৫. গহপতিৱগ্গো
১. পঞ্চৱেৰভযসুত্তৱণ্ণনা
৪১. গহপতিৱগ্গস্স পঠমে যতোতি যদা. ভযানি ৱেৰানীতি ভযৱেৰচেতনাযো. সোতাপত্তিযঙ্গেহীতি দুৱিধং সোতাপত্তিযা অঙ্গং, (সোতাপত্তিযা চ অঙ্গং,) যং পুব্বভাগে সোতাপত্তিপটিলাভায সংৱত্ততি, ‘‘সপ্পুৰিসসংসেৱো সদ্ধম্মস্সৱনং যোনিসোমনসিকাৰো ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তী’’তি (দী. নি. ৩.৩১১) এৱং আগতং, পটিলদ্ধগুণস্স চ সোতাপত্তিং পত্ৱা ঠিতস্স অঙ্গং, যং সোতাপন্নস্স অঙ্গন্তিপি ৱুচ্চতি, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদাদীনং এতং অধিৱচনং. ইদমিধ অধিপ্পেতং. অৰিযোতি নিদ্দোসো নিৰুপাৰম্ভো. ঞাযোতি পটিচ্চসমুপ্পন্নং ঞত্ৱা ঠিতঞাণম্পি পটিচ্চসমুপ্পাদোপি. যথাহ – ‘‘ঞাযো ৱুচ্চতি পটিচ্চসমুপ্পাদো, অৰিযোপি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ঞাযো’’তি. পঞ্ঞাযাতি অপৰাপৰং উপ্পন্নায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায. সুদিট্ঠো হোতীতি অপৰাপৰং উপ্পজ্জিত্ৱা দস্সনৱসেন সুট্ঠু দিট্ঠো.
খীণনিৰযোতিআদীসু আযতিং তত্থ অনুপ্পজ্জনতায খীণো নিৰযো ময্হন্তি সো অহং খীণনিৰযো. এস নযো সব্বত্থ. সোতাপন্নোতি মগ্গসোতং আপন্নো. অৱিনিপাতধম্মোতি ন ৱিনিপাতসভাৱো. নিযতোতি পঠমমগ্গসঙ্খাতেন সম্মত্তনিযামেন নিযতো. সম্বোধিপৰাযনোতি উত্তৰিমগ্গত্তযসঙ্খাতো সম্বোধি পৰং অযনং ময্হন্তি সোহং সম্বোধিপৰাযনো, তং সম্বোধিং অৱস্সং অভিসম্বুজ্ঝনকোতি অত্থো.
পাণাতিপাতপচ্চযাতি পাণাতিপাতকম্মকাৰণা. ভযং ৱেৰন্তি অত্থতো একং. ৱেৰঞ্চ নামেতং দুৱিধং হোতি বাহিৰং অজ্ঝত্তিকন্তি. একেন হি একস্স পিতা মাৰিতো হোতি, সো চিন্তেসি ‘‘এতেন কিৰ মে পিতা মাৰিতো, অহম্পি তংযেৱ মাৰেস্সামী’’তি নিসিতং সত্থং আদায চৰতি. যা তস্স অব্ভন্তৰে উপ্পন্নৱেৰচেতনা, ইদং বাহিৰং ৱেৰং নাম. যা পন ইতৰস্স ‘‘অযং কিৰ মং মাৰেস্সামীতি চৰতি, অহমেৱ নং পঠমতৰং মাৰেস্সামী’’তি চেতনা উপ্পজ্জতি, ইদং অজ্ঝত্তিকং ৱেৰং নাম. ইদং তাৱ উভযম্পি দিট্ঠধম্মিকমেৱ. যা পন তং নিৰযে উপ্পন্নং দিস্ৱা ‘‘এতং পহৰিস্সামী’’তি জলিতং অযমুগ্গৰং গণ্হতো নিৰযপালস্স চেতনা উপ্পজ্জতি, ইদমস্স সম্পৰাযিকং বাহিৰৱেৰং. যা চস্স ‘‘অযং নিদ্দোসং মং পহৰিস্সামীতি আগচ্ছতি, অহমেৱ নং পঠমতৰং পহৰিস্সামী’’তি চেতনা উপ্পজ্জতি, ইদমস্স সম্পৰাযিকং অজ্ঝত্তৱেৰং. যং পনেতং বাহিৰৱেৰং, তং অট্ঠকথাযং ‘‘পুগ্গলৱেৰ’’ন্তি ৱুত্তং. দুক্খং দোমনস্সন্তি অত্থতো একমেৱ. যথা চেত্থ, এৱং সেসপদেসুপি ‘‘ইমিনা মম ভণ্ডং হটং, ময্হং দাৰেসু চাৰিত্তং আপন্নং, মুসা ৱত্ৱা অত্থো ভগ্গো, সুৰামদমত্তেন ইদং নাম কত’’ন্তিআদিনা নযেন ৱেৰুপ্পত্তি ৱেদিতব্বা. অৱেচ্চপ্পসাদেনাতি অধিগতেন অচলপ্পসাদেন. অৰিযকন্তেহীতি পঞ্চহি সীলেহি. তানি হি অৰিযানং কন্তানি পিযানি. ভৱন্তৰগতাপি অৰিযা তানি ন ৱিজহন্তি, তস্মা ‘‘অৰিযকন্তানী’’তি ৱুচ্চন্তি. সেসমেত্থ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে অনুস্সতিনিদ্দেসে ৱুত্তমেৱ. পঠমং.
২. দুতিযপঞ্চৱেৰভযসুত্তৱণ্ণনা
৪২. দুতিযে ভিক্খূনং কথিতভাৱমত্তমেৱ ৱিসেসো. দুতিযং.
৩. দুক্খসুত্তৱণ্ণনা
৪৩. ততিযে দুক্খস্সাতি ৱট্টদুক্খস্স. সমুদযন্তি দ্ৱে সমুদযা খণিকসমুদযো চ পচ্চযসমুদযো চ. পচ্চযসমুদযং পস্সন্তোপি ভিক্খু খণিকসমুদযং পস্সতি, খণিকসমুদযং পস্সন্তোপি পচ্চযসমুদযং পস্সতি. অত্থঙ্গমোপি অচ্চন্তত্থঙ্গমো ভেদত্থঙ্গমোতি দুৱিধো. অচ্চন্তত্থঙ্গমং পস্সন্তোপি ভেদত্থঙ্গমং পস্সতি, ভেদত্থঙ্গমং পস্সন্তোপি অচ্চন্তত্থঙ্গমং পস্সতি. দেসেস্সামীতি ইদং ৱট্টদুক্খস্স সমুদযঅত্থঙ্গমং নিব্বত্তিভেদং নাম দেসেস্সামি, তং সুণাথাতি অত্থো. পটিচ্চাতি নিস্সযৱসেন চেৱ আৰম্মণৱসেন চ পচ্চযং কত্ৱা. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সোতি তিণ্ণং সঙ্গতিযা ফস্সো. অযং খো, ভিক্খৱে, দুক্খস্স সমুদযোতি অযং ৱট্টদুক্খস্স নিব্বত্তি নাম. অত্থঙ্গমোতি ভেদো. এৱঞ্হি ৱট্টদুক্খং ভিন্নং হোতি অপ্পটিসন্ধিযং. ততিযং.
৪. লোকসুত্তৱণ্ণনা
৪৪. চতুত্থে লোকস্সাতি সঙ্খাৰলোকস্স. অযমেত্থ ৱিসেসো. চতুত্থং.
৫. ঞাতিকসুত্তৱণ্ণনা
৪৫. পঞ্চমে ঞাতিকেতি দ্ৱিন্নং ঞাতকানং গামে. গিঞ্জকাৱসথেতি ইট্ঠকাহি কতে মহাপাসাদে. ধম্মপৰিযাযন্তি ধম্মকাৰণং. উপস্সুতীতি উপস্সুতিট্ঠানং, যং ঠানং উপগতেন সক্কা হোতি ভগৱতো সদ্দং সোতুং, তত্থ ঠিতোতি অত্থো. সো কিৰ গন্ধকুটিপৰিৱেণসম্মজ্জনত্থং আগতো অত্তনো কম্মং পহায ভগৱতো ধম্মঘোসং সুণন্তো অট্ঠাসি. অদ্দসাতি তদা কিৰ ভগৱতো আদিতোৱ পচ্চযাকাৰং মনসিকৰোন্তস্স ‘‘ইদং ইমিনা পচ্চযেন হোতি, ইদং ইমিনা’’তি আৱজ্জতো যাৱ ভৱগ্গা একঙ্গণং অহোসি, সত্থা মনসিকাৰং পহায ৱচসা সজ্ঝাযং কৰোন্তো যথানুসন্ধিনা দেসনং নিট্ঠপেত্ৱা, ‘‘অপি নু খো ইমং ধম্মপৰিযাযং কোচি অস্সোসী’’তি আৱজ্জেন্তো তং ভিক্খুমদ্দস. তেন ৱুত্তং ‘‘অদ্দসা খো ভগৱা’’তি.
অস্সোসি নোতি অস্সোসি নু. অথ ৱা অস্সোসি নোতি অম্হাকং ভাসন্তানং অস্সোসীতি. উগ্গণ্হাহীতিআদীসু সুত্ৱা তুণ্হীভূতোৱ পগুণং কৰোন্তো উগ্গণ্হাতি নাম. পদানুপদং ঘটেত্ৱা ৱাচায পৰিচিতং কৰোন্তো পৰিযাপুণাতি নাম. উভযথাপি পগুণং আধাৰপ্পত্তং কৰোন্তো ধাৰেতি নাম. অত্থসংহিতোতি কাৰণনিস্সিতো. আদিব্ৰহ্মচৰিযকোতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদি পতিট্ঠানভূতো. ইতি তীসুপি ইমেসু সুত্তেসু ৱট্টৱিৱট্টমেৱ কথিতং. পঞ্চমং.
৬. অঞ্ঞতৰব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা
৪৬. ছট্ঠে অঞ্ঞতৰোতি নামৱসেন অপাকটো অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণো. ছট্ঠং.
৭. জাণুস্সোণিসুত্তৱণ্ণনা
৪৭. সত্তমে জাণুস্সোণীতি ঠানন্তৰৱসেন এৱংলদ্ধনামো অসীতিকোটিৱিভৱো মহাপুৰোহিতো. সত্তমং.
৮. লোকাযতিকসুত্তৱণ্ণনা
৪৮. অট্ঠমে লোকাযতিকোতি ৱিতণ্ডসত্থে লোকাযতে কতপৰিচযো. জেট্ঠমেতং লোকাযতন্তি পঠমং লোকাযতং. লোকাযতন্তি চ লোকস্সেৱ আযতং, বালপুথুজ্জনলোকস্স আযতং, মহন্তং গম্ভীৰন্তি উপধাৰিতব্বং পৰিত্তং ভাৱং দিট্ঠিগতং. একত্তন্তি একসভাৱং, নিচ্চসভাৱমেৱাতি পুচ্ছতি. পুথুত্তন্তি পুৰিমসভাৱেন নানাসভাৱং, দেৱমনুস্সাদিভাৱেন পঠমং হুত্ৱা পচ্ছা ন হোতীতি উচ্ছেদং সন্ধায পুচ্ছতি. এৱমেত্থ ‘‘সব্বমত্থি, সব্বমেকত্ত’’ন্তি ইমা দ্ৱেপি সস্সতদিট্ঠিযো, ‘‘সব্বং নত্থি, সব্বং পুথুত্ত’’ন্তি ইমা দ্ৱে উচ্ছেদদিট্ঠিযোতি ৱেদিতব্বা. অট্ঠমং.
৯. অৰিযসাৱকসুত্তৱণ্ণনা
৪৯. নৱমে কিং নু খোতি সংসযুপ্পত্তিআকাৰদস্সনং. সমুদযতীতি উপ্পজ্জতি. নৱমং.
১০. দুতিযঅৰিযসাৱকসুত্তৱণ্ণনা
৫০. দসমে দ্ৱেপি নযা একতো ৱুত্তা. ইদমেৱ পুৰিমেন নানত্তং, সেসং তাদিসমেৱাতি. দসমং.
গহপতিৱগ্গো পঞ্চমো.