৬. দুক্খৱগ্গো

১. পৰিৱীমংসনসুত্তৱণ্ণনা

৫১. দুক্খৱগ্গস্স পঠমে পৰিৱীমংসমানোতি উপপৰিক্খমানো. জৰামৰণন্তি কস্মা জৰামৰণং একমেৱ ‘‘অনেকৱিধং নানপ্পকাৰক’’ন্তি ৱত্ৱা গহিতন্তি চে? তস্মিং গহিতে সব্বদুক্খস্স গহিতত্তা. যথা হি চূড়ায গহিতে পুৰিসে সো পুৰিসো গহিতোৱ হোতি, এৱং জৰামৰণে গহিতে সব্বদুক্খং গহিতমেৱ হোতি. তস্মা ‘‘যং খো ইদং অনেকৱিধং নানপ্পকাৰকং দুক্খং লোকে উপ্পজ্জতী’’তি ন্হত্ৱা ঠিতং পুৰিসং ৱিয সব্বদুক্খং দস্সেত্ৱা তং চূড়ায গণ্হন্তো ৱিয জৰামৰণং গণ্হি.

জৰামৰণনিৰোধসাৰুপ্পগামিনীতি জৰামৰণনিৰোধস্স সাৰুপ্পভাৱেন নিক্কিলেসতায পৰিসুদ্ধতায সদিসাৱ হুত্ৱা গামিনীতি অত্থো. তথা পটিপন্নো চ হোতীতি যথা তং পটিপন্নোতি ৱুচ্চতি, এৱং পটিপন্নো হোতি. অনুধম্মচাৰীতি নিব্বানধম্মং অনুগতং পটিপত্তিধম্মং চৰতি, পূৰেতীতি অত্থো. দুক্খক্খযায পটিপন্নোতি সীলং আদিং কত্ৱা জৰামৰণদুক্খস্স নিৰোধত্থায পটিপন্নো. সঙ্খাৰনিৰোধাযাতি সঙ্খাৰদুক্খস্স নিৰোধত্থায. এত্তাৱতা যাৱ অৰহত্তা দেসনা কথিতা.

ইদানি অৰহত্তফলপচ্চৱেক্খণং সততৱিহাৰঞ্চ দস্সেত্ৱা দেসনা নিৱত্তেতব্বা সিযা, তথা অকত্ৱা অৱিজ্জাগতোতি ইদং কস্মা গণ্হাতীতি? খীণাসৱস্স সমতিক্কন্তৱট্টদুক্খদস্সনত্থং. অপিচ পুন ৱট্টং আৰভিত্ৱা ৱিৱট্টে কথিযমানে বুজ্ঝনকসত্তো চেত্থ অত্থি, তস্স অজ্ঝাসযৱসেনাপি ইদং গণ্হাতীতি ৱেদিতব্বো. তত্থ অৱিজ্জাগতোতি অৱিজ্জায গতো উপগতো সমন্নাগতো. পুৰিসপুগ্গলোতি পুৰিসোযেৱ পুগ্গলো. উভযেনাপি সম্মুতিকথং কথেতি. বুদ্ধানঞ্হি সম্মুতিকথা পৰমত্থকথাতি দ্ৱে কথা হোন্তি. তত্থ ‘‘সত্তো নৰো পুৰিসো পুগ্গলো তিস্সো নাগো’’তি এৱং পৱত্তা সম্মুতিকথা নাম. ‘‘খন্ধা ধাতুযো আযতনানী’’তি এৱং পৱত্তা পৰমত্থকথা নাম. পৰমত্থং কথেন্তাপি সম্মুতিং অমুঞ্চিত্ৱা কথেন্তি. তে সম্মুতিং কথেন্তাপি পৰমত্থং কথেন্তাপি সচ্চমেৱ কথেন্তি. তেনেৱ ৱুত্তং –

‘‘দুৱে সচ্চানি অক্খাসি, সম্বুদ্ধো ৱদতং ৱৰো;

সম্মুতিং পৰমত্থঞ্চ, ততিযং নূপলব্ভতি;

সঙ্কেতৱচনং সচ্চং, লোকসম্মুতিকাৰণং;

পৰমত্থৱচনং সচ্চং, ধম্মানং ভূতলক্খণ’’ন্তি.

পুঞ্ঞং চে সঙ্খাৰন্তি তেৰসচেতনাভেদং পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং. অভিসঙ্খৰোতীতি কৰোতি. পুঞ্ঞূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণন্তি কম্মৱিঞ্ঞাণং কম্মপুঞ্ঞেন উপগতং সম্পযুত্তং হোতি, ৱিপাকৱিঞ্ঞাণং ৱিপাকপুঞ্ঞেন. অপুঞ্ঞং চে সঙ্খাৰন্তি দ্ৱাদসচেতনাভেদং অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. আনেঞ্জং চে সঙ্খাৰন্তি চতুচেতনাভেদং আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰং. আনেঞ্জূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণন্তি কম্মানেঞ্জেন কম্মৱিঞ্ঞাণং, ৱিপাকানেঞ্জেন ৱিপাকৱিঞ্ঞাণং উপগতং হোতি. এত্থ চ তিৱিধস্স কম্মাভিসঙ্খাৰস্স গহিতত্তা দ্ৱাদসপদিকো পচ্চযাকাৰো গহিতোৱ হোতি. এত্তাৱতা ৱট্টং দস্সিতং.

ইদানি ৱিৱট্টং দস্সেন্তো যতো খো, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অৱিজ্জাতি চতূসু সচ্চেসু অঞ্ঞাণং. ৱিজ্জাতি অৰহত্তমগ্গঞাণং. এত্থ চ পঠমমেৱ অৱিজ্জায পহীনায ৱিজ্জা উপ্পজ্জতি. যথা পন চতুৰঙ্গেপি তমে ৰত্তিং পদীপুজ্জলেন অন্ধকাৰো পহীযতি, এৱং ৱিজ্জুপ্পাদা অৱিজ্জায পহানং ৱেদিতব্বং. ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতীতি লোকে কিঞ্চি ধম্মং ন গণ্হাতি ন পৰামসতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতীতি অনুপাদিযন্তো অগণ্হন্তো নেৱ তণ্হাপৰিতস্সনায, ন ভযপৰিতস্সনায পৰিতস্সতি, ন তণ্হাযতি ন ভাযতীতি অত্থো. পচ্চত্তঞ্ঞেৱাতি সযমেৱ অত্তনাৱ পৰিনিব্বাযতি, ন অঞ্ঞস্স আনুভাৱেন.

সো সুখং চে ৱেদনন্তি ইদং কস্মা আৰভি? খীণাসৱস্স পচ্চৱেক্খণঞাণং দস্সেত্ৱা সততৱিহাৰং দস্সেতুং আৰভি. অনজ্ঝোসিতাতি তণ্হায গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা অগহিতা. অথ দুক্খৱেদনা কস্মা ৱুত্তা, কিং তম্পি অভিনন্দন্তো অত্থীতি? আম অত্থি. সুখং অভিনন্দন্তোযেৱ হি দুক্খং অভিনন্দতি নাম দুক্খং পত্ৱা সুখং পত্থনতো সুখস্স চ ৱিপৰিণামদুক্খতোতি. কাযপৰিযন্তিকন্তি কাযপৰিচ্ছিন্নং, যাৱ পঞ্চদ্ৱাৰকাযো পৱত্ততি, তাৱ পৱত্তং পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনন্তি অত্থো. জীৱিতপৰিযন্তিকন্তি জীৱিতপৰিচ্ছিন্নং. যাৱ জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ পৱত্তং মনোদ্ৱাৰিকৱেদনন্তি অত্থো.

তত্থ পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনা পচ্ছা উপ্পজ্জিত্ৱা পঠমং নিৰুজ্ঝতি, মনোদ্ৱাৰিকৱেদনা পঠমং উপ্পজ্জিত্ৱা পচ্ছা নিৰুজ্ঝতি. সা হি পটিসন্ধিক্খণে ৱত্থুৰূপস্মিংযেৱ পতিট্ঠাতি. পঞ্চদ্ৱাৰিকা পৱত্তে পঞ্চদ্ৱাৰৱসেন পৱত্তমানা পঠমৱযে ৱীসতিৱস্সকালে ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনৱসেন অধিমত্তা বলৱতী হোতি, পণ্ণাসৱস্সকালে ঠিতা হোতি, সট্ঠিৱস্সকালতো পট্ঠায পৰিহাযমানা অসীতিনৱুতিৱস্সকালে মন্দা হোতি. তদা হি সত্তা ‘‘চিৰৰত্তং একতো নিসীদিম্হা নিপজ্জিম্হা’’তি ৱদন্তেপি ‘‘ন সঞ্জানামা’’তি ৱদন্তি. অধিমত্তানিপি ৰূপাদিআৰম্মণানি ‘‘ন পস্সাম ন সুণাম’’, ‘‘সুগন্ধং দুগ্গন্ধং ৱা সাদুং অসাদুং ৱা থদ্ধং মুদুকন্তি ৱা ন জানামা’’তি ৱদন্তি. ইতি নেসং পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনা ভগ্গা হোতি, মনোদ্ৱাৰিকাৱ পৱত্ততি. সাপি অনুপুব্বেন পৰিহাযমানা মৰণসমযে হদযকোটিংযেৱ নিস্সায পৱত্ততি. যাৱ পনেসা পৱত্ততি, তাৱ সত্তো জীৱতীতি ৱুচ্চতি. যদা নপ্পৱত্ততি, তদা মতো নিৰুদ্ধোতি ৱুচ্চতি.

স্ৱাযমত্থো ৱাপিযা দীপেতব্বো –

যথা হি পুৰিসো পঞ্চউদকমগ্গসম্পন্নং ৱাপিং কৰেয্য, পঠমং দেৱে ৱুট্ঠে পঞ্চহি উদকমগ্গেহি উদকং পৱিসিত্ৱা অন্তোৱাপিযং আৱাটে পূৰেয্য, পুনপ্পুনং দেৱে ৱস্সন্তে উদকমগ্গে পূৰেত্ৱা গাৱুতড্ঢযোজনমত্তং ওত্থৰিত্ৱা উদকং তিট্ঠেয্য ততো ততো ৱিস্সন্দমানং, অথ নিদ্ধমনতুম্বে ৱিৱৰিত্ৱা খেত্তেসু কম্মে কৰিযমানে উদকং নিক্খমন্তং, সস্সপাককালে (উদকং নিক্খমন্তং,) উদকং পৰিহীনং ‘‘মচ্ছে গণ্হামা’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জেয্য, ততো কতিপাহেন আৱাটেসুযেৱ উদকং সণ্ঠহেয্য. যাৱ পন তং আৱাটেসু হোতি, তাৱ ‘‘মহাৱাপিযং উদকং অত্থী’’তি সঙ্খং গচ্ছতি. যদা পন তত্থ ছিজ্জতি, তদা ‘‘ৱাপিযং উদকং নত্থী’’তি ৱুচ্চতি, এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বং.

পঠমং দেৱে ৱস্সন্তে পঞ্চহি মগ্গেহি উদকে পৱিসন্তে আৱাটানং পূৰণকালো ৱিয হি পঠমমেৱ পটিসন্ধিক্খণে মনোদ্ৱাৰিকৱেদনায ৱত্থুৰূপে পতিট্ঠিতকালো, পুনপ্পুনং দেৱে ৱস্সন্তে পঞ্চন্নং মগ্গানং পূৰিতকালো ৱিয পৱত্তে পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনায পৱত্তিকালো, গাৱুতড্ঢযোজনমত্তং অজ্ঝোত্থৰণং ৱিয পঠমৱযে ৱীসতিৱস্সকালে ৰজ্জনাদিৱসেন তস্সা অধিমত্তবলৱভাৱো, যাৱ ৱাপিতো উদকং ন নিগ্গচ্ছতি, তাৱ পূৰায ৱাপিযা ঠিতকালো ৱিয পঞ্ঞাসৱস্সকালে তস্সা ঠিতকালো, নিদ্ধমনতুম্বেসু ৱিৱটেসু কম্মন্তে কৰিযমানে উদকস্স নিক্খমনকালো ৱিয সট্ঠিৱস্সকালতো পট্ঠায তস্সা পৰিহানি, উদকে ভট্ঠে উদকমগ্গেসু পৰিত্তোদকস্স ঠিতকালো ৱিয অসীতিনৱুতিৱস্সকালে পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনায মন্দকালো, আৱাটেসুযেৱ উদকস্স পতিট্ঠানকালো ৱিয হদযৱত্থুকোটিং নিস্সায মনোদ্ৱাৰিকৱেদনায পৱত্তিকালো, আৱাটেসু পৰিত্তেপি উদকে সতি ‘‘ৱাপিযং উদকং অত্থী’’তি ৱত্তব্বকালো ৱিয যাৱ সা পৱত্ততি, তাৱ ‘‘সত্তো জীৱতী’’তি ৱুচ্চতি. যথা পন আৱাটেসু উদকে ছিন্নে ‘‘নত্থি ৱাপিযং উদক’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱং মনোদ্ৱাৰিকৱেদনায অপ্পৱত্তমানায ‘‘সত্তো মতো’’তি ৱুচ্চতি. ইমং ৱেদনং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদিযমানো’’তি.

কাযস্স ভেদাতি কাযস্স ভেদেন. জীৱিতপৰিযাদানা উদ্ধন্তি জীৱিতক্খযতো উদ্ধং. ইধেৱাতি পটিসন্ধিৱসেন পৰতো অগন্ত্ৱা ইধেৱ. সীতীভৱিস্সন্তীতি পৱত্তিৱিপ্ফন্দদৰথৰহিতানি সীতানি অপ্পৱত্তনধম্মানি ভৱিস্সন্তি. সৰীৰানীতি ধাতুসৰীৰানি. অৱসিস্সন্তীতি অৱসিট্ঠানি ভৱিস্সন্তি.

কুম্ভকাৰপাকাতি কুম্ভকাৰস্স ভাজনপচনট্ঠানতো. পটিসিস্সেয্যাতি ঠপেয্য. কপল্লানীতি সহ মুখৱট্টিযা একাবদ্ধানি কুম্ভকপল্লানি. অৱসিস্সেয্যুন্তি তিট্ঠেয্যুং. এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – আদিত্তকুম্ভকাৰপাকো ৱিয হি তযো ভৱা দট্ঠব্বা, কুম্ভকাৰো ৱিয যোগাৱচৰো, পাকতো কুম্ভকাৰভাজনানং নীহৰণদণ্ডকো ৱিয অৰহত্তমগ্গঞাণং, সমো ভূমিভাগো ৱিয অসঙ্খতং নিব্বানতলং, দণ্ডকেন উণ্হকুম্ভং আকড্ঢিত্ৱা সমে ভূমিভাগে কুম্ভস্স ঠপিতকালো ৱিয আৰদ্ধৱিপস্সকস্স ৰূপসত্তকং অৰূপসত্তকং ৱিপস্সন্তস্স কম্মট্ঠানে চ পগুণে ৱিভূতে উপট্ঠহমানে তথাৰূপং উতুসপ্পাযাদিং লভিত্ৱা একাসনে নিসিন্নস্স ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অগ্গফলং অৰহত্তং পত্ৱা চতূহি অপাযেহি অত্তভাৱং উদ্ধৰিত্ৱা ফলসমাপত্তিৱসেন অসঙ্খতে নিব্বানতলে ঠিতকালো দট্ঠব্বো. খীণাসৱো পন উণ্হকুম্ভো ৱিয অৰহত্তপ্পত্তদিৱসেযেৱ ন পৰিনিব্বাতি, সাসনপ্পৱেণিং পন ঘটযমানো পণ্ণাসসট্ঠিৱস্সানি ঠত্ৱা চৰিমকচিত্তপ্পত্তিযা উপাদিণ্ণকক্খন্ধভেদা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাতি. অথস্স কুম্ভস্স ৱিয কপল্লানি অনুপাদিণ্ণকসৰীৰানেৱ অৱসিস্সন্তীতি. সৰীৰানি অৱসিস্সন্তীতি পজানাতীতি ইদং পন খীণাসৱস্স অনুযোগাৰোপনত্থং ৱুত্তং.

ৱিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথাতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথ. সাধু সাধূতি থেৰানং ব্যাকৰণং সম্পহংসতি. এৱমেতন্তি যদেতং তিৱিধে অভিসঙ্খাৰে অসতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স অপ্পঞ্ঞাণন্তিআদি, এৱমেৱ এতং. অধিমুচ্চথাতি সন্নিট্ঠানসঙ্খাতং অধিমোক্খং পটিলভথ. এসেৱন্তো দুক্খস্সাতি অযমেৱ ৱট্টদুক্খস্স অন্তো অযং পৰিচ্ছেদো, যদিদং নিব্বানন্তি. পঠমং.

২. উপাদানসুত্তৱণ্ণনা

৫২. দুতিযে উপাদানিযেসূতি চতুন্নং উপাদানানং পচ্চযেসু তেভূমকধম্মেসু. অস্সাদানুপস্সিনোতি অস্সাদং অনুপস্সন্তস্স. তত্ৰাতি তস্মিং অগ্গিক্খন্ধে. তদাহাৰোতি তংপচ্চযো. তদুপাদানোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. এৱমেৱ খোতি এত্থ অগ্গিক্খন্ধো ৱিয হি তযো ভৱা, তেভূমকৱট্টন্তিপি এতদেৱ, অগ্গিজগ্গকপুৰিসো ৱিয ৱট্টনিস্সিতো বালপুথুজ্জনো, সুক্খতিণগোমযাদিপক্খিপনং ৱিয অস্সাদানুপস্সিনো পুথুজ্জনস্স তণ্হাদিৱসেন ছহি দ্ৱাৰেহি কুসলাকুসলকম্মকৰণং. তিণগোমযাদীসু খীণেসু পুনপ্পুনং তেসং পক্খিপনেন অগ্গিক্খন্ধস্স ৱড্ঢনং ৱিয বালপুথুজ্জনস্স উট্ঠায সমুট্ঠায যথাৱুত্তকম্মাযূহনেন অপৰাপৰং ৱট্টদুক্খনিব্বত্তনং.

ন কালেন কালং সুক্খানি চেৱ তিণানি পক্খিপেয্যাতি তঞ্হি কোচি অত্থকামো এৱং ৱদেয্য – ‘‘ভো কস্মা উট্ঠায সমুট্ঠায কলাপে বন্ধিত্ৱা সুক্খতিণকট্ঠানং পচ্ছিযঞ্চ পূৰেত্ৱা সুক্খগোমযানি পক্খিপন্তো এতং অগ্গিং জালেসি? অপি নু তে অত্থি ইতোনিদানং কাচি ৱড্ঢীতি? ৱংসাগতমেতং ভো অম্হাকং, ইতোনিদানং পন মে অৱড্ঢিযেৱ, কুতো ৱড্ঢি? অহঞ্হি ইমং অগ্গিং জগ্গন্তো নেৱ ন্হাযিতুং ন ভুঞ্জিতুং ন নিপজ্জিতুং লভামীতি. তেন হি ভো কিং তে ইমিনা নিৰত্থকেন অগ্গিজালনেন? এহি ত্ৱং এতানি আভতানি তিণাদীনি এত্থ নিক্খিপ, তানি সযমেৱ ঝাযিস্সন্তি, ত্ৱং পন অসুকস্মিং ঠানে সীতোদকা পোক্খৰণী অত্থি, তত্থ ন্হত্ৱা, মালাগন্ধৱিলেপনেহি অত্তানং মণ্ডেত্ৱা সুনিৱত্থো সুপাৰুতোৱ পাদুকাহি নগৰং পৱিসিত্ৱা পাসাদৱৰমাৰুয্হ ৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা মহাৱীথিযং ৱিৰোচমানো নিসীদ একগ্গো সুখসমপ্পিতো হুত্ৱা, তত্থ তে নিসিন্নস্স তিণাদীনং খযেন সযমেৱ অযং অগ্গি অপ্পণ্ণত্তিভাৱং গমিস্সতী’’তি. সো তথা কৰেয্য. তথেৱ চ তত্থ নিসিন্নস্স সো অগ্গি উপাদানক্খযেন অপ্পণ্ণত্তিভাৱং গচ্ছেয্য. ইদং সন্ধাযেতং ‘‘ন কালেন কাল’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

এৱমেৱ খোতি এত্থ পন ইদং ওপম্মসংসন্দনং – চত্তালীসায কট্ঠৱাহানং জলমানো মহাঅগ্গিক্খন্ধো ৱিয হি তেভূমকৱট্টং দট্ঠব্বং, অগ্গিজগ্গনকপুৰিসো ৱিয ৱট্টসন্নিস্সিতকো যোগাৱচৰো, অত্থকামো পুৰিসো ৱিয সম্মাসম্বুদ্ধো, তেন পুৰিসেন তস্স দিন্নওৱাদো ৱিয তথাগতেন ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, তেভূমকধম্মেসু নিব্বিন্দ, এৱং ৱট্টদুক্খা মুচ্চিস্সসী’’তি তস্স তেভূমকধম্মেসু কম্মট্ঠানস্স কথিতকালো, তস্স পুৰিসস্স যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিত্ৱা পাসাদে নিসিন্নকালো ৱিয যোগিনো সুগতোৱাদং সম্পটিচ্ছিত্ৱা সুঞ্ঞাগাৰং পৱিট্ঠস্স তেভূমকধম্মেসু ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অনুক্কমেন যথানুৰূপং আহাৰসপ্পাযাদিং লভিত্ৱা, একাসনে নিসিন্নস্স অগ্গফলে পতিট্ঠিতকালো, তস্স ন্হানৱিলেপনাদীহি সুধোতমণ্ডিতকাযত্তা তস্মিং নিসিন্নস্স একগ্গসুখসমপ্পিতকালো ৱিয যোগিনো অৰিযমগ্গপোক্খৰণিযং মগ্গঞাণোদকেন সুন্হাতসুধোতকিলেসমলস্স হিৰোত্তপ্পসাটকে নিৱাসেত্ৱা সীলৱিলেপনানুলিত্তস্স অৰহত্তমণ্ডনেন অত্তভাৱং মণ্ডেত্ৱা ৱিমুত্তিপুপ্ফদামং পিড়ন্ধিত্ৱা ইদ্ধিপাদপাদুকা আৰুয্হ নিব্বাননগৰং পৱিসিত্ৱা ধম্মপাসাদং আৰুয্হ সতিপট্ঠানমহাৱীথিযং ৱিৰোচমানস্স নিব্বানাৰম্মণং ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নকালো. তস্স পন পুৰিসস্স তস্মিং নিসিন্নস্স তিণাদীনং খযেন অগ্গিক্খন্ধস্স অপ্পণ্ণত্তিগমনকালো ৱিয খীণাসৱস্স যাৱতাযুকং ঠত্ৱা উপাদিণ্ণকক্খন্ধভেদেন অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতস্স মহাৱট্টৱূপসমো দট্ঠব্বো. দুতিযং.

৩. সংযোজনসুত্তৱণ্ণনা

৫৩. ততিযে সংযোজনিযেসূতি দসন্নং সংযোজনানং পচ্চযেসু. ঝাযেয্যাতি জলেয্য. তেলং আসিঞ্চেয্য ৱট্টিং উপসংহৰেয্যাতি দীপপটিজগ্গনত্থং তেলভাজনঞ্চ মহন্তঞ্চ ৱট্টিকপালং গহেত্ৱা সমীপে নিচ্চং ঠিতোৱ তেলে খীণে তেলং আসিঞ্চেয্য, ৱট্টিযা খীণায ৱট্টিং উপসংহৰেয্য. সেসমেত্থ সদ্ধিং ওপম্মসংসন্দনেন পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ততিযং.

৪. দুতিযসংযোজনসুত্তৱণ্ণনা

৫৪. চতুত্থে উপমং পঠমং কত্ৱা পচ্ছা অত্থো ৱুত্তো. সেসং তাদিসমেৱ. চতুত্থং.

৫. মহাৰুক্খসুত্তৱণ্ণনা

৫৫. পঞ্চমে উদ্ধং ওজং অভিহৰন্তীতি পথৱীৰসঞ্চ আপোৰসঞ্চ উপৰি আৰোপেন্তি. ওজায আৰোপিতত্তা হত্থসতুব্বেধস্স ৰুক্খস্স অঙ্কুৰগ্গেসু বিন্দুবিন্দূনি ৱিয হুত্ৱা সিনেহো তিট্ঠতি. ইদং পনেত্থ ওপম্মসংসন্দনং – মহাৰুক্খো ৱিয হি তেভূমকৱট্টং, মূলানি ৱিয আযতনানি, মূলেহি ওজায আৰোহনং ৱিয ছহি দ্ৱাৰেহি কম্মাৰোহনং, ওজায অভিৰুড়্হত্তা মহাৰুক্খস্স যাৱকপ্পট্ঠানং ৱিয ৱট্টনিস্সিতবালপুথুজ্জনস্স ছহি দ্ৱাৰেহি কম্মং আযূহন্তস্স অপৰাপৰং ৱট্টস্স ৱড্ঢনৱসেন দীঘৰত্তং ঠানং.

কুদ্দালপিটকন্তি কুদ্দালঞ্চেৱ পচ্ছিভাজনঞ্চ. খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দেয্যাতি খুদ্দকমহন্তানি খণ্ডাখণ্ডানি কৰোন্তো ছিন্দেয্য. ইদং পনেত্থ ওপম্মসংসন্দনং – ইধাপি হি মহাৰুক্খো ৱিয তেভূমকৱট্টং, ৰুক্খং নাসেতুকামো পুৰিসো ৱিয যোগাৱচৰো, কুদ্দালো ৱিয ঞাণং, পচ্ছি ৱিয সমাধি, ৰুক্খচ্ছেদনফৰসু ৱিয ঞাণং, ৰুক্খস্স মূলে ছিন্নকালো ৱিয যোগিনো আচৰিযসন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা মনসিকৰোন্তস্স পঞ্ঞা, খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দনকালো ৱিয সঙ্খেপতো চতুন্নং মহাভূতানং মনসিকাৰো, ফালনং ৱিয দ্ৱেচত্তালীসায কোট্ঠাসেসু ৱিত্থাৰমনসিকাৰো, সকলিকং সকলিকং কৰণকালো ৱিয উপাদাৰূপস্স চেৱ ৰূপক্খন্ধাৰম্মণস্স ৱিঞ্ঞাণস্স চাতি ইমেসং ৱসেন নামৰূপপৰিগ্গহো, মূলানং উপচ্ছেদনং ৱিয তস্সেৱ নামৰূপস্স পচ্চযপৰিযেসনং, ৱাতাতপে ৱিসোসেত্ৱা অগ্গিনা ডহনকালো ৱিয অনুপুব্বেন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অঞ্ঞতৰং সপ্পাযং লভিত্ৱা কম্মট্ঠানে ৱিভূতে উপট্ঠহমানে একপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স সমণধম্মং কৰোন্তস্স অগ্গফলপ্পত্তি, মসিকৰণং ৱিয অৰহত্তপ্পত্তদিৱসেযেৱ অপৰিনিব্বাযন্তস্স যাৱতাযুকং ঠিত কালো, মহাৱাতে ওপুননং নদিযা পৱাহনং ৱিয চ উপাদিণ্ণকক্খন্ধভেদেন অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতস্স ৱট্টৱূপসমো ৱেদিতব্বো. পঞ্চমং.

৬. দুতিযমহাৰুক্খসুত্তৱণ্ণনা

৫৬. ছট্ঠেপি উপমং পঠমং ৱত্ৱা পচ্ছা অত্থো ৱুত্তো, ইদমেৱ নানত্তং. ছট্ঠং.

৭. তৰুণৰুক্খসুত্তৱণ্ণনা

৫৭-৫৯. সত্তমে তৰুণোতি অজাতফলো. পলিমজ্জেয্যাতি সোধেয্য. পংসুং দদেয্যাতি থদ্ধফৰুসপংসুং হৰিত্ৱা মুদুগোমযচুণ্ণমিস্সং মধুৰপংসুং পক্খিপেয্য. ৱুদ্ধিন্তি ৱুদ্ধিং আপজ্জিত্ৱা পুপ্ফূপগো পুপ্ফং, ফলূপগো ফলং গণ্হেয্য. ইদং পনেত্থ ওপম্মসংসন্দনং – তৰুণৰুক্খো ৱিয হি তেভূমকৱট্টং, ৰুক্খজগ্গকো পুৰিসো ৱিয ৱট্টনিস্সিতো পুথুজ্জনো, মূলফলসন্তানাদীনি ৱিয তীহি দ্ৱাৰেহি কুসলাকুসলকম্মাযূহনং, ৰুক্খস্স ৱুড্ঢিআপজ্জনং ৱিয পুথুজ্জনস্স তীহি দ্ৱাৰেহি কম্মং আযূহতো অপৰাপৰং ৱট্টপ্পৱত্তি. ৱিৱট্টং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অট্ঠমনৱমানি উত্তানত্থানেৱ. সত্তমাদীনি.

১০. নিদানসুত্তৱণ্ণনা

৬০. দসমে কুৰূসু ৱিহৰতীতি কুৰূতি এৱং বহুৱচনৱসেন লদ্ধৱোহাৰে জনপদে ৱিহৰতি. কম্মাসধম্মং নাম কুৰূনং নিগমোতি এৱংনামকো কুৰূনং নিগমো, তং গোচৰগামং কত্ৱাতি অত্থো. আযস্মাতি পিযৱচনমেতং গৰুৱচনমেতং. আনন্দোতি তস্স থেৰস্স নামং. একমন্তং নিসীদীতি ছ নিসজ্জদোসে ৱিৱজ্জেন্তো দক্খিণজাণুমণ্ডলস্স অভিমুখট্ঠানে ছব্বণ্ণানং বুদ্ধৰস্মীনং অন্তো পৱিসিত্ৱা পসন্নলাখাৰসং ৱিগাহন্তো ৱিয সুৱণ্ণপটং পাৰুপন্তো ৱিয ৰত্তকম্বলৱিতানমজ্ঝং পৱিসন্তো ৱিয ধম্মভণ্ডাগাৰিকো আযস্মা আনন্দো নিসীদি. তেন ৱুত্তং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তি.

কায পন ৱেলায কেন কাৰণেন অযমাযস্মা ভগৱন্তং উপসঙ্কমন্তোতি? সাযন্হৱেলায পচ্চযাকাৰপঞ্হং পুচ্ছনকাৰণেন. তং দিৱসং কিৰ অযমাযস্মা কুলসঙ্গহত্থায ঘৰদ্ৱাৰে ঘৰদ্ৱাৰে সহস্সভণ্ডিকং নিক্খিপন্তো ৱিয কম্মাসধম্মং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সত্থু ৱত্তং দস্সেত্ৱা সত্থৰি গন্ধকুটিং পৱিট্ঠে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা অত্তনো দিৱাট্ঠানং গন্ত্ৱা অন্তেৱাসিকেসু ৱত্তং দস্সেত্ৱা পটিক্কন্তেসু দিৱাট্ঠানং পটিসম্মজ্জিত্ৱা চম্মক্খণ্ডং পঞ্ঞপেত্ৱা উদকতুম্বতো উদকেন হত্থপাদে সীতলং কত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসিন্নো সোতাপত্তিফলসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা. অথ পৰিচ্ছিন্নকালৱসেন সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায পচ্চযাকাৰে ঞাণং ওতাৰেসি. সো ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তিআদিতো পট্ঠায অন্তং, অন্ততো পট্ঠায আদিং, উভযন্ততো পট্ঠায মজ্ঝং, মজ্ঝতো পট্ঠায উভো অন্তে পাপেন্তো তিক্খত্তুং দ্ৱাদসপদং পচ্চযাকাৰং সম্মসি. তস্সেৱং সম্মসন্তস্স পচ্চযাকাৰো ৱিভূতো হুত্ৱা উত্তানকুত্তানকো ৱিয উপট্ঠাসি. ততো চিন্তেসি – ‘‘অযং পচ্চযাকাৰো সব্ববুদ্ধেহি গম্ভীৰো চেৱ গম্ভীৰাৱভাসো চাতি কথিতো, ময্হং খো পন পদেসঞাণে ঠিতস্স সাৱকস্স সতো উত্তানো ৱিয ৱিভূতো পাকটো হুত্ৱা উপট্ঠাতি, ময্হংযেৱ নু খো এস উত্তানকো ৱিয উপট্ঠাতি, উদাহু অঞ্ঞেসম্পীতি অত্তনো উপট্ঠানকাৰণং সত্থু আৰোচেস্সামী’’তি নিসিন্নট্ঠানতো উট্ঠায চম্মক্খণ্ডং পপ্ফোটেত্ৱা আদায সাযন্হসমযে ভগৱন্তং উপসঙ্কমি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সাযন্হৱেলাযং পচ্চযাকাৰপঞ্হং পুচ্ছনকাৰণেন উপসঙ্কমন্তো’’তি.

যাৱ গম্ভীৰোতি এত্থ যাৱসদ্দো পমাণাতিক্কমে. অতিক্কম্ম পমাণং গম্ভীৰো, অতিগম্ভীৰোতি অত্থো. গম্ভীৰাৱভাসোতি গম্ভীৰোৱ হুত্ৱা অৱভাসতি, দিস্সতীতি অত্থো. একঞ্হি উত্তানমেৱ গম্ভীৰাৱভাসং হোতি পূতিপণ্ণৰসৱসেন কাড়ৱণ্ণং পুৰাণউদকং ৱিয. তঞ্হি জাণুপ্পমাণম্পি সতপোৰিসং ৱিয দিস্সতি. একং গম্ভীৰং উত্তানাৱভাসং হোতি মণিভাসং ৱিপ্পসন্নউদকং ৱিয. তঞ্হি সতপোৰিসম্পি জাণুপ্পমাণং ৱিয খাযতি. একং উত্তানং উত্তানাৱভাসং হোতি পাতিআদীসু উদকং ৱিয. একং গম্ভীৰং গম্ভীৰাৱভাসং হোতি সিনেৰুপাদকমহাসমুদ্দে উদকং ৱিয. এৱং উদকমেৱ চত্তাৰি নামানি লভতি. পটিচ্চসমুপ্পাদে পনেতং নত্থি. অযঞ্হি গম্ভীৰো চ গম্ভীৰাৱভাসো চাতি একমেৱ নামং লভতি. এৱৰূপো সমানোপি অথ চ পন মে উত্তানকুত্তানকো ৱিয খাযতি, তদিদং অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তেতি এৱং অত্তনো ৱিম্হযং পকাসেন্তো পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা তুণ্হীভূতো নিসীদি.

ভগৱা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘আনন্দো ভৱগ্গগহণায হত্থং পসাৰেন্তো ৱিয সিনেৰুং ভিন্দিত্ৱা মিঞ্জং নীহৰিতুং ৱাযমমানো ৱিয ৱিনা নাৱায মহাসমুদ্দং তৰিতুকামো ৱিয পথৱিং পৰিৱত্তেত্ৱা পথৱোজং গহেতুং ৱাযমমানো ৱিয বুদ্ধৱিসযং পঞ্হং অত্তনো উত্তানুত্তানন্তি ৱদতি, হন্দস্স গম্ভীৰভাৱং আচিক্খামী’’তি চিন্তেত্ৱা মা হেৱন্তিআদিমাহ.

তত্থ মা হেৱন্তি হ-কাৰো নিপাতমত্তং, এৱং মা ভণীতি অত্থো. ‘‘মা হেৱ’’ন্তি চ ইদং ৱচনং ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং উস্সাদেন্তোপি ভণতি অপসাদেন্তোপি. তত্থ উস্সাদেন্তোপীতি, আনন্দ, ত্ৱং মহাপঞ্ঞো ৱিসদঞাণো, তেন তে গম্ভীৰোপি পটিচ্চসমুপ্পাদো উত্তানকো ৱিয খাযতি, অঞ্ঞেসং পনেস উত্তানকোতি ন সল্লক্খেতব্বো, গম্ভীৰোযেৱ চ সো গম্ভীৰাৱভাসো চ.

তত্থ চতস্সো উপমা ৱদন্তি – ছ মাসে সুভোজনৰসপুট্ঠস্স কিৰ কতযোগস্স মহামল্লস্স সমজ্জসমযে কতমল্লপাসাণপৰিচযস্স যুদ্ধভূমিং গচ্ছন্তস্স অন্তৰা মল্লপাসাণং দস্সেসুং. সো ‘‘কিং এত’’ন্তি আহ. মল্লপাসাণোতি. আহৰথ নন্তি. ‘‘উক্খিপিতুং ন সক্কোমা’’তি ৱুত্তে সযং গন্ত্ৱা ‘‘কুহিং ইমস্স ভাৰিযট্ঠান’’ন্তি ৱত্ৱা দ্ৱীহি হত্থেহি দ্ৱে পাসাণে উক্খিপিত্ৱা কীড়াগুড়ে ৱিয খিপিত্ৱা অগমাসি. তত্থ মল্লস্স মল্লপাসাণো লহুকোতি ন অঞ্ঞেসম্পি লহুকোতি ৱত্তব্বো. ছ মাসে সুভোজনৰসপুট্ঠো মল্লো ৱিয হি কপ্পসতসহস্সং অভিনীহাৰসম্পন্নো আযস্মা আনন্দো. যথা মল্লস্স মহাবলতায মল্লপাসাণো লহুকো, এৱং থেৰস্স মহাপঞ্ঞতায পটিচ্চসমুপ্পাদো উত্তানোতি ৱত্তব্বো, সো অঞ্ঞেসং উত্তানোতি ন ৱত্তব্বো.

মহাসমুদ্দে চ তিমি নাম মহামচ্ছো দ্ৱিযোজনসতিকো, তিমিঙ্গলো তিযোজনসতিকো, তিমিৰপিঙ্গলো পঞ্চযোজনসতিকো, আনন্দো তিমিনন্দো অজ্ঝাৰোহো মহাতিমীতি ইমে চত্তাৰো যোজনসহস্সিকা. তত্থ তিমিৰপিঙ্গলেনেৱ দীপেন্তি. তস্স কিৰ দক্খিণকণ্ণং চালেন্তস্স পঞ্চযোজনসতে পদেসে উদকং চলতি, তথা ৱামকণ্ণং, তথা নঙ্গুট্ঠং, তথা সীসং. দ্ৱে পন কণ্ণে চালেত্ৱা নঙ্গুট্ঠেন পহৰিত্ৱা সীসং অপৰাপৰং কত্ৱা কীড়িতুং আৰদ্ধস্স সত্তট্ঠযোজনসতে ঠানে ভাজনে পক্খিপিত্ৱা উদ্ধনে আৰোপিতং ৱিয উদকং পক্কুথতি. যোজনসতমত্তে পদেসে উদকং পিট্ঠিং ছাদেতুং ন সক্কোতি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং মহাসমুদ্দো গম্ভীৰোতি ৱদন্তি, কুতস্স গম্ভীৰতা, মযং পিট্ঠিমত্তচ্ছাদনম্পি উদকং ন লভামা’’তি. তত্থ কাযূপপন্নস্স তিমিৰপিঙ্গলস্স মহাসমুদ্দো উত্তানোতি অঞ্ঞেসঞ্চ খুদ্দকমচ্ছানং উত্তানোতি ন ৱত্তব্বো, এৱমেৱ ঞাণূপপন্নস্স থেৰস্স পটিচ্চসমুপ্পাদো উত্তানোতি অঞ্ঞেসম্পি উত্তানোতি ন ৱত্তব্বো. সুপণ্ণৰাজা চ দিযড্ঢযোজনসতিকো হোতি. তস্স দক্খিণপক্খো পঞ্ঞাসযোজনিকো হোতি, তথা ৱামপক্খো, পিঞ্ছৱট্টি চ সট্ঠিযোজনিকা, গীৱা তিংসযোজনিকা, মুখং নৱযোজনং, পাদা দ্ৱাদসযোজনিকা, তস্মিং সুপণ্ণৱাতং দস্সেতুং আৰদ্ধে সত্তট্ঠযোজনসতং ঠানং নপ্পহোতি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং আকাসো অনন্তোতি ৱদন্তি, কুতস্স অনন্ততা, মযং পক্খৱাতপ্পত্থৰণোকাসম্পি ন লভামা’’তি. তত্থ কাযূপপন্নস্স সুপণ্ণৰঞ্ঞো আকাসো পৰিত্তোতি অঞ্ঞেসঞ্চ খুদ্দকপক্খীনং পৰিত্তোতি ন ৱত্তব্বো, এৱমেৱ ঞাণূপপন্নস্স থেৰস্স পটিচ্চসমুপ্পাদো উত্তানোতি অঞ্ঞেসম্পি উত্তানোতি ন ৱত্তব্বো.

ৰাহু অসুৰিন্দো পন পাদন্ততো যাৱ কেসন্তা যোজনানং চত্তাৰি সহস্সানি অট্ঠ চ সতানি হোন্তি. তস্স দ্ৱিন্নং বাহানং অন্তৰে দ্ৱাদসযোজনসতিকং, বহলত্তেন ছযোজনসতিকং, হত্থপাদতলানি তিযোজনসতিকানি, তথা মুখং, একঙ্গুলিপব্বং পঞ্ঞাসযোজনং, তথা ভমুকন্তৰং, নলাটং তিযোজনসতিকং, সীসং নৱযোজনসতিকং. তস্স মহাসমুদ্দং ওতিণ্ণস্স গম্ভীৰং উদকং জাণুপ্পমাণং হোতি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং মহাসমুদ্দো গম্ভীৰোতি ৱদন্তি. কুতস্স গম্ভীৰতা? মযং জাণুপ্পটিচ্ছাদনমত্তম্পি উদকং ন লভামা’’তি. তত্থ কাযূপপন্নস্স ৰাহুনো মহাসমুদ্দো উত্তানোতি অঞ্ঞেসঞ্চ উত্তানোতি ন ৱত্তব্বো. এৱমেৱ ঞাণূপপন্নস্স থেৰস্স পটিচ্চসমুপ্পাদো উত্তানোতি অঞ্ঞেসম্পি উত্তানোতি ন ৱত্তব্বো. এতমত্থং সন্ধায ভগৱা মা হেৱং, আনন্দ, মা হেৱং, আনন্দাতি আহ.

থেৰস্স হি চতূহি কাৰণেহি গম্ভীৰো পটিচ্চসমুপ্পাদো উত্তানোতি উপট্ঠাসি. কতমেহি চতূহি? পুব্বূপনিস্সযসম্পত্তিযা তিত্থৱাসেন সোতাপন্নতায বহুস্সুতভাৱেনাতি.

ইতো কিৰ সতসহস্সিমে কপ্পে পদুমুত্তৰো নাম সত্থা লোকে উপ্পজ্জি. তস্স হংসৱতী নাম নগৰং অহোসি, আনন্দো নাম ৰাজা পিতা, সুমেধা নাম দেৱী মাতা, বোধিসত্তো উত্তৰকুমাৰো নাম অহোসি. সো পুত্তস্স জাতদিৱসে মহাভিনিক্খমনং নিক্খম্ম পব্বজিত্ৱা পধানমনুযুত্তো অনুক্কমেন সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা, ‘‘অনেকজাতিসংসাৰ’’ন্তি উদানং উদানেত্ৱা সত্তাহং বোধিপল্লঙ্কে ৱীতিনামেত্ৱা ‘‘পথৱিযং পাদং ঠপেস্সামী’’তি পাদং অভিনীহৰি. অথ পথৱিং ভিন্দিত্ৱা মহন্তং পদুমং উট্ঠাসি. তস্স ধুৰপত্তানি নৱুতিহত্থানি, কেসৰং তিংসহত্থং, কণ্ণিকা দ্ৱাদসহত্থা, নৱঘটপ্পমাণা ৰেণু অহোসি.

সত্থা পন উব্বেধতো অট্ঠপঞ্ঞাসহত্থো অহোসি, তস্স উভিন্নং বাহানমন্তৰং অট্ঠাৰসহত্থং, নলাটং পঞ্চহত্থং, হত্থপাদা একাদসহত্থা. তস্স একাদসহত্থেন পাদেন দ্ৱাদসহত্থায কণ্ণিকায অক্কন্তমত্তায নৱঘটপ্পমাণা ৰেণু উট্ঠায অট্ঠপঞ্ঞাসহত্থং পদেসং উগ্গন্ত্ৱা ওকিণ্ণমনোসিলাচুণ্ণং ৱিয পচ্চোকিণ্ণং. তদুপাদায ভগৱা ‘‘পদুমুত্তৰো’’ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. তস্স দেৱিলো চ সুজাতো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা অহেসুং, অমিতা চ অসমা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, সুমনো নাম উপট্ঠাকো. পদুমুত্তৰো ভগৱা পিতুসঙ্গহং কুৰুমানো ভিক্খুসতসহস্সপৰিৱাৰো হংসৱতিযা ৰাজধানিযা ৱসতি.

কনিট্ঠভাতা পনস্স সুমনকুমাৰো নাম. তস্স ৰাজা হংসৱতিতো ৱীসযোজনসতে ভোগং অদাসি. সো কদাচি আগন্ত্ৱা পিতৰঞ্চ সত্থাৰঞ্চ পস্সতি. অথেকদিৱসং পচ্চন্তো কুপিতো. সুমনো ৰঞ্ঞো সাসনং পেসেসি. ৰাজা ‘‘ত্ৱং মযা, তাত, কস্মা ঠপিতো’’তি পটিপেসেসি. সো চোৰে ৱূপসমেত্ৱা ‘‘উপসন্তো, দেৱ, জনপদো’’তি ৰঞ্ঞো পেসেসি. ৰাজা তুট্ঠো ‘‘সীঘং মম পুত্তো আগচ্ছতূ’’তি আহ. তস্স সহস্সমত্তা অমচ্চা হোন্তি. সো তেহি সদ্ধিং অন্তৰামগ্গে মন্তেসি – ‘‘ময্হং পিতা তুট্ঠো সচে মে ৱৰং দেতি, কিং গণ্হামী’’তি? অথ নং একচ্চে ‘‘হত্থিং গণ্হথ, অস্সং গণ্হথ, জনপদং গণ্হথ, সত্তৰতনানি গণ্হথা’’তি আহংসু. অপৰে ‘‘তুম্হে পথৱিস্সৰস্স পুত্তা, ন তুম্হাকং ধনং দুল্লভং, লদ্ধম্পি চেতং সব্বং পহায গমনীযং, পুঞ্ঞমেৱ একং আদায গমনীযং, তস্মা দেৱে ৱৰং দদমানে তেমাসং পদুমুত্তৰং ভগৱন্তং উপট্ঠাতুং ৱৰং গণ্হথা’’তি. সো ‘‘তুম্হে ময্হং কল্যাণমিত্তা নাম, মমেতং চিত্তং নত্থি, তুম্হেহি পন উপ্পাদিতং, এৱং কৰিস্সামী’’তি, গন্ত্ৱা পিতৰং ৱন্দিত্ৱা পিতৰা আলিঙ্গেত্ৱা, মত্থকে চুম্বিত্ৱা ‘‘ৱৰং তে, পুত্ত, দেমী’’তি ৱুত্তে ‘‘ইচ্ছামহং, মহাৰাজ, ভগৱন্তং তেমাসং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তো জীৱিতং অৱঞ্ঝং কাতুং, ইদং মে ৱৰং দেহী’’তি আহ. ন সক্কা, তাত, অঞ্ঞং ৱৰেহীতি. দেৱ, খত্তিযানং নাম দ্ৱেকথা নত্থি, এতমেৱ মে দেহি, ন মমঞ্ঞেন অত্থোতি. তাত, বুদ্ধানং নাম চিত্তং দুজ্জানং, সচে ভগৱা ন ইচ্ছিস্সতি, মযা দিন্নম্পি কিং ভৱিস্সতীতি? ‘‘সাধু, দেৱ, অহং ভগৱতো চিত্তং জানিস্সামী’’তি ৱিহাৰং গতো.

তেন চ সমযেন ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা ভগৱা গন্ধকুটিং পৱিট্ঠো হোতি. সো মণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং ভিক্খূনং সন্তিকং অগমাসি. তে নং আহংসু – ‘‘ৰাজপুত্ত কস্মা আগতোসী’’তি? ভগৱন্তং দস্সনায, দস্সেথ মে ভগৱন্তন্তি. ‘‘ন মযং, ৰাজপুত্ত, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সত্থাৰং দট্ঠুং লভামা’’তি. কো পন, ভন্তে, লভতীতি? সুমনত্থেৰো নাম ৰাজপুত্তাতি. সো ‘‘কুহিং ভন্তে থেৰো’’তি? থেৰস্স নিসিন্নট্ঠানং পুচ্ছিত্ৱা গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, ভগৱন্তং পস্সিতুং, দস্সেথ মে ভগৱন্ত’’ন্তি আহ. থেৰো ‘‘এহি, ৰাজপুত্তা’’তি তং গহেত্ৱা গন্ধকুটিপৰিৱেণে ঠপেত্ৱা গন্ধকুটিং আৰুহি. অথ নং ভগৱা ‘‘সুমন, কস্মা আগতোসী’’তি আহ. ৰাজপুত্তো, ভন্তে, ভগৱন্তং দস্সনায আগতোতি. তেন হি ভিক্খু আসনং পঞ্ঞপেহীতি. থেৰো আসনং পঞ্ঞপেসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. ৰাজপুত্তো ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পটিসন্থাৰং অকাসি, ‘‘কদা আগতোসি ৰাজপুত্তা’’তি? ভন্তে, তুম্হেসু গন্ধকুটিং পৱিট্ঠেসু, ভিক্খূ পন ‘‘ন মযং ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে ভগৱন্তং দট্ঠুং লভামা’’তি মং থেৰস্স সন্তিকং পাহেসুং, থেৰো পন একৱচনেনেৱ দস্সেসি, থেৰো, ভন্তে, তুম্হাকং সাসনে ৱল্লভো মঞ্ঞেতি. আম, ৰাজকুমাৰ, ৱল্লভো এস ভিক্খু ময্হং সাসনেতি. ভন্তে, বুদ্ধানং সাসনে কিং কত্ৱা ৱল্লভো হোতীতি? দানং দত্ৱা সীলং সমাদিযিত্ৱা উপোসথকম্মং কত্ৱা, কুমাৰাতি. ভগৱা অহম্পি থেৰো ৱিয বুদ্ধসাসনে ৱল্লভো হোতুকামো, তেমাসং মে ৱস্সাৱাসং অধিৱাসেথাতি. ভগৱা, ‘‘অত্থি নু খো গতেন অত্থো’’তি ওলোকেত্ৱা ‘‘অত্থী’’তি দিস্ৱা ‘‘সুঞ্ঞাগাৰে খো, ৰাজকুমাৰ, তথাগতা অভিৰমন্তী’’তি আহ. কুমাৰো ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৱা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি ৱত্ৱা – ‘‘অহং, ভন্তে, পুৰিমতৰং গন্ত্ৱা ৱিহাৰং কাৰেমি, মযা পেসিতে ভিক্খুসতসহস্সেন সদ্ধিং আগচ্ছথা’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা পিতু সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘দিন্না মে, দেৱ, ভগৱতা পটিঞ্ঞা, মযা পহিতে তুম্হে ভগৱন্তং পেসেয্যাথা’’তি পিতৰং ৱন্দিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা যোজনে যোজনে ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা ৱীসযোজনসতং অদ্ধানং গতো. গন্ত্ৱা অত্তনো নগৰে ৱিহাৰট্ঠানং ৱিচিনন্তো সোভনস্স নাম কুটুম্বিকস্স উয্যানং দিস্ৱা সতসহস্সেন কিণিত্ৱা সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিহাৰং কাৰেসি. তত্থ ভগৱতো গন্ধকুটিং, সেসভিক্খূনঞ্চ ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানত্থায কুটিলেণমণ্ডপে কাৰাপেত্ৱা পাকাৰপৰিক্খেপং দ্ৱাৰকোট্ঠকঞ্চ নিট্ঠাপেত্ৱা পিতু সন্তিকং পেসেসি ‘‘নিট্ঠিতং ময্হং কিচ্চং, সত্থাৰং পহিণথা’’তি.

ৰাজা ভগৱন্তং ভোজেত্ৱা ‘‘ভগৱা সুমনস্স কিচ্চং নিট্ঠিতং, তুম্হাকং আগমনং পচ্চাসীসতী’’তি. ভগৱা সতসহস্সভিক্খুপৰিৱাৰো যোজনে যোজনে ৱিহাৰেসু ৱসমানো অগমাসি. কুমাৰো ‘‘সত্থা আগচ্ছতী’’তি সুত্ৱা যোজনং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা গন্ধমালাদীহি পূজযমানো ৱিহাৰং পৱেসেত্ৱা –

‘‘সতসহস্সেন মে কীতং, সতসহস্সেন মাপিতং;

সোভনং নাম উয্যানং পটিগ্গণ্হ, মহামুনী’’তি. –

ৱিহাৰং নিয্যাতেসি. সো ৱস্সূপনাযিকদিৱসে দানং দত্ৱা অত্তনো পুত্তদাৰে চ অমচ্চে চ পক্কোসাপেত্ৱা আহ –‘‘সত্থা অম্হাকং সন্তিকং দূৰতো আগতো, বুদ্ধা চ নাম ধম্মগৰুনোৱ, নামিসগৰুকা. তস্মা অহং ইমং তেমাসং দ্ৱে সাটকে নিৱাসেত্ৱা দস সীলানি সমাদিযিত্ৱা ইধেৱ ৱসিস্সামি, তুম্হে খীণাসৱসতসহস্সস্স ইমিনাৱ নীহাৰেন তেমাসং দানং দদেয্যাথা’’তি.

সো সুমনত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানসভাগেযেৱ ঠানে ৱসন্তো যং থেৰো ভগৱতো ৱত্তং কৰোতি, তং সব্বং দিস্ৱা, ‘‘ইমস্মিং ঠানে একন্তৱল্লভো এস থেৰো, এতস্সেৱ ঠানন্তৰং পত্থেতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা, উপকট্ঠায পৱাৰণায গামং পৱিসিত্ৱা সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা সত্তমে দিৱসে ভিক্খূসতসহস্সস্স পাদমূলে তিচীৱৰং ঠপেত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, যদেতং মযা মগ্গে যোজনন্তৰিকৱিহাৰকাৰাপনতো পট্ঠায পুঞ্ঞং কতং, তং নেৱ সক্কসম্পত্তিং, ন মাৰব্ৰহ্মসম্পত্তিং পত্থযন্তেন, বুদ্ধস্স পন উপট্ঠাকভাৱং পত্থেন্তেন কতং. তস্মা অহম্পি ভগৱা অনাগতে সুমনত্থেৰো ৱিয একস্স বুদ্ধস্স উপট্ঠাকো হোমী’’তি পঞ্চপতিট্ঠিতেন পতিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিপন্নো. ভগৱা ‘‘মহন্তং কুলপুত্তস্স চিত্তং, ইজ্ঝিস্সতি নু খো, নো’’তি ওলোকেন্তো, ‘‘অনাগতে ইতো সতসহস্সিমে কপ্পে গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তস্সেৱ উপট্ঠাকো ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা –

‘‘ইচ্ছিতং পত্থিতং তুয্হং, সব্বমেৱ সমিজ্ঝতু;

সব্বে পূৰেন্তু সঙ্কপ্পা, চন্দো পন্নৰসো যথা’’তি. –

আহ. কুমাৰো সুত্ৱা ‘‘বুদ্ধা নাম অদ্ৱেজ্ঝকথা হোন্তী’’তি দুতিযদিৱসেযেৱ তস্স ভগৱতো পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তো ৱিয অহোসি. সো তস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৱস্সসতসহস্সং দানং দত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তিত্ৱা কস্সপবুদ্ধকালেপি পিণ্ডায চৰতো থেৰস্স পত্তগ্গহণত্থং উত্তৰিসাটকং দত্ৱা পূজং অকাসি. পুন সগ্গে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতো বাৰাণসিৰাজা হুত্ৱা অট্ঠন্নং পচ্চেকবুদ্ধানং পণ্ণসালাযো কাৰেত্ৱা মণিআধাৰকে উপট্ঠপেত্ৱা চতূহি পচ্চযেহি দসৱস্সসহস্সানি উপট্ঠানং অকাসি. এতানি পাকটট্ঠানানি.

কপ্পসতসহস্সং পন দানং দদমানোৱ অম্হাকং বোধিসত্তেন সদ্ধিং তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতো অমিতোদনসক্কস্স গেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অনুপুব্বেন কতাভিনিক্খমনো সম্মাসম্বোধিং পত্ৱা পঠমগমনেন কপিলৱত্থুং আগন্ত্ৱা ততো নিক্খমন্তে ভগৱতি ভগৱতো পৰিৱাৰত্থং ৰাজকুমাৰেসু পব্বজন্তেসু ভদ্দিযাদীহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিত্ৱা নচিৰস্সেৱ আযস্মতো পুণ্ণস্স মন্তাণিপুত্তস্স সন্তিকে ধম্মকথং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. এৱমেস আযস্মা পুব্বূপনিস্সযসম্পন্নো, তস্সিমায পুব্বূপনিস্সযসম্পত্তিযা গম্ভীৰোপি পটিচ্চসমুপ্পাদো উত্তানকো ৱিয উপট্ঠাসি.

তিত্থৱাসোতি পন গৰূনং সন্তিকে উগ্গহণসৱনপৰিপুচ্ছনধাৰণানি ৱুচ্চন্তি. সো থেৰস্স অতিৱিয পৰিসুদ্ধো. তেনাপিস্সাযং গম্ভীৰোপি উত্তানকো ৱিয উপট্ঠাসি. সোতাপন্নানঞ্চ নাম পচ্চযাকাৰো উত্তানকো হুত্ৱা উপট্ঠাতি, অযঞ্চ আযস্মা সোতাপন্নো. বহুস্সুতানং চতুহত্থে ওৱৰকে পদীপে জলমানে মঞ্চপীঠং ৱিয নামৰূপপৰিচ্ছেদো পাকটো হোতি, অযঞ্চ আযস্মা বহুস্সুতানং অগ্গো. ইতি বাহুসচ্চভাৱেনপিস্স গম্ভীৰোপি পচ্চযাকাৰো উত্তানকো ৱিয উপট্ঠাসি. পটিচ্চসমুপ্পাদো চতূহি গম্ভীৰতাহি গম্ভীৰো. সা পনস্স গম্ভীৰতা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতাৱ. সা সব্বাপি থেৰস্স উত্তানকা ৱিয উপট্ঠাসি. তেন ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং উস্সাদেন্তো মা হেৱন্তিআদিমাহ. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – আনন্দ, ত্ৱং মহাপঞ্ঞো ৱিসদঞাণো, তেন তে গম্ভীৰোপি পটিচ্চসমুপ্পাদো উত্তানকো ৱিয খাযতি. তস্মা ‘‘ময্হমেৱ নু খো এস উত্তানকো ৱিয হুত্ৱা উপট্ঠাতি, উদাহু অঞ্ঞেসম্পী’’তি মা এৱং অৱচ.

যং পন ৱুত্তং ‘‘অপসাদেন্তো’’তি, তত্থাযমধিপ্পাযো – আনন্দ, ‘‘অথ চ পন মে উত্তানকুত্তানকো ৱিয খাযতী’’তি মা হেৱং অৱচ. যদি হি তে এস উত্তানকুত্তানকো ৱিয খাযতি, কস্মা ত্ৱং অত্তনো ধম্মতায সোতাপন্নো নাহোসি, মযা দিন্ননযে ঠত্ৱা সোতাপত্তিমগ্গং পটিৱিজ্ঝি? আনন্দ, ইদং নিব্বানমেৱ গম্ভীৰং, পচ্চযাকাৰো পন উত্তানকো জাতো, অথ কস্মা ওড়াৰিকং কামৰাগসংযোজনং পটিঘসংযোজনং ওড়াৰিকং কামৰাগানুসযং পটিঘানুসযন্তি ইমে চত্তাৰো কিলেসে সমুগ্ঘাতেত্ৱা সকদাগামিফলং ন সচ্ছিকৰোসি, তেযেৱ অণুসহগতে চত্তাৰো কিলেসে সমুগ্ঘাতেত্ৱা অনাগামিফলং ন সচ্ছিকৰোসি, ৰূপৰাগাদীনি পঞ্চ সংযোজনানি, মানানুসযং ভৱৰাগানুসযং অৱিজ্জানুসযন্তি ইমে অট্ঠ কিলেসে সমুগ্ঘাতেত্ৱা অৰহত্তং ন সচ্ছিকৰোসি? কস্মা ৱা সতসহস্সকপ্পাধিকং একং অসঙ্খ্যেয্যং পূৰিতপাৰমিনো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা ৱিয সাৱকপাৰমীঞাণং ন পটিৱিজ্ঝসি, সতসহস্সকপ্পাধিকানি দ্ৱে অসঙ্খ্যেয্যানি পূৰিতপাৰমিনো পচ্চেকবুদ্ধা ৱিয চ পচ্চেকবোধিঞাণং ন পটিৱিজ্ঝসি? যদি ৱা তে সব্বথাৱ এস উত্তানকো হুত্ৱা উপট্ঠাসি. অথ কস্মা সতসহস্সকপ্পাধিকানি চত্তাৰি অট্ঠ সোড়স ৱা অসঙ্খ্যেয্যানি পূৰিতপাৰমিনো বুদ্ধা ৱিয সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ন সচ্ছিকৰোসি? কিং অনত্থিকোসি এতেহি ৱিসেসাধিগমেহি? পস্স যাৱ চ তে অপৰদ্ধং, ত্ৱং নাম সাৱকপদেসঞাণে ঠিতো অতিগম্ভীৰং পচ্চযাকাৰং ‘‘উত্তানকো ৱিয মে উপট্ঠাতী’’তি ৱদসি. তস্স তে ইদং ৱচনং বুদ্ধানং কথায পচ্চনীকং হোতি. তাদিসেন নাম ভিক্খুনা বুদ্ধানং কথায পচ্চনীকং কথেতব্বন্তি ন যুত্তমেতং. ননু ময্হং, আনন্দ, ইমং পচ্চযাকাৰং পটিৱিজ্ঝিতুং ৱাযমন্তস্সেৱ কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি অতিক্কন্তানি. পচ্চযাকাৰপটিৱিজ্ঝনত্থায চ পন মে অদিন্নদানং নাম নত্থি, অপূৰিতপাৰমী নাম নত্থি. ‘‘অজ্জ পচ্চযাকাৰং পটিৱিজ্ঝিস্সামী’’তি পন মে নিৰুস্সাহং ৱিয মাৰবলং ৱিধমন্তস্স অযং মহাপথৱী দ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি নাকম্পি, তথা পঠমযামে পুব্বেনিৱাসং, মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং সম্পাদেন্তস্স. পচ্ছিমযামে পন মে বলৱপচ্চূসসমযে, ‘‘অৱিজ্জা সঙ্খাৰানং নৱহি আকাৰেহি পচ্চযো হোতী’’তি দিট্ঠমত্তেযেৱ দসসহস্সিলোকধাতু অযদণ্ডেন আকোটিতকংসথালো ৱিয ৱিৰৱসতং ৱিৰৱসহস্সং মুঞ্চমানা ৱাতাহতে পদুমিনিপণ্ণে উদকবিন্দু ৱিয পকম্পিত্থ. এৱং গম্ভীৰো চাযং, আনন্দ, পটিচ্চসমুপ্পাদো গম্ভীৰাৱভাসো চ, এতস্স, আনন্দ, ধম্মস্স অননুবোধা…পে… নাতিৱত্ততীতি.

এতস্স ধম্মস্সাতি এতস্স পচ্চযধম্মস্স. অননুবোধাতি ঞাতপৰিঞ্ঞাৱসেন অননুবুজ্ঝনা. অপ্পটিৱেধাতি তীৰণপ্পহানপৰিঞ্ঞাৱসেন অপ্পটিৱিজ্ঝনা. তন্তাকুলকজাতাতি তন্তং ৱিয আকুলজাতা. যথা নাম দুন্নিক্খিত্তং মূসিকচ্ছিন্নং পেসকাৰানং তন্তং তহিং তহিং আকুলং হোতি, ‘‘ইদং অগ্গং, ইদং মূল’’ন্তি অগ্গেন ৱা অগ্গং, মূলেন ৱা মূলং সমানেতুং দুক্কৰং হোতি. এৱমেৱ সত্তা ইমস্মিং পচ্চযাকাৰে খলিতা আকুলা ব্যাকুলা হোন্তি, ন সক্কোন্তি পচ্চযাকাৰং উজুং কাতুং. তত্থ তন্তং পচ্চত্তপুৰিসকাৰে ঠত্ৱা সক্কাপি ভৱেয্য উজুং কাতুং, ঠপেত্ৱা পন দ্ৱে বোধিসত্তে অঞ্ঞো সত্তো অত্তনো ধম্মতায পচ্চযাকাৰং উজুং কাতুং সমত্থো নাম নত্থি. যথা পন আকুলং তন্তং কঞ্জিযং দত্ৱা কোচ্ছেন পহটং তত্থ তত্থ গুড়কজাতং হোতি গণ্ঠিবদ্ধং, এৱমিমে সত্তা পচ্চযেসু পক্খলিত্ৱা পচ্চযে উজুং কাতুং অসক্কোন্তা দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতৱসেন গুড়কজাতা হোন্তি গণ্ঠিবদ্ধা. যে হি কেচি দিট্ঠিযো সন্নিস্সিতা, সব্বে তে পচ্চযং উজুং কাতুং অসক্কোন্তাযেৱ.

কুলাগণ্ঠিকজাতাতি কুলাগণ্ঠিকং ৱুচ্চতি পেসকাৰকঞ্জিযসুত্তং. কুলা নাম সকুণিকা, তস্সা কুলাৱকোতিপি একে. যথা হি তদুভযম্পি আকুলং অগ্গেন ৱা অগ্গং, মূলেন ৱা মূলং সমানেতুং দুক্কৰন্তি পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.

মুঞ্জপব্বজভূতাতি মুঞ্জতিণং ৱিয পব্বজতিণং ৱিয চ ভূতা তাদিসা জাতা. যথা হি তানি তিণানি কোট্টেত্ৱা কতৰজ্জু জিণ্ণকালে কত্থচি পতিতং গহেত্ৱা তেসং তিণানং ‘‘ইদং অগ্গং, ইদং মূল’’ন্তি অগ্গেন ৱা অগ্গং, মূলেন ৱা মূলং সমানেতুং দুক্কৰং, তম্পি পচ্চত্তপুৰিসকাৰে ঠত্ৱা সক্কা ভৱেয্য উজুং কাতুং, ঠপেত্ৱা পন দ্ৱে বোধিসত্তে অঞ্ঞো সত্তো অত্তনো ধম্মতায পচ্চযাকাৰং উজুং কাতুং সমত্থো নাম নত্থি, এৱমযং পজা পচ্চযং উজুং কাতুং অসক্কোন্তী দিট্ঠিগতৱসেন গণ্ঠিকজাতা হুত্ৱা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং সংসাৰং নাতিৱত্ততি.

তত্থ অপাযোতি নিৰযতিৰচ্ছানযোনিপেত্তিৱিসযঅসুৰকাযা. সব্বেপি হি তে ৱড্ঢিসঙ্খাতস্স অযস্স অভাৱতো ‘‘অপাযো’’তি ৱুচ্চতি, তথা দুক্খস্স গতিভাৱতো দুগ্গতি, সুখসমুস্সযতো ৱিনিপতিতত্তা ৱিনিপাতো. ইতৰো পন –

‘‘খন্ধানঞ্চ পটিপাটি, ধাতুআযতনান চ;

অব্ভোচ্ছিন্নং ৱত্তমানা, সংসাৰোতি পৱুচ্চতি’’.

তং সব্বম্পি নাতিৱত্ততি নাতিক্কমতি, অথ খো চুতিতো পটিসন্ধিং, পটিসন্ধিতো চুতিন্তি এৱং পুনপ্পুনং চুতিপটিসন্ধিযো গণ্হমানা তীসু ভৱেসু চতূসু যোনীসু পঞ্চসু গতীসু সত্তসু ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু নৱসু সত্তাৱাসেসু মহাসমুদ্দে ৱাতক্খিত্তা নাৱা ৱিয যন্তে যুত্তগোণো ৱিয চ পৰিব্ভমতিযেৱ. ইতি সব্বমেতং ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং অপসাদেন্তো আহ. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱাতি. দসমং.

দুক্খৱগ্গো ছট্ঠো.