৩. দসবলৱগ্গো

১. দসবলসুত্তৱণ্ণনা

২১. দসবলৱগ্গস্স পঠমং দুতিযস্সেৱ সঙ্খেপো.

২. দুতিযদসবলসুত্তৱণ্ণনা

২২. দুতিযং ভগৱতা অত্তনো অজ্ঝাসযস্স ৱসেন ৱুত্তং. তত্থ দসবলসমন্নাগতোতি দসহি বলেহি সমন্নাগতো. বলঞ্চ নামেতং দুৱিধং কাযবলঞ্চ ঞাণবলঞ্চ. তেসু তথাগতস্স কাযবলং হত্থিকুলানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং পোৰাণেহি –

‘‘কাড়াৱকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডৰং তম্বপিঙ্গলং;

গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি.(ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪৮; ৱিভ. অট্ঠ. ৭৬০); –

ইমানি দস হত্থিকুলানি. তত্থ কাড়াৱকন্তি পকতিহত্থিকুলং দট্ঠব্বং. যং দসন্নং পুৰিসানং কাযবলং, তং একস্স কাড়াৱকস্স হত্থিনো. যং দসন্নং কাড়াৱকানং বলং, তং একস্স গঙ্গেয্যস্স. যং দসন্নং গঙ্গেয্যানং, তং একস্স পণ্ডৰস্স. যং দসন্নং পণ্ডৰানং, তং একস্স তম্বস্স. যং দসন্নং তম্বানং, তং একস্স পিঙ্গলস্স. যং দসন্নং পিঙ্গলানং, তং একস্স গন্ধহত্থিনো. যং দসন্নং গন্ধহত্থীনং, তং একস্স মঙ্গলস্স. যং দসন্নং মঙ্গলানং, তং একস্স হেমৱতস্স. যং দসন্নং হেমৱতানং, তং একস্স উপোসথস্স. যং দসন্নং উপোসথানং, তং একস্স ছদ্দন্তস্স. যং দসন্নং ছদ্দন্তানং, তং একস্স তথাগতস্স. নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তিপি ইদমেৱ ৱুচ্চতি. তদেতং পকতিহত্থিগণনায হত্থীনং কোটিসহস্সানং, পুৰিসগণনায দসন্নং পুৰিসকোটিসহস্সানং বলং হোতি. ইদং তাৱ তথাগতস্স কাযবলং. ‘‘দসবলসমন্নাগতো’’তি এত্থ পন এতং সঙ্গহং ন গচ্ছতি. এতঞ্হি বাহিৰকং লামকং তিৰচ্ছানগতানং সীহাদীনম্পি হোতি. এতঞ্হি নিস্সায দুক্খপৰিঞ্ঞা ৱা সমুদযপ্পহানং ৱা মগ্গভাৱনা ৱা ফলসচ্ছিকিৰিযা ৱা নত্থি. অঞ্ঞং পন দসসু ঠানেসু অকম্পনত্থেন উপত্থম্ভনত্থেন চ দসৱিধং ঞাণবলং নাম অত্থি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘দসবলসমন্নাগতো’’তি.

কতমং পন তন্তি? ঠানাট্ঠানাদীনং যথাভূতং জাননং. সেয্যথিদং – ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো জাননং একং, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো যথাভূতং ৱিপাকজাননং একং, সব্বত্থগামিনিপটিপদাজাননং একং, অনেকধাতুনানাধাতুলোকজাননং একং, পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং নানাধিমুত্তিকতাজাননং একং, তেসংযেৱ ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তজাননং একং, ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসৱোদানৱুট্ঠানজাননং একং, পুব্বেনিৱাসজাননং একং, সত্তানং চুতূপপাতজাননং একং, আসৱক্খযজাননং একন্তি. অভিধম্মে পন –

‘‘ইধ তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. যম্পি তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. ইদম্পি তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি, যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতী’’তি.

আদিনা (ৱিভ. ৭৬০) নযেন ৱিত্থাৰতো আগতানেৱ. অত্থৱণ্ণনাপি নেসং ৱিভঙ্গট্ঠকথাযঞ্চেৱ (ৱিভ. অট্ঠ. ৭৬০) পপঞ্চসূদনিযা চ মজ্ঝিমট্ঠকথায (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪৮) সব্বাকাৰতো ৱুত্তা. সা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ গহেতব্বা.

চতূহি চ ৱেসাৰজ্জেহীতি এত্থ সাৰজ্জপটিপক্খং ৱেসাৰজ্জং, চতূসু ঠানেসু ৱেসাৰজ্জভাৱং পচ্চৱেক্খন্তস্স উপ্পন্নসোমনস্সমযঞাণস্সেতং নামং. কতমেসু চতূসু? ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধা’’তিআদীসু চোদনাৱত্থূসু. তত্ৰাযং পাড়ি –

‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, তথাগতস্স ৱেসাৰজ্জানি…পে…. কতমানি চত্তাৰি? ‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধা’তি তত্ৰ ৱত মং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং সহ ধম্মেন পটিচোদেস্সতীতি নিমিত্তমেতং, ভিক্খৱে, ন সমনুপস্সামি. এতমহং, ভিক্খৱে, নিমিত্তং অসমনুপস্সন্তো খেমপ্পত্তো অভযপ্পত্তো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো ৱিহৰামি. ‘খীণাসৱস্স তে পটিজানতো ইমে আসৱা অপৰিক্খীণা’তি তত্ৰ ৱত মং…পে… ‘যে খো পন তে অন্তৰাযিকা ধম্মা ৱুত্তা, তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযা’তি তত্ৰ ৱত মং…পে… ‘যস্স খো পন তে অত্থায ধম্মো দেসিতো, সো ন নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’তি তত্ৰ ৱত মং সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা…পে… ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো ৱিহৰামী’’তি (অ. নি. ৪.৮).

আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. আসভা ৱা পুব্ববুদ্ধা, তেসং ঠানন্তি অত্থো. অপিচ গৱসতজেট্ঠকো উসভো, গৱসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো, ৱজসতজেট্ঠকো ৱা উসভো, ৱজসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো, সব্বগৱসেট্ঠো সব্বপৰিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভাৰৱহো অসনিসতসদ্দেহিপি অসম্পকম্পিযো নিসভো, সো ইধ উসভোতি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পৰিযাযৱচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং. ঠানন্তি চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অৱট্ঠানং (ম. নি. ১.১৫০). ইদং পন আসভং ৱিযাতি আসভং. যথেৱ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো উসভবলেন সমন্নাগতো চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৱং তথাগতোপি দসহি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো চতূহি ৱেসাৰজ্জপাদেহি অট্ঠপৰিসপথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা সদেৱকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৱং তিট্ঠমানো চ তং আসভং ঠানং পটিজানাতি উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি, অত্তনি আৰোপেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.

পৰিসাসূতি ‘‘অট্ঠ খো ইমা, সাৰিপুত্ত, পৰিসা. কতমা অট্ঠ? খত্তিযপৰিসা ব্ৰাহ্মণপৰিসা গহপতিপৰিসা সমণপৰিসা চাতুমহাৰাজিকপৰিসা তাৱতিংসপৰিসা মাৰপৰিসা ব্ৰহ্মপৰিসা’’তি, ইমাসু অট্ঠসু পৰিসাসু. সীহনাদং নদতীতি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং নদতি, সীহনাদসদিসং ৱা নাদং নদতি. অযমত্থো সীহনাদসুত্তেন দীপেতব্বো. যথা ৱা সীহো সহনতো চেৱ হননতো চ সীহোতি ৱুচ্চতি, এৱং তথাগতো লোকধম্মানং সহনতো পৰপ্পৱাদানঞ্চ হননতো সীহোতি ৱুচ্চতি. এৱং ৱুত্তস্স সীহস্স নাদং সীহনাদং. তত্থ যথা সীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৱং তথাগতসীহোপি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো অট্ঠসু পৰিসাসু ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো, ‘‘ইতি ৰূপ’’ন্তিআদিনা নযেন নানাৱিধদেসনাৱিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৰিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি.

ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতীতি এত্থ ব্ৰহ্মন্তি সেট্ঠং উত্তমং, ৱিসুদ্ধস্স ধম্মচক্কস্সেতং অধিৱচনং. তং পন ধম্মচক্কং দুৱিধং হোতি পটিৱেধঞাণঞ্চ দেসনাঞাণঞ্চ. তত্থ পঞ্ঞাপভাৱিতং অত্তনো অৰিযফলাৱহং পটিৱেধঞাণং, কৰুণাপভাৱিতং সাৱকানং অৰিযফলাৱহং দেসনাঞাণং. তত্থ পটিৱেধঞাণং উপ্পজ্জমানং উপ্পন্নন্তি দুৱিধং. তঞ্হি অভিনিক্খমনতো পট্ঠায যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. তুসিতভৱনতো ৱা যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দীপঙ্কৰতো ৱা পট্ঠায যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দেসনাঞাণম্পি পৱত্তমানং পৱত্তন্তি দুৱিধং. তঞ্হি যাৱ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিমগ্গা পৱত্তমানং, ফলক্খণে পৱত্তং নাম. তেসু পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং, দেসনাঞাণং লোকিযং. উভযম্পি পনেতং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং বুদ্ধানংযেৱ ওৰসঞাণং.

ইদানি যং ইমিনা ঞাণেন সমন্নাগতো সীহনাদং নদতি, তং দস্সেতুং ইতি ৰূপন্তিআদিমাহ. তত্থ ইতি ৰূপন্তি ইদং ৰূপং এত্তকং ৰূপং, ইতো উদ্ধং ৰূপং নত্থীতি ৰুপ্পনসভাৱঞ্চেৱ ভূতুপাদাযভেদঞ্চ আদিং কত্ৱা লক্খণৰসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানৱসেন অনৱসেসৰূপপৰিগ্গহো ৱুত্তো. ইতি ৰূপস্স সমুদযোতি ইমিনা এৱং পৰিগ্গহিতস্স ৰূপস্স সমুদযো ৱুত্তো. তত্থ ইতীতি এৱং সমুদযো হোতীতি অত্থো. তস্স ৱিত্থাৰো ‘‘অৱিজ্জাসমুদযা ৰূপসমুদযো তণ্হাসমুদযা, কম্মসমুদযা আহাৰসমুদযা ৰূপসমুদযোতি নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতী’’তি (পটি. ম. ১.৫০) এৱং ৱেদিতব্বো. অত্থঙ্গমেপি ‘‘অৱিজ্জানিৰোধা ৰূপনিৰোধো…পে… ৱিপৰিণামলক্খণং পস্সন্তোপি ৰূপক্খন্ধস্স নিৰোধং পস্সতী’’তি অযং ৱিত্থাৰো.

ইতি ৱেদনাতিআদীসুপি অযং ৱেদনা এত্তকা ৱেদনা, ইতো উদ্ধং ৱেদনা নত্থি, অযং সঞ্ঞা, ইমে সঙ্খাৰা, ইদং ৱিঞ্ঞাণং এত্তকং ৱিঞ্ঞাণং, ইতো উদ্ধং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি ৱেদযিতসঞ্জাননঅভিসঙ্খৰণৱিজাননসভাৱঞ্চেৱ সুখাদিৰূপসঞ্ঞাদিফস্সাদিচক্খুৱিঞ্ঞাণাদিভেদঞ্চ আদিং কত্ৱা লক্খণৰসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানৱসেন অনৱসেসৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণপৰিগ্গহো ৱুত্তো. ইতি ৱেদনায সমুদযোতিআদীহি পন এৱং পৰিগ্গহিতানং ৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণানং সমুদযো ৱুত্তো. তত্ৰাপি ইতীতি এৱং সমুদযো হোতীতি অত্থো. তেসম্পি ৱিত্থাৰো ‘‘অৱিজ্জাসমুদযা ৱেদনাসমুদযো’’তি (পটি. ম. ১.৫০) ৰূপে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – তীসু খন্ধেসু ‘‘আহাৰসমুদযা’’তি অৱত্ৱা ‘‘ফস্সসমুদযা’’তি ৱত্তব্বং, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধে ‘‘নামৰূপসমুদযা’’তি. অত্থঙ্গমপদম্পি তেসংযেৱ ৱসেন যোজেতব্বং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰতো পন উদযব্বযৱিনিচ্ছযো সব্বাকাৰপৰিপূৰো ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তো.

ইমস্মিং সতি ইদং হোতীতি অযম্পি অপৰো সীহনাদো. তস্সত্থো – ইমস্মিং অৱিজ্জাদিকে পচ্চযে সতি ইদং সঙ্খাৰাদিকং ফলং হোতি. ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতীতি ইমস্স অৱিজ্জাদিকস্স পচ্চযস্স উপ্পাদা ইদং সঙ্খাৰাদিকং ফলং উপ্পজ্জতি. ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতীতি ইমস্মিং অৱিজ্জাদিকে পচ্চযে অসতি ইদং সঙ্খাৰাদিকং ফলং ন হোতি. ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতীতি ইমস্স অৱিজ্জাদিকস্স পচ্চযস্স নিৰোধা ইদং সঙ্খাৰাদিকং ফলং নিৰুজ্ঝতি. ইদানি যথা তং হোতি চেৱ নিৰুজ্ঝতি চ, তং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং যদিদং অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰাতিআদিমাহ.

এৱং স্ৱাক্খাতোতি এৱং পঞ্চক্খন্ধৱিভজনাদিৱসেন সুট্ঠু অক্খাতো কথিতো. ধম্মোতি পঞ্চক্খন্ধপচ্চযাকাৰধম্মো. উত্তানোতি অনিকুজ্জিতো. ৱিৱটোতি ৱিৱৰিত্ৱা ঠপিতো. পকাসিতোতি দীপিতো জোতিতো. ছিন্নপিলোতিকোতি পিলোতিকা ৱুচ্চতি ছিন্নং ভিন্নং তত্থ তত্থ সিব্বিতগণ্ঠিতং জিণ্ণৱত্থং, তং যস্স নত্থীতি অট্ঠহত্থং নৱহত্থং ৱা অহতসাটকং নিৱত্থো, সো ছিন্নপিলোতিকো নাম. অযম্পি ধম্মো তাদিসো. ন হেত্থ কোহঞ্ঞাদিৱসেন ছিন্নভিন্নসিব্বিতগণ্ঠিতভাৱো অত্থি. অপিচ খুদ্দকসাটকোপি পিলোতিকাতি ৱুচ্চতি, সা যস্স নত্থি, অট্ঠনৱহত্থো মহাপটো অত্থি, সোপি ছিন্নপিলোতিকো, অপগতপিলোতিকোতি অত্থো. তাদিসো অযং ধম্মো. যথা হি চতুহত্থং সাটকং গহেত্ৱা পৰিগ্গহণং কৰোন্তো পুৰিসো ইতো চিতো চ অঞ্ছন্তো কিলমতি, এৱং বাহিৰকসমযে পব্বজিতা অত্তনো পৰিত্তকং ধম্মং ‘‘এৱং সতি এৱং ভৱিস্সতী’’তি কপ্পেত্ৱা কপ্পেত্ৱা ৱড্ঢেন্তা কিলমন্তি. যথা পন অট্ঠহত্থনৱহত্থেন পৰিগ্গহণং কৰোন্তো যথাৰুচি পাৰুপতি ন কিলমতি, নত্থি তত্থ অঞ্ছিত্ৱা ৱড্ঢনকিচ্চং; এৱং ইমস্মিম্পি ধম্মে কপ্পেত্ৱা কপ্পেত্ৱা ৱিভজনকিচ্চং নত্থি, তেহি তেহি কাৰণেহি মযাৱ অযং ধম্মো সুৱিভত্তো সুৱিত্থাৰিতোতি ইদম্পি সন্ধায ‘‘ছিন্নপিলোতিকো’’তি আহ. অপিচ কচৱৰোপি পিলোতিকাতি ৱুচ্চতি, ইমস্মিঞ্চ সাসনে সমণকচৱৰং নাম পতিট্ঠাতুং ন লভতি. তেনেৱাহ –

‘‘কাৰণ্ডৱং নিদ্ধমথ, কসম্বুং অপকস্সথ;

ততো পলাপে ৱাহেথ, অস্সমণে সমণমানিনে.

‘‘নিদ্ধমিত্ৱান পাপিচ্ছে, পাপআচাৰগোচৰে;

সুদ্ধা সুদ্ধেহি সংৱাসং, কপ্পযৱ্হো পতিস্সতা;

ততো সমগ্গা নিপকা, দুক্খস্সন্তং কৰিস্সথা’’তি. (অ. নি. ৮.১০);

ইতি সমণকচৱৰস্স ছিন্নত্তাপি অযং ধম্মো ছিন্নপিলোতিকো নাম হোতি.

অলমেৱাতি যুত্তমেৱ. সদ্ধাপব্বজিতেনাতি সদ্ধায পব্বজিতেন. কুলপুত্তেনাতি দ্ৱে কুলপুত্তা আচাৰকুলপুত্তো জাতিকুলপুত্তো চ. তত্থ যো যতো কুতোচি কুলা পব্বজিত্ৱা সীলাদযো পঞ্চ ধম্মক্খন্ধে পূৰেতি, অযং আচাৰকুলপুত্তো নাম. যো পন যসকুলপুত্তাদযো ৱিয জাতিসম্পন্নকুলা পব্বজিতো, অযং জাতিকুলপুত্তো নাম. তেসু ইধ আচাৰকুলপুত্তো অধিপ্পেতো. সচে পন জাতিকুলপুত্তো আচাৰৱা হোতি, অযং উত্তমোযেৱ. এৱৰূপেন কুলপুত্তেন. ৱীৰিযং আৰভিতুন্তি চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ৱীৰিযং কাতুং. ইদানিস্স চতুৰঙ্গং দস্সেন্তো কামং তচো চাতিআদিমাহ. এত্থ হি তচো একং অঙ্গং, ন্হাৰু একং, অট্ঠি একং, মংসলোহিতং একন্তি. ইদঞ্চ পন চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ৱীৰিযং অধিট্ঠহন্তেন নৱসু ঠানেসু সমাধাতব্বং পুৰেভত্তে পচ্ছাভত্তে পুৰিমযামে মজ্ঝিমযামে পচ্ছিমযামে গমনে ঠানে নিসজ্জায সযনেতি.

দুক্খং, ভিক্খৱে, কুসীতো ৱিহৰতীতি ইমস্মিং সাসনে যো কুসীতো পুগ্গলো, সো দুক্খং ৱিহৰতি. বাহিৰসমযে পন যো কুসীতো, সো সুখং ৱিহৰতি. ৱোকিণ্ণোতি মিস্সীভূতো. সদত্থন্তি সোভনং ৱা অত্থং সকং ৱা অত্থং, উভযেনাপি অৰহত্তমেৱ অধিপ্পেতং. পৰিহাপেতীতি হাপেতি ন পাপুণাতি. কুসীতপুগ্গলস্স হি ছ দ্ৱাৰানি অগুত্তানি হোন্তি, তীণি কম্মানি অপৰিসুদ্ধানি, আজীৱট্ঠমকং সীলং অপৰিযোদাতং, ভিন্নাজীৱো কুলূপকো হোতি. সো সব্ৰহ্মচাৰীনং অক্খিম্হি পতিতৰজং ৱিয উপঘাতকৰো হুত্ৱা দুক্খং ৱিহৰতি, পীঠমদ্দনো চেৱ হোতি লণ্ডপূৰকো চ, সত্থু অজ্ঝাসযং গহেতুং ন সক্কোতি, দুল্লভং খণং ৱিৰাধেতি, তেন ভুত্তো ৰট্ঠপিণ্ডোপি ন মহপ্ফলো হোতি.

আৰদ্ধৱীৰিযো চ খো, ভিক্খৱেতি আৰদ্ধৱীৰিযো পুগ্গলো ইমস্মিংযেৱ সাসনে সুখং ৱিহৰতি. বাহিৰসমযে পন যো আৰদ্ধৱীৰিযো, সো দুক্খং ৱিহৰতি. পৱিৱিত্তোতি ৱিৱিত্তো ৱিযুত্তো হুত্ৱা. সদত্থং পৰিপূৰেতীতি অৰহত্তং পাপুণাতি. আৰদ্ধৱীৰিযস্স হি ছ দ্ৱাৰানি সুগুত্তানি হোন্তি, তীণি কম্মানি পৰিসুদ্ধানি, আজীৱট্ঠমকং সীলং পৰিযোদাতং সব্ৰহ্মচাৰীনং অক্খিম্হি সুসীতলঞ্জনং ৱিয ধাতুগতচন্দনং ৱিয চ মনাপো হুত্ৱা সুখং ৱিহৰতি, সত্থু অজ্ঝাসযং গহেতুং সক্কোতি. সত্থা হি –

‘‘চিৰং জীৱ মহাৱীৰ, কপ্পং তিট্ঠ মহামুনী’’তি –

এৱং গোতমিযা ৱন্দিতো, ‘‘ন খো, গোতমি, তথাগতা এৱং ৱন্দিতব্বা’’তি পটিক্খিপিত্ৱা তায যাচিতো ৱন্দিতব্বাকাৰং আচিক্খন্তো এৱমাহ –

‘‘আৰদ্ধৱীৰিযে পহিতত্তে, নিচ্চং দড়্হপৰক্কমে;

সমগ্গে সাৱকে পস্স, এসা বুদ্ধান ৱন্দনা’’তি. (অপ. থেৰী ২.২.১৭১);

এৱং আৰদ্ধৱীৰিযো সত্থু অজ্ঝাসযং গহেতুং সক্কোতি, দুল্লভং খণং ন ৱিৰাধেতি. তস্স হি বুদ্ধুপ্পাদো ধম্মদেসনা সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তি সফলা হোতি সউদ্ৰযা, ৰট্ঠপিণ্ডোপি তেন ভুত্তো মহপ্ফলো হোতি.

হীনেন অগ্গস্সাতি হীনায সদ্ধায হীনেন ৱীৰিযেন হীনায সতিযা হীনেন সমাধিনা হীনায পঞ্ঞায অগ্গসঙ্খাতস্স অৰহত্তস্স পত্তি নাম ন হোতি. অগ্গেন চ খোতি অগ্গেহি সদ্ধাদীহি অগ্গস্স অৰহত্তস্স পত্তি হোতি. মণ্ডপেয্যন্তি পসন্নট্ঠেন মণ্ডং, পাতব্বট্ঠেন পেয্যং. যঞ্হি পিৱিত্ৱা অন্তৰৱীথিযং পতিতো ৱিসঞ্ঞী অত্তনো সাটকাদীনম্পি অস্সামিকো হোতি, তং পসন্নম্পি ন পাতব্বং, ময্হং পন সাসনং এৱং পসন্নঞ্চ পাতব্বঞ্চাতি দস্সেন্তো ‘‘মণ্ডপেয্য’’ন্তি আহ.

তত্থ তিৱিধো মণ্ডো – দেসনামণ্ডো, পটিগ্গহমণ্ডো, ব্ৰহ্মচৰিযমণ্ডোতি. কতমো দেসনামণ্ডো? চতুন্নং অৰিযসচ্চানং আচিক্খনা দেসনা পঞ্ঞাপনা পট্ঠপনা ৱিৱৰণা ৱিভজনা উত্তানীকম্মং, চতুন্নং সতিপট্ঠানানং…পে… অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স আচিক্খনা…পে… উত্তানীকম্মং, অযং দেসনামণ্ডো. কতমো পটিগ্গহমণ্ডো? ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৱা মনুস্সা যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি ৱিঞ্ঞাতাৰো, অযং পটিগ্গহমণ্ডো. কতমো ব্ৰহ্মচৰিযমণ্ডো? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি, অযং ব্ৰহ্মচৰিযমণ্ডো. অপিচ অধিমোক্খমণ্ডো সদ্ধিন্দ্ৰিযং, অস্সদ্ধিযং কসটো, অস্সদ্ধিযং কসটং ছড্ডেত্ৱা সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমোক্খমণ্ডং পিৱতীতি মণ্ডপেয্যন্তিআদিনাপি (পটি. ম. ১.২৩৮) নযেনেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সত্থা সম্মুখীভূতোতি ইদমেত্থ কাৰণৱচনং. যস্মা সত্থা সম্মুখীভূতো, তস্মা ৱীৰিযসম্পযোগং কত্ৱা পিৱথ এতং মণ্ডং. বাহিৰকঞ্হি ভেসজ্জমণ্ডম্পি ৱেজ্জস্স অসম্মুখা পিৱন্তানং পমাণং ৱা উগ্গমনং ৱা নিগ্গমনং ৱা ন জানামাতি আসঙ্কা হোতি. ৱেজ্জসম্মুখা পন ‘‘ৱেজ্জো জানিস্সতী’’তি নিৰাসঙ্কা পিৱন্তি. এৱমেৱ অম্হাকং ধম্মস্সামি সত্থা সম্মুখীভূতোতি ৱীৰিযং কত্ৱা পিৱথাতি মণ্ডপানে নেসং নিযোজেন্তো তস্মাতিহ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ সফলাতি সানিসংসা. সউদ্ৰযাতি সৱড্ঢি. ইদানি নিযোজনানুৰূপং সিক্খিতব্বতং নিদ্দিসন্তো অত্তত্থং ৱা হি, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অত্তত্থন্তি অত্তনো অত্থভূতং অৰহত্তং. অপ্পমাদেন সম্পাদেতুন্তি অপ্পমাদেন সব্বকিচ্চানি কাতুং. পৰত্থন্তি পচ্চযদাযকানং মহপ্ফলানিসংসং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি. দুতিযং.

৩. উপনিসসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে ‘‘জানতো অহ’’ন্তিআদীসু জানতোতি জানন্তস্স. পস্সতোতি পস্সন্তস্স. দ্ৱেপি পদানি একত্থানি, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. এৱং সন্তেপি ‘‘জানতো’’তি ঞাণলক্খণং উপাদায পুগ্গলং নিদ্দিসতি. জাননলক্খণঞ্হি ঞাণং. ‘‘পস্সতো’’তি ঞাণপ্পভাৱং উপাদায. পস্সনপ্পভাৱঞ্হি ঞাণং, ঞাণসমঙ্গীপুগ্গলো চক্খুমা ৱিয চক্খুনা ৰূপানি, ঞাণেন ৱিৱটে ধম্মে পস্সতি. আসৱানং খযন্তি এত্থ আসৱানং পহানং অসমুপ্পাদো খীণাকাৰো নত্থিভাৱোতি অযম্পি আসৱক্খযোতি ৱুচ্চতি, ভঙ্গোপি মগ্গফলনিব্বানানিপি. ‘‘আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তি’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৩৮; ৱিভ. ৮৩১) হি খীণাকাৰো আসৱক্খযোতি ৱুচ্চতি. ‘‘যো আসৱানং খযো ৱযো ভেদো পৰিভেদো অনিচ্চতা অন্তৰধান’’ন্তি (ৱিভ. ৩৫৪) এত্থ ভঙ্গো.

‘‘সেক্খস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসাৰিনো;

খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা’’তি. (ইতিৱু. ৬২); –

এত্থ মগ্গো. সো হি আসৱে খেপেন্তো ৱূপসমেন্তো উপ্পজ্জতি, তস্মা আসৱানং খযোতি ৱুত্তো. ‘‘আসৱানং খযা সমণো হোতী’’তি এত্থ ফলং. তঞ্হি আসৱানং খীণন্তে উপ্পজ্জতি, তস্মা আসৱানং খযোতি ৱুত্তং.

‘‘আসৱা তস্স ৱড্ঢন্তি, আৰা সো আসৱক্খযা’’তি; (ধ. প. ২৫৩) –

এত্থ নিব্বানং. তঞ্হি আগম্ম আসৱা খীযন্তি, তস্মা আসৱানং খযোতি ৱুত্তং. ইধ পন মগ্গফলানি অধিপ্পেতানি. নো অজানতো নো অপস্সতোতি যো পন ন জানাতি ন পস্সতি, তস্স নো ৱদামীতি অত্থো. এতেন যে অজানতো অপস্সতোপি সংসাৰাদীহিযেৱ সুদ্ধিং ৱদন্তি, তে পটিক্খিত্তা হোন্তি. পুৰিমেন পদদ্ৱযেন উপাযো ৱুত্তো, ইমিনা অনুপাযং পটিসেধেতি.

ইদানি যং জানতো আসৱানং খযো হোতি, তং দস্সেতুকামো কিঞ্চ, ভিক্খৱে, জানতোতি পুচ্ছং আৰভি. তত্থ জাননা বহুৱিধা. দব্বজাতিকো এৱ হি কোচি ভিক্খু ছত্তং কাতুং জানাতি, কোচি চীৱৰাদীনং অঞ্ঞতৰং, তস্স ঈদিসানি কম্মানি ৱত্তসীসে ঠত্ৱা কৰোন্তস্স সা জাননা সগ্গমগ্গফলানং পদট্ঠানং ন হোতীতি ন ৱত্তব্বং. যো পন সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱেজ্জকম্মাদীনি কাতুং জানাতি, তস্সেৱং জানতো আসৱা ৱড্ঢন্তিযেৱ. তস্মা যং জানতো পস্সতো চ আসৱানং খযো হোতি, তদেৱ দস্সেন্তো ইতি ৰূপন্তিআদিমাহ. এৱং খো, ভিক্খৱে, জানতোতি এৱং পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযব্বযং জানন্তস্স. আসৱানং খযো হোতীতি আসৱানং খযন্তে জাতত্তা ‘‘আসৱানং খযো’’তি লদ্ধনামং অৰহত্তং হোতি.

এৱং অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেত্ৱা ইদানি খীণাসৱস্স আগমনীযং পুব্বভাগপটিপদং দস্সেতুং যম্পিস্স তং, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ খযস্মিং খযেঞাণন্তি আসৱক্খযসঙ্খাতে অৰহত্তফলে পটিলদ্ধে সতি পচ্চৱেক্খণঞাণং. তঞ্হি অৰহত্তফলসঙ্খাতে খযস্মিং পঠমৱাৰং উপ্পন্নে পচ্ছা উপ্পন্নত্তা খযেঞাণন্তি ৱুচ্চতি. সউপনিসন্তি সকাৰণং সপ্পচ্চযং. ৱিমুত্তীতি অৰহত্তফলৱিমুত্তি. সা হিস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো হোতি. এৱং ইতো পৰেসুপি লব্ভমানৱসেন পচ্চযভাৱো ৱেদিতব্বো.

ৱিৰাগোতি মগ্গো. সো হি কিলেসে ৱিৰাজেন্তো খেপেন্তো উপ্পন্নো, তস্মা ৱিৰাগোতি ৱুচ্চতি. নিব্বিদাতি নিব্বিদাঞাণং. এতেন বলৱৱিপস্সনং দস্সেতি. বলৱৱিপস্সনাতি ভযতূপট্ঠানে ঞাণং আদীনৱানুপস্সনে ঞাণং মুঞ্চিতুকম্যতাঞাণং সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণন্তি চতুন্নং ঞাণানং অধিৱচনং. যথাভূতঞাণদস্সনন্তি যথাসভাৱজাননসঙ্খাতং দস্সনং. এতেন তৰুণৱিপস্সনং দস্সেতি. তৰুণৱিপস্সনা হি বলৱৱিপস্সনায পচ্চযো হোতি. তৰুণৱিপস্সনাতি সঙ্খাৰপৰিচ্ছেদে ঞাণং কঙ্খাৱিতৰণে ঞাণং সম্মসনে ঞাণং মগ্গামগ্গে ঞাণন্তি চতুন্নং ঞাণানং অধিৱচনং. সমাধীতি পাদকজ্ঝানসমাধি. সো হি তৰুণৱিপস্সনায পচ্চযো হোতি. সুখন্তি অপ্পনায পুব্বভাগসুখং. তঞ্হি পাদকজ্ঝানস্স পচ্চযো হোতি. পস্সদ্ধীতি দৰথপটিপ্পস্সদ্ধি. সা হি অপ্পনাপুব্বভাগস্স সুখস্স পচ্চযো হোতি. পীতীতি বলৱপীতি. সা হি দৰথপটিপ্পস্সদ্ধিযা পচ্চযো হোতি. পামোজ্জন্তি দুব্বলপীতি. সা হি বলৱপীতিযা পচ্চযো হোতি. সদ্ধাতি অপৰাপৰং উপ্পজ্জনসদ্ধা. সা হি দুব্বলপীতিযা পচ্চযো হোতি. দুক্খন্তি ৱট্টদুক্খং. তঞ্হি অপৰাপৰসদ্ধায পচ্চযো হোতি. জাতীতি সৱিকাৰা খন্ধজাতি. সা হি ৱট্টদুক্খস্স পচ্চযো হোতি. ভৱোতি কম্মভৱো. (সো হি সৱিকাৰায জাতিযা পচ্চযো হোতি.) এতেনুপাযেন সেসপদানিপি ৱেদিতব্বানি.

থুল্লফুসিতকেতি মহাফুসিতকে. পব্বতকন্দৰপদৰসাখাতি এত্থ কন্দৰং নাম ‘ক’ন্তিলদ্ধনামেন উদকেন দাৰিতো উদকভিন্নো পব্বতপদেসো, যো ‘‘নিতম্বো’’তিপি ‘‘নদীকুঞ্ছো’’তিপি ৱুচ্চতি. পদৰং নাম অট্ঠমাসে দেৱে অৱস্সন্তে ফলিতো ভূমিপ্পদেসো. সাখাতি কুসুম্ভগামিনিযো খুদ্দকমাতিকাযো. কুসোব্ভাতি খুদ্দকআৱাটা. মহাসোব্ভাতি মহাআৱাটা. কুন্নদিযোতি খুদ্দকনদিযো. মহানদিযোতি গঙ্গাযমুনাদিকা মহাসৰিতা. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অৱিজ্জূপনিসা সঙ্খাৰাতিআদীসু অৱিজ্জা পব্বতোতি দট্ঠব্বা. অভিসঙ্খাৰা মেঘোতি, ৱিঞ্ঞাণাদিৱট্টং কন্দৰাদযোতি, ৱিমুত্তি সাগৰোতি.

যথা পব্বতমত্থকে দেৱো ৱস্সিত্ৱা পব্বতকন্দৰাদীনি পূৰেন্তো অনুপুব্বেন মহাসমুদ্দং সাগৰং পূৰেতি, এৱং অৱিজ্জাপব্বতমত্থকে তাৱ অভিসঙ্খাৰমেঘস্স ৱস্সনং ৱেদিতব্বং. অস্সুতৱা হি বালপুথুজ্জনো অৱিজ্জায অঞ্ঞাণী হুত্ৱা তণ্হায অভিলাসং কত্ৱা কুসলাকুসলকম্মং আযূহতি, তং কুসলাকুসলকম্মং পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো হোতি, পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণাদীনি নামৰূপাদীনং. ইতি পব্বতমত্থকে ৱুট্ঠদেৱস্স কন্দৰাদযো পূৰেত্ৱা মহাসমুদ্দং আহচ্চ ঠিতকালো ৱিয অৱিজ্জাপব্বতমত্থকে ৱুট্ঠস্স অভিসঙ্খাৰমেঘস্স পৰম্পৰপচ্চযতায অনুপুব্বেন ৱিঞ্ঞাণাদিৱট্টং পূৰেত্ৱা ঠিতকালো. বুদ্ধৱচনং পন পাড়িযং অগহিতম্পি ‘‘ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি, অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতী’’তি ইমায পাড়িযা ৱসেন গহিতমেৱাতি ৱেদিতব্বং. যা হি তস্স কুলগেহে নিব্বত্তি, সা কম্মভৱপচ্চযা সৱিকাৰা জাতি নাম. সো বুদ্ধানং ৱা বুদ্ধসাৱকানং ৱা সম্মুখীভাৱং আগম্ম ৱট্টদোসদীপকং লক্খণাহটং ধম্মকথং সুত্ৱা ৱট্টৱসেন পীড়িতো হোতি, এৱমস্স সৱিকাৰা খন্ধজাতি ৱট্টদুক্খস্স পচ্চযো হোতি. সো ৱট্টদুক্খেন পীড়িতো অপৰাপৰং সদ্ধং জনেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, এৱমস্স ৱট্টদুক্খং অপৰাপৰসদ্ধায পচ্চযো হোতি. সো পব্বজ্জামত্তেনেৱ অসন্তুট্ঠো ঊনপঞ্চৱস্সকালে নিস্সযং গহেত্ৱা ৱত্তপটিপত্তিং পূৰেন্তো দ্ৱেমাতিকা পগুণং কত্ৱা কম্মাকম্মং উগ্গহেত্ৱা যাৱ অৰহত্তা নিজ্জটং কত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱসন্তো পথৱীকসিণাদীসু কম্মং আৰভতি, তস্স কম্মট্ঠানং নিস্সায দুব্বলপীতি উপ্পজ্জতি. তদস্স সদ্ধূপনিসং পামোজ্জং, তং বলৱপীতিযা পচ্চযো হোতি. বলৱপীতি দৰথপটিপ্পস্সদ্ধিযা, সা অপ্পনাপুব্বভাগসুখস্স, তং সুখং পাদকজ্ঝানসমাধিস্স. সো সমাধিনা চিত্তকল্লতং জনেত্ৱা তৰুণৱিপস্সনায কম্মং কৰোতি. ইচ্চস্স পাদকজ্ঝানসমাধি তৰুণৱিপস্সনায পচ্চযো হোতি, তৰুণৱিপস্সনা বলৱৱিপস্সনায, বলৱৱিপস্সনা মগ্গস্স, মগ্গো ফলৱিমুত্তিযা, ফলৱিমুত্তি পচ্চৱেক্খণঞাণস্সাতি. এৱং দেৱস্স অনুপুব্বেন সাগৰং পূৰেত্ৱা ঠিতকালো ৱিয খীণাসৱস্স ৱিমুত্তিসাগৰং পূৰেত্ৱা ঠিতকালো ৱেদিতব্বোতি. ততিযং.

৪. অঞ্ঞতিত্থিযসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে পাৱিসীতি পৱিট্ঠো. সো চ ন তাৱ পৱিট্ঠো, ‘‘পৱিসিস্সামী’’তি নিক্খন্তত্তা পন এৱং ৱুত্তো. যথা কিং? যথা ‘‘গামং গমিস্সামী’’তি নিক্খন্তপুৰিসো তং গামং অপ্পত্তোপি ‘‘কহং ইত্থন্নামো’’তি ৱুত্তে ‘‘গামং গতো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং. অতিপ্পগোতি তদা কিৰ থেৰস্স অতিপ্পগোযেৱ নিক্খন্তদিৱসো অহোসি, অতিপ্পগোযেৱ নিক্খন্তভিক্খূ বোধিযঙ্গণে চেতিযঙ্গণে নিৱাসনপাৰুপনট্ঠানেতি ইমেসু ঠানেসু যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা হোতি, তাৱ পপঞ্চং কৰোন্তি. থেৰস্স পন ‘‘যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা হোতি, তাৱ পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং একদ্ৱেকথাৱাৰে কৰিস্সামী’’তি চিন্তযতো যংনূনাহন্তি এতদহোসি. পৰিব্বাজকানং আৰামোতি সো কিৰ আৰামো দক্খিণদ্ৱাৰস্স চ ৱেড়ুৱনস্স চ অন্তৰা অহোসি. ইধাতি ইমেসু চতূসু ৱাদেসু. কিংৱাদী কিমক্খাযীতি কিং ৱদতি কিং আচিক্খতি, কিং এত্থ সমণস্স গোতমস্স দস্সনন্তি পুচ্ছন্তি. ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰেয্যামাতি, ভোতা গোতমেন যং ৱুত্তং কাৰণং, তস্স অনুকাৰণং কথেয্যাম. সহধম্মিকো ৱাদানুপাতোতি পৰেহি ৱুত্তকাৰণেন সকাৰণো হুত্ৱা সমণস্স গোতমস্স ৱাদানুপাতো ৱাদপ্পৱত্তি ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতব্বং কাৰণং কোচি অপ্পমত্তকোপি কথং নাগচ্ছেয্য? ইদং ৱুত্তং হোতি – কথং সব্বাকাৰেনপি সমণস্স গোতমস্স ৱাদে গাৰয্হং কাৰণং ন ভৱেয্যাতি?

ইতি ৱদন্তি ফস্সপচ্চযা দুক্খন্তি এৱং ৱদন্তোতি অত্থো. তত্ৰাতি তেসু চতূসু ৱাদেসু. তে ৱত অঞ্ঞত্ৰ ফস্সাতি ইদং ‘‘তদপি ফস্সপচ্চযা’’তি পটিঞ্ঞায সাধকৱচনং. যস্মা হি ন ৱিনা ফস্সেন দুক্খপটিসংৱেদনা অত্থি, তস্মা জানিতব্বমেতং যথা ‘‘তদপি ফস্সপচ্চযা’’তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

সাধু, সাধু, আনন্দাতি অযং সাধুকাৰো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স দিন্নো, আনন্দত্থেৰেন পন সদ্ধিং ভগৱা আমন্তেসি. একমিদাহন্তি এত্থ ইধাতি নিপাতমত্তং, একং সমযন্তি অত্থো. ইদং ৱচনং ‘‘ন কেৱলং সাৰিপুত্তোৱ ৰাজগহং পৱিট্ঠো, অহম্পি পাৱিসিং. ন কেৱলঞ্চ তস্সেৱাযং ৱিতক্কো উপ্পন্নো, ময্হম্পি উপ্পজ্জি. ন কেৱলঞ্চ তস্সেৱ সা তিত্থিযেহি সদ্ধিং কথা জাতা, ময্হম্পি জাতপুব্বা’’তি দস্সনত্থং ৱুত্তং.

অচ্ছৰিযং অব্ভুতন্তি উভযম্পেতং ৱিম্হযদীপনমেৱ. ৱচনত্থো পনেত্থ অচ্ছৰং পহৰিতুং যুত্তন্তি অচ্ছৰিযং. অভূতপুব্বং ভূতন্তি অব্ভুতং. একেন পদেনাতি ‘‘ফস্সপচ্চযা দুক্খ’’ন্তি ইমিনা একেন পদেন. এতেন হি সব্বৱাদানং পটিক্খেপত্থো ৱুত্তো. এসেৱত্থোতি এসোযেৱ ফস্সপচ্চযা দুক্খন্তি পটিচ্চসমুপ্পাদত্থো. তঞ্ঞেৱেত্থ পটিভাতূতি তঞ্ঞেৱেত্থ উপট্ঠাতু. ইদানি থেৰো জৰামৰণাদিকায পটিচ্চসমুপ্পাদকথায তং অত্থগম্ভীৰঞ্চেৱ গম্ভীৰাৱভাসঞ্চ কৰোন্তো সচে মং, ভন্তেতিআদিং ৱত্ৱা যংমূলকা কথা উপ্পন্না, তদেৱ পদং গহেত্ৱা ৱিৱট্টং দস্সেন্তো ছন্নংত্ৱেৱাতিআদিমাহ. সেসং উত্তানমেৱাতি. চতুত্থং.

৫. ভূমিজসুত্তৱণ্ণনা

২৫-২৬. পঞ্চমে ভূমিজোতি তস্স থেৰস্স নামং. সেসমিধাপি পুৰিমসুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযং পন ৱিসেসো – যস্মা ইদং সুখদুক্খং ন কেৱলং ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি, কাযেনপি কৰিযমানং কৰীযতি, ৱাচাযপি মনসাপি, অত্তনাপি কৰিযমানং কৰীযতি, পৰেনপি কৰিযমানং কৰীযতি, সম্পজানেনপি কৰিযমানং কৰীযতি, অসম্পজানেনপি, তস্মা তস্স অপৰম্পি পচ্চযৱিসেসং দস্সেতুং কাযে ৱা হানন্দ, সতীতিআদিমাহ. কাযসঞ্চেতনাহেতূতি কাযদ্ৱাৰে উপ্পন্নচেতনাহেতু. ৱচীসঞ্চেতনামনোসঞ্চেতনাসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ কাযদ্ৱাৰে কামাৱচৰকুসলাকুসলৱসেন ৱীসতি চেতনা লব্ভন্তি, তথা ৱচীদ্ৱাৰে. মনোদ্ৱাৰে নৱহি ৰূপাৰূপচেতনাহি সদ্ধিং একূনতিংসাতি তীসু দ্ৱাৰেসু একূনসত্ততি চেতনা হোন্তি, তপ্পচ্চযং ৱিপাকসুখদুক্খং দস্সিতং. অৱিজ্জাপচ্চযা চাতি ইদং তাপি চেতনা অৱিজ্জাপচ্চযা হোন্তীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. যস্মা পন তং যথাৱুত্তচেতনাভেদং কাযসঙ্খাৰঞ্চেৱ ৱচীসঙ্খাৰঞ্চ মনোসঙ্খাৰঞ্চ পৰেহি অনুস্সাহিতো সামং অসঙ্খাৰিকচিত্তেন কৰোতি, পৰেহি কাৰিযমানো সসঙ্খাৰিকচিত্তেনাপি কৰোতি, ‘‘ইদং নাম কম্মং কৰোতি, তস্স এৱৰূপো নাম ৱিপাকো ভৱিস্সতী’’তি, এৱং কম্মঞ্চ ৱিপাকঞ্চ জানন্তোপি কৰোতি, মাতাপিতূসু চেতিযৱন্দনাদীনি কৰোন্তেসু অনুকৰোন্তা দাৰকা ৱিয কেৱলং কম্মমেৱ জানন্তো ‘‘ইমস্স পন কম্মস্স অযং ৱিপাকো’’তি ৱিপাকং অজানন্তোপি কৰোতি, তস্মা তং দস্সেতুং সামং ৱা তং, আনন্দ, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতীতিআদি ৱুত্তং.

ইমেসু, আনন্দ, ধম্মেসূতি যে ইমে ‘‘সামং ৱা তং, আনন্দ, কাযসঙ্খাৰ’’ন্তিআদীসু চতূসু ঠানেসু ৱুত্তা ছসত্ততি দ্ৱেসতা চেতনাধম্মা, ইমেসু ধম্মেসু অৱিজ্জা উপনিস্সযকোটিযা অনুপতিতা. সব্বেপি হি তে ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি এত্থেৱ সঙ্গহং গচ্ছন্তি. ইদানি ৱিৱট্টং দস্সেন্তো অৱিজ্জায ত্ৱেৱাতিআদিমাহ. সো কাযো ন হোতীতি যস্মিং কাযে সতি কাযসঞ্চেতনাপচ্চযং অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং উপ্পজ্জতি, সো কাযো ন হোতি. ৱাচামনেসুপি এসেৱ নযো. অপিচ কাযোতি চেতনাকাযো, ৱাচাপি চেতনাৱাচা, মনোপি কম্মমনোযেৱ. দ্ৱাৰকাযো ৱা কাযো. ৱাচামনেসুপি এসেৱ নযো. খীণাসৱো চেতিযং ৱন্দতি, ধম্মং ভণতি, কম্মট্ঠানং মনসি কৰোতি, কথমস্স কাযাদযো ন হোন্তীতি? অৱিপাকত্তা. খীণাসৱেন হি কতং কম্মং নেৱ কুসলং হোতি নাকুসলং. অৱিপাকং হুত্ৱা কিৰিযামত্তে তিট্ঠতি, তেনস্স তে কাযাদযো ন হোন্তীতি ৱুত্তং.

খেত্তং তং ন হোতীতিআদীসুপি ৱিৰুহনট্ঠেন তং খেত্তং ন হোতি, পতিট্ঠানট্ঠেন ৱত্থু ন হোতি, পচ্চযট্ঠেন আযতনং ন হোতি, কাৰণট্ঠেন অধিকৰণং ন হোতি. সঞ্চেতনামূলকঞ্হি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং উপ্পজ্জেয্য, সা সঞ্চেতনা এতেসং ৱিৰুহনাদীনং অত্থানং অভাৱেন তস্স সুখদুক্খস্স নেৱ খেত্তং, ন ৱত্থু ন আযতনং, ন অধিকৰণং হোতীতি. ইমস্মিং সুত্তে ৱেদনাদীসু সুখদুক্খমেৱ কথিতং, তঞ্চ খো ৱিপাকমেৱাতি. পঞ্চমং.

ছট্ঠং উপৱাণসুত্তং উত্তানমেৱ. এত্থ পন ৱট্টদুক্খমেৱ কথিতন্তি. ছট্ঠং.

৭. পচ্চযসুত্তৱণ্ণনা

২৭-২৮. সত্তমে পটিপাটিযা ৱুত্তেসু পৰিযোসানপদং গহেত্ৱা কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, জৰামৰণন্তিআদি ৱুত্তং. এৱং পচ্চযং পজানাতীতি এৱং দুক্খসচ্চৱসেন পচ্চযং জানাতি. পচ্চযসমুদযাদযোপি সমুদযসচ্চাদীনংযেৱ ৱসেন ৱেদিতব্বা. দিট্ঠিসম্পন্নোতি মগ্গদিট্ঠিযা সম্পন্নো. দস্সনসম্পন্নোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. আগতো ইমং সদ্ধম্মন্তি মগ্গসদ্ধম্মং আগতো. পস্সতীতি মগ্গসদ্ধম্মমেৱ পস্সতি. সেক্খেন ঞাণেনাতি মগ্গঞাণেনেৱ. সেক্খায ৱিজ্জাযাতি মগ্গৱিজ্জায এৱ. ধম্মসোতং সমাপন্নোতি মগ্গসঙ্খাতমেৱ ধম্মসোতং সমাপন্নো. অৰিযোতি পুথুজ্জনভূমিং অতিক্কন্তো. নিব্বেধিকপঞ্ঞোতি নিব্বেধিকপঞ্ঞায সমন্নাগতো. অমতদ্ৱাৰং আহচ্চ তিট্ঠতীতি অমতং নাম নিব্বানং, তস্স দ্ৱাৰং অৰিযমগ্গং আহচ্চ তিট্ঠতীতি. অট্ঠমং উত্তানমেৱ. সত্তমঅট্ঠমানি.

৯. সমণব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা

২৯-৩০. নৱমং অক্খৰভাণকানং ভিক্খূনং অজ্ঝাসযেন ৱুত্তং. তে হি পৰীতি উপসগ্গং পক্খিপিত্ৱা ৱুচ্চমানে পটিৱিজ্ঝিতুং সক্কোন্তি. নৱমং.

দসমে সব্বং উত্তানমেৱ. ইমেসু দ্ৱীসু সুত্তেসু চতুসচ্চপটিৱেধোৱ কথিতো. দসমং.

দসবলৱগ্গো ততিযো.