৱং ঘংসিত্ৱা কোট্টেত্ৱা যুত্তমেৱ গণ্হন্তি, অযুত্তং ছড্ডেন্তী’’তি. ততো সুট্ঠুতৰং পব্বজ্জায সঞ্জাতুস্সাহো সচে, ভন্তেতিআদিমাহ. অথ ভগৱা তস্স তিব্বচ্ছন্দতং ৱিদিত্ৱা ‘‘ন কস্সপো পৰিৱাসং অৰহতী’’তি অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ, ভিক্খু, কস্সপং নহাপেত্ৱা পব্বাজেত্ৱা আনেহী’’তি. সো তথা কত্ৱা তং পব্বাজেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. ভগৱা গণে নিসীদিত্ৱা উপসম্পাদেসি. তেন ৱুত্তং অলত্থ খো অচেলো কস্সপো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদন্তি. অচিৰূপসম্পন্নোতিআদি সেসং ব্ৰাহ্মণসংযুত্তে (সং. নি. ১.১৮৭) ৱুত্তমেৱাতি. সত্তমং.
৮. তিম্বৰুকসুত্তৱণ্ণনা
১৮. অট্ঠমে সা ৱেদনাতিআদি ‘‘সযংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা নিসেধনত্থং ৱুত্তং. এত্থাপি সতোতি ভুম্মত্থেযেৱ সামিৱচনং. তত্ৰাযং অত্থদীপনা – ‘‘সা ৱেদনা, সো ৱেদিযতী’’তি খো, তিম্বৰুক, আদিম্হিযেৱ এৱং সতি ‘‘সযংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি অযং লদ্ধি হোতি. এৱঞ্হি সতি ৱেদনায এৱ ৱেদনা কতা হোতি. এৱঞ্চ ৱদন্তো ইমিস্সা ৱেদনায পুব্বেপি অত্থিতং অনুজানাতি, সস্সতং দীপেতি সস্সতং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পৰেতি, এতং সস্সতং উপগচ্ছতীতি অত্থো. পুৰিমঞ্হি অত্থং সন্ধাযেৱেতং ভগৱতা ৱুত্তং ভৱিস্সতি, তস্মা অট্ঠকথাযং তং যোজেত্ৱাৱস্স অত্থো দীপিতো. এৱম্পাহং ন ৱদামীতি অহং ‘‘সা ৱেদনা, সো ৱেদিযতী’’তি এৱম্পি ন ৱদামি. ‘‘সযংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি এৱম্পি ন ৱদামীতি অত্থো.
অঞ্ঞা ৱেদনাতিআদি ‘‘পৰংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা পটিসেধনত্থং ৱুত্তং. ইধাপি অযং অত্থযোজনা –‘‘অঞ্ঞা ৱেদনা অঞ্ঞো ৱেদিযতী’’তি খো, তিম্বৰুক, আদিম্হিযেৱ এৱং সতি পচ্ছা যা পুৰিমপক্খে কাৰকৱেদনা, সা উচ্ছিন্না. তায পন কতং অঞ্ঞো ৱেদিযতীতি এৱং উপ্পন্নায উচ্ছেদদিট্ঠিযা সদ্ধিং সম্পযুত্তায ৱেদনায অভিতুন্নস্স সতো ‘‘পৰংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি অযং লদ্ধি হোতি. এৱঞ্চ ৱদন্তো কাৰকো উচ্ছিন্নো, অঞ্ঞেন পটিসন্ধি গহিতাতি উচ্ছেদং দীপেতি, উচ্ছেদং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পৰেতি, এতং উচ্ছেদং উপগচ্ছতীতি অত্থো. ইধাপি হি ইমানি পদানি অট্ঠকথাযং আহৰিত্ৱা যোজিতানেৱ. ইমস্মিং সুত্তে ৱেদনাসুখদুক্খং কথিতং. তঞ্চ খো ৱিপাকসুখদুক্খমেৱ ৱট্টতীতি ৱুত্তং. অট্ঠমং.
৯. বালপণ্ডিতসুত্তৱণ্ণনা
১৯. নৱমে অৱিজ্জানীৱৰণস্সাতি অৱিজ্জায নিৱাৰিতস্স. এৱমযং কাযো সমুদাগতোতি এৱং অৱিজ্জায নিৱাৰিতত্তা তণ্হায চ সম্পযুত্তত্তাযেৱ অযং কাযো নিব্বত্তো. অযঞ্চেৱ কাযোতি অযঞ্চস্স অত্তনো সৱিঞ্ঞাণকো কাযো. বহিদ্ধা চ নামৰূপন্তি বহিদ্ধা চ পৰেসং সৱিঞ্ঞাণকো কাযো. অত্তনো চ পৰস্স চ পঞ্চহি খন্ধেহি ছহি আযতনেহি চাপি অযং অত্থো দীপেতব্বোৱ. ইত্থেতং দ্ৱযন্তি এৱমেতং দ্ৱযং. দ্ৱযং পটিচ্চ ফস্সোতি অঞ্ঞত্থ চক্খুৰূপাদীনি দ্ৱযানি পটিচ্চ চক্খুসম্ফস্সাদযো ৱুত্তা, ইধ পন অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি আযতনানি. মহাদ্ৱযং নাম কিৰেতং. সড়েৱাযতনানীতি সড়েৱ ফস্সাযতনানি ফস্সকাৰণানি. যেহি ফুট্ঠোতি যেহি কাৰণভূতেহি আযতনেহি উপ্পন্নেন ফস্সেন ফুট্ঠো. অঞ্ঞতৰেনাতি এত্থ পৰিপুণ্ণৱসেন অঞ্ঞতৰতা ৱেদিতব্বা. তত্ৰাতি তস্মিং বালপণ্ডিতানং কাযনিব্বত্তনাদিম্হি. কো অধিপ্পযাসোতি কো অধিকপযোগো.
ভগৱংমূলকাতি ভগৱা মূলং এতেসন্তি ভগৱংমূলকা. ইদং ৱুত্তং হোতি – ইমে, ভন্তে, অম্হাকং ধম্মা পুব্বে কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধেন উপ্পাদিতা, তস্মিং পৰিনিব্বুতে একং বুদ্ধন্তৰং অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ইমে ধম্মে উপ্পাদেতুং সমত্থো নাম নাহোসি, ভগৱতা পন নো ইমে ধম্মা উপ্পাদিতা. ভগৱন্তঞ্হি নিস্সায মযং ইমে ধম্মে আজানাম পটিৱিজ্ঝামাতি এৱং ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মাতি. ভগৱংনেত্তিকাতি ভগৱা হি ধম্মানং নেতা ৱিনেতা অনুনেতা, যথাসভাৱতো পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং নামং গহেত্ৱা দস্সেতাতি ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা নাম হোন্তি. ভগৱংপটিসৰণাতি চতুভূমকধম্মা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স আপাথং আগচ্ছমানা ভগৱতি পটিসৰন্তি নামাতি ভগৱংপটিসৰণা. পটিসৰন্তীতি সমোসৰন্তি. অপিচ মহাবোধিমণ্ডে নিসিন্নস্স ভগৱতো পটিৱেধৱসেন ফস্সো আগচ্ছতি ‘‘অহং ভগৱা কিন্নামো’’তি? ত্ৱং ফুসনট্ঠেন ফস্সো নাম. ৱেদনা, সঞ্ঞা, সঙ্খাৰা, ৱিঞ্ঞাণং আগচ্ছতি ‘‘অহং ভগৱা কিন্নাম’’ন্তি, ত্ৱং ৱিজাননট্ঠেন ৱিঞ্ঞাণং নামাতি এৱং চতুভূমকধম্মানং যথাসভাৱতো পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং নামং গণ্হন্তো ভগৱা ধম্মে পটিসৰতীতি ভগৱংপটিসৰণা. ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতূতি ভগৱতোৱ এতস্স ভাসিতস্স অত্থো উপট্ঠাতু, তুম্হেযেৱ নো কথেত্ৱা দেথাতি অত্থো.
সা চেৱ অৱিজ্জাতি এত্থ কিঞ্চাপি সা অৱিজ্জা চ তণ্হা চ কম্মং জৱাপেত্ৱা পটিসন্ধিং আকড্ঢিত্ৱা নিৰুদ্ধা, যথা পন অজ্জাপি যং হিয্যো ভেসজ্জং পীতং, তদেৱ ভোজনং ভুঞ্জাতি সৰিক্খকত্তেন তদেৱাতি ৱুচ্চতি, এৱমিধাপি সা চেৱ অৱিজ্জা সা চ তণ্হাতি ইদম্পি সৰিক্খকত্তেন ৱুত্তং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. দুক্খক্খযাযাতি ৱট্টদুক্খস্স খযত্থায. কাযূপগো হোতীতি অঞ্ঞং পটিসন্ধিকাযং উপগন্তা হোতি. যদিদং ব্ৰহ্মচৰিযৱাসোতি যো অযং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযৱাসো, অযং বালতো পণ্ডিতস্স ৱিসেসোতি দস্সেতি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে সব্বোপি সপটিসন্ধিকো পুথুজ্জনো ‘‘বালো’’তি, অপ্পটিসন্ধিকো খীণাসৱো ‘‘পণ্ডিতো’’তি ৱুত্তো. সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামিনো পন ‘‘পণ্ডিতা’’তি ৱা ‘‘বালা’’তি ৱা ন ৱত্তব্বা, ভজমানা পন পণ্ডিতপক্খং ভজন্তি. নৱমং.
১০. পচ্চযসুত্তৱণ্ণনা
২০. দসমে পটিচ্চসমুপ্পাদঞ্চ ৱো ভিক্খৱে, দেসেস্সামি পটিচ্চসমুপ্পন্নে চ ধম্মেতি সত্থা ইমস্মিং সুত্তে পচ্চযে চ পচ্চযনিব্বত্তে চ সভাৱধম্মে দেসেস্সামীতি উভযং আৰভি. উপ্পাদা ৱা তথাগতানন্তি তথাগতানং উপ্পাদেপি, বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসু অনুপ্পন্নেসুপি জাতিপচ্চযা জৰামৰণং, জাতিযেৱ জৰামৰণস্স পচ্চযো. ঠিতাৱ সা ধাতূতি ঠিতোৱ সো পচ্চযসভাৱো, ন কদাচি জাতি জৰামৰণস্স পচ্চযো ন হোতি. ধম্মট্ঠিততা ধম্মনিযামতাতি ইমেহিপি দ্ৱীহি পচ্চযমেৱ কথেতি. পচ্চযেন হি পচ্চযুপ্পন্না ধম্মা তিট্ঠন্তি, তস্মা পচ্চযোৱ ‘‘ধম্মট্ঠিততা’’তি ৱুচ্চতি. পচ্চযো ধম্মে নিযমেতি, তস্মা ‘‘ধম্মনিযামতা’’তি ৱুচ্চতি. ইদপ্পচ্চযতাতি ইমেসং জৰামৰণাদীনং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা, ইদপ্পচ্চযাৱ ইদপ্পচ্চযতা. তন্তি তং পচ্চযং. অভিসম্বুজ্ঝতীতি ঞাণেন অভিসম্বুজ্ঝতি. অভিসমেতীতি ঞাণেন অভিসমাগচ্ছতি. আচিক্খতীতি কথেতি. দেসেতীতি দস্সেতি. পঞ্ঞাপেতীতি জানাপেতি. পট্ঠপেতীতি ঞাণমুখে ঠপেতি. ৱিৱৰতীতি ৱিৱৰিত্ৱা দস্সেতি. ৱিভজতীতি ৱিভাগতো দস্সেতি. উত্তানীকৰোতীতি পাকটং কৰোতি. পস্সথাতি চাহাতি পস্সথ ইতি চ ৱদতি. কিন্তি? জাতিপচ্চযা, ভিক্খৱে, জৰামৰণন্তিআদি.
ইতি খো, ভিক্খৱেতি এৱং খো, ভিক্খৱে. যা তত্ৰাতি যা তেসু ‘‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’ন্তিআদীসু. তথতাতিআদীনি পচ্চযাকাৰস্সেৱ ৱেৱচনানি. সো তেহি তেহি পচ্চযেহি অনূনাধিকেহেৱ তস্স তস্স ধম্মস্স সম্ভৱতো তথতাতি, সামগ্গিং উপগতেসু পচ্চযেসু মুহুত্তম্পি ততো নিব্বত্তানং ধম্মানং অসম্ভৱাভাৱতো অৱিতথতাতি, অঞ্ঞধম্মপচ্চযেহি অঞ্ঞধম্মানুপ্পত্তিতো অনঞ্ঞথতাতি, জৰামৰণাদীনং পচ্চযতো ৱা পচ্চযসমূহতো ৱা ইদপ্পচ্চযতাতি ৱুত্তো. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – ইমেসং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা, ইদপ্পচ্চযা এৱ ইদপ্পচ্চযতা, ইদপ্পচ্চযানং ৱা সমূহো ইদপ্পচ্চযতা. লক্খণং পনেত্থ সদ্দসত্থতো ৱেদিতব্বং.
অনিচ্চন্তি হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চং. এত্থ চ অনিচ্চন্তি ন জৰামৰণং অনিচ্চং, অনিচ্চসভাৱানং পন খন্ধানং জৰামৰণত্তা অনিচ্চং নাম জাতং. সঙ্খতাদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ সঙ্খতন্তি পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৱা কতং. পটিচ্চসমুপ্পন্নন্তি পচ্চযে নিস্সায উপ্পন্নং. খযধম্মন্তি খযসভাৱং. ৱযধম্মন্তি ৱিগচ্ছনকসভাৱং. ৱিৰাগধম্মন্তি ৱিৰজ্জনকসভাৱং. নিৰোধধম্মন্তি নিৰুজ্ঝনকসভাৱং. জাতিযাপি ৱুত্তনযেনেৱ অনিচ্চতা ৱেদিতব্বা. জনকপচ্চযানং ৱা কিচ্চানুভাৱক্খণে দিট্ঠত্তা একেন পৰিযাযেনেত্থ অনিচ্চাতিআদীনি যুজ্জন্তিযেৱ. ভৱাদযো অনিচ্চাদিসভাৱাযেৱ.
সম্মপ্পঞ্ঞাযাতি সৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায. পুব্বন্তন্তি পুৰিমং অতীতন্তি অত্থো. অহোসিং নু খোতিআদীসু ‘‘অহোসিং নু খো ননু খো’’তি সস্সতাকাৰঞ্চ অধিচ্চসমুপ্পত্তিআকাৰঞ্চ নিস্সায অতীতে অত্তনো ৱিজ্জমানতঞ্চ অৱিজ্জমানতঞ্চ কঙ্খতি. কিং কাৰণন্তি ন ৱত্তব্বং, উম্মত্তকো ৱিয বালপুথুজ্জনো যথা ৱা তথা ৱা পৱত্ততি. কিং নু খো অহোসিন্তি জাতিলিঙ্গুপপত্তিযো নিস্সায ‘‘খত্তিযো নু খো অহোসিং, ব্ৰাহ্মণৱেস্সসুদ্দগহট্ঠপব্বজিতদেৱমনুস্সানং অঞ্ঞতৰো’’তি কঙ্খতি. কথং নু খোতি সণ্ঠানাকাৰং নিস্সায ‘‘দীঘো নু খো অহোসিং ৰস্সওদাতকণ্হপমাণিকঅপ্পমাণিকাদীনং অঞ্ঞতৰো’’তি কঙ্খতি. কেচি পন ‘‘ইস্সৰনিম্মানাদীনি নিস্সায ‘কেন নু খো কাৰণেন অহোসি’ন্তি হেতুতো কঙ্খতী’’তি ৱদন্তি. কিং হুত্ৱা কিং অহোসিন্তি জাতিআদীনি নিস্সায ‘‘খত্তিযো হুত্ৱা নু খো ব্ৰাহ্মণো অহোসিং…পে… দেৱো হুত্ৱা মনুস্সো’’তি অত্তনো পৰম্পৰং কঙ্খতি. সব্বত্থেৱ পন অদ্ধানন্তি কালাধিৱচনমেতং. অপৰন্তন্তি অনাগতং অন্তং. ভৱিস্সামি নু খো ননু খোতি সস্সতাকাৰঞ্চ উচ্ছেদাকাৰঞ্চ নিস্সায অনাগতে অত্তনো ৱিজ্জমানতঞ্চ অৱিজ্জমানতঞ্চ কঙ্খতি. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱ.
এতৰহি ৱা পচ্চুপ্পন্নং অদ্ধানন্তি ইদানি ৱা পটিসন্ধিমাদিং কত্ৱা চুতিপৰিযন্তং সব্বম্পি ৱত্তমানকালং গহেত্ৱা. অজ্ঝত্তং কথংকথী ভৱিস্সতীতি অত্তনো খন্ধেসু ৱিচিকিচ্ছী ভৱিস্সতি. অহং নু খোস্মীতি অত্তনো অত্থিভাৱং কঙ্খতি. যুত্তং পনেতন্তি? যুত্তং অযুত্তন্তি কা এত্থ চিন্তা. অপিচেত্থ ইদং ৱত্থুম্পি উদাহৰন্তি – চূড়মাতায কিৰ পুত্তো মুণ্ডো, মহামাতায পুত্তো অমুণ্ডো, তং পুত্তং মুণ্ডেসুং, সো উট্ঠায ‘‘অহং নু খো চূড়মাতায পুত্তো’’তি চিন্তেসি. এৱং অহং নু খোস্মীতি কঙ্খা হোতি. নো নু খোস্মীতি অত্তনো নত্থিভাৱং কঙ্খতি. তত্ৰাপি ইদং ৱত্থু – একো কিৰ মচ্ছে গণ্হন্তো উদকে চিৰট্ঠানেন সীতিভূতং অত্তনো ঊৰুং মচ্ছোতি চিন্তেত্ৱা পহৰি. অপৰো সুসানপস্সে খেত্তং ৰক্খন্তো ভীতো সঙ্কুটিতো সযি, সো পটিবুজ্ঝিত্ৱা অত্তনো জণ্ণুকানি দ্ৱে যক্খাতি চিন্তেত্ৱা পহৰি. এৱং নো নু খোস্মীতি কঙ্খতি.
কিং নু খোস্মীতি খত্তিযোৱ সমানো অত্তনো খত্তিযভাৱং কঙ্খতি. এসেৱ নযো সেসেসুপি. দেৱো পন সমানো দেৱভাৱং অজানন্তো নাম নত্থি, সোপি পন ‘‘অহং ৰূপী নু খো অৰূপী নু খো’’তিআদিনা নযেন কঙ্খতি. খত্তিযাদযো কস্মা ন জানন্তীতি চে? অপচ্চক্খা তেসং তত্থ তত্থ কুলে উপ্পত্তি. গহট্ঠাপি চ পোত্থলিকাদযো পব্বজিতসঞ্ঞিনো, পব্বজিতাপি ‘‘কুপ্পং নু খো মে কম্ম’’ন্তিআদিনা নযেন গহট্ঠসঞ্ঞিনো. মনুস্সাপি চ ৰাজানো ৱিয অত্তনি দেৱসঞ্ঞিনো হোন্তি. কথং নু খোস্মীতি ৱুত্তনযমেৱ. কেৱলঞ্হেত্থ অব্ভন্তৰে জীৱো নাম অত্থীতি গহেত্ৱা তস্স সণ্ঠানাকাৰং নিস্সায ‘‘দীঘো নু খোস্মি ৰস্সচতুৰস্সছড়ংসঅট্ঠংসসোড়সংসাদীনং অঞ্ঞতৰপ্পকাৰো’’তি কঙ্খন্তো কথং নু খোস্মীতি? কঙ্খতীতি ৱেদিতব্বো. সৰীৰসণ্ঠানং পন পচ্চুপ্পন্নং অজানন্তো নাম নত্থি. কুতো আগতো সো কুহিং গামী ভৱিস্সতীতি অত্তভাৱস্স আগতিগতিট্ঠানং কঙ্খন্তো এৱং কঙ্খতি. অৰিযসাৱকস্সাতি ইধ সোতাপন্নো অধিপ্পেতো, ইতৰেপি পন তযো অৱাৰিতাযেৱাতি. দসমং.
আহাৰৱগ্গো দুতিযো.