৪. কড়াৰখত্তিযৱগ্গো
১. ভূতসুত্তৱণ্ণনা
৩১. কড়াৰখত্তিযৱগ্গস্স পঠমে অজিতপঞ্হেতি অজিতমাণৱেন পুচ্ছিতপঞ্হে. সঙ্খাতধম্মাসেতি সঙ্খাতধম্মা ৱুচ্চন্তি ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীৰিতধম্মা. সেক্খাতি সত্ত সেক্খা. পুথূতি তেযেৱ সত্ত জনে সন্ধায পুথূতি ৱুত্তং. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. নিপকোতি নেপক্কং ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায সমন্নাগতত্তা নিপকো, ত্ৱং পণ্ডিতো পব্ৰূহীতি যাচতি. ইৰিযন্তি ৱুত্তিং আচাৰং গোচৰং ৱিহাৰং পটিপত্তিং. মাৰিসাতি ভগৱন্তং আলপতি. সেক্খানঞ্চ সঙ্খাতধম্মানঞ্চ খীণাসৱানঞ্চ পটিপত্তিং মযা পুচ্ছিতো পণ্ডিত, মাৰিস, ময্হং কথেহীতি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো.
তুণ্হী অহোসীতি কস্মা যাৱ ততিযং পুট্ঠো তুণ্হী অহোসি? কিং পঞ্হে কঙ্খতি, উদাহু অজ্ঝাসযেতি? অজ্ঝাসযে কঙ্খতি, নো পঞ্হে. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘সত্থা মং সেক্খাসেক্খানং আগমনীযপটিপদং কথাপেতুকামো; সা চ খন্ধৱসেন ধাতুৱসেন আযতনৱসেন পচ্চযাকাৰৱসেনাতি বহূহি কাৰণেহি সক্কা কথেতুং. কথং কথেন্তো নু খো সত্থু অজ্ঝাসযং গহেত্ৱা কথেতুং সক্খিস্সামী’’তি? অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘ঠপেত্ৱা মং অঞ্ঞো পত্তং আদায চৰন্তো সাৱকো নাম পঞ্ঞায সাৰিপুত্তসমো নত্থি. অযম্পি মযা পঞ্হং পুট্ঠো যাৱ ততিযং তুণ্হী এৱ. পঞ্হে নু খো কঙ্খতি, উদাহু অজ্ঝাসযে’’তি. অথ ‘‘অজ্ঝাসযে’’তি ঞত্ৱা পঞ্হকথনত্থায নযং দদমানো ভূতমিদন্তি, সাৰিপুত্ত, পস্সসীতি আহ.
তত্থ ভূতন্তি জাতং নিব্বত্তং, খন্ধপঞ্চকস্সেতং নামং. ইতি সত্থা ‘‘পঞ্চক্খন্ধৱসেন, সাৰিপুত্ত, ইমং পঞ্হং কথেহী’’তি থেৰস্স নযং দেতি. সহনযদানেন পন থেৰস্স তীৰে ঠিতপুৰিসস্স ৱিৱটো একঙ্গণো মহাসমুদ্দো ৱিয নযসতেন নযসহস্সেন পঞ্হব্যাকৰণং উপট্ঠাসি. অথ নং ব্যাকৰোন্তো ভূতমিদন্তি, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ ভূতমিদন্তি ইদং নিব্বত্তং খন্ধপঞ্চকং. সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি সহ ৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায সম্মা পস্সতি. পটিপন্নো হোতীতি সীলতো পট্ঠায যাৱ অৰহত্তমগ্গা নিব্বিদাদীনং অত্থায পটিপন্নো হোতি. তদাহাৰসম্ভৱন্তি ইদং কস্মা আৰভি? এতং খন্ধপঞ্চকং আহাৰং পটিচ্চ ঠিতং, তস্মা তং আহাৰসম্ভৱং নাম কত্ৱা দস্সেতুং ইদং আৰভি. ইতি ইমিনাপি পৰিযাযেন সেক্খপটিপদা কথিতা হোতি. তদাহাৰনিৰোধাতি তেসং আহাৰানং নিৰোধেন. ইদং কস্মা আৰভি? তঞ্হি খন্ধপঞ্চকং আহাৰনিৰোধা নিৰুজ্ঝতি, তস্মা তং আহাৰনিৰোধসম্ভৱং নাম কত্ৱা দস্সেতুং ইদং আৰভি. ইতি ইমিনাপি পৰিযাযেন সেক্খস্সেৱ পটিপদা কথিতা. নিব্বিদাতি আদীনি সব্বানি কাৰণৱচনানীতি ৱেদিতব্বানি. অনুপাদা ৱিমুত্তোতি চতূহি উপাদানেহি কঞ্চি ধম্মং অগহেত্ৱা ৱিমুত্তো. সাধু সাধূতি ইমিনা থেৰস্স ব্যাকৰণং সম্পহংসেত্ৱা সযম্পি তথেৱ ব্যাকৰোন্তো পুন ‘‘ভূতমিদ’’ন্তিআদিমাহাতি. পঠমং.
২. কড়াৰসুত্তৱণ্ণনা
৩২. দুতিযে কড়াৰখত্তিযোতি তস্স থেৰস্স নামং. দন্তা পনস্স কড়াৰা ৱিসমসণ্ঠানা, তস্মা ‘‘কড়াৰো’’তি ৱুচ্চতি. হীনাযাৱত্তোতি হীনস্স গিহিভাৱস্স অত্থায নিৱত্তো. অস্সাসমলত্থাতি অস্সাসং অৱস্সযং পতিট্ঠং ন হি নূন অলত্থ, তযো মগ্গে তীণি চ ফলানি নূন নালত্থাতি দীপেতি. যদি হি তানি লভেয্য, ন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তেয্যাতি অযং থেৰস্স অধিপ্পাযো. ন খ্ৱাহং, আৱুসোতি অহং খো, আৱুসো, ‘‘অস্সাসং পত্তো, ন পত্তো’’তি ন কঙ্খামি. থেৰস্স হি সাৱকপাৰমীঞাণং অৱস্সযো, তস্মা সো ন কঙ্খতি. আযতিং পনাৱুসোতি ইমিনা ‘‘আযতিং পটিসন্ধি তুম্হাকং উগ্ঘাটিতা, ন উগ্ঘাটিতা’’তি অৰহত্তপ্পত্তিং পুচ্ছতি. ন খ্ৱাহং, আৱুসো, ৱিচিকিচ্ছামীতি ইমিনা থেৰো তত্থ ৱিচিকিচ্ছাভাৱং দীপেতি.
যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘ইমং সুতকাৰণং ভগৱতো আৰোচেস্সামী’’তি উপসঙ্কমি. অঞ্ঞা ব্যাকতাতি অৰহত্তং ব্যাকতং. খীণা জাতীতি ন থেৰেন এৱং ব্যাকতা, অযং পন থেৰো তুট্ঠো পসন্নো এৱং পদব্যঞ্জনানি আৰোপেত্ৱা আহ. অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসীতি তং সুত্ৱা সত্থা চিন্তেসি – ‘‘সাৰিপুত্তো ধীৰো গম্ভীৰো. ন সো কেনচি কাৰণেন এৱং ব্যাকৰিস্সতি. সংখিত্তেন পন পঞ্হো ব্যাকতো ভৱিস্সতি. পক্কোসাপেত্ৱা নং পঞ্হং ব্যাকৰাপেস্সামী’’তি অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি.
সচে তং সাৰিপুত্তাতি ইদং ভগৱা ‘‘ন এস অত্তনো ধম্মতায অঞ্ঞং ব্যাকৰিস্সতি, পঞ্হমেতং পুচ্ছিস্সামি, তং কথেন্তোৱ অঞ্ঞং ব্যাকৰিস্সতী’’তি অঞ্ঞং ব্যাকৰাপেতুং এৱং পুচ্ছি. যংনিদানাৱুসো, জাতীতি, আৱুসো, অযং জাতি নাম যংপচ্চযা, তস্স পচ্চযস্স খযা খীণস্মিং জাতিযা পচ্চযে জাতিসঙ্খাতং ফলং খীণন্তি ৱিদিতং. ইধাপি চ থেৰো পঞ্হে অকঙ্খিত্ৱা অজ্ঝাসযে কঙ্খতি. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অঞ্ঞা নাম তণ্হা খীণা, উপাদানং খীণং, ভৱো খীণো, পচ্চযো খীণো, কিলেসা খীণাতিআদীহি বহূহি কাৰণেহি সক্কা ব্যাকাতুং, কথং কথেন্তো পন সত্থু অজ্ঝাসযং গহেতুং সক্খিস্সামী’’তি.
কিঞ্চাপি এৱং অজ্ঝাসযে কঙ্খতি, পঞ্হং পন অট্ঠপেত্ৱাৱ পচ্চযাকাৰৱসেন ব্যাকাসি. সত্থাপি পচ্চযাকাৰৱসেনেৱ ব্যাকৰাপেতুকামো, তস্মা এস ব্যাকৰোন্তোৱ অজ্ঝাসযং গণ্হি. তাৱদেৱ ‘‘গহিতো মে সত্থু অজ্ঝাসযো’’তি অঞ্ঞাসি. অথস্স নযসতেন নযসহস্সেন পঞ্হব্যাকৰণং উপট্ঠাসি. যস্মা পন ভগৱা উত্তৰি পঞ্হং পুচ্ছতি, তস্মা তেন তং ব্যাকৰণং অনুমোদিতন্তি ৱেদিতব্বং.
কথং জানতো পন তেতি ইদং কস্মা আৰভি? সৱিসযে সীহনাদং নদাপেতুং. থেৰো কিৰ সূকৰনিখাতলেণদ্ৱাৰে দীঘনখপৰিব্বাজকস্স ৱেদনাপৰিগ্গহসুত্তে কথিযমানে তালৱণ্টং গহেত্ৱা সত্থাৰং বীজযমানো ঠিতো তিস্সো ৱেদনা পৰিগ্গহেত্ৱা সাৱকপাৰমীঞাণং অধিগতো, অযমস্স সৱিসযো. ইমস্মিং সৱিসযে ঠিতো সীহনাদং নদিস্সতীতি নং সন্ধায সত্থা ইদং পঞ্হং পুচ্ছি. অনিচ্চাতি হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চা. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি এত্থ কিঞ্চাপি সুখা ৱেদনা ঠিতিসুখা ৱিপৰিণামদুক্খা, দুক্খা ৱেদনা ঠিতিদুক্খা ৱিপৰিণামসুখা, অদুক্খমসুখা ঞাণসুখা অঞ্ঞাণদুক্খা, ৱিপৰিণামকোটিযা পন সব্বাৱ দুক্খা নাম জাতা. ৱিদিতন্তি যস্মা এৱং ৱেদনাত্তযং দুক্খন্তি ৱিদিতং, তস্মা যা তত্থ তণ্হা, সা ন উপট্ঠাসীতি দস্সেতি.
সাধু সাধূতি থেৰস্স ৱেদনাপৰিচ্ছেদজাননে সম্পহংসনং. থেৰো হি ৱেদনা একাতি ৱা দ্ৱে তিস্সো চতস্সোতি ৱা অৱুত্তেপি ৱুত্তনযেন তাসং তিস্সোতি পৰিচ্ছেদং অঞ্ঞাসি, তেন তং ভগৱা সম্পহংসন্তো এৱমাহ. দুক্খস্মিন্তি ইদং ভগৱা ইমিনা অধিপ্পাযেন আহ – ‘‘সাৰিপুত্ত, যং তযা ‘ইমিনা কাৰণেন ৱেদনাসু তণ্হা ন উপট্ঠাসী’তি ব্যাকতং, তং সুব্যাকতং. ‘তিস্সো ৱেদনা’তি ৱিভজন্তেন পন তে অতিপ্পপঞ্চো কতো, তং ‘দুক্খস্মি’ন্তি ব্যাকৰোন্তেনপি হি তে সুব্যাকতমেৱ ভৱেয্য. যংকিঞ্চি ৱেদযিতং, তং দুক্খন্তি ঞাতমত্তেপি হি ৱেদনাসু তণ্হা ন তিট্ঠতি’’.
কথং ৱিমোক্খাতি কতৰা ৱিমোক্খা, কতৰেন ৱিমোক্খেন তযা অঞ্ঞা ব্যাকতাতি অত্থো? অজ্ঝত্তং ৱিমোক্খাতি অজ্ঝত্তৱিমোক্খেন, অজ্ঝত্তসঙ্খাৰে পৰিগ্গহেত্ৱা পত্তঅৰহত্তেনাতি অত্থো. তত্থ চতুক্কং ৱেদিতব্বং – অজ্ঝত্তং অভিনিৱেসো অজ্ঝত্তং ৱুট্ঠানং, অজ্ঝত্তং অভিনিৱেসো বহিদ্ধা ৱুট্ঠানং, বহিদ্ধা অভিনিৱেসো বহিদ্ধা ৱুট্ঠানং, বহিদ্ধা অভিনিৱেসো অজ্ঝত্তং ৱুট্ঠানন্তি. অজ্ঝত্তঞ্হি অভিনিৱেসিত্ৱা বহিদ্ধাধম্মাপি দট্ঠব্বাযেৱ, বহিদ্ধা অভিনিৱেসিত্ৱা অজ্ঝত্তধম্মাপি. তস্মা কোচি ভিক্খু অজ্ঝত্তং সঙ্খাৰেসু ঞাণং ওতাৰেত্ৱা তে ৱৱত্থপেত্ৱা বহিদ্ধা ওতাৰেতি, বহিদ্ধাপি পৰিগ্গহেত্ৱা পুন অজ্ঝত্তং ওতাৰেতি, তস্স অজ্ঝত্ত সঙ্খাৰে সম্মসনকালে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি. ইতি অজ্ঝত্তং অভিনিৱেসো অজ্ঝত্তং ৱুট্ঠানং নাম. কোচি অজ্ঝত্তং সঙ্খাৰেসু ঞাণং ওতাৰেত্ৱা তে ৱৱত্থপেত্ৱা বহিদ্ধা ওতাৰেতি, তস্স বহিদ্ধা সঙ্খাৰে সম্মসনকালে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি. ইতি অজ্ঝত্তং অভিনিৱেসো বহিদ্ধা ৱুট্ঠানং নাম. কোচি বহিদ্ধা সঙ্খাৰেসু ঞাণং ওতাৰেত্ৱা, তে ৱৱত্থপেত্ৱা অজ্ঝত্তং ওতাৰেতি, অজ্ঝত্তম্পি পৰিগ্গহেত্ৱা পুন বহিদ্ধা ওতাৰেতি, তস্স বহিদ্ধা সঙ্খাৰে সম্মসনকালে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি. ইতি বহিদ্ধা অভিনিৱেসো বহিদ্ধা ৱুট্ঠানং নাম. কোচি বহিদ্ধা সঙ্খাৰেসু ঞাণং ওতাৰেত্ৱা তে ৱৱত্থপেত্ৱা অজ্ঝত্তং ওতাৰেতি, তস্স অজ্ঝত্তসঙ্খাৰে সম্মসনকালে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি. ইতি বহিদ্ধা অভিনিৱেসো অজ্ঝত্তং ৱুট্ঠানং নাম. তত্ৰ থেৰো ‘‘অজ্ঝত্তসঙ্খাৰে পৰিগ্গহেত্ৱা তেসং ৱৱত্থানকালে মগ্গৱুট্ঠানেন অৰহত্তং পত্তোস্মী’’তি দস্সেন্তো অজ্ঝত্তং ৱিমোক্খা খ্ৱাহং, আৱুসোতি আহ.
সব্বুপাদানক্খযাতি সব্বেসং চতুন্নম্পি উপাদানানং খযেন. তথা সতো ৱিহৰামীতি তেনাকাৰেন সতিযা সমন্নাগতো ৱিহৰামি. যথা সতং ৱিহৰন্তন্তি যেনাকাৰেন মং সতিযা সমন্নাগতং ৱিহৰন্তং. আসৱা নানুস্সৱন্তীতি চক্খুতো ৰূপে সৱন্তি আসৱন্তি সন্দন্তি পৱত্তন্তীতি এৱং ছহি দ্ৱাৰেহি ছসু আৰম্মণেসু সৱনধম্মা কামাসৱাদযো আসৱা নানুস্সৱন্তি নানুপ্পৱড্ঢন্তি, যথা মে ন উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. অত্তানঞ্চ নাৱজানামীতি অত্তানঞ্চ ন অৱজানামি. ইমিনা ওমানপহানং কথিতং. এৱঞ্হি সতি পজাননা পসন্না হোতি.
সমণেনাতি বুদ্ধসমণেন. তেস্ৱাহং ন কঙ্খামীতি তেসু অহং ‘‘কতৰো কামাসৱো, কতৰো ভৱাসৱো, কতৰো দিট্ঠাসৱো, কতৰো অৱিজ্জাসৱো’’তি এৱং সৰূপভেদতোপি, ‘‘চত্তাৰো আসৱা’’তি এৱং গণনপৰিচ্ছেদতোপি ন কঙ্খামি. তে মে পহীনাতি ন ৱিচিকিচ্ছামীতি তে ময্হং পহীনাতি ৱিচিকিচ্ছং ন উপ্পাদেমি. ইদং ভগৱা ‘‘এৱং ব্যাকৰোন্তেনপি তযা সুব্যাকতং ভৱেয্য ‘অজ্ঝত্তং ৱিমোক্খা খ্ৱাহং, আৱুসো’তিআদীনি পন তে ৱদন্তেন অতিপ্পপঞ্চো কতো’’তি দস্সেন্তো আহ.
উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসীতি পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনতো উট্ঠহিত্ৱা ৱিহাৰং অন্তোমহাগন্ধকুটিং পাৱিসি অসম্ভিন্নায এৱ পৰিসায. কস্মা? বুদ্ধা হি অনিট্ঠিতায দেসনায অসম্ভিন্নায পৰিসায উট্ঠাযাসনা গন্ধকুটিং পৱিসন্তা পুগ্গলথোমনত্থং ৱা পৱিসন্তি ধম্মথোমনত্থং ৱা. তত্থ পুগ্গলথোমনত্থং পৱিসন্তো সত্থা এৱং চিন্তেসি – ‘‘ইমং মযা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিট্ঠং ৱিত্থাৰেন চ অৱিভত্তং ধম্মপটিগ্গাহকা ভিক্খূ উগ্গহেত্ৱা আনন্দং ৱা কচ্চাযনং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সন্তি, তে ময্হং ঞাণেন সংসন্দেত্ৱা কথেস্সন্তি, ততোপি ধম্মপটিগ্গাহকা পুন মং পুচ্ছিস্সন্তি. তেসমহং ‘সুকথিতং, ভিক্খৱে, আনন্দেন, সুকথিতং কচ্চাযনেন, মং চেপি তুম্হে এতমত্থং পুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি নং এৱমেৱ ব্যাকৰেয্য’ন্তি এৱং তে পুগ্গলে থোমেস্সামি. ততো তেসু গাৰৱং জনেত্ৱা ভিক্খূ উপসঙ্কমিস্সন্তি, তেপি ভিক্খূ অত্থে চ ধম্মে চ নিযোজেস্সন্তি, তে তেহি নিযোজিতা তিস্সো সিক্খা পৰিপূৰেত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তী’’তি.
অথ ৱা পনস্স এৱং হোতি – ‘‘এস মযি পক্কন্তে অত্তনো আনুভাৱং কৰিস্সতি, অথ নং অহম্পি তথেৱ থোমেস্সামি, তং মম থোমনং সুত্ৱা গাৰৱজাতা ভিক্খূ ইমং উপসঙ্কমিতব্বং, ৱচনঞ্চস্স সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তং তেসং ভৱিস্সতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি ধম্মথোমনত্থং পৱিসন্তো এৱং চিন্তেসি যথা ধম্মদাযাদসুত্তে চিন্তেসি. তত্ৰ হিস্স এৱং অহোসি – ‘‘মযি ৱিহাৰং পৱিট্ঠে আমিসদাযাদং গৰহন্তো ধম্মদাযাদঞ্চ থোমেন্তো ইমিস্সংযেৱ পৰিসতি নিসিন্নো সাৰিপুত্তো ধম্মং দেসেস্সতি, এৱং দ্ৱিন্নম্পি অম্হাকং একজ্ঝাসযায মতিযা দেসিতা অযং দেসনা অগ্গা চ গৰুকা চ ভৱিস্সতি পাসাণচ্ছত্তসদিসা’’তি.
ইধ পন আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উক্কংসেত্ৱা পকাসেত্ৱা ঠপেতুকামো পুগ্গলথোমনত্থং উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি. ঈদিসেসু ঠানেসু ভগৱা নিসিন্নাসনেযেৱ অন্তৰহিতো চিত্তগতিযা ৱিহাৰং পৱিসতীতি ৱেদিতব্বো. যদি হি কাযগতিযা গচ্ছেয্য, সব্বা পৰিসা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা গচ্ছেয্য, সা একৱাৰং ভিন্না পুন দুস্সন্নিপাতা ভৱেয্যাতি ভগৱা অদিস্সমানেন কাযেন চিত্তগতিযা এৱ পাৱিসি.
এৱং পৱিট্ঠে পন ভগৱতি ভগৱতো অধিপ্পাযানুৰূপমেৱ সীহনাদং নদিতুকামো তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো ভিক্খূ আমন্তেসি. পুব্বে অপ্পটিসংৱিদিতন্তি ইদং নাম পুচ্ছিস্সতীতি পুব্বে মযা অৱিদিতং অঞ্ঞাতং. পঠমং পঞ্হন্তি, ‘‘সচে তং, সাৰিপুত্ত, এৱং পুচ্ছেয্যুং কথং জানতা পন তযা, আৱুসো সাৰিপুত্ত, কথং পস্সতা অঞ্ঞা ব্যাকতা খীণা জাতী’’তি ইমং পঠমং পঞ্হং. দন্ধাযিতত্তন্তি সত্থু আসযজাননত্থং দন্ধভাৱো অসীঘতা. পঠমং পঞ্হং অনুমোদীতি, ‘‘জাতি পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, কিংনিদানা’’তি ইমং দুতিযং পঞ্হং পুচ্ছন্তো, ‘‘যংনিদানাৱুসো, জাতী’’তি এৱং ৱিস্সজ্জিতং পঠমং পঞ্হং অনুমোদি.
এতদহোসীতি ভগৱতা অনুমোদিতে নযসতেন নযসহস্সেন পঞ্হস্স একঙ্গণিকভাৱেন পাকটীভূতত্তা এতং অহোসি. দিৱসম্পাহং ভগৱতো এতমত্থং ব্যাকৰেয্যন্তি সকলদিৱসম্পি অহং ভগৱতো এতং পটিচ্চসমুপ্পাদত্থং পুট্ঠো সকলদিৱসম্পি অঞ্ঞমঞ্ঞেহি পদব্যঞ্জনেহি ব্যাকৰেয্যং. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘থেৰো উড়াৰসীহনাদং নদতি, সুকাৰণং এতং, দসবলস্স নং আৰোচেস্সামী’’তি. তস্মা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি.
সা হি ভিক্খু সাৰিপুত্তস্স ধম্মধাতূতি এত্থ ধম্মধাতূতি পচ্চযাকাৰস্স ৱিৱটভাৱদস্সনসমত্থং সাৱকপাৰমীঞাণং. সাৱকানঞ্হি সাৱকপাৰমীঞাণং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিকমেৱ হোতি. যথা বুদ্ধানং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না ধম্মা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পাকটা হোন্তি, এৱং থেৰস্স সাৱকপাৰমীঞাণং সব্বেপি সাৱকঞাণস্স গোচৰধম্মে জানাতীতি. দুতিযং.
৩. ঞাণৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা
৩৩. ততিযে তং সুণাথাতি তং ঞাণৱত্থুদেসনং সুণাথ. ঞাণৱত্থূনীতি চেত্থ ঞাণমেৱ ঞাণৱত্থূতি ৱেদিতব্বং. জৰামৰণে ঞাণন্তিআদীসু চতূসু পঠমং সৱনমযঞাণং সম্মসনঞাণং পটিৱেধঞাণং পচ্চৱেক্খণঞাণন্তি চতুব্বিধং ৱট্টতি, তথা দুতিযং. ততিযং পন ঠপেত্ৱা সম্মসনঞাণং তিৱিধমেৱ হোতি, তথা চতুত্থং. লোকুত্তৰধম্মেসু হি সম্মসনং নাম নত্থি. জাতিযা ঞাণন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. ইমিনা ধম্মেনাতি ইমিনা চতুসচ্চধম্মেন ৱা মগ্গঞাণধম্মেন ৱা.
দিট্ঠেনাতিআদীসু দিট্ঠেনাতি ঞাণচক্খুনা দিট্ঠেন. ৱিদিতেনাতি পঞ্ঞায ৱিদিতেন. অকালিকেনাতি কিঞ্চি কালং অনতিক্কমিত্ৱা পটিৱেধানন্তৰংযেৱ ফলদাযকেন. পত্তেনাতি অধিগতেন. পৰিযোগাড়্হেনাতি পৰিযোগাহিতেন পঞ্ঞায অনুপৱিট্ঠেন. অতীতানাগতে নযং নেতীতি ‘‘যে খো কেচী’’তিআদিনা নযেন অতীতে চ অনাগতে চ নযং নেতি. এত্থ চ ন চতুসচ্চধম্মেন ৱা মগ্গঞাণধম্মেন ৱা সক্কা অতীতানাগতে নযং নেতুং, চতুসচ্চে পন মগ্গঞাণেন পটিৱিদ্ধে পৰতো পচ্চৱেক্খণঞাণং নাম হোতি. তেন নযং নেতীতি ৱেদিতব্বা. অব্ভঞ্ঞংসূতি অভিঅঞ্ঞংসু জানিংসু. সেয্যথাপাহং, এতৰহীতি যথা অহং এতৰহি চতুসচ্চৱসেন জানামি. অন্ৱযে ঞাণন্তি অনুঅযে ঞাণং, ধম্মঞাণস্স অনুগমনে ঞাণং, পচ্চৱেক্খণঞাণস্সেতং নামং. ধম্মে ঞাণন্তি মগ্গঞাণং. ইমস্মিং সুত্তে খীণাসৱস্স সেক্খভূমি কথিতা হোতি. ততিযং.
৪. দুতিযঞাণৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে সত্তসত্তৰীতি সত্ত চ সত্তৰি চ. ব্যঞ্জনভাণকা কিৰ তে ভিক্খূ, বহুব্যঞ্জনং কত্ৱা ৱুচ্চমানে পটিৱিজ্ঝিতুং সক্কোন্তি, তস্মা তেসং অজ্ঝাসযেন ইদং সুত্তং ৱুত্তং. ধম্মট্ঠিতিঞাণন্তি পচ্চযাকাৰে ঞাণং. পচ্চযাকাৰো হি ধম্মানং পৱত্তিট্ঠিতিকাৰণত্তা ধম্মট্ঠিতীতি ৱুচ্চতি, এত্থ ঞাণং ধম্মট্ঠিতিঞাণং, এতস্সেৱ ছব্বিধস্স ঞাণস্সেতং অধিৱচনং. খযধম্মন্তি খযগমনসভাৱং. ৱযধম্মন্তি ৱযগমনসভাৱং. ৱিৰাগধম্মন্তি ৱিৰজ্জনসভাৱং. নিৰোধধম্মন্তি নিৰুজ্ঝনসভাৱং. সত্তসত্তৰীতি একেকস্মিং সত্ত সত্ত কত্ৱা একাদসসু পদেসু সত্তসত্তৰি. ইমস্মিং সুত্তে ৱিপস্সনাপটিৱিপস্সনা কথিতা. চতুত্থং.
৫. অৱিজ্জাপচ্চযসুত্তৱণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে সমুদযো হোতীতি সত্থা ইধেৱ দেসনং ওসাপেসি. কিংকাৰণাতি? দিট্ঠিগতিকস্স ওকাসদানত্থং. তস্সঞ্হি পৰিসতি উপাৰম্ভচিত্তো দিট্ঠিগতিকো অত্থি, সো পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি, অথস্সাহং ৱিস্সজ্জেস্সামীতি তস্স ওকাসদানত্থং দেসনং ওসাপেসি. নো কল্লো পঞ্হোতি অযুত্তো পঞ্হো. দুপ্পঞ্হো এসোতি অত্থো. ননু চ ‘‘কতমং নু খো, ভন্তে, জৰামৰণ’’ন্তি? ইদং সুপুচ্ছিতন্তি. কিঞ্চাপি সুপুচ্ছিতং, যথা পন সতসহস্সগ্ঘনিকে সুৱণ্ণথালে ৱড্ঢিতস্স সুভোজনস্স মত্থকে আমলকমত্তেপি গূথপিণ্ডে ঠপিতে সব্বং ভোজনং দুব্ভোজনং হোতি ছড্ডেতব্বং, এৱমেৱ ‘‘কস্স চ পনিদং জৰামৰণ’’ন্তি? ইমিনা সত্তূপলদ্ধিৱাদপদেন গূথপিণ্ডেন তং ভোজনং দুব্ভোজনং ৱিয অযম্পি সব্বো দুপ্পঞ্হোৱ জাতোতি.
ব্ৰহ্মচৰিযৱাসোতি অৰিযমগ্গৱাসো. তং জীৱং তং সৰীৰন্তি যস্স হি অযং দিট্ঠি, সো ‘‘জীৱে উচ্ছিজ্জমানে সৰীৰং উচ্ছিজ্জতি, সৰীৰে উচ্ছিজ্জন্তে জীৱিতং উচ্ছিজ্জতী’’তি গণ্হাতি. এৱং গণ্হতো সা দিট্ঠি ‘‘সত্তো উচ্ছিজ্জতী’’তি গহিতত্তা উচ্ছেদদিট্ঠি নাম হোতি. সচে পন সঙ্খাৰাৱ উপ্পজ্জন্তি চেৱ নিৰুজ্ঝন্তি চাতি গণ্হেয্য, সাসনাৱচৰা সম্মাদিট্ঠি নাম ভৱেয্য. অৰিযমগ্গো চ নামেসো ৱট্টং নিৰোধেন্তো ৱট্টং সমুচ্ছিন্দন্তো উপ্পজ্জতি, তদেৱ তং ৱট্টং উচ্ছেদদিট্ঠিযা গহিতাকাৰস্স সম্ভৱে সতি ৱিনাৱ মগ্গভাৱনায নিৰুজ্ঝতীতি মগ্গভাৱনা নিৰত্থকা হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো ন হোতী’’তি.
দুতিযনযে অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি যস্স অযং দিট্ঠি, সো ‘‘সৰীৰং ইধেৱ উচ্ছিজ্জতি, ন জীৱিতং, জীৱিতং পন পঞ্জৰতো সকুণো ৱিয যথাসুখং গচ্ছতী’’তি গণ্হাতি. এৱং গণ্হতো সা দিট্ঠি ‘‘ইমস্মা লোকা জীৱিতং পৰলোকং গত’’ন্তি গহিতত্তা সস্সতদিট্ঠি নাম হোতি. অযঞ্চ অৰিযমগ্গো তেভূমকৱট্টং ৱিৱট্টেন্তো উপ্পজ্জতি, সো একসঙ্খাৰেপি নিচ্চে ধুৱে সস্সতে সতি উপ্পন্নোপি ৱট্টং ৱিৱট্টেতুং ন সক্কোতীতি মগ্গভাৱনা নিৰত্থকা হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা ভিক্খু দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো ন হোতী’’তি.
ৱিসূকাযিকানীতিআদি সব্বং মিচ্ছাদিট্ঠিৱেৱচনমেৱ. সা হি সম্মাদিট্ঠিযা ৱিনিৱিজ্ঝনট্ঠেন ৱিসূকমিৱ অত্তানং আৱৰণতো ৱিসূকাযিকং, সম্মাদিট্ঠিং অননুৱত্তিত্ৱা তস্সা ৱিৰোধেন পৱত্তনতো ৱিসেৱিতং, কদাচি উচ্ছেদস্স কদাচি সস্সতস্স গহণতো ৱিৰূপং ফন্দিতং ৱিপ্ফন্দিতন্তি ৱুচ্চতি. তালাৱত্থুকতানীতি তালৱত্থু ৱিয কতানি, পুন অৱিৰুহণট্ঠেন মত্থকচ্ছিন্নতালো ৱিয সমূলং তালং উদ্ধৰিত্ৱা তস্স পতিট্ঠিতট্ঠানং ৱিয চ কতানীতি অত্থো. অনভাৱংকতানীতি অনুঅভাৱং কতানীতি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযঅৱিজ্জাপচ্চযসুত্তৱণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে ইতি ৱা, ভিক্খৱে, যো ৱদেয্যাতি তস্সং পৰিসতি দিট্ঠিগতিকো পঞ্হং পুচ্ছিতুকামো অত্থি, সো পন অৱিসাৰদধাতুকো উট্ঠায দসবলং পুচ্ছিতুং ন সক্কোতি, তস্মা তস্স অজ্ঝাসযেন সযমেৱ পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জেন্তো সত্থা এৱমাহ. ছট্ঠং.
৭. নতুম্হসুত্তৱণ্ণনা
৩৭. সত্তমে ন তুম্হাকন্তি অত্তনি হি সতি অত্তনিযং নাম হোতি. অত্তাযেৱ চ নত্থি, তস্মা ‘‘ন তুম্হাক’’ন্তি আহ. নপি অঞ্ঞেসন্তি অঞ্ঞো নাম পৰেসং অত্তা, তস্মিং সতি অঞ্ঞেসং নাম সিযা, সোপি নত্থি, তস্মা ‘‘নপি অঞ্ঞেস’’ন্তি আহ. পুৰাণমিদং, ভিক্খৱে, কম্মন্তি নযিদং পুৰাণকম্মমেৱ, পুৰাণকম্মনিব্বত্তো পনেস কাযো, তস্মা পচ্চযৱোহাৰেন এৱং ৱুত্তো. অভিসঙ্খতন্তিআদি কম্মৱোহাৰস্সেৱ ৱসেন পুৰিমলিঙ্গসভাগতায ৱুত্তং, অযং পনেত্থ অত্থো – অভিসঙ্খতন্তি পচ্চযেহি কতোতি দট্ঠব্বো. অভিসঞ্চেতযিতন্তি চেতনাৱত্থুকো চেতনামূলকোতি দট্ঠব্বো. ৱেদনিযন্তি ৱেদনিযৱত্থূতি দট্ঠব্বো. সত্তমং.
৮. চেতনাসুত্তৱণ্ণনা
৩৮. অট্ঠমে যঞ্চ, ভিক্খৱে, চেতেতীতি যং চেতনং চেতেতি, পৱত্তেতীতি অত্থো. যঞ্চ পকপ্পেতীতি যং পকপ্পনং পকপ্পেতি, পৱত্তেতিচ্চেৱ অত্থো. যঞ্চ অনুসেতীতি যঞ্চ অনুসযং অনুসেতি, পৱত্তেতিচ্চেৱ অত্থো. এত্থ চ চেতেতীতি তেভূমককুসলাকুসলচেতনা গহিতা, পকপ্পেতীতি অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তেসু তণ্হাদিট্ঠিকপ্পা গহিতা, অনুসেতীতি দ্ৱাদসন্নং চেতনানং সহজাতকোটিযা চেৱ উপনিস্সযকোটিযা চ অনুসযো গহিতো. আৰম্মণমেতং হোতীতি (চেতনাদিধম্মজাতে সতি কম্মৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পত্তিযা অৱাৰিতত্তা) এতং চেতনাদিধম্মজাতং পচ্চযো হোতি. পচ্চযো হি ইধ আৰম্মণন্তি অধিপ্পেতা. ৱিঞ্ঞাণস্স ঠিতিযাতি কম্মৱিঞ্ঞাণস্স ঠিতত্থং. আৰম্মণে সতীতি তস্মিং পচ্চযে সতি. পতিট্ঠা ৱিঞ্ঞাণস্স হোতীতি তস্স কম্মৱিঞ্ঞাণস্স পতিট্ঠা হোতি. তস্মিং পতিট্ঠিতে ৱিঞ্ঞাণেতি তস্মিং কম্মৱিঞ্ঞাণে পতিট্ঠিতে. ৱিৰূড়্হেতি কম্মং জৱাপেত্ৱা পটিসন্ধিআকড্ঢনসমত্থতায নিব্বত্তমূলে জাতে. পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তীতি পুনব্ভৱসঙ্খাতা অভিনিব্বত্তি.
নো চে, ভিক্খৱে, চেতেতীতি ইমিনা তেভূমকচেতনায অপ্পৱত্তনক্খণো ৱুত্তো. নো চে পকপ্পেতীতি ইমিনা তণ্হাদিট্ঠিকপ্পানং অপ্পৱত্তনক্খণো. অথ চে অনুসেতীতি ইমিনা তেভূমকৱিপাকেসু পৰিত্তকিৰিযাসু ৰূপেতি এত্থ অপ্পহীনকোটিযা অনুসযো গহিতো. আৰম্মণমেতং হোতীতি অনুসযে সতি কম্মৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পত্তিযা অৱাৰিতত্তা এতং অনুসযজাতং পচ্চযোৱ হোতি.
নো চেৱ চেতেতীতিআদীসু পঠমপদে তেভূমককুসলাকুসলচেতনা নিৱত্তা, দুতিযপদে অট্ঠসু চিত্তেসু তণ্হাদিট্ঠিযো, ততিযপদে ৱুত্তপ্পকাৰেসু ধম্মেসু যো অপ্পহীনকোটিযা অনুসযিতো অনুসযো, সো নিৱত্তো.
অপিচেত্থ অসম্মোহত্থং চেতেতি পকপ্পেতি অনুসেতি, চেতেতি ন পকপ্পেতি অনুসেতি, ন চেতেতি ন পকপ্পেতি অনুসেতি, ন চেতেতি ন পকপ্পেতি ন অনুসেতীতি ইদম্পি চতুক্কং ৱেদিতব্বং. তত্থ পঠমনযে ধম্মপৰিচ্ছেদো দস্সিতো. দুতিযনযে চেতেতীতি তেভূমককুসলচেতনা চেৱ চতস্সো চ অকুসলচেতনা গহিতা. ন পকপ্পেতীতি অট্ঠসু চিত্তেসু তণ্হাদিট্ঠিযো নিৱত্তা. অনুসেতীতি তেভূমককুসলে উপনিস্সযকোটিযা, চতূসু অকুসলচেতনাসু সহজাতকোটিযা চেৱ উপনিস্সযকোটিযা চ অনুসযো গহিতো. ততিযনযে ন চেতেতীতি তেভূমককুসলাকুসলং নিৱত্তং, ন পকপ্পেতীতি অট্ঠসু চিত্তেসু তণ্হাদিট্ঠিযো নিৱত্তা, অনুসেতীতি সুত্তে আগতং ৱাৰেত্ৱা তেভূমককুসলাকুসলৱিপাককিৰিযাৰূপেসু অপ্পহীনকোটিযা উপনিস্সযো গহিতো. চতুত্থনযো পুৰিমসদিসোৱ.
তদপ্পতিট্ঠিতেতি তস্মিং অপ্পতিট্ঠিতে. অৱিৰূড়্হেতি কম্মং জৱাপেত্ৱা পটিসন্ধিআকড্ঢনসমত্থতায অনিব্বত্তমূলে. এত্থ পন কিং কথিতন্তি? অৰহত্তমগ্গস্স কিচ্চং, খীণাসৱস্স কিচ্চকৰণন্তিপি নৱলোকুত্তৰধম্মাতিপি ৱত্তুং ৱট্টতি. এত্থ চ ৱিঞ্ঞাণস্স চেৱ আযতিং পুনব্ভৱস্স চ অন্তৰে একো সন্ধি, ৱেদনাতণ্হানমন্তৰে একো, ভৱজাতীনমন্তৰে একোতি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযচেতনাসুত্তৱণ্ণনা
৩৯. নৱমে ৱিঞ্ঞাণনামৰূপানং অন্তৰে একো সন্ধি, ৱেদনাতণ্হানমন্তৰে একো, ভৱজাতীনমন্তৰে একোতি. নৱমং.
১০. ততিযচেতনাসুত্তৱণ্ণনা
৪০. দসমে নতীতি তণ্হা. সা হি পিযৰূপেসু ৰূপাদীসু নমনট্ঠেন ‘‘নতী’’তি ৱুচ্চতি. আগতি গতি হোতীতি আগতিম্হি গতি হোতি, আগতে পচ্চুপট্ঠিতে কম্মে ৱা কম্মনিমিত্তে ৱা গহিনিমিত্তে ৱা পটিসন্ধিৱসেন ৱিঞ্ঞাণস্স গতি হোতি. চুতূপপাতোতি এৱং ৱিঞ্ঞাণস্স আগতে পটিসন্ধিৱিসযে গতিযা সতি ইতো চৱনসঙ্খাতা চুতি, তত্থূপপত্তিসঙ্খাতো উপপাতোতি অযং চুতূপপাতো নাম হোতি. এৱং ইমস্মিং সুত্তে নতিযা চ আগতিগতিযা চ অন্তৰে একোৱ সন্ধি কথিতোতি. দসমং.
কড়াৰখত্তিযৱগ্গো চতুত্থো.