৭. মহাৱগ্গো
১. অস্সুতৱাসুত্তৱণ্ণনা
৬১. মহাৱগ্গস্স পঠমে অস্সুতৱাতি খন্ধধাতুআযতনপচ্চযাকাৰসতিপট্ঠানাদীসু উগ্গহপৰিপুচ্ছাৱিনিচ্ছযৰহিতো. পুথুজ্জনোতি পুথূনং নানপ্পকাৰানং কিলেসাদীনং জননাদিকাৰণেহি পুথুজ্জনো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘পুথু কিলেসে জনেন্তীতি পুথুজ্জনা’’তি সব্বং ৱিত্থাৰেতব্বং. অপিচ পুথূনং গণনপথমতীতানং অৰিযধম্মপৰম্মুখানং নীচধম্মসমাচাৰানং জনানং অন্তোগধত্তাপি পুথুজ্জনো, পুথু ৱা অযং ৱিসুংযেৱ সঙ্খং গতো, ৱিসংসট্ঠো সীলসুতাদিগুণযুত্তেহি অৰিযেহি জনোতি পুথুজ্জনো. এৱমেতেহি ‘‘অস্সুতৱা পুথুজ্জনো’’তি দ্ৱীহিপি পদেহি যে তে –
‘‘দুৱে পুথুজ্জনা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;
অন্ধো পুথুজ্জনো একো, কল্যাণেকো পুথুজ্জনো’’তি. (মহানি. ৯৪); –
দ্ৱে পুথুজ্জনা ৱুত্তা, তেসু অন্ধপুথুজ্জনো গহিতো. ইমস্মিন্তি পচ্চুপ্পন্নপচ্চক্খকাযং দস্সেতি. চাতুমহাভূতিকস্মিন্তি চতুমহাভূতকাযে চতুমহাভূতেহি নিব্বত্তে চতুমহাভূতমযেতি অত্থো. নিব্বিন্দেয্যাতি উক্কণ্ঠেয্য. ৱিৰজ্জেয্যাতি ন ৰজ্জেয্য. ৱিমুচ্চেয্যাতি মুচ্চিতুকামো ভৱেয্য. আচযোতি ৱুড্ঢি. অপচযোতি পৰিহানি. আদানন্তি নিব্বত্তি. নিক্খেপনন্তি ভেদো.
তস্মাতি যস্মা ইমে চত্তাৰো ৱুড্ঢিহানিনিব্বত্তিভেদা পঞ্ঞাযন্তি, তস্মা তংকাৰণাতি অত্থো. ইতি ভগৱা চাতুমহাভূতিকে কাযে ৰূপং পৰিগ্গহেতুং অযুত্তৰূপং কত্ৱা অৰূপং পৰিগ্গহেতুং যুত্তৰূপং কৰোতি. কস্মা? তেসঞ্হি ভিক্খূনং ৰূপস্মিং গাহো বলৱা অধিমত্তো, তেন তেসং ৰূপে গাহস্স পৰিগ্গহেতব্বৰূপতং দস্সেত্ৱা নিক্কড্ঢন্তো অৰূপে পতিট্ঠাপনত্থং এৱমাহ.
চিত্তন্তিআদি সব্বং মনাযতনস্সেৱ নামং. তঞ্হি চিত্তৱত্থুতায চিত্তগোচৰতায সম্পযুত্তধম্মচিত্ততায চ চিত্তং, মননট্ঠেন মনো, ৱিজাননট্ঠেন ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱুচ্চতি. নালন্তি ন সমত্থো. অজ্ঝোসিতন্তি তণ্হায গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা গহিতং. মমাযিতন্তি তণ্হামমত্তেন মম ইদন্তি গহিতং. পৰামট্ঠন্তি দিট্ঠিযা পৰামসিত্ৱা গহিতং. এতং মমাতি তণ্হাগাহো, তেন অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতং গহিতং হোতি. এসোহমস্মীতি মানগাহো, তেন নৱ মানা গহিতা হোন্তি. এসো মে অত্তাতি দিট্ঠিগাহো, তেন দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো গহিতা হোন্তি. তস্মাতি যস্মা এৱং দীঘৰত্তং গহিতং, তস্মা নিব্বিন্দিতুং ন সমত্থো.
ৱৰং, ভিক্খৱেতি ইদং কস্মা আহ? পঠমঞ্হি তেন ৰূপং পৰিগ্গহেতুং অযুত্তৰূপং কতং, অৰূপং যুত্তৰূপং, অথ ‘‘তেসং ভিক্খূনং ৰূপতো গাহো নিক্খমিত্ৱা অৰূপং গতো’’তি ঞত্ৱা তং নিক্কড্ঢিতুং ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ অত্ততো উপগচ্ছেয্যাতি অত্তাতি গণ্হেয্য. ভিয্যোপীতি ৱস্সসততো উদ্ধম্পি. কস্মা পন ভগৱা এৱমাহ? কিং অতিৰেকৱস্সসতং তিট্ঠমানং ৰূপং নাম অত্থি? ননু পঠমৱযে পৱত্তং ৰূপং মজ্ঝিমৱযং ন পাপুণাতি, মজ্ঝিমৱযে পৱত্তং পচ্ছিমৱযং, পুৰেভত্তে পৱত্তং পচ্ছাভত্তং, পচ্ছাভত্তে পৱত্তং পঠমযামং, পঠমযামে পৱত্তং মজ্ঝিমযামং, মজ্ঝিমযামে পৱত্তং পচ্ছিমযামং ন পাপুণাতি? তথা গমনে পৱত্তং ঠানং, ঠানে পৱত্তং নিসজ্জং, নিসজ্জায পৱত্তং সযনং ন পাপুণাতি. একইৰিযাপথেপি পাদস্স উদ্ধৰণে পৱত্তং অতিহৰণং, অতিহৰণে পৱত্তং ৱীতিহৰণং, ৱীতিহৰণে পৱত্তং ৱোস্সজ্জনং, ৱোস্সজ্জনে পৱত্তং সন্নিক্খেপনং, সন্নিক্খেপনে পৱত্তং সন্নিৰুজ্ঝনং ন পাপুণাতি, তত্থ তত্থেৱ ওধি ওধি পব্বং পব্বং হুত্ৱা তত্তকপালে পক্খিত্ততিলা ৱিয পটপটাযন্তা সঙ্খাৰা ভিজ্জন্তীতি? সচ্চমেতং. যথা পন পদীপস্স জলতো জাতা তং তং ৱট্টিপ্পদেসং অনতিক্কমিত্ৱা তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জতি, অথ চ পন পৱেণিসম্বন্ধৱসেন সব্বৰত্তিং জলিতো পদীপোতি ৱুচ্চতি, এৱমিধাপি পৱেণিৱসেন অযম্পি কাযো এৱং চিৰট্ঠিতিকো ৱিয কত্ৱা দস্সিতো.
ৰত্তিযা চ দিৱসস্স চাতি ৰত্তিম্হি চ দিৱসে চ. ভুম্মত্থে হেতং সামিৱচনং. অঞ্ঞদেৱ উপ্পজ্জতি, অঞ্ঞং নিৰুজ্ঝতীতি যং ৰত্তিং উপ্পজ্জতি চ নিৰুজ্ঝতি চ, ততো অঞ্ঞদেৱ দিৱা উপ্পজ্জতি চ নিৰুজ্ঝতি চাতি অত্থো. অঞ্ঞং উপ্পজ্জতি, অনুপ্পন্নমেৱ অঞ্ঞং নিৰুজ্ঝতীতি এৱং পন অত্থো ন গহেতব্বো. ‘‘ৰত্তিযা চ দিৱসস্স চা’’তি ইদং পুৰিমপৱেণিতো পৰিত্তকং পৱেণিং গহেত্ৱা পৱেণিৱসেনেৱ ৱুত্তং, একৰত্তিং পন একদিৱসং ৱা একমেৱ চিত্তং ঠাতুং সমত্থং নাম নত্থি. একস্মিঞ্হি অচ্ছৰাক্খণে অনেকানি চিত্তকোটিসতসহস্সানি উপ্পজ্জন্তি. ৱুত্তম্পি চেতং মিলিন্দপঞ্হে –
‘‘ৱাহসতং খো, মহাৰাজ, ৱীহীনং, অড্ঢচূড়ঞ্চ ৱাহা, ৱীহিসত্তম্বণানি, দ্ৱে চ তুম্বা, একচ্ছৰাক্খণে পৱত্তস্স চিত্তস্স এত্তকা ৱীহী লক্খং ঠপীযমানা পৰিক্খযং পৰিযাদানং গচ্ছেয্যু’’ন্তি.
পৱনেতি মহাৱনে. তং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞং গণ্হাতি, তং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞং গণ্হাতীতি ইমিনা ন সো গণ্হিতব্বসাখং অলভিত্ৱা ভূমিং ওতৰতি. অথ খো তস্মিং মহাৱনে ৱিচৰন্তো তং তং সাখং গণ্হন্তোযেৱ চৰতীতি অযমত্থো দস্সিতো.
এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অৰঞ্ঞমহাৱনং ৱিয হি আৰম্মণৱনং ৱেদিতব্বং. তস্মিং ৱনে ৱিচৰণমক্কটো ৱিয আৰম্মণৱনে উপ্পজ্জনকচিত্তং. সাখাগহণং ৱিয আৰম্মণে লুব্ভনং. যথা সো অৰঞ্ঞে ৱিচৰন্তো মক্কটো তং তং সাখং পহায তং তং সাখং গণ্হাতি, এৱমিদং আৰম্মণৱনে ৱিচৰন্তং চিত্তম্পি কদাচি ৰূপাৰম্মণং গহেত্ৱা উপ্পজ্জতি, কদাচি সদ্দাদীসু অঞ্ঞতৰং, কদাচি অতীতং, কদাচি অনাগতং ৱা পচ্চুপ্পন্নং ৱা, তথা কদাচি অজ্ঝত্তং, কদাচি বাহিৰং. যথা চ সো অৰঞ্ঞে ৱিচৰন্তো মক্কটো সাখং অলভিত্ৱা ওৰুয্হ ভূমিযং নিসিন্নোতি ন ৱত্তব্বো, একং পন পণ্ণসাখং গহেত্ৱাৱ নিসীদতি, এৱমেৱ আৰম্মণৱনে ৱিচৰন্তং চিত্তম্পি একং ওলুব্ভাৰম্মণং অলভিত্ৱা উপ্পন্নন্তি ন ৱত্তব্বং, একজাতিযং পন আৰম্মণং গহেত্ৱাৱ উপ্পজ্জতীতি ৱেদিতব্বং. এত্তাৱতা চ পন ভগৱতা ৰূপতো নীহৰিত্ৱা অৰূপে গাহো পতিট্ঠাপিতো, অৰূপতো নীহৰিত্ৱা ৰূপে.
ইদানি তং উভযতো নিক্কড্ঢিতুকামো তত্ৰ, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকোতি দেসনং আৰভি. অযং পনত্থো আসীৱিসদট্ঠূপমায দীপেতব্বো – একো কিৰ পুৰিসো আসীৱিসেন দট্ঠো, অথস্স ৱিসং হৰিস্সামীতি ছেকো ভিসক্কো আগন্ত্ৱা ৱমনং কাৰেত্ৱা হেট্ঠা গৰুড়ো, উপৰি নাগোতি মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা ৱিসং উপৰি আৰোপেসি. সো যাৱ অক্খিপ্পদেসা আৰুড়্হভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইতো পৰং অভিৰুহিতুং ন দস্সামি, দট্ঠট্ঠানেযেৱ ঠপেস্সামী’’তি উপৰি গৰুড়ো, হেট্ঠা নাগোতি মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা কণ্ণে ধুমেত্ৱা দণ্ডকেন পহৰিত্ৱা ৱিসং ওতাৰেত্ৱা দট্ঠট্ঠানেযেৱ ঠপেসি. তত্ৰস্স ঠিতভাৱং ঞত্ৱা অগদলেপেন ৱিসং নিম্মথেত্ৱা ন্হাপেত্ৱা ‘‘সুখী হোহী’’তি ৱত্ৱা যেনকামং পক্কামি.
তত্থ আসীৱিসেন দট্ঠস্স কাযে ৱিসপতিট্ঠানং ৱিয ইমেসং ভিক্খূনং ৰূপে অধিমত্তগাহকালো, ছেকো ভিসক্কো ৱিয তথাগতো, মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা উপৰি ৱিসস্স আৰোপিতকালো ৱিয তথাগতেন তেসং ভিক্খূনং ৰূপতো গাহং নীহৰিত্ৱা অৰূপে পতিট্ঠাপিতকালো, যাৱ অক্খিপ্পদেসা আৰুড়্হৱিসস্স উপৰি অভিৰুহিতুং অদত্ৱা পুন মন্তবলেন ওতাৰেত্ৱা দট্ঠট্ঠানেযেৱ ঠপনং ৱিয সত্থাৰা তেসং ভিক্খূনং অৰূপতো গাহং নীহৰিত্ৱা ৰূপে পতিট্ঠাপিতকালো. দট্ঠট্ঠানে ঠিতস্স ৱিসস্স অগদলেপেন নিম্মথনং ৱিয উভযতো গাহং নীহৰণত্থায ইমিস্সা দেসনায আৰদ্ধকালো ৱেদিতব্বো. তত্থ নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতীতি ইমিনা মগ্গো কথিতো, ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতীতি ফলং, ৱিমুত্তস্মিন্তিআদিনা পচ্চৱেক্খণা. পঠমং.
২. দুতিযঅস্সুতৱাসুত্তৱণ্ণনা
৬২. দুতিযে সুখৱেদনিযন্তি সুখৱেদনায পচ্চযং. ফস্সন্তি চক্খুসম্ফস্সাদিং. ননু চ চক্খুসম্ফস্সো সুখৱেদনায পচ্চযো ন হোতীতি? সহজাতপচ্চযেন ন হোতি, উপনিস্সযপচ্চযেন পন জৱনৱেদনায হোতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সোতসম্ফস্সাদীসুপি এসেৱ নযো. তজ্জন্তি তজ্জাতিকং তস্সাৰুপ্পং, তস্স ফস্সস্স অনুৰূপন্তি অত্থো. দুক্খৱেদনিযন্তিআদি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. সঙ্ঘট্টনসমোধানাতি সঙ্ঘট্টনেন চেৱ সমোধানেন চ, সঙ্ঘট্টনসম্পিণ্ডনেনাতি অত্থো. উস্মাতি উণ্হাকাৰো. তেজো অভিনিব্বত্ততীতি অগ্গিচুণ্ণো নিক্খমতীতি ন গহেতব্বং, উস্মাকাৰস্সেৱ পন এতং ৱেৱচনং. তত্থ দ্ৱিন্নং কট্ঠানন্তি দ্ৱিন্নং অৰণীনং. তত্থ অধোঅৰণী ৱিয ৱত্থু, উত্তৰাৰণী ৱিয আৰম্মণং, সঙ্ঘট্টনং ৱিয ফস্সো, উস্মাধাতু ৱিয ৱেদনা. দুতিযং.
৩. পুত্তমংসূপমসুত্তৱণ্ণনা
৬৩. ততিযে চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, আহাৰাতিআদি ৱুত্তনযমেৱ. যস্মা পনস্স অট্ঠুপ্পত্তিকো নিক্খেপো, তস্মা তং দস্সেত্ৱাৱেত্থ অনুপুব্বপদৱণ্ণনং কৰিস্সামি. কতৰায পন ইদং অট্ঠুপ্পত্তিযা নিক্খিত্তন্তি? লাভসক্কাৰেন. ভগৱতো কিৰ মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি, যথা তং চত্তাৰো অসঙ্খ্যেয্যে পূৰিতদানপাৰমীসঞ্চযস্স. সব্বদিসাসু হিস্স যমকমহামেঘো ৱুট্ঠহিত্ৱা মহোঘং ৱিয সব্বপাৰমিযো ‘‘একস্মিং অত্তভাৱে ৱিপাকং দস্সামা’’তি সম্পিণ্ডিতা ৱিয লাভসক্কাৰমহোঘং নিব্বত্তযিংসু. ততো ততো অন্নপানযানৱত্থমালাগন্ধৱিলেপনাদিহত্থা খত্তিযব্ৰাহ্মণাদযো আগন্ত্ৱা, ‘‘কহং বুদ্ধো, কহং ভগৱা, কহং দেৱদেৱো নৰাসভো পুৰিসসীহো’’তি? ভগৱন্তং পৰিযেসন্তি. সকটসতেহিপি পচ্চযে আহৰিত্ৱা ওকাসং অলভমানা সমন্তা গাৱুতপ্পমাণম্পি সকটধুৰেন সকটধুৰং আহচ্চ তিট্ঠন্তি চেৱ অনুপ্পৱত্তন্তি চ অন্ধকৱিন্দব্ৰাহ্মণাদযো ৱিয. সব্বং খন্ধকে তেসু তেসু সুত্তেসু চ আগতনযেন ৱেদিতব্বং.
যথা ভগৱতো, এৱং ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি. ৱুত্তঞ্চেতং –
‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰ-পিণ্ডপাত-সেনাসন-গিলান-পচ্চয-ভেসজ্জ-পৰিক্খাৰানং. ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো সক্কতো হোতি…পে… পৰিক্খাৰান’’ন্তি (উদা. ১৪; সং. নি. ২.৭০).
তথা ‘‘যাৱতা খো, চুন্দ, এতৰহি সঙ্ঘো ৱা গণো ৱা লোকে উপ্পন্নো, নাহং, চুন্দ, অঞ্ঞং একসঙ্ঘম্পি সমনুপস্সামি এৱং লাভগ্গযসগ্গপত্তং যথৰিৱাযং, চুন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি (দী. নি. ৩.১৭৬).
স্ৱাযং ভগৱতো চ সঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নো লাভসক্কাৰো একতো হুত্ৱা দ্ৱিন্নং মহানদীনং উদকং ৱিয অপ্পমেয্যো অহোসি. অথ সত্থা ৰহোগতো চিন্তেসি – ‘‘মহালাভসক্কাৰো অতীতবুদ্ধানম্পি এৱৰূপো অহোসি, অনাগতানম্পি এৱৰূপো ভৱিস্সতি. কিং নু খো ভিক্খূ আহাৰপৰিগ্গাহকেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতা মজ্ঝত্তা নিচ্ছন্দৰাগা হুত্ৱা আহাৰং পৰিভুঞ্জিতুং সক্কোন্তি, ন সক্কোন্তী’’তি?
সো অদ্দস একচ্চে অধুনা পব্বজিতে কুলপুত্তে অপচ্চৱেক্খিত্ৱা আহাৰং পৰিভুঞ্জমানে. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘মযা কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি পাৰমিযো পূৰেন্তেন ন চীৱৰাদিহেতু পূৰিতা, উত্তমফলস্স পন অৰহত্তস্সত্থায পূৰিতা. ইমেপি ভিক্খূ মম সন্তিকে পব্বজন্তা ন চীৱৰাদিহেতু পব্বজিতা, অৰহত্তস্সেৱ পন অত্থায পব্বজিতা. তে ইদানি অসাৰমেৱ সাৰং অনত্থমেৱ চ অত্থং কৰোন্তী’’তি এৱমস্স ধম্মসংৱেগো উদপাদি. ততো চিন্তেসি – ‘‘সচে পঞ্চমং পাৰাজিকং পঞ্ঞপেতুং সক্কা অভৱিস্স, অপচ্চৱেক্খিতাহাৰপৰিভোগো পঞ্চমং পাৰাজিকং কত্ৱা পঞ্ঞপেতব্বো ভৱেয্য. ন পন সক্কা এৱং কাতুং, ধুৱপটিসেৱনট্ঠানঞ্হেতং সত্তানং. যথা পন কথিতে পঞ্চমং পাৰাজিকং ৱিয নং পস্সিস্সন্তি. এৱং ধম্মাদাসং সংৱৰং মৰিযাদং ঠপেস্সামি, যং আৱজ্জিত্ৱা আৱজ্জিত্ৱা অনাগতে ভিক্খূ চত্তাৰো পচ্চযে পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি. ইমায অট্ঠুপ্পত্তিযা ইমং পুত্তমংসূপমসুত্তন্তং নিক্খিপি. তত্থ চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, আহাৰাতিআদি হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ.
চত্তাৰো পন আহাৰে ৱিত্থাৰেত্ৱা ইদানি তেসু আদীনৱং দস্সেতুং কথঞ্চ, ভিক্খৱে, কবড়ীকাৰো আহাৰো দট্ঠব্বোতিআদিমাহ? তত্থ জাযম্পতিকাতি জাযা চেৱ পতি চ. পৰিত্তং সম্বলন্তি পুটভত্তসত্তুমোদকাদীনং অঞ্ঞতৰং অপ্পমত্তকং পাথেয্যং. কন্তাৰমগ্গন্তি কন্তাৰভূতং মগ্গং, কন্তাৰে ৱা মগ্গং. কন্তাৰন্তি চোৰকন্তাৰং ৱাড়কন্তাৰং অমনুস্সকন্তাৰং নিৰুদককন্তাৰং অপ্পভক্খকন্তাৰন্তি পঞ্চৱিধং. তেসু যত্থ চোৰভযং অত্থি, তং চোৰকন্তাৰং. যত্থ সীহব্যগ্ঘাদযো ৱাড়া অত্থি, তং ৱাড়কন্তাৰং. যত্থ বলৱামুখযক্খিনিআদীনং অমনুস্সানং ৱসেন ভযং অত্থি, তং অমনুস্সকন্তাৰং. যত্থ পাতুং ৱা ন্হাযিতুং ৱা উদকং নত্থি, তং নিৰুদককন্তাৰং. যত্থ খাদিতব্বং ৱা ভুঞ্জিতব্বং ৱা অন্তমসো কন্দমূলাদিমত্তম্পি নত্থি, তং অপ্পভক্খকন্তাৰং নাম. যত্থ পনেতং পঞ্চৱিধম্পি ভযং অত্থি, তং কন্তাৰমেৱ. তং পনেতং একাহদ্ৱীহতীহাদিৱসেন নিত্থৰিতব্বম্পি অত্থি, ন তং ইধ অধিপ্পেতং. ইধ পন নিৰুদকং অপ্পভক্খং যোজনসতিককন্তাৰং অধিপ্পেতং. এৱৰূপে কন্তাৰে মগ্গং. পটিপজ্জেয্যুন্তি ছাতকভযেন চেৱ ৰোগভযেন চ ৰাজভযেন চ উপদ্দুতা পটিপজ্জেয্যুং ‘‘এতং কন্তাৰং নিত্থৰিত্ৱা ধম্মিকস্স ৰঞ্ঞো নিৰুপদ্দৱে ৰট্ঠে সুখং ৱসিস্সামা’’তি মঞ্ঞমানা.
একপুত্তকোতি উক্খিপিত্ৱা গহিতো অনুকম্পিতব্বযুত্তো অথিৰসৰীৰো একপুত্তকো. ৱল্লূৰঞ্চ সোণ্ডিকঞ্চাতি ঘনঘনট্ঠানতো গহেত্ৱা ৱল্লূৰং, অট্ঠিনিস্সিতসিৰানিস্সিতট্ঠানানি গহেত্ৱা সূলমংসঞ্চাতি অত্থো. পটিপিসেয্যুন্তি পহৰেয্যুং. কহং একপুত্তকাতি অযং তেসং পৰিদেৱনাকাৰো.
অযং পনেত্থ ভূতমত্থং কত্ৱা আদিতো পট্ঠায সঙ্খেপতো অত্থৱণ্ণনা – দ্ৱে কিৰ জাযম্পতিকা পুত্তং গহেত্ৱা পৰিত্তেন পাথেয্যেন যোজনসতিকং কন্তাৰমগ্গং পটিপজ্জিংসু. তেসং পঞ্ঞাসযোজনানি গন্ত্ৱা পাথেয্যং নিট্ঠাসি, তে খুপ্পিপাসাতুৰা ৱিৰড়চ্ছাযাযং নিসীদিংসু. ততো পুৰিসো ভৰিযং আহ – ‘‘ভদ্দে ইতো সমন্তা পঞ্ঞাসযোজনানি গামো ৱা নিগমো ৱা নত্থি. তস্মা যং তং পুৰিসেন কাতব্বং বহুম্পি কসিগোৰক্খাদিকম্মং, ন দানি সক্কা তং মযা কাতুং, এহি মং মাৰেত্ৱা উপড্ঢমংসং খাদিত্ৱা উপড্ঢং পাথেয্যং কত্ৱা পুত্তেন সদ্ধিং কন্তাৰং নিত্থৰাহী’’তি. পুন সাপি তং আহ – ‘‘সামি মযা দানি যং তং ইত্থিযা কাতব্বং বহুম্পি সুত্তকন্তনাদিকম্মং, তং কাতুং ন সক্কা, এহি মং মাৰেত্ৱা উপড্ঢমংসং খাদিত্ৱা উপড্ঢং পাথেয্যং কত্ৱা পুত্তেন সদ্ধিং কন্তাৰং নিত্থৰাহী’’তি. পুন সোপি তং আহ – ‘‘ভদ্দে মাতুগামমৰণেন দ্ৱিন্নং মৰণং পঞ্ঞাযতি. ন হি মন্দো কুমাৰো মাতৰা ৱিনা জীৱিতুং সক্কোতি. যদি পন মযং জীৱাম. পুন দাৰকং লভেয্যাম. হন্দ দানি পুত্তকং মাৰেত্ৱা, মংসং গহেত্ৱা কন্তাৰং নিত্থৰামা’’তি. ততো মাতা পুত্তমাহ – ‘‘তাত, পিতুসন্তিকং গচ্ছা’’তি, সো অগমাসি. অথস্স পিতা, ‘‘মযা ‘পুত্তকং পোসেস্সামী’তি কসিগোৰক্খাদীহি অনপ্পকং দুক্খমনুভূতং, ন সক্কোমি অহং পুত্তং মাৰেতুং, ত্ৱংযেৱ তৱ পুত্তং মাৰেহী’’তি ৱত্ৱা, ‘‘তাত মাতুসন্তিকং গচ্ছা’’তি আহ. সো অগমাসি. অথস্স মাতাপি, ‘‘মযা পুত্তং পত্থেন্তিযা গোৱতকুক্কুৰৱতদেৱতাযাচনাদীহিপি তাৱ অনপ্পকং দুক্খমনুভূতং, কো পন ৱাদো কুচ্ছিনা পৰিহৰন্তিযা? ন সক্কোমি অহং পুত্তং মাৰেতু’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘তাত, পিতুসন্তিকমেৱ গচ্ছা’’তি আহ. এৱং সো দ্ৱিন্নমন্তৰা গচ্ছন্তোযেৱ মতো. তে তং দিস্ৱা পৰিদেৱিত্ৱা ৱুত্তনযেন মংসানি গহেত্ৱা খাদন্তা পক্কমিংসু.
তেসং সো পুত্তমংসাহাৰো নৱহি কাৰণেহি পটিকূলত্তা নেৱ দৱায হোতি, ন মদায, ন মণ্ডনায, ন ৱিভূসনায, কেৱলং কন্তাৰনিত্থৰণত্থাযেৱ হোতি. কতমেহি নৱহি কাৰণেহি পটিকূলোতি চে? সজাতিমংসতায ঞাতিমংসতায পুত্তমংসতায পিযপুত্তমংসতায তৰুণমংসতায আমকমংসতায অভোগমংসতায অলোণতায অধূপিততাযাতি. এৱঞ্হি তে নৱহি কাৰণেহি পটিকূলং তং পুত্তমংসং খাদন্তা ন সাৰত্তা গিদ্ধমানসা হুত্ৱা খাদিংসু, মজ্ঝত্তভাৱেযেৱ পন নিচ্ছন্দৰাগপৰিভোগে ঠিতা খাদিংসু. ন অট্ঠিন্হাৰুচম্মনিস্সিতট্ঠানানি অপনেত্ৱা থূলথূলং ৱৰমংসমেৱ খাদিংসু, হত্থসম্পত্তং মংসমেৱ পন খাদিংসু. ন যাৱদত্থং কণ্ঠপ্পমাণং কত্ৱা খাদিংসু, থোকং থোকং পন একদিৱসং যাপনমত্তমেৱ খাদিংসু. ন অঞ্ঞমঞ্ঞং মচ্ছৰাযন্তা খাদিংসু, ৱিগতমচ্ছেৰমলেন পন পৰিসুদ্ধেনেৱ চেতসা খাদিংসু. ন অঞ্ঞং কিঞ্চি মিগমংসং ৱা মোৰমংসাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰং খাদামাতি সম্মূড়্হা খাদিংসু, পিযপুত্তমংসভাৱং পন জানন্তাৱ খাদিংসু. ন ‘‘অহো ৱত মযং পুনপি এৱৰূপং পুত্তমংসং খাদেয্যামা’’তি পত্থনং কত্ৱা খাদিংসু, পত্থনং পন ৱীতিৱত্তাৱ হুত্ৱা খাদিংসু. ন ‘‘এত্তকং কন্তাৰে খাদিত্ৱা অৱসিট্ঠং কন্তাৰং অতিক্কম্ম লোণম্বিলাদীহি যোজেত্ৱা খাদিস্সামা’’তি সন্নিধিং অকংসু, কন্তাৰপৰিযোসানে পন ‘‘পুৰে মহাজনো পস্সতী’’তি ভূমিযং ৱা নিখণিংসু, অগ্গিনা ৱা ঝাপযিংসু. ন ‘‘কোচি অঞ্ঞো অম্হে ৱিয এৱৰূপং পুত্তমংসং খাদিতুং ন লভতী’’তি মানং ৱা দপ্পং ৱা অকংসু, নিহতমানা পন নিহতদপ্পা হুত্ৱা খাদিংসু. ‘‘কিং ইমিনা অলোণেন অনম্বিলেন অধূপিতেন দুগ্গন্ধেনা’’তি ন হীড়েত্ৱা খাদিংসু, হীড়নং পন ৱীতিৱত্তা হুত্ৱা খাদিংসু. ন ‘‘তুয্হং ভাগো ময্হং ভাগো তৱ পুত্তো মম পুত্তো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং অতিমঞ্ঞিংসু. সমগ্গা পন সম্মোদমানা হুত্ৱা খাদিংসু. ইমং নেসং এৱৰূপং নিচ্ছন্দৰাগাদিপৰিভোগং সম্পস্সমানো সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘম্পি তং কাৰণং অনুজানাপেন্তো তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তে দৱায ৱা আহাৰং আহাৰেয্যুন্তিআদিমাহ. তত্থ দৱায ৱাতিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৮) ৱিত্থাৰিতানেৱ. কন্তাৰস্সাতি নিত্তিণ্ণাৱসেসস্স কন্তাৰস্স.
এৱমেৱ খোতি নৱন্নং পাটিকুল্যানং ৱসেন পিযপুত্তমংসসদিসো কত্ৱা দট্ঠব্বোতি অত্থো. কতমেসং নৱন্নং? গমনপাটিকুল্যতাদীনং. গমনপাটিকুল্যতং পচ্চৱেক্খন্তোপি কবড়ীকাৰাহাৰং পৰিগ্গণ্হাতি, পৰিযেসনপাটিকুল্যতং পচ্চৱেক্খন্তোপি, পৰিভোগনিধানআসযপৰিপক্কাপৰিপক্কসম্মক্খণনিস্সন্দপাটিকুল্যতং পচ্চৱেক্খন্তোপি, তানি পনেতানি গমনপাটিকুল্যতাদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২৯৪) আহাৰপাটিকুল্যতানিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতানেৱ. ইতি ইমেসং নৱন্নং পাটিকুল্যানং ৱসেন পুত্তমংসূপমং কত্ৱা আহাৰো পৰিভুঞ্জিতব্বো.
যথা তে জাযম্পতিকা পাটিকুল্যং পিযপুত্তমংসং খাদন্তা ন সাৰত্তা গিদ্ধমানসা হুত্ৱা খাদিংসু, মজ্ঝত্তভাৱেযেৱ নিচ্ছন্দৰাগপৰিভোগে ঠিতা খাদিংসু, এৱং নিচ্ছন্দৰাগপৰিভোগং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বো. যথা চ তে ন অট্ঠিন্হাৰুচম্মনিস্সিতং অপনেত্ৱা থূলথূলং ৱৰমংসমেৱ খাদিংসু, হত্থসম্পত্তমেৱ পন খাদিংসু, এৱং সুক্খভত্তমন্দব্যঞ্জনাদীনি পিট্ঠিহত্থেন অপটিক্খিপিত্ৱা ৱট্টকেন ৱিয কুক্কুটেন ৱিয চ ওধিং অদস্সেত্ৱা ততো ততো সপ্পিমংসাদিসংসট্ঠৱৰভোজনংযেৱ ৱিচিনিত্ৱা অভুঞ্জন্তেন সীহেন ৱিয সপদানং পৰিভুঞ্জিতব্বো.
যথা চ তে ন যাৱদত্থং কণ্ঠপ্পমাণং খাদিংসু, থোকং থোকং পন একেকদিৱসং যাপনমত্তমেৱ খাদিংসু, এৱমেৱ আহৰহত্থকাদিব্ৰাহ্মণানং অঞ্ঞতৰেন ৱিয যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং অভুঞ্জন্তেন চতুন্নং পঞ্চন্নং ৱা আলোপানং ওকাসং ঠপেত্ৱাৱ ধম্মসেনাপতিনা ৱিয পৰিভুঞ্জিতব্বো. সো কিৰ পঞ্চচত্তালীস ৱস্সানি তিট্ঠমানো ‘‘পচ্ছাভত্তে অম্বিলুগ্গাৰসমুট্ঠাপকং কত্ৱা একদিৱসম্পি আহাৰং ন আহাৰেসি’’ন্তি ৱত্ৱা সীহনাদং নদন্তো ইমং গাথমাহ –
‘‘চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৱা উদকং পিৱে;
অলং ফাসুৱিহাৰায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো’’তি. (থেৰগা. ৯৮৩);
যথা চ তে ন অঞ্ঞমঞ্ঞং মচ্ছৰাযন্তা খাদিংসু, ৱিগতমলমচ্ছেৰেন পন পৰিসুদ্ধেনেৱ চেতসা খাদিংসু, এৱমেৱ পিণ্ডপাতং লভিত্ৱা অমচ্ছৰাযিত্ৱা ‘‘ইমং সব্বং গণ্হন্তস্স সব্বং দস্সামি, উপড্ঢং গণ্হন্তস্স উপড্ঢং, সচে গহিতাৱসেসো ভৱিস্সতি, অত্তনা পৰিভুঞ্জিস্সামী’’তি সাৰণীযধম্মে ঠিতেনেৱ পৰিভুঞ্জিতব্বো. যথা চ তে ন ‘‘অঞ্ঞং কিঞ্চি মযং মিগমংসং ৱা মোৰমংসাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰং খাদামা’’তি সম্মূড়্হা খাদিংসু, পিযপুত্তমংসভাৱং পন জানন্তাৱ খাদিংসু, এৱমেৱ পিণ্ডপাতং লভিত্ৱা ‘‘অহং খাদামি ভুঞ্জামী’’তি অত্তূপলদ্ধিসম্মোহং অনুপ্পাদেত্ৱা ‘‘কবড়ীকাৰাহাৰো ন জানাতি ‘চাতুমহাভূতিককাযং ৱড্ঢেমী’তি, কাযোপি ন জানাতি ‘কবড়ীকাৰাহাৰো মং ৱড্ঢেতী’’’তি, এৱং সম্মোহং পহায পৰিভুঞ্জিতব্বো. সতিসম্পজঞ্ঞৱসেনাপি চেস অসম্মূড়্হেনেৱ হুত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বো.
যথা চ তে ন ‘‘অহো ৱত মযং পুনপি এৱৰূপং পুত্তমংসং খাদেয্যামা’’তি পত্থনং কত্ৱা খাদিংসু, পত্থনং পন ৱীতিৱত্তাৱ হুত্ৱা খাদিংসু, এৱমেৱ পণীতভোজনং লদ্ধা ‘অহো ৱতাহং স্ৱেপি পুনদিৱসেপি এৱৰূপং লভেয্যং’, লূখং ৱা পন লদ্ধা ‘‘হিয্যো ৱিয মে অজ্জ পণীতভোজনং ন লদ্ধ’’ন্তি পত্থনং ৱা অনুসোচনং ৱা অকত্ৱা নিত্তণ্হেন –
‘‘অতীতং নানুসোচামি, নপ্পজপ্পামিনাগতং;
পচ্চুপ্পন্নেন যাপেমি, তেন ৱণ্ণো পসীদতী’’তি. (জা. ২.২২.৯০) –
ইমং ওৱাদং অনুস্সৰন্তেন ‘‘পচ্চুপ্পন্নেনেৱ যাপেস্সামী’’তি পৰিভুঞ্জিতব্বো.
যথা চ তে ন ‘‘এত্তকং কন্তাৰে খাদিত্ৱা অৱসিট্ঠং কন্তাৰং অতিক্কম্ম লোণম্বিলাদীহি যোজেত্ৱা খাদিস্সামা’’তি সন্নিধিং অকংসু, কন্তাৰপৰিযোসানে পন ‘‘পুৰে মহাজনো পস্সতী’’তি ভূমিযং ৱা নিখণিংসু, অগ্গিনা ৱা ঝাপযিংসু, এৱমেৱ –
‘‘অন্নানমথো পানানং,
খাদনীযানং অথোপি ৱত্থানং;
লদ্ধা ন সন্নিধিং কযিৰা,
ন চ পৰিত্তসে তানি অলভমানো’’তি. (সু. নি. ৯৩০); –
ইমং ওৱাদং অনুস্সৰন্তেন চতূসু পচ্চযেসু যং যং লভতি, ততো ততো অত্তনো যাপনমত্তং গহেত্ৱা, সেসং সব্ৰহ্মচাৰীনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সন্নিধিং পৰিৱজ্জন্তেন পৰিভুঞ্জিতব্বো. যথা চ তে ন ‘‘কোচি অঞ্ঞো অম্হে ৱিয এৱৰূপং পুত্তমংসং খাদিতুং ন লভতী’’তি মানং ৱা দপ্পং ৱা অকংসু, নিহতমানা পন নিহতদপ্পা হুত্ৱা খাদিংসু, এৱমেৱ পণীতভোজনং লভিত্ৱা ‘‘অহমস্মি লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতাদীন’’ন্তি ন মানো ৱা দপ্পো ৱা কাতব্বো. ‘‘নাযং পব্বজ্জা চীৱৰাদিহেতু, অৰহত্তহেতু পনাযং পব্বজ্জা’’তি পচ্চৱেক্খিত্ৱা নিহতমানদপ্পেনেৱ পৰিভুঞ্জিতব্বো.
যথা চ তে ‘‘কিং ইমিনা অলোণেন অনম্বিলেন অধূপিতেন দুগ্গন্ধেনা’’তি হীড়েত্ৱা ন খাদিংসু, হীড়নং পন ৱীতিৱত্তা হুত্ৱা খাদিংসু, এৱমেৱ পিণ্ডপাতং লভিত্ৱা ‘‘কিং ইমিনা অস্সগোণভত্তসদিসেন লূখেন নিৰসেন, সুৱানদোণিযং তং পক্খিপথা’’তি এৱং পিণ্ডপাতং ৱা ‘‘কো ইমং ভুঞ্জিস্সতি, কাকসুনখাদীনং দেহী’’তি এৱং দাযকং ৱা অহীড়েন্তেন –
‘‘স পত্তপাণি ৱিচৰন্তো, অমূগো মূগসম্মতো;
অপ্পং দানং ন হীড়েয্য, দাতাৰং নাৱজানিযা’’তি. (সু. নি. ৭১৮); –
ইমং ওৱাদং অনুস্সৰন্তেন পৰিভুঞ্জিতব্বো. যথা চ তে ন ‘‘তুয্হং ভাগো, ময্হং ভাগো, তৱ পুত্তো মম পুত্তো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং অতিমঞ্ঞিংসু, সমগ্গা পন, সম্মোদমানা হুত্ৱা খাদিংসু, এৱমেৱং পিণ্ডপাতং লভিত্ৱা যথা একচ্চো ‘‘কো তুম্হাদিসানং দস্সতি নিক্কাৰণা উম্মাৰেসু পক্খলন্তানং আহিণ্ডন্তানং ৱিজাতমাতাপি ৱো দাতব্বং ন মঞ্ঞতি, মযং পন গতগতট্ঠানে পণীতানি চীৱৰাদীনি লভামা’’তি সীলৱন্তে সব্ৰহ্মচাৰী অতিমঞ্ঞতি, যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন অভিভূতো পৰিযাদিণ্ণচিত্তো অঞ্ঞে পেসলে ভিক্খূ অতিমঞ্ঞতি. তঞ্হি তস্স, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসস্স হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি (সং. নি. ২.১৬১).
এৱং কঞ্চি অনতিমঞ্ঞিত্ৱা সব্বেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং সমগ্গেন সম্মোদমানেন হুত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং.
পৰিঞ্ঞাতেতি ঞাতপৰিঞ্ঞা তীৰণপৰিঞ্ঞা পহানপৰিঞ্ঞাতি ইমাহি তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিঞ্ঞাতে. কথং? ইধ ভিক্খু ‘‘কবড়ীকাৰাহাৰো নাম অযং সৱত্থুকৱসেন ওজট্ঠমকৰূপং হোতি, ওজট্ঠমকৰূপং কত্থ পটিহঞ্ঞতি? জিৱ্হাপসাদে, জিৱ্হাপসাদো কিন্নিস্সিতো? চতুমহাভূতনিস্সিতো. ইতি ওজট্ঠমকং জিৱ্হাপসাদো তস্স পচ্চযানি মহাভূতানীতি ইমে ধম্মা ৰূপক্খন্ধো নাম, তং পৰিগ্গণ্হতো উপ্পন্না ফস্সপঞ্চমকা ধম্মা চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা. ইতি সব্বেপিমে পঞ্চক্খন্ধা সঙ্খেপতো নামৰূপমত্তং হোতী’’তি পজানাতি. সো তে ধম্মে সৰসলক্খণতো ৱৱত্থপেত্ৱা তেসং পচ্চযং পৰিযেসন্তো অনুলোমপটিলোমং পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতি. এত্তাৱতানেন কবড়ীকাৰাহাৰমুখেন সপ্পচ্চযস্স নামৰূপস্স যাথাৱতো দিট্ঠত্তা কবড়ীকাৰাহাৰো ঞাতপৰিঞ্ঞায পৰিঞ্ঞাতো হোতি. সো তদেৱ সপ্পচ্চযং নামৰূপং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি তীণি লক্খণানি আৰোপেত্ৱা সত্তন্নং অনুপস্সনানং ৱসেন সম্মসতি. এত্তাৱতানেন সো তিলক্খণপটিৱেধসম্মসনঞাণসঙ্খাতায তীৰণপৰিঞ্ঞায পৰিঞ্ঞাতো হোতি. তস্মিংযেৱ নামৰূপে ছন্দৰাগাৱকড্ঢনেন অনাগামিমগ্গেন পৰিজানতা পহানপৰিঞ্ঞায পৰিঞ্ঞাতো হোতীতি.
পঞ্চকামগুণিকোতি পঞ্চকামগুণসম্ভৱো ৰাগো পৰিঞ্ঞাতো হোতি. এত্থ পন তিস্সো পৰিঞ্ঞা একপৰিঞ্ঞা সব্বপৰিঞ্ঞা মূলপৰিঞ্ঞাতি. কতমা একপৰিঞ্ঞা? যো ভিক্খু জিৱ্হাদ্ৱাৰে একৰসতণ্হং পৰিজানাতি, তেন পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো পৰিঞ্ঞাতোৱ হোতীতি. কস্মা? তস্সাযেৱ তত্থ উপ্পজ্জনতো. সাযেৱ হি তণ্হা চক্খুদ্ৱাৰে উপ্পন্না ৰূপৰাগো নাম হোতি, সোতদ্ৱাৰাদীসু উপ্পন্না সদ্দৰাগাদযো. ইতি যথা একস্সেৱ চোৰস্স পঞ্চমগ্গে হনতো একস্মিং মগ্গে গহেত্ৱা সীসে ছিন্নে পঞ্চপি মগ্গা খেমা হোন্তি, এৱং জিৱ্হাদ্ৱাৰে ৰসতণ্হায পৰিঞ্ঞাতায পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো পৰিঞ্ঞাতো হোতীতি অযং একপৰিঞ্ঞা নাম.
কতমা সব্বপৰিঞ্ঞা? পত্তে পক্খিত্তপিণ্ডপাতস্মিঞ্হি একস্মিংযেৱ পঞ্চকামগুণিকৰাগো লব্ভতি. কথং? পৰিসুদ্ধং তাৱস্স ৱণ্ণং ওলোকযতো ৰূপৰাগো হোতি, উণ্হে সপ্পিম্হি তত্থ আসিঞ্চন্তে পটপটাতি সদ্দো উট্ঠহতি, তথাৰূপং খাদনীযং ৱা খাদন্তস্স মুৰুমুৰূতি সদ্দো উপ্পজ্জতি, তং অস্সাদযতো সদ্দৰাগো. জীৰকাদিৱসগন্ধং অস্সাদেন্তস্স গন্ধৰাগো, সাদুৰসৱসেন ৰসৰাগো. মুদুভোজনং ফস্সৱন্তন্তি অস্সাদযতো ফোট্ঠব্বৰাগো. ইতি ইমস্মিং আহাৰে সতিসম্পজঞ্ঞেন পৰিগ্গহেত্ৱা নিচ্ছন্দৰাগপৰিভোগেন পৰিভুত্তে সব্বোপি সো পৰিঞ্ঞাতো হোতীতি অযং সব্বপৰিঞ্ঞা নাম.
কতমা মূলপৰিঞ্ঞা? পঞ্চকামগুণিকৰাগস্স হি কবড়ীকাৰাহাৰো মূলং. কস্মা? তস্মিং সতি তস্সুপ্পত্তিতো. ব্ৰাহ্মণতিস্সভযে কিৰ দ্ৱাদস ৱস্সানি জাযম্পতিকানং উপনিজ্ঝানচিত্তং নাম নাহোসি. কস্মা? আহাৰমন্দতায. ভযে পন ৱূপসন্তে যোজনসতিকো তম্বপণ্ণিদীপো দাৰকানং জাতমঙ্গলেহি একমঙ্গলো অহোসি. ইতি মূলভূতে আহাৰে পৰিঞ্ঞাতে পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো পৰিঞ্ঞাতোৱ হোতীতি অযং মূলপৰিঞ্ঞা নাম.
নত্থি তং সংযোজনন্তি তেন ৰাগেন সদ্ধিং পহানেকট্ঠতায পহীনত্তা নত্থি. এৱমযং দেসনা যাৱ অনাগামিমগ্গা কথিতা. ‘‘এত্তকেন পন মা ৱোসানং আপজ্জিংসূ’’তি এতেসংযেৱ ৰূপাদীনং ৱসেন পঞ্চসু খন্ধেসু ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা যাৱ অৰহত্তা কথেতুং ৱট্টতীতি. পঠমাহাৰো (নিট্ঠিতো).
দুতিযে নিচ্চম্মাতি খুৰতো পট্ঠায যাৱ সিঙ্গমূলা সকলসৰীৰতো উদ্দালিতচম্মা কিংসুকৰাসিৱণ্ণা. কস্মা পন অঞ্ঞং হত্থিঅস্সগোণাদিউপমং অগহেত্ৱা নিচ্চম্মগাৱূপমা গহিতাতি? তিতিক্খিতুং অসমত্থভাৱদীপনত্থং. মাতুগামো হি উপ্পন্নং দুক্খৱেদনং তিতিক্খিতুং অধিৱাসেতুং ন সক্কোতি, এৱমেৱ ফস্সাহাৰো অবলো দুব্বলোতি দস্সনত্থং সদিসমেৱ উপমং আহৰি. কুট্টন্তি সিলাকুট্টাদীনং অঞ্ঞতৰং. কুট্টনিস্সিতা পাণা নাম উণ্ণনাভিসৰবূমূসিকাদযো. ৰুক্খনিস্সিতাতি উচ্চালিঙ্গপাণকাদযো. উদকনিস্সিতাতি মচ্ছসুংসুমাৰাদযো. আকাসনিস্সিতাতি ডংসমকসকাককুললাদযো. খাদেয্যুন্তি লুঞ্চিত্ৱা খাদেয্যুং. সা তস্মিং তস্মিং ঠানে তং তংঠানসন্নিস্সযমূলিকং পাণখাদনভযং সম্পস্সমানা নেৱ অত্তনো সক্কাৰসম্মানং, ন পিট্ঠিপৰিকম্মসৰীৰসম্বাহনউণ্হোদকানি ইচ্ছতি, এৱমেৱ ভিক্খু ফস্সাহাৰমূলকং কিলেসপাণকখাদনভযং সম্পস্সমানো তেভূমকফস্সেন অনত্থিকো হোতি.
ফস্সে, ভিক্খৱে, আহাৰে পৰিঞ্ঞাতেতি তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিঞ্ঞাতে. ইধাপি তিস্সো পৰিঞ্ঞা. তত্থ ‘‘ফস্সো সঙ্খাৰক্খন্ধো, তংসম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, চিত্তং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তেসং ৱত্থাৰম্মণানি ৰূপক্খন্ধো’’তি এৱং সপ্পচ্চযস্স নামৰূপস্স যাথাৱতো দস্সনং ঞাতপৰিঞ্ঞা. তত্থেৱ তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা সত্তন্নং অনুপস্সনানং ৱসেন অনিচ্চাদিতো তুলনং তীৰণপৰিঞ্ঞা. তস্মিংযেৱ পন নামৰূপে ছন্দৰাগনিক্কড্ঢনো অৰহত্তমগ্গো পহানপৰিঞ্ঞা. তিস্সো ৱেদনাতি এৱং ফস্সাহাৰে তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিঞ্ঞাতে তিস্সো ৱেদনা পৰিঞ্ঞাতাৱ হোন্তি তম্মূলকত্তা তংসম্পযুত্তত্তা চ. ইতি ফস্সাহাৰৱসেন দেসনা যাৱ অৰহত্তা কথিতা. দুতিযাহাৰো.
ততিযে অঙ্গাৰকাসূতি অঙ্গাৰানং কাসু. কাসূতি ৰাসিপি ৱুচ্চতি আৱাটোপি.
‘‘অঙ্গাৰকাসুং অপৰে ফুণন্তি,
নৰা ৰুদন্তা পৰিদড্ঢগত্তা;
ভযঞ্হি মং ৱিন্দতি সূত দিস্ৱা,
পুচ্ছামি তং মাতলি দেৱসাৰথী’’তি. (জা. ২.২২.৪৬২); –
এত্থ ৰাসি ‘‘কাসূ’’তি ৱুত্তো.
‘‘কিন্নু সন্তৰমানোৱ, কাসুং খনসি সাৰথী’’তি? (জা. ২.২২.৩). –
এত্থ আৱাটো. ইধাপি অযমেৱ অধিপ্পেতো. সাধিকপোৰিসাতি অতিৰেকপোৰিসা পঞ্চৰতনপ্পমাণা. ৱীতচ্চিকানং ৱীতধূমানন্তি এতেনস্স মহাপৰিড়াহতং দস্সেতি. জালায ৱা হি ধূমে ৱা সতি ৱাতো সমুট্ঠাতি, পৰিড়াহো মহা ন হোতি, তদভাৱে ৱাতাভাৱতো পৰিড়াহো মহা হোতি. আৰকাৱস্সাতি দূৰেযেৱ ভৱেয্য.
এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অঙ্গাৰকাসু ৱিয হি তেভূমকৱট্টং দট্ঠব্বং. জীৱিতুকামো পুৰিসো ৱিয ৱট্টনিস্সিতো বালপুথুজ্জনো. দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা ৱিয কুসলাকুসলকম্মং. তেসং তং পুৰিসং নানাবাহাসু গহেত্ৱা অঙ্গাৰকাসুং উপকড্ঢনকালো ৱিয পুথুজ্জনস্স কম্মাযূহনকালো. কম্মঞ্হি আযূহিযমানমেৱ পটিসন্ধিং আকড্ঢতি নাম. অঙ্গাৰকাসুনিদানং দুক্খং ৱিয কম্মনিদানং ৱট্টদুক্খং ৱেদিতব্বং.
পৰিঞ্ঞাতেতি তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিঞ্ঞাতে. পৰিঞ্ঞাযোজনা পনেত্থ ফস্সে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. তিস্সো তণ্হাতি কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হাতি ইমা পৰিঞ্ঞাতা হোন্তি. কস্মা? তণ্হামূলকত্তা মনোসঞ্চেতনায. ন হি হেতুম্হি অপ্পহীনে ফলং পহীযতি. ইতি মনোসঞ্চেতনাহাৰৱসেনপি যাৱ অৰহত্তা দেসনা কথিতা. ততিযাহাৰো.
চতুত্থে আগুচাৰিন্তি পাপচাৰিং দোসকাৰকং. কথং সো পুৰিসোতি সো পুৰিসো কথংভূতো, কিং যাপেতি, ন যাপেতীতি পুচ্ছতি? তথেৱ দেৱ জীৱতীতি যথা পুব্বে, ইদানিপি তথেৱ জীৱতি.
এৱমেৱ খোতি ইধাপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – ৰাজা ৱিয হি কম্মং দট্ঠব্বং, আগুচাৰী পুৰিসো ৱিয ৱট্টসন্নিস্সিতো বালপুথুজ্জনো, তীণি সত্তিসতানি ৱিয পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং, আগুচাৰিং পুৰিসং ‘‘তীহি সত্তিসতেহি হনথা’’তি ৰঞ্ঞা আণত্তকালো ৱিয কম্মৰঞ্ঞা ৱট্টসন্নিস্সিতপুথুজ্জনং গহেত্ৱা পটিসন্ধিযং পক্খিপনকালো. তত্থ কিঞ্চাপি তীণি সত্তিসতানি ৱিয পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং, সত্তীসু পন দুক্খং নত্থি, সত্তীহি পহটৱণমূলকং দুক্খং, এৱমেৱ পটিসন্ধিযম্পি দুক্খং নত্থি, দিন্নায পন পটিসন্ধিযা পৱত্তে ৱিপাকদুক্খং সত্তিপহটৱণমূলকং দুক্খং ৱিয হোতি.
পৰিঞ্ঞাতেতি তীহেৱ পৰিঞ্ঞাহি পৰিঞ্ঞাতে. ইধাপি পৰিঞ্ঞাযোজনা ফস্সাহাৰে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. নামৰূপন্তি ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং. ৱিঞ্ঞাণস্মিঞ্হি পৰিঞ্ঞাতে তং পৰিঞ্ঞাতমেৱ হোতি তম্মূলকত্তা সহুপ্পন্নত্তা চ. ইতি ৱিঞ্ঞাণাহাৰৱসেনপি যাৱ অৰহত্তা দেসনা কথিতাতি. চতুত্থাহাৰো. ততিযং.
৪. অত্থিৰাগসুত্তৱণ্ণনা
৬৪. চতুত্থে ৰাগোতিআদীনি লোভস্সেৱ নামানি. সো হি ৰঞ্জনৱসেন ৰাগো, নন্দনৱসেন নন্দী, তণ্হাযনৱসেন তণ্হাতি ৱুচ্চতি. পতিট্ঠিতং তত্থ ৱিঞ্ঞাণং ৱিৰূড়্হন্তি কম্মং জৱাপেত্ৱা পটিসন্ধিআকড্ঢনসমত্থতায পতিট্ঠিতঞ্চেৱ ৱিৰূড়্হঞ্চ. যত্থাতি তেভূমকৱট্টে ভুম্মং, সব্বত্থ ৱা পুৰিমপুৰিমপদে এতং ভুম্মং. অত্থি তত্থ সঙ্খাৰানং ৱুদ্ধীতি ইদং ইমস্মিং ৱিপাকৱট্টে ঠিতস্স আযতিৱট্টহেতুকে সঙ্খাৰে সন্ধায ৱুত্তং. যত্থ অত্থি আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তীতি যস্মিং ঠানে আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি অত্থি.
এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – ৰজকচিত্তকাৰা ৱিয হি সহকম্মসম্ভাৰং কম্মং, ফলকভিত্তিদুস্সপটা ৱিয তেভূমকৱট্টং. যথা ৰজকচিত্তকাৰা পৰিসুদ্ধেসু ফলকাদীসু ৰূপং সমুট্ঠাপেন্তি, এৱমেৱ সসম্ভাৰককম্মং ভৱেসু ৰূপং সমুট্ঠাপেতি. তত্থ যথা অকুসলেন চিত্তকাৰেন সমুট্ঠাপিতং ৰূপং ৱিৰূপং হোতি দুস্সণ্ঠিতং অমনাপং, এৱমেৱ একচ্চো কম্মং কৰোন্তো ঞাণৱিপ্পযুত্তেন চিত্তেন কৰোতি, তং কম্মং ৰূপং সমুট্ঠাপেন্তং চক্খাদীনং সম্পত্তিং অদত্ৱা দুব্বণ্ণং দুস্সণ্ঠিতং মাতাপিতূনম্পি অমনাপং ৰূপং সমুট্ঠাপেতি. যথা পন কুসলেন চিত্তকাৰেন সমুট্ঠাপিতং ৰূপং সুৰূপং হোতি সুসণ্ঠিতং মনাপং, এৱমেৱ একচ্চো কম্মং কৰোন্তো ঞাণসম্পযুত্তেন চিত্তেন কৰোতি, তং কম্মং ৰূপং সমুট্ঠাপেন্তং চক্খাদীনং সম্পত্তিং দত্ৱা সুৱণ্ণং সুসণ্ঠিতং অলঙ্কতপটিযত্তং ৱিয ৰূপং সমুট্ঠাপেতি.
এত্থ চ আহাৰং ৱিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সঙ্খিপিত্ৱা আহাৰনামৰূপানং অন্তৰে একো সন্ধি, ৱিপাকৱিধিং নামৰূপেন সঙ্খিপিত্ৱা নামৰূপসঙ্খাৰানং অন্তৰে একো সন্ধি, সঙ্খাৰানঞ্চ আযতিভৱস্স চ অন্তৰে একো সন্ধীতি ৱেদিতব্বো.
কূটাগাৰন্তি এককণ্ণিকং গাহাপেত্ৱা কতং অগাৰং. কূটাগাৰসালাতি দ্ৱে কণ্ণিকে গহেত্ৱা কতসালা. এৱমেৱ খোতি এত্থ খীণাসৱস্স কম্মং সূৰিযৰস্মিসমং ৱেদিতব্বং. সূৰিযৰস্মি পন অত্থি, সা কেৱলং পতিট্ঠায অভাৱেন অপ্পতিট্ঠা নাম জাতা, খীণাসৱস্স কম্মং নত্থিতায এৱ অপ্পতিট্ঠং. তস্স হি কাযাদযো অত্থি, তেহি পন কতকম্মং কুসলাকুসলং নাম ন হোতি, কিৰিযমত্তে ঠত্ৱা অৱিপাকং হোতি. এৱমস্স কম্মং নত্থিতায এৱ অপ্পতিট্ঠং নাম জাতন্তি. চতুত্থং.
৫. নগৰসুত্তৱণ্ণনা
৬৫. পঞ্চমে নামৰূপে খো সতি ৱিঞ্ঞাণন্তি এত্থ ‘‘সঙ্খাৰেসু সতি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি চ ‘‘অৱিজ্জায সতি সঙ্খাৰা’’তি চ ৱত্তব্বং ভৱেয্য, তদুভযম্পি ন ৱুত্তং. কস্মা? অৱিজ্জাসঙ্খাৰা হি ততিযো ভৱো, তেহি সদ্ধিং অযং ৱিপস্সনা ন ঘটীযতি. মহাপুৰিসো হি পচ্চুপ্পন্নপঞ্চৱোকাৰৱসেন অভিনিৱিট্ঠোতি.
ননু চ অৱিজ্জাসঙ্খাৰেসু অদিট্ঠেসু ন সক্কা বুদ্ধেন ভৱিতুন্তি. সচ্চং ন সক্কা, ইমিনা পন তে ভৱউপাদানতণ্হাৱসেন দিট্ঠাৱ. তস্মা যথা নাম গোধং অনুবন্ধন্তো পুৰিসো তং কূপং পৱিট্ঠং দিস্ৱা ওতৰিত্ৱা পৱিট্ঠট্ঠানং খণিত্ৱা গোধং গহেত্ৱা পক্কমেয্য, ন পৰভাগং খনেয্য, কস্মা? কস্সচি নত্থিতায. এৱং মহাপুৰিসোপি গোধং অনুবন্ধন্তো পুৰিসো ৱিয বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো জৰামৰণতো পট্ঠায ‘‘ইমস্স অযং পচ্চযো, ইমস্স অযং পচ্চযো’’তি পৰিযেসন্তো যাৱ নামৰূপধম্মানং পচ্চযং দিস্ৱা তস্সপি পচ্চযং পৰিযেসন্তো ৱিঞ্ঞাণমেৱ অদ্দস. ততো ‘‘এত্তকো পঞ্চৱোকাৰভৱৱসেন সম্মসনচাৰো’’তি ৱিপস্সনং পটিনিৱত্তেসি, পৰতো তুচ্ছকূপস্স অভিন্নট্ঠানং ৱিয অৱিজ্জাসঙ্খাৰদ্ৱযং অত্থি, তদেতং হেট্ঠা ৱিপস্সনায গহিতত্তা পাটিযেক্কং সম্মসনূপগং ন হোতীতি ন অগ্গহেসি.
পচ্চুদাৱত্ততীতি পটিনিৱত্ততি. কতমং পনেত্থ ৱিঞ্ঞাণং পচ্চুদাৱত্ততীতি? পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণম্পি ৱিপস্সনাৱিঞ্ঞাণম্পি. তত্থ পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং পচ্চযতো পটিনিৱত্ততি, ৱিপস্সনাৱিঞ্ঞাণং আৰম্মণতো. উভযম্পি নামৰূপং নাতিক্কমতি, নামৰূপতো পৰং ন গচ্ছতি. এত্তাৱতা জাযেথ ৱাতিআদীসু ৱিঞ্ঞাণে নামৰূপস্স পচ্চযে হোন্তে, নামৰূপে ৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযে হোন্তে, দ্ৱীসুপি অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযেসু হোন্তেসু এত্তকেন জাযেথ ৱা উপপজ্জেথ ৱা. ইতো হি পৰং কিমঞ্ঞং জাযেথ ৱা উপপজ্জেথ ৱা, ননু এতদেৱ জাযতি চ উপপজ্জতি চাতি?
এৱং সদ্ধিং অপৰাপৰচুতিপটিসন্ধীহি পঞ্চ পদানি দস্সেত্ৱা পুন তং এত্তাৱতাতি ৱুত্তমত্থং নিয্যাতেন্তো যদিদং নামৰূপপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপন্তি ৱত্ৱা ততো পৰং অনুলোমপচ্চযাকাৰৱসেন ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপমূলকং আযতিজৰামৰণং দস্সেতুং নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনন্তিআদিমাহ.
অঞ্জসন্তি মগ্গস্সেৱ ৱেৱচনং. উদ্ধাপৱন্তন্তি আপতো উগ্গতত্তা উদ্ধাপন্তি লদ্ধৱোহাৰেন পাকাৰৱত্থুনা সমন্নাগতং. ৰমণীযন্তি সমন্তা চতুন্নং দ্ৱাৰানং অব্ভন্তৰে চ নানাভণ্ডানং সম্পত্তিযা ৰমণীযং. মাপেহীতি মহাজনং পেসেত্ৱা ৱাসং কাৰেহি. মাপেয্যাতি ৱাসং কাৰেয্য. কাৰেন্তো চ পঠমং অট্ঠাৰস মনুস্সকোটিযো পেসেত্ৱা ‘‘সম্পুণ্ণ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি পঞ্চকুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি পঞ্চপঞ্ঞাসকুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি তিংস কুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰং কুলসহস্সং পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি একাদসনহুতানি কুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন তাৱ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে অপৰানি চতুৰাসীতিকুলসহস্সানি পেসেয্য. পুন ‘‘সম্পুণ্ণ’’ন্তি পুচ্ছিতে, ‘‘মহাৰাজ, কিং ৱদেসি? মহন্তং নগৰং অসম্বাধং, ইমিনা নযেন কুলানি পেসেত্ৱা ন সক্কা পূৰেতুং, ভেৰিং পন চৰাপেত্ৱা ‘অম্হাকং নগৰং ইমায চ ইমায চ সম্পত্তিযা সম্পন্নং, যে তত্থ ৱসিতুকামা, যথাসুখং গচ্ছন্তু, ইমঞ্চিমঞ্চ পৰিহাৰং লভিস্সন্তী’তি নগৰস্স চেৱ ৱণ্ণং লোকস্স চ পৰিহাৰলাভং ঘোসাপেথা’’তি ৱদেয্য. সো এৱং কৰেয্য. ততো মনুস্সা নগৰগুণঞ্চেৱ পৰিহাৰলাভঞ্চ সুত্ৱা সব্বদিসাহি সমোসৰিত্ৱা নগৰং পূৰেয্যুং. তং অপৰেন সমযেন ইদ্ধঞ্চেৱ অস্স ফীতঞ্চ. তং সন্ধায তদস্স নগৰং অপৰেন সমযেন ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চাতিআদি ৱুত্তং.
তত্থ ইদ্ধন্তি সমিদ্ধং সুভিক্খং. ফীতন্তি সব্বসম্পত্তীহি পুপ্ফিতং. বাহুজঞ্ঞন্তি বহূহি ঞাতব্বং, বহুজনানং হিতং ৱা. ‘‘বহুজন’’ন্তিপি পাঠো. আকিণ্ণমনুস্সন্তি মনুস্সেহি আকিণ্ণং নিৰন্তৰং ফুট্ঠং. ৱুড্ঢিৱেপুল্লপ্পত্তন্তি ৱুড্ঢিপ্পত্তঞ্চেৱ ৱেপুল্লপ্পত্তঞ্চ, সেট্ঠভাৱঞ্চেৱ ৱিপুলভাৱঞ্চ পত্তং, দসসহস্সচক্কৱাড়ে অগ্গনগৰং জাতন্তি অত্থো.
এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অৰঞ্ঞপৱনে চৰমানপুৰিসো ৱিয হি দীপঙ্কৰপাদমূলতো পট্ঠায পাৰমিযো পূৰযমানো মহাপুৰিসো দট্ঠব্বো, তস্স পুৰিসস্স পুব্বকেহি মনুস্সেহি অনুযাতমগ্গদস্সনং ৱিয মহাসত্তস্স অনুপুব্বেন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স পুব্বভাগে অট্ঠঙ্গিকস্স ৱিপস্সনামগ্গস্স দস্সনং, পুৰিসস্স তং একপদিকমগ্গং অনুগচ্ছতো অপৰভাগে মহামগ্গদস্সনং ৱিয মহাসত্তস্স উপৰিৱিপস্সনায চিণ্ণন্তে লোকুত্তৰমগ্গদস্সনং, পুৰিসস্স তেনেৱ মগ্গেন গচ্ছতো পুৰতো নগৰদস্সনং ৱিয তথাগতস্স নিব্বাননগৰদস্সনং, বহিনগৰং পনেত্থ অঞ্ঞেন দিট্ঠং, অঞ্ঞেন মনুস্সৱাসং কতং, নিব্বাননগৰং সত্থা সযমেৱ পস্সি, সযং ৱাসমকাসি. তস্স পুৰিসস্স চতুন্নং দ্ৱাৰানং দিট্ঠকালো ৱিয তথাগতস্স চতুন্নং মগ্গানং দিট্ঠকালো, তস্স চতূহি দ্ৱাৰেহি নগৰং পৱিট্ঠকালো ৱিয তথাগতস্স চতূহি মগ্গেহি নিব্বানং পৱিট্ঠকালো, তস্স নগৰব্ভন্তৰে ভণ্ডৱৱত্থানকালো ৱিয তথাগতস্স পচ্চৱেক্খণঞাণেন পৰোপণ্ণাসকুসলধম্মৱৱত্থানকালো. নগৰস্স অগাৰকৰণত্থং কুলপৰিযেসনকালো ৱিয সত্থু ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ৱেনেয্যসত্তে ৱোলোকনকালো, তেন পুৰিসেন যাচিতস্স ৰঞ্ঞো একং মহাকুটুম্বিকং দিট্ঠকালো ৱিয মহাব্ৰহ্মুনা যাচিতস্স ভগৱতো অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰং দিট্ঠকালো, ৰঞ্ঞো মহাকুটুম্বিকং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘নগৰৱাসং কৰোহী’’তি পহিতকালো ৱিয ভগৱতো একস্মিং পচ্ছাভত্তে অট্ঠাৰসযোজনমগ্গং গন্ত্ৱা আসাড়্হিপুণ্ণমদিৱসে বাৰাণসিযং ইসিপতনং পৱিসিত্ৱা থেৰং কাযসক্খিং কত্ৱা ধম্মং দেসিতকালো, মহাকুটুম্বিকেন অট্ঠাৰস পুৰিসকোটিযো গহেত্ৱা নগৰং অজ্ঝাৱুট্ঠকালো ৱিয তথাগতেন ধম্মচক্কে পৱত্তিতে থেৰস্স অট্ঠাৰসহি ব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতকালো, এৱং নিব্বাননগৰং পঠমং আৱাসিতং, ততো সম্পুণ্ণং নগৰন্তি পুচ্ছিত্ৱা ন তাৱাতি ৱুত্তে পঞ্চ কুলানি আদিং কত্ৱা যাৱ চতুৰাসীতিকুলসহস্সপেসনং ৱিয তথাগতস্স পঞ্চমদিৱসতো পট্ঠায অনত্তলক্খণসুত্তাদীনি দেসেত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযে আদিং কত্ৱা যসপমুখা পঞ্চপণ্ণাস কুলপুত্তা, তিংস ভদ্দৱগ্গিযা, সহস্সপুৰাণজটিলা, বিম্বিসাৰপমুখানি একাদসপুৰিসনহুতানি, তিৰোকুট্টানুমোদনে চতুৰাসীতিসহস্সানীতি এত্তকস্স জনস্স অৰিযমগ্গং ওতাৰেত্ৱা নিব্বাননগৰং পেসিতকালো, অথ তেন নযেন নগৰে অপূৰিযমানে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা নগৰস্স ৱণ্ণঘোসনং কুলানং পৰিহাৰলাভঘোসনং ৱিয চ মাসস্স অট্ঠ দিৱসে তত্থ তত্থ নিসীদিত্ৱা ধম্মকথিকানং নিব্বানৱণ্ণস্স চেৱ নিব্বানপ্পত্তানং জাতিকন্তাৰাদিনিত্থৰণানিসংসস্স চ ঘোসনং, ততো সব্বদিসাহি আগন্ত্ৱা মনুস্সানং নগৰসমোসৰণং ৱিয তত্থ তত্থ ধম্মকথং সুত্ৱা ততো ততো নিক্খমিত্ৱা পব্বজ্জং আদিং কত্ৱা অনুলোমপটিপদং পটিপন্নানং অপৰিমাণানং কুলপুত্তানং নিব্বানসমোসৰণং দট্ঠব্বং.
পুৰাণং মগ্গন্তি অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং. অযঞ্হি অৰিযমগ্গো পৱাৰণসুত্তে (সং. নি. ১.২১৫) অৱত্তমানকট্ঠেন ‘‘অনুপ্পন্নমগ্গো’’তি ৱুত্তো, ইমস্মিং সুত্তে অৱড়ঞ্জনট্ঠেন ‘‘পুৰাণমগ্গো’’তি. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহং সকলসাসনং. ইদ্ধন্তি ঝানস্সাদেন সমিদ্ধং সুভিক্খং. ফীতন্তি অভিঞ্ঞাভৰণেহি পুপ্ফিতং. ৱিত্থাৰিকন্তি ৱিত্থিণ্ণং. বাহুজঞ্ঞন্তি বহুজনৱিঞ্ঞেয্যং. যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতন্তি যাৱ দসসহস্সচক্কৱাড়ে দেৱমনুস্সেহি পৰিচ্ছেদো অত্থি, এতস্মিং অন্তৰে সুপ্পকাসিতং সুদেসিতং তথাগতেনাতি. পঞ্চমং.
৬. সম্মসসুত্তৱণ্ণনা
৬৬. ছট্ঠে আমন্তেসীতি কস্মা আমন্তেসি? যস্মাস্স সুখুমা তিলক্খণাহতা ধম্মদেসনা উপট্ঠাসি. তস্মিং কিৰ জনপদে মনুস্সা সহেতুকা পঞ্ঞৱন্তো. সিনিদ্ধানি কিৰেত্থ ভোজনানি, তানিসেৱতো জনস্স পঞ্ঞা ৱড্ঢতি, তে গম্ভীৰং তিলক্খণাহতং ধম্মকথং পটিৱিজ্ঝিতুং সমত্থা হোন্তি. তেনেৱ ভগৱা দীঘমজ্ঝিমেসু মহাসতিপট্ঠানানি (দী. নি. ২.৩৭২ আদযো) মহানিদানং (দী. নি. ২.৯৫ আদযো), আনেঞ্জসপ্পাযং (ম. নি. ৩.৬৬ আদযো), সংযুত্তকে চূড়নিদানাদিসুত্তন্তি এৱমাদীনি অঞ্ঞানি গম্ভীৰানি সুত্তানি তত্থেৱ কথেসি. সম্মসথ নোতি সম্মসথ নু. অন্তৰং সম্মসন্তি অব্ভন্তৰং পচ্চযসম্মসনং. ন সো ভিক্খু ভগৱতো চিত্তং আৰাধেসীতি পচ্চযাকাৰৱসেন ব্যাকাৰাপেতুকামস্স ভগৱতো তথা অব্যাকৰিত্ৱা দ্ৱত্তিংসাকাৰৱসেন ব্যাকৰোন্তো অজ্ঝাসযং গহেতুং নাসক্খি.
এতদৱোচাতি দেসনা যথানুসন্ধিং ন গতা, দেসনায যথানুসন্ধিগমনত্থং এতদৱোচ. তেনহানন্দ, সুণাথাতি ইদং তেপিটকে বুদ্ধৱচনে অসম্ভিন্নপদং. অঞ্ঞত্থ হি এৱং ৱুত্তং নাম নত্থি. উপধিনিদানন্তি খন্ধুপধিনিদানং. খন্ধপঞ্চকঞ্হেত্থ উপধীতি অধিপ্পেতং. উপ্পজ্জতীতি জাযতি. নিৱিসতীতি পুনপ্পুনং পৱত্তিৱসেন পতিট্ঠহতি.
যং খো লোকে পিযৰূপং সাতৰূপন্তি যং লোকস্মিং পিযসভাৱঞ্চেৱ মধুৰসভাৱঞ্চ. চক্খুং লোকেতিআদীসু লোকস্মিঞ্হি চক্খাদীসু মমত্তেন অভিনিৱিট্ঠা সত্তা সম্পত্তিযং পতিট্ঠিতা অত্তনো চক্খুং আদাসাদীসু নিমিত্তগ্গহণানুসাৰেন ৱিপ্পসন্নপঞ্চপসাদং সুৱণ্ণৱিমানে উগ্ঘাটিতমণিসীহপঞ্জৰং ৱিয মঞ্ঞন্তি, সোতং ৰজতপনাড়িকং ৱিয পামঙ্গসুত্তং ৱিয চ মঞ্ঞন্তি, তুঙ্গনাসাতি লদ্ধৱোহাৰং ঘানং ৱট্টেত্ৱা ঠপিতহৰিতালৱট্টিং ৱিয মঞ্ঞন্তি, জিৱ্হং ৰত্তকম্বলপটলং ৱিয মুদুসিনিদ্ধমধুৰৰসদং মঞ্ঞন্তি, কাযং সাললট্ঠিং ৱিয সুৱণ্ণতোৰণং ৱিয চ মঞ্ঞন্তি, মনং অঞ্ঞেসং মনেন অসদিসং উড়াৰং মঞ্ঞন্তি.
নিচ্চতো অদ্দক্খুন্তি নিচ্চন্তি অদ্দসংসু. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ন পৰিমুচ্চিংসু দুক্খস্মাতি সকলস্মাপি ৱট্টদুক্খা ন পৰিমুচ্চিংসু. দক্খিস্সন্তীতি পস্সিস্সন্তি. আপানীযকংসোতি সৰকস্স নামং. যস্মা পনেত্থ আপং পিৱন্তি, তস্মা ‘‘আপানীযো’’তি ৱুচ্চতি. আপানীযো চ সো কংসো চাতি আপানীযকংসো. সুৰামণ্ডসৰকস্সেতং নামং. ‘‘ৱণ্ণসম্পন্নো’’তিআদিৱচনতো পন কংসে ঠিতপানমেৱ এৱং ৱুত্তং. ঘম্মাভিতত্তোতি ঘম্মেন অভিতত্তো. ঘম্মপৰেতোতি ঘম্মেন ফুট্ঠো, অনুগতোতি অত্থো. পিৱতো হি খো তং ছাদেস্সতীতি পিৱন্তস্স তং পানীযং ৱণ্ণাদিসম্পত্তিযা ৰুচ্চিস্সতি, সকলসৰীৰং ৱা ফৰিত্ৱা তুট্ঠিং উপ্পাদযমানং ঠস্সতি. অপ্পটিসঙ্খাতি অপচ্চৱেক্খিত্ৱা.
এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – আপানীযকংসো ৱিয হি লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং আৰম্মণং দট্ঠব্বং, ঘম্মাভিতত্তপুৰিসো ৱিয ৱট্টনিস্সিতো পুথুজ্জনো, আপানীযকংসেন নিমন্তনপুৰিসো ৱিয লোকে পিযৰূপেন সাতৰূপেন আৰম্মণেন নিমন্তকজনো, আপানীযকংসে সম্পত্তিঞ্চ আদীনৱঞ্চ আৰোচেন্তো আপানকমনুস্সো ৱিয আচৰিযুপজ্ঝাযাদিকো কল্যাণমিত্তো. যথেৱ হি তস্স পুৰিসস্স অপলোকিতমনুস্সো আপানীযকংসে গুণঞ্চ আদীনৱঞ্চ আৰোচেতি, এৱমেৱ আচৰিযো ৱা উপজ্ঝাযো ৱা ভিক্খুনো পঞ্চসু কামগুণেসু অস্সাদঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ কথেতি.
তত্থ যথা আপানীযকংসম্হি গুণে চ আদীনৱে চ আৰোচিতে সো পুৰিসো পিযৱণ্ণাদিসম্পদাযমেৱ সঞ্জাতৱেগো ‘‘সচে মৰণং ভৱিস্সতি, পচ্ছা জানিস্সামী’’তি সহসা অপ্পটিসঙ্খায তং পিৱিত্ৱা মৰণং ৱা মৰণমত্তং ৱা দুক্খং নিগচ্ছতি, এৱমেৱ, ভিক্খু, ‘‘পঞ্চসু কামগুণেসু দস্সনাদিৱসেন উপ্পন্নসোমনস্সমত্তমেৱ অস্সাদো, আদীনৱো পন দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকো বহু নানপ্পকাৰো, অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা’’তি এৱং আচৰিযুপজ্ঝাযেহি আনিসংসঞ্চ আদীনৱঞ্চ কথেত্ৱা – ‘‘সমণপটিপদং পটিপজ্জ, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভৱ ভোজনে মত্তঞ্ঞূ জাগৰিযং অনুযুত্তো’’তি এৱং ওৱদিতোপি অস্সাদবদ্ধচিত্ততায ‘‘সচে ৱুত্তপ্পকাৰো আদীনৱো ভৱিস্সতি, পচ্ছা জানিস্সামী’’তি আচৰিযুপজ্ঝাযে অপসাদেত্ৱা উদ্দেসপৰিপুচ্ছাদীনি চেৱ ৱত্তপটিপত্তিঞ্চ পহায লোকামিসকথং কথেন্তো কামে পৰিভুঞ্জিতুকামতায সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. ততো দুচ্চৰিতানি পূৰেন্তো সন্ধিচ্ছেদনাদিকালে ‘‘চোৰো অয’’ন্তি গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সিতো ইধেৱ হত্থপাদাদিছেদনং পত্ৱা সম্পৰাযে চতূসু অপাযেসু মহাদুক্খং অনুভোতি.
পানীযেন ৱা ৱিনেতুন্তি সীতেন ৱাৰিনা হৰিতুং. দধিমণ্ডকেনাতি দধিমণ্ডনমত্তেন. ভট্ঠলোণিকাযাতি সলোণেন সত্তুপানীযেন. লোণসোৱীৰকেনাতি সব্বধঞ্ঞফলকড়ীৰাদীনি পক্খিপিত্ৱা লোণসোৱীৰকং নাম কৰোন্তি, তেন.
ওপম্মসংসন্দনং পনেত্থ – ঘম্মাভিতত্তপুৰিসো ৱিয ৱট্টসন্নিস্সিতকালে যোগাৱচৰো দট্ঠব্বো, তস্স পুৰিসস্স পটিসঙ্খা আপানীযকংসং পহায পানীযাদীহি পিপাসস্স ৱিনোদনং ৱিয ভিক্খুনো আচৰিযুপজ্ঝাযানং ওৱাদে ঠত্ৱা ছদ্ৱাৰাদীনি পৰিগ্গহেত্ৱা অনুক্কমেন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তস্স অৰহত্তফলাধিগমো, পানীযাদীনি চত্তাৰি পানানি ৱিয হি চত্তাৰো মগ্গা, তেসু অঞ্ঞতৰং পিৱিত্ৱা সুৰাপিপাসিতং ৱিনোদেত্ৱা সুখিনো যেন কামং গমনং ৱিয খীণাসৱস্স চতুমগ্গপানং পিৱিত্ৱা তণ্হং ৱিনোদেত্ৱা অগতপুব্বং নিব্বানদিসং গমনকালো ৱেদিতব্বো. ছট্ঠং.
৭. নড়কলাপীসুত্তৱণ্ণনা
৬৭. সত্তমে কিন্নু খো, আৱুসোতি কস্মা পুচ্ছতি? ‘‘এৱং পুট্ঠো কথং নু খো ব্যাকৰেয্যা’’তি. থেৰস্স অজ্ঝাসযজাননত্থং. অপিচ অতীতে দ্ৱে অগ্গসাৱকা ইমং পঞ্হং ৱিনিচ্ছযিংসূতি অনাগতে ভিক্খূ জানিস্সন্তীতিপি পুচ্ছতি. ইদানেৱ খো মযন্তি ইদং থেৰো যস্স নামৰূপস্স ৱিঞ্ঞাণং পচ্চযোতি ৱুত্তং, তদেৱ নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযোতি ৱুত্তত্তা আহ. নড়কলাপিযোতি ইধ পন অযকলাপাদিৱসেন উপমং অনাহৰিত্ৱা ৱিঞ্ঞাণনামৰূপানং অবলদুব্বলভাৱদস্সনত্থং অযং উপমা আভতা.
নিৰোধো হোতীতি এত্তকে ঠানে পচ্চযুপ্পন্নপঞ্চৱোকাৰভৱৱসেন দেসনা কথিতা. ছত্তিংসায ৱত্থূহীতি হেট্ঠা ৱিস্সজ্জিতেসু দ্ৱাদসসু পদেসু একেকস্মিং তিণ্ণং তিণ্ণং ৱসেন ছত্তিংসায কাৰণেহি. এত্থ চ পঠমো ধম্মকথিকগুণো, দুতিযা পটিপত্তি, ততিযং পটিপত্তিফলং. তত্থ পঠমনযেন দেসনাসম্পত্তি কথিতা, দুতিযেন সেক্খভূমি, ততিযেন অসেক্খভূমীতি. সত্তমং.
৮. কোসম্বিসুত্তৱণ্ণনা
৬৮. অট্ঠমে অঞ্ঞত্ৰেৱাতি একচ্চো হি পৰস্স সদ্দহিত্ৱা যং এস ভণতি, তং ভূতন্তি গণ্হাতি. অপৰস্স নিসীদিত্ৱা চিন্তেন্তস্স যং কাৰণং ৰুচ্চতি, সো ‘‘অত্থি এত’’ন্তি ৰুচিযা গণ্হাতি. একো ‘‘চিৰকালতো পট্ঠায এৱং অনুস্সৱো অত্থি, ভূতমেত’’ন্তি অনুস্সৱেন গণ্হাতি. অঞ্ঞস্স ৱিতক্কযতো একং কাৰণং উপট্ঠাতি, সো ‘‘অত্থেত’’ন্তি আকাৰপৰিৱিতক্কেন গণ্হাতি. অপৰস্স চিন্তযতো একা দিট্ঠি উপ্পজ্জতি, যাযস্স তং কাৰণং নিজ্ঝাযন্তস্স খমতি, সো ‘‘অত্থেত’’ন্তি দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা গণ্হাতি. থেৰো পন পঞ্চপি এতানি কাৰণানি পটিক্খিপিত্ৱা পচ্চক্খঞাণেন পটিৱিদ্ধভাৱং পুচ্ছন্তো অঞ্ঞত্ৰেৱ, আৱুসো মুসিল, সদ্ধাযাতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞত্ৰেৱাতি সদ্ধাদীনি কাৰণানি ঠপেত্ৱা, ৱিনা এতেহি কাৰণেহীতি অত্থো. ভৱনিৰোধো নিব্বানন্তি পঞ্চক্খন্ধনিৰোধো নিব্বানং.
তুণ্হী অহোসীতি থেৰো খীণাসৱো, অহং পন খীণাসৱোতি ৱা ন ৱাতি ৱা অৱত্ৱা তুণ্হীযেৱ অহোসি. আযস্মা নাৰদো আযস্মন্তং পৱিট্ঠং এতদৱোচাতি কস্মা অৱোচ? সো কিৰ চিন্তেসি – ‘‘ভৱনিৰোধো নিব্বানং নামাতি সেখেহিপি জানিতব্বো পঞ্হো এস, অযং পন থেৰো ইমং থেৰং অসেখভূমিযা কাৰেতি, ইমং ঠানং জানাপেস্সামী’’তি এতং অৱোচ.
সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠন্তি সহ ৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায সুট্ঠু দিট্ঠং. ন চম্হি অৰহন্তি অনাগামিমগ্গে ঠিতত্তা অৰহং ন হোমীতি দীপেতি. যং পনস্স ইদানি ‘‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’’ন্তি ঞাণং, তং একূনৱীসতিযা পচ্চৱেক্খণঞাণেহি ৱিমুত্তং পচ্চৱেক্খণঞাণং. উদপানোতি ৱীসতিংসহত্থগম্ভীৰো পানীযকূপো. উদকৱাৰকোতি উদকউস্সিঞ্চনৱাৰকো. উদকন্তি হি খো ঞাণং অস্সাতি তীৰে ঠিতস্স ওলোকযতো এৱং ঞাণং ভৱেয্য. ন চ কাযেন ফুসিত্ৱাতি উদকং পন নীহৰিত্ৱা কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰিতুং ন সক্কুণেয্য. উদপানে উদকদস্সনং ৱিয হি অনাগামিনো নিব্বানদস্সনং, ঘম্মাভিতত্তপুৰিসো ৱিয অনাগামী, উদকৱাৰকো ৱিয অৰহত্তমগ্গো, যথা ঘম্মাভিতত্তপুৰিসো উদপানে উদকং পস্সতি. এৱং অনাগামী পচ্চৱেক্খণঞাণেন ‘‘উপৰি অৰহত্তফলসমযো নাম অত্থী’’তি জানাতি. যথা পন সো পুৰিসো উদকৱাৰকস্স নত্থিতায উদকং নীহৰিত্ৱা কাযেন ফুসিতুং ন লভতি, এৱং অনাগামী অৰহত্তমগ্গস্স নত্থিতায নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা অৰহত্তফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদিতুং ন লভতি. অট্ঠমং.
৯. উপযন্তিসুত্তৱণ্ণনা
৬৯. নৱমে উপযন্তোতি উদকৱড্ঢনসমযে উপৰি গচ্ছন্তো. মহানদিযোতি গঙ্গাযমুনাদিকা মহাসৰিতাযো. উপযাপেতীতি উপৰি যাপেতি, ৱড্ঢেতি পূৰেতীতি অত্থো. অৱিজ্জা উপযন্তীতি অৱিজ্জা উপৰি গচ্ছন্তী সঙ্খাৰানং পচ্চযো ভৱিতুং সক্কুণন্তী. সঙ্খাৰে উপযাপেতীতি সঙ্খাৰে উপৰি যাপেতি ৱড্ঢেতি. এৱং সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. অপযন্তোতি অপগচ্ছন্তো ওসৰন্তো. অৱিজ্জা অপযন্তীতি অৱিজ্জা অপগচ্ছমানা ওসৰমানা উপৰি সঙ্খাৰানং পচ্চযো ভৱিতুং ন সক্কুণন্তীতি অত্থো. সঙ্খাৰে অপযাপেতীতি সঙ্খাৰে অপগচ্ছাপেতি. এস নযো সব্বপদেসু. নৱমং.
১০. সুসিমসুত্তৱণ্ণনা
৭০. দসমে গৰুকতোতি সব্বেহি দেৱমনুস্সেহি পাসাণচ্ছত্তং ৱিয চিত্তেন গৰুকতো. মানিতোতি মনেন পিযাযিতো. পূজিতোতি চতুপচ্চযপূজায পূজিতো. অপচিতোতি নীচৱুত্তিকৰণেন অপচিতো. সত্থাৰঞ্হি দিস্ৱা মনুস্সা হত্থিক্খন্ধাদীহি ওতৰন্তি মগ্গং দেন্তি, অংসকূটতো সাটকং অপনেন্তি, আসনতো ৱুট্ঠহন্তি ৱন্দন্তি. এৱং সো তেহি অপচিতো নাম হোতি. সুসিমোতি এৱংনামকো ৱেদঙ্গেসু কুসলো পণ্ডিতপৰিব্বাজকো. এহি ত্ৱন্তি তেসং কিৰ এতদহোসি – ‘‘সমণো গোতমো ন জাতিগোত্তাদীনি আগম্ম লাভগ্গপ্পত্তো জাতো, কৱিসেট্ঠো পনেস উত্তমকৱিতায সাৱকানং গন্থং বন্ধিত্ৱা দেতি, তং তে উগ্গণ্হিত্ৱা উপট্ঠাকানং উপনিসিন্নকথম্পি অনুমোদনম্পি সৰভঞ্ঞম্পীতি এৱমাদীনি কথেন্তি, তে তেসং পসন্না লাভং উপসংহৰন্তি. সচে মযং যং সমণো গোতমো জানাতি, ততো থোকং জানেয্যাম, অত্তনো সমযং তত্থ পক্খিপিত্ৱা মযম্পি উপট্ঠাকানং কথেয্যাম, ততো এতেহি লাভিতৰা ভৱেয্যাম. কো নু খো সমণস্স গোতমস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা খিপ্পমেৱ উগ্গণ্হিতুং সক্খিস্সতী’’তি. তে এৱং চিন্তেত্ৱা ‘‘সুসিমো পটিবলো’’তি দিস্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু.
যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? এৱং কিৰস্স অহোসি, ‘‘কস্স নু খো সন্তিকং গন্ত্ৱা অহং ইমং ধম্মং খিপ্পং লদ্ধুং সক্খিস্সামী’’তি? ততো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো গৰু তেজুস্সদো নিযমমনুযুত্তো, ন সক্কা অকালে উপসঙ্কমিতুং, অঞ্ঞেপি বহূ খত্তিযাদযো সমণং গোতমং উপসঙ্কমন্তি, তস্মিম্পি সমযে ন সক্কা উপসঙ্কমিতুং. সাৱকেসুপিস্স সাৰিপুত্তো মহাপঞ্ঞো ৱিপস্সনালক্খণম্হি এতদগ্গে ঠপিতো, মহামোগ্গল্লানো সমাধিলক্খণস্মিং এতদগ্গে ঠপিতো, মহাকস্সপো ধুতঙ্গধৰেসু অনুৰুদ্ধো দিব্বচক্খুকেসু, পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো ধম্মকথিকেসু, উপালিত্থেৰো ৱিনযধৰেসু এতদগ্গে ঠপিতো, অযং পন আনন্দো বহুস্সুতো তিপিটকধৰো, সত্থাপিস্স তত্থ তত্থ কথিতং ধম্মং আহৰিত্ৱা কথেতি, পঞ্চসু ঠানেসু এতদগ্গে ঠপিতো, অট্ঠন্নং ৱৰানং লাভী, চতূহি অচ্ছৰিযব্ভুতধম্মেহি সমন্নাগতো, তস্স সমীপং গতো খিপ্পং ধম্মং লদ্ধুং সক্খিস্সামী’’তি. তস্মা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি.
যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা সযং অপব্বাজেত্ৱা উপসঙ্কমি? এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অযং তিত্থিযসমযে পাটিযেক্কো ‘অহং সত্থা’তি পটিজানন্তো চৰতি, পব্বজিত্ৱা সাসনস্স অলাভাযপি পৰিসক্কেয্য. ন খো পনস্সাহং অজ্ঝাসযং আজানামি, সত্থা জানিস্সতী’’তি. তস্মা তং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. তেনহানন্দ, সুসিমং পব্বাজেথাতি সত্থা কিৰ চিন্তেসি – ‘‘অযং পৰিব্বাজকো তিত্থিযসমযে ‘অহং পাটিযেক্কো সত্থা’তি পটিজানমানো চৰতি, ‘ইধ মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং ইচ্ছামী’তি কিৰ ৱদতি. কিং নু খো মযি পসন্নো, উদাহু ময্হং সাৱকেসু, উদাহু ময্হং ৱা মম সাৱকানং ৱা ধম্মকথায পসন্নো’’তি? অথস্স একট্ঠানেপি পসাদাভাৱং ঞত্ৱা, ‘‘অযং মম সাসনে ধম্মং থেনেস্সামীতি পব্বজতি. ইতিস্স আগমনং অপৰিসুদ্ধং; নিপ্ফত্তি নু খো কীদিসা’’তি? ওলোকেন্তো ‘‘কিঞ্চাপি ‘ধম্মং থেনেস্সামী’তি পব্বজতি, কতিপাহেনেৱ পন ঘটেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘তেনহানন্দ, সুসিমং পব্বাজেথা’’তি আহ.
অঞ্ঞা ব্যাকতা হোতীতি তে কিৰ ভিক্খূ সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা তেমাসং ৱস্সং ৱসন্তা তস্মিংযেৱ অন্তোতেমাসে ঘটেন্তা ৱাযমন্তা অৰহত্তং পটিলভিংসু. তে ‘‘পটিলদ্ধগুণং সত্থু আৰোচেস্সামা’’তি পৱাৰিতপৱাৰণা সেনাসনং সংসামেত্ৱা সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৱা অত্তনো পটিলদ্ধগুণং আৰোচেসুং. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. অঞ্ঞাতি অৰহত্তস্স নামং. ব্যাকতাতি আৰোচিতা. অস্সোসীতি সো কিৰ ওহিতসোতো হুত্ৱা তেসং তেসং ভিক্খূনং ঠিতট্ঠানং গচ্ছতি তং তং কথং সুণিতুকামো. যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? তং কিৰস্স পৱত্তিং সুত্ৱা এতদহোসি – ‘‘অঞ্ঞা নাম ইমস্মিং সাসনে পৰমপ্পমাণং সাৰভূতা আচৰিযমুট্ঠি মঞ্ঞে ভৱিস্সতি, পুচ্ছিত্ৱা নং জানিস্সামী’’তি. তস্মা উপসঙ্কমি.
অনেকৱিহিতন্তি অনেকৱিধং. ইদ্ধিৱিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাসং. আৱিভাৱং তিৰোভাৱন্তি আৱিভাৱং গহেত্ৱা তিৰোভাৱং, তিৰোভাৱং গহেত্ৱা আৱিভাৱং কাতুং সক্কোথাতি পুচ্ছতি. তিৰোকুট্টন্তি পৰকুট্টং. ইতৰপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. উম্মুজ্জনিমুজ্জন্তি উম্মুজ্জনঞ্চ নিমুজ্জনঞ্চ. পল্লঙ্কেনাতি পল্লঙ্কবন্ধনেন. কমথাতি নিসীদিতুং ৱা গন্তুং ৱা সক্কোথাতি পুচ্ছতি? পক্খী সকুণোতি পক্খযুত্তো সকুণো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পন ইমস্স ইদ্ধিৱিধস্স, ইতো পৰেসং দিব্বসোতাদীনঞ্চ ৱণ্ণনানযো ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বোতি.
সন্তা ৱিমোক্খাতি অঙ্গসন্ততায চেৱ আৰম্মণসন্ততায চ সন্তা আৰুপ্পৱিমোক্খা. কাযেন ফুসিত্ৱাতি নামকাযেন ফুসিত্ৱা পটিলভিত্ৱা. পঞ্ঞাৱিমুত্তা খো মযং, আৱুসোতি, আৱুসো, মযং নিজ্ঝানকা সুক্খৱিপস্সকা পঞ্ঞামত্তেনেৱ ৱিমুত্তাতি দস্সেতি. আজানেয্যাসি ৱা ত্ৱং, আৱুসো সুসিম, ন ৱা ত্ৱং আজানেয্যাসীতি কস্মা এৱমাহংসু? এৱং কিৰ নেসং অহোসি – ‘‘মযং ইমস্স অজ্ঝাসযং গহেত্ৱা কথেতুং ন সক্খিস্সাম, দসবলং পন পুচ্ছিত্ৱা নিক্কঙ্খো ভৱিস্সতী’’তি. ধম্মট্ঠিতিঞাণন্তি ৱিপস্সনাঞাণং, তং পঠমতৰং উপ্পজ্জতি. নিব্বানে ঞাণন্তি ৱিপস্সনায চিণ্ণন্তে পৱত্তমগ্গঞাণং, তং পচ্ছা উপ্পজ্জতি. তস্মা ভগৱা এৱমাহ.
আজানেয্যাসি ৱাতিআদি কস্মা ৱুত্তং? ৱিনাপি সমাধিং এৱং ঞাণুপ্পত্তিদস্সনত্থং. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি – সুসিম, মগ্গো ৱা ফলং ৱা ন সমাধিনিস্সন্দো, ন সমাধিআনিসংসো, ন সমাধিস্স নিপ্ফত্তি, ৱিপস্সনায পনেসো নিস্সন্দো, ৱিপস্সনায আনিসংসো, ৱিপস্সনায নিপ্ফত্তি, তস্মা জানেয্যাসি ৱা ত্ৱং, ন ৱা ত্ৱং জানেয্যাসি, অথ খো ধম্মট্ঠিতিঞাণং পুব্বে, পচ্ছা নিব্বানে ঞাণন্তি.
ইদানিস্স পটিৱেধভব্বতং ঞত্ৱা তেপৰিৱট্টং ধম্মদেসনং দেসেন্তো তং কিং মঞ্ঞসি, সুসিম? ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱাতিআদিমাহ? তে পৰিৱট্টদেসনাৱসানে পন থেৰো অৰহত্তং পত্তো. ইদানিস্স অনুযোগং আৰোপেন্তো জাতিপচ্চযা জৰামৰণন্তি, সুসিম, পস্সসীতিআদিমাহ. অপি পন ত্ৱং, সুসিমাতি ইদং কস্মা আৰভি? নিজ্ঝানকানং সুক্খৱিপস্সকভিক্খূনং পাকটকৰণত্থং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ন কেৱলং ত্ৱমেৱ নিজ্ঝানকো সুক্খৱিপস্সকো, এতেপি ভিক্খূ এৱৰূপাযেৱাতি. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱাতি. দসমং.
মহাৱগ্গো সত্তমো.