১. পটিচ্চসমুপ্পাদসুত্তৱণ্ণনা

১. এৱং মে সুতন্তি – নিদানৱগ্গে পঠমং পটিচ্চসমুপ্পাদসুত্তং. তত্ৰাযং অনুপুব্বপদৱণ্ণনা – তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসীতি, এত্থ তত্ৰাতি দেসকালপৰিদীপনং. তঞ্হি ‘‘যং সমযং ৱিহৰতি, তত্ৰ সমযে, যস্মিঞ্চ জেতৱনে ৱিহৰতি, তত্ৰ জেতৱনে’’তি দীপেতি. ভাসিতব্বযুত্তে ৱা দেসকালে দীপেতি. ন হি ভগৱা অযুত্তে দেসে কালে চ ধম্মং ভাসতি. ‘‘অকালো খো তাৱ বাহিযা’’তিআদি (উদা. ১০) চেত্থ সাধকং. খোতি পদপূৰণমত্তে, অৱধাৰণে আদিকালত্থে ৱা নিপাতো. ভগৱাতি লোকগৰুদীপনং. ভিক্খূতি কথাসৱনযুত্তপুগ্গলৱচনং. অপিচেত্থ ‘‘ভিক্খকোতি ভিক্খু, ভিক্খাচৰিযং অজ্ঝূপগতোতি ভিক্খূ’’তিআদিনা (পাৰা. ৪৫; ৱিভ. ৫১০) নযেন ৱচনত্থো ৱেদিতব্বো. আমন্তেসীতি আলপি, অভাসি, সম্বোধেসি, অযমেত্থ অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ পন ঞাপনেপি হোতি. যথাহ – ‘‘আমন্তযামি ৱো, ভিক্খৱে, পটিৱেদযামি ৱো, ভিক্খৱে’’তি. পক্কোসনেপি. যথাহ – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন সাৰিপুত্তং আমন্তেহী’’তি (অ. নি. ৯.১১). ভিক্খৱোতি আমন্তনাকাৰদীপনং. তঞ্চ ভিক্খনসীলতাদিগুণযোগসিদ্ধত্তা ৱুত্তং. ভিক্খনসীলতাগুণযুত্তোপি হি ভিক্খু, ভিক্খনধম্মতাগুণযুত্তোপি ভিক্খনে সাধুকাৰিতাগুণযুত্তোপীতি সদ্দৱিদূ মঞ্ঞন্তি. তেন চ তেসং ভিক্খনসীলতাদিগুণযোগসিদ্ধেন ৱচনেন হীনাধিকজনসেৱিতৱুত্তিং পকাসেন্তো উদ্ধতদীনভাৱনিগ্গহং কৰোতি. ‘‘ভিক্খৱো’’তি ইমিনা চ কৰুণাৱিপ্ফাৰসোম্মহদযনযননিপাতপুব্বঙ্গমেন ৱচনেন তে অত্তনো অভিমুখে কৰোন্তো তেনেৱ কথেতুকম্যতাদীপকেন নেসং ৱচনেন সোতুকম্যতং জনেতি, তেনেৱ চ সম্বোধনত্থেন সাধুকং মনসিকাৰেপি নিযোজেতি. সাধুকং মনসিকাৰাযত্তা হি সাসনসম্পত্তি.

অপৰেসুপি দেৱমনুস্সেসু ৱিজ্জমানেসু কস্মা ভিক্খূযেৱ আমন্তেসীতি চে? জেট্ঠসেট্ঠাসন্নসদাসন্নিহিতভাৱতো. সব্বপৰিসসাধাৰণা হি ভগৱতো ধম্মদেসনা, পৰিসায জেট্ঠা ভিক্খূ পঠমং উপ্পন্নত্তা, সেট্ঠা অনগাৰিযভাৱং আদিং কত্ৱা সত্থুচৰিযানুৱিধাযকত্তা সকলসাসনপটিগ্গাহকত্তা চ, আসন্না তত্থ নিসিন্নেসু সত্থুসন্তিকত্তা, সদাসন্নিহিতা সত্থুসন্তিকাৱচৰত্তাতি. অপিচ তে ধম্মদেসনায ভাজনং যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিসব্ভাৱতো. ৱিসেসতো চ একচ্চে ভিক্খূযেৱ সন্ধায অযং দেসনাপীতি এৱং আমন্তেসি.

কিমত্থং পন ভগৱা ধম্মং দেসেন্তো পঠমং ভিক্খূ আমন্তেসি, ন ধম্মমেৱ দেসেসীতি? সতিজননত্থং. ভিক্খূ অঞ্ঞং চিন্তেন্তাপি ৱিক্খিত্তচিত্তাপি ধম্মং পচ্চৱেক্খন্তাপি কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তাপি নিসিন্না হোন্তি. তে অনামন্তেত্ৱা ধম্মে দেসিযমানে ‘‘অযং দেসনা কিংনিদানা কিংপচ্চযা কতমায অট্ঠুপ্পত্তিযা দেসিতা’’তি সল্লক্খেতুং অসক্কোন্তা দুগ্গহিতং ৱা গণ্হেয্যুং, ন ৱা গণ্হেয্যুং, তেন নেসং সতিজননত্থং ভগৱা পঠমং আমন্তেত্ৱা পচ্ছা ধম্মং দেসেতি.

ভদন্তেতি গাৰৱৱচনমেতং, সত্থুনো পটিৱচনদানং ৱা. অপিচেত্থ ‘‘ভিক্খৱো’’তি ৱদমানো ভগৱা ভিক্খূ আলপতি. ‘‘ভদন্তে’’তি ৱদমানা তে ভগৱন্তং পচ্চালপন্তি. তথা হি ‘‘ভিক্খৱো’’তি ভগৱা আভাসতি, ‘‘ভদন্তে’’তি পচ্চাভাসন্তি. ‘‘ভিক্খৱো’’তি পটিৱচনং দাপেতি, ‘‘ভদন্তে’’তি পটিৱচনং দেন্তি. তে ভিক্খূতি যে ভগৱা আমন্তেসি, তে. ভগৱতো পচ্চস্সোসুন্তি ভগৱতো আমন্তনং পতিঅস্সোসুং, অভিমুখা হুত্ৱা সুণিংসু সম্পটিচ্ছিংসু পটিগ্গহেসুন্তি অত্থো. ভগৱা এতদৱোচাতি, ভগৱা এতং ইদানি ৱত্তব্বং সকলসুত্তং অৱোচ. এত্তাৱতা যং আযস্মতা আনন্দেন অত্থব্যঞ্জনসম্পন্নস্স বুদ্ধানং দেসনাঞাণগম্ভীৰভাৱসংসূচকস্স ইমস্স সুত্তস্স সুখাৱগাহণত্থং কালদেসদেসকপৰিসাপদেসপ্পটিমণ্ডিতং নিদানং ভাসিতং, তস্স অত্থৱণ্ণনা সমত্তা.

ইদানি পটিচ্চসমুপ্পাদং ৱোতিআদিনা নযেন ভগৱতা নিক্খিত্তস্স সুত্তস্স সংৱণ্ণনায ওকাসো অনুপ্পত্তো. সা পনেসা সুত্তৱণ্ণনা যস্মা সুত্তনিক্খেপং ৱিচাৰেত্ৱা ৱুচ্চমানা পাকটা হোতি, তস্মা সুত্তনিক্খেপং তাৱ ৱিচাৰেস্সাম. চত্তাৰো হি সুত্তনিক্খেপা – অত্তজ্ঝাসযো, পৰজ্ঝাসযো, পুচ্ছাৱসিকো, অট্ঠুপ্পত্তিকোতি. তত্থ যানি সুত্তানি ভগৱা পৰেহি অনজ্ঝিট্ঠো কেৱলং অত্তনো অজ্ঝাসযেনেৱ কথেতি, সেয্যথিদং – দসবলসুত্তন্তহাৰকো চন্দোপম-ৱীণোপম-সম্মপ্পধান-ইদ্ধিপাদ-ইন্দ্ৰিযবল-বোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গ-সুত্তন্তহাৰকোতি এৱমাদীনি, তেসং অত্তজ্ঝাসযো নিক্খেপো.

যানি পন ‘‘পৰিপক্কা খো ৰাহুলস্স ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযা ধম্মা. যংনূনাহং ৰাহুলং উত্তৰিং আসৱানং খযে ৱিনেয্য’’ন্তি (সং. নি. ৪.১২১; ম. নি. ৩.৪১৬) এৱং পৰেসং অজ্ঝাসযং খন্তিং নিজ্ঝানক্খমং মনং অভিনীহাৰং বুজ্ঝনভাৱঞ্চ অপেক্খিত্ৱা পৰজ্ঝাসযৱসেন কথিতানি, সেয্যথিদং – চূড়ৰাহুলোৱাদসুত্তং, মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং, ধম্মচক্কপ্পৱত্তনং, অনত্তলক্খণসুত্তং, আসীৱিসোপমসুত্তং, ধাতুৱিভঙ্গসুত্তন্তি, এৱমাদীনি, তেসং পৰজ্ঝাসযো নিক্খেপো.

ভগৱন্তং পন উপসঙ্কমিত্ৱা চতস্সো পৰিসা চত্তাৰো ৱণ্ণা নাগা সুপণ্ণা গন্ধব্বা অসুৰা যক্খা মহাৰাজানো তাৱতিংসাদযো দেৱা মহাব্ৰহ্মাতি এৱমাদযো ‘‘বোজ্ঝঙ্গা বোজ্ঝঙ্গাতি, ভন্তে, ৱুচ্চন্তি – (সং. নি. ৫.২০২) নীৱৰণা নীৱৰণাতি, ভন্তে, ৱুচ্চন্তি – ইমে নু খো, ভন্তে, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা, কিংসূধ ৱিত্তং পুৰিসস্স সেট্ঠ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৩) নযেন পঞ্হং পুচ্ছন্তি. এৱং পুট্ঠেন ভগৱতা যানি কথিতানি বোজ্ঝঙ্গসংযুত্তাদীনি, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি দেৱতাসংযুত্ত, মাৰসংযুত্ত, ব্ৰহ্মসংযুত্ত, সক্কপঞ্হ, চূড়ৱেদল্ল, মহাৱেদল্ল, সামঞ্ঞফলআড়ৱক, সূচিলোম, খৰলোমসুত্তাদীনি, তেসং পুচ্ছাৱসিকো নিক্খেপো.

যানি পন তানি উপ্পন্নং কাৰণং পটিচ্চ কথিতানি, সেয্যথিদং – ধম্মদাযাদং. চূড়সীহনাদসুত্তং পুত্তমংসূপমং দাৰুক্খন্ধূপমং অগ্গিক্খন্ধূপমং ফেণপিণ্ডূপমং পাৰিচ্ছত্তকূপমন্তি এৱমাদীনি, তেসং অট্ঠুপ্পত্তিকো নিক্খেপো.

এৱমেতেসু চতূসু নিক্খেপেসু ইমস্স পটিচ্চসমুপ্পাদসুত্তস্স পৰজ্ঝাসযো নিক্খেপো. পৰপুগ্গলজ্ঝাসযৱসেন হিদং ভগৱতা নিক্খিত্তং. কতমেসং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযৱসেনাতি? উগ্ঘটিতঞ্ঞূনং. চত্তাৰো হি পুগ্গলা উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যো পদপৰমোতি. তত্থ যস্স পুগ্গলস্স সহ উদাহটৱেলায ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থে ৱিভজিযমানে ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স উদ্দেসতো পৰিপুচ্ছতো যোনিসো মনসিকৰোতো, কল্যাণমিত্তে সেৱতো, ভজতো, পযিৰুপাসতো, অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো নেয্যো. যস্স পুগ্গলস্স বহুম্পি সুণতো, বহুম্পি ধাৰযতো, বহুম্পি ৱাচযতো ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো পদপৰমো. ইতি ইমেসু চতূসু পুগ্গলেসু উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলানং অজ্ঝাসযৱসেন ইদং সুত্তং নিক্খিত্তং.

তদা কিৰ পঞ্চসতা জনপদৱাসিকা ভিক্খূ সব্বেৱ একচৰা দ্ৱিচৰা তিচৰা চতুচৰা পঞ্চচৰা সভাগৱুত্তিনো ধুতঙ্গধৰা আৰদ্ধৱীৰিযা যুত্তযোগা ৱিপস্সকা সণ্হং সুখুমং সুঞ্ঞতং পচ্চযাকাৰদেসনং পত্থযমানা সাযন্হসমযে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা, ৰত্তকম্বলসাণিযা পৰিক্খিপমানা ৱিয দেসনং পচ্চাসীসমানা পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসু. তেসং অজ্ঝাসযৱসেন ভগৱা ইদং সুত্তং আৰভি. যথা হি ছেকো চিত্তকাৰো অপৰিকম্মকতভিত্তিং লভিত্ৱা, ন আদিতোৱ ৰূপং সমুট্ঠাপেসি, মহামত্তিকলেপাদীহি পন ভিত্তিপৰিকম্মং তাৱ কত্ৱা, কতপৰিকম্মায ভিত্তিযা ৰূপং সমুট্ঠাপেতি, কতপৰিকম্মং পন ভিত্তিং লভিত্ৱা, ভিত্তিপৰিকম্মব্যাপাৰং অকত্ৱা, ৰঙ্গজাতানি যোজেত্ৱা, ৱট্টিকং ৱা তূলিকং ৱা আদায ৰূপমেৱ সমুট্ঠাপেতি, এৱমেৱ ভগৱা অকতাভিনিৱেসং আদিকম্মিককুলপুত্তং লভিত্ৱা নাস্স আদিতোৱ অৰহত্তপদট্ঠানং সণ্হং সুখুমং সুঞ্ঞতং ৱিপস্সনালক্খণং আচিক্খতি, সীলসমাধিকম্মস্সকতাদিট্ঠিসম্পদায পন যোজেন্তো পুব্বভাগপটিপদং তাৱ আচিক্খতি. যং সন্ধায ৱুত্তং –

‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, ভিক্খু, আদিমেৱ ৱিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধং দিট্ঠি চ উজুকা. যতো খো তে, ভিক্খু, সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধং ভৱিস্সতি দিট্ঠি চ উজুকা. ততো ত্ৱং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায চত্তাৰো সতিপট্ঠানে তিৱিধেন ভাৱেয্যাসি. কতমে চত্তাৰো? ইধ ত্ৱং, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং ৱা কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. বহিদ্ধা ৱা কাযে…পে… অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱা কাযে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. যতো খো ত্ৱং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায ইমে চত্তাৰো সতিপট্ঠানে এৱং তিৱিধেন ভাৱেস্সসি, ততো তুয্হং, ভিক্খু, যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগমিস্সতি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানী’’তি (সং. নি. ৫.৩৬৯).

এৱং আদিকম্মিককুলপুত্তস্স সীলকথায পৰিকম্মং কথেত্ৱা, অৰহত্তপদট্ঠানং সণ্হং সুখুমং সুঞ্ঞতং ৱিপস্সনালক্খণং আচিক্খতি.

পৰিসুদ্ধসীলং পন আৰদ্ধৱীৰিযং যুত্তযোগং ৱিপস্সকং লভিত্ৱা, নাস্স পুব্বভাগপটিপদং আচিক্খতি, উজুকমেৱ পন অৰহত্তপদট্ঠানং সণ্হং সুখুমং সুঞ্ঞতং ৱিপস্সনালক্খণং আচিক্খতি. ইমে পঞ্চসতা ভিক্খূ পুব্বভাগপটিপদং পৰিসোধেত্ৱা ঠিতা সুধন্তসুৱণ্ণসদিসা সুপৰিমজ্জিতমণিক্খন্ধসন্নিভা, একো লোকুত্তৰমগ্গোৱ নেসং অনাগতো. ইতি তস্সাগমনত্থায সত্থা তেসং অজ্ঝাসযং অপেক্খমানো ইদং সুত্তং আৰভি.

তত্থ পটিচ্চসমুপ্পাদন্তি পচ্চযাকাৰং. পচ্চযাকাৰো হি অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিচ্চ সহিতে ধম্মে উপ্পাদেতি. তস্মা পটিচ্চসমুপ্পাদোতি ৱুচ্চতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গতো গহেতব্বো.

ৱোতি অযং ৱো-সদ্দো পচ্চত্ত-উপযোগকৰণ-সম্পদান-সামিৱচন-পদপূৰণেসু দিস্সতি. ‘‘কচ্চি পন ৱো অনুৰুদ্ধা সমগ্গা সম্মোদমানা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩২৬; মহাৱ. ৪৬৬) হি পচ্চত্তে দিস্সতি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৱে, পণামেমি ৱো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১৫৭) উপযোগে. ‘‘ন ৱো মম সন্তিকে ৱত্থব্ব’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.১৫৭) কৰণে. ‘‘ৱনপত্থপৰিযাযং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৯০) সম্পদানে. ‘‘সব্বেসং ৱো, সাৰিপুত্ত, সুভাসিত’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৪৫) সামিৱচনে. ‘‘যে হি ৱো অৰিযা পৰিসুদ্ধকাযকম্মন্তা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৫) পদপূৰণমত্তে. ইধ পনাযং সম্পদানে দট্ঠব্বো. ভিক্খৱেতি পতিস্সৱেন অভিমুখীভূতানং পুন আলপনং. দেসেস্সামীতি দেসনাপটিজাননং. তং সুণাথাতি তং পটিচ্চসমুপ্পাদং তং দেসনং মযা ৱুচ্চমানং সুণাথ.

সাধুকং মনসি কৰোথাতি এত্থ পন সাধুকং সাধূতি একত্থমেতং. অযঞ্চ সাধুসদ্দো আযাচন-সম্পটিচ্ছন-সম্পহংসন-সুন্দৰ-দড়্হীকম্মাদীসু দিস্সতি. ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতূ’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.২৫৭; সং. নি. ৪.৬৫; ৫.৩৮১) হি আযাচনে দিস্সতি. ‘‘সাধু, ভন্তেতি খো সো ভিক্খু ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৮৬) সম্পটিচ্ছনে. ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্তা’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৪৯) সম্পহংসনে.

‘‘সাধু ধম্মৰুচী ৰাজা, সাধু পঞ্ঞাণৱা নৰো;

সাধু মিত্তানমদ্দুব্ভো, পাপস্স অকৰণং সুখ’’ন্তি. –

আদীসু (জা. ২.১৮.১০১) সুন্দৰে. ‘‘তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, সাধুকং সুণাহী’’তিআদীসু (অ. নি. ৫.১৯২) সাধুকসদ্দোযেৱ দড়্হীকম্মে আণত্তিযন্তিপি ৱুচ্চতি. ইধ পনাযং এত্থেৱ দড়্হীকম্মে আণত্তিযা চ অত্থো ৱেদিতব্বো, সুন্দৰত্থেপি ৱট্টতি. দড়্হীকৰণত্থেন হি ‘‘দড়্হং ইমং ধম্মং সুণাথ, সুগ্গহিতং গণ্হন্তা’’, আণত্তিঅত্থেন ‘‘মম আণত্তিযা সুণাথ’’ সুন্দৰত্থেন ‘‘সুন্দৰমিমং ভদ্দকং ধম্মং সুণাথা’’তি এতং দীপিতং হোতি. মনসি কৰোথাতি আৱজ্জেথ. সমন্নাহৰথাতি অত্থো. অৱিক্খিত্তচিত্তা হুত্ৱা নিসামেথ, চিত্তে কৰোথাতি অধিপ্পাযো.

ইদানেত্থ তং সুণাথাতি সোতিন্দ্ৰিযৱিক্খেপনিৱাৰণমেতং. সাধুকং মনসি কৰোথাতি মনসিকাৰে দড়্হীকম্মনিযোজনেন মনিন্দ্ৰিযৱিক্খেপনিৱাৰণং. পুৰিমঞ্চেত্থ ব্যঞ্জনৱিপল্লাসগাহনিৱাৰণং, পচ্ছিমং অত্থৱিপল্লাসগাহনিৱাৰণং. পুৰিমেন চ ধম্মস্সৱনে নিযোজেতি, পচ্ছিমেন সুতানং ধম্মানং ধাৰণূপপৰিক্খাসু. পুৰিমেন চ ‘‘সব্যঞ্জনো অযং ধম্মো, তস্মা সৱনীযো’’তি দীপেতি, পচ্ছিমেন ‘‘সাত্থো, তস্মা মনসি কাতব্বো’’তি. সাধুকপদং ৱা উভযপদেহি যোজেত্ৱা, ‘‘যস্মা অযং ধম্মো ধম্মগম্ভীৰো চ দেসনাগম্ভীৰো চ, তস্মা সুণাথ সাধুকং. যস্মা অত্থগম্ভীৰো চ পটিৱেধগম্ভীৰো চ, তস্মা সাধুকং মনসি কৰোথা’’তি এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা. ভাসিস্সামীতি দেসেস্সামি. ‘‘তং সুণাথা’’তি এত্থ পটিঞ্ঞাতং দেসনং সংখিত্ততোৱ ন দেসেস্সামি, অপিচ খো ৱিত্থাৰতোপি নং ভাসিস্সামীতি ৱুত্তং হোতি. সঙ্খেপৱিত্থাৰৱাচকানি হি এতানি পদানি. যথাহ ৱঙ্গীসত্থেৰো –

‘‘সংখিত্তেনপি দেসেতি, ৱিত্থাৰেনপি ভাসতি;

সাড়িকাযিৱ নিগ্ঘোসো, পটিভানং উদীৰযী’’তি. (সং. নি. ১.২১৪; থেৰগা. ১২৪১);

এৱং ৱুত্তে উস্সাহজাতা হুত্ৱা এৱং, ভন্তেতি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং সত্থু ৱচনং সম্পটিচ্ছিংসু, পটিগ্গহেসুন্তি ৱুত্তং হোতি.

অথ নেসং ভগৱা এতদৱোচ – এতং ইদানি ৱত্তব্বং ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পটিচ্চসমুপ্পাদো’’তিআদিং সকলং সুত্তং অৱোচ. তত্থ কতমো চ, ভিক্খৱে, পটিচ্চসমুপ্পাদোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. পঞ্চৱিধা হি পুচ্ছা অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা ৱিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা অনুমতিপুচ্ছা কথেতুকম্যতাপুচ্ছাতি, তাসং ইদং নানত্তং –

কতমা অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা (মহানি. ১৫০; চূড়নি. পুণ্ণকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ১২)? পকতিযা লক্খণং অঞ্ঞাতং হোতি অদিট্ঠং অতুলিতং অতীৰিতং অৱিভূতং অৱিভাৱিতং. তস্স ঞাণায দস্সনায তুলনায তীৰণায ৱিভূতায ৱিভাৱনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি. অযং অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা.

কতমা দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা? পকতিযা লক্খণং ঞাতং হোতি দিট্ঠং তুলিতং তীৰিতং ৱিভূতং ৱিভাৱিতং. সো অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং সংসন্দনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি. অযং দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা.

কতমা ৱিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা? পকতিযা সংসযপক্খন্দো হোতি ৱিমতিপক্খন্দো দ্ৱেড়্হকজাতো – ‘‘এৱং নু খো, ন নু খো, কথং নু খো’’তি, সো ৱিমতিচ্ছেদনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি, অযং ৱিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা.

কতমা অনুমতিপুচ্ছা? ভগৱা ভিক্খূনং অনুমতিযা পঞ্হং পুচ্ছতি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি, অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱাতি, দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘‘এতং মম এসোহমস্মি এসো মে অত্তা’’তি, নো হেতং ভন্তেতি (সং. নি. ৩.৭৯). অযং অনুমতিপুচ্ছা.

কতমা কথেতুকম্যতাপুচ্ছা? ভগৱা ভিক্খূনং কথেতুকম্যতায পঞ্হং পুচ্ছতি – ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তাৰো’’তি? অযং কথেতুকম্যতাপুচ্ছাতি.

তত্থ বুদ্ধানং পুৰিমা তিস্সো পুচ্ছা নত্থি. কস্মা? বুদ্ধানঞ্হি তীসু অদ্ধাসু কিঞ্চি সঙ্খতং অদ্ধাৱিমুত্তং ৱা অসঙ্খতং অদিট্ঠং অজোতিতং অতুলিতং অতীৰিতং অৱিভূতং অৱিভাৱিতং নাম নত্থি. তেন নেসং অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা নত্থি. যং পন ভগৱতা অত্তনো ঞাণেন পটিৱিদ্ধং, তস্স অঞ্ঞেন সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা সদ্ধিং সংসন্দনকিচ্চং নত্থি. তেনস্স দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা নত্থি. যস্মা পনেস অকথংকথী তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো সব্বধম্মেসু ৱিহতসংসযো. তেনস্স ৱিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা নত্থি. ইতৰা পন দ্ৱে পুচ্ছা ভগৱতো অত্থি. তাসু অযং কথেতুকম্যতা পুচ্ছাতি ৱেদিতব্বা.

ইদানি তাৱ পুচ্ছায পুট্ঠং পচ্চযাকাৰং ৱিভজন্তো অৱিজ্জাপচ্চযা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰাতিআদিমাহ. এত্থ চ যথা নাম ‘‘পিতৰং কথেস্সামী’’তি আৰদ্ধো ‘‘তিস্সস্স পিতা সোণস্স পিতা’’তি পঠমতৰং পুত্তম্পি কথেতি, এৱমেৱ ভগৱা পচ্চযং কথেতুং আৰদ্ধো ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তিআদিনা নযেন সঙ্খাৰাদীনং পচ্চযে অৱিজ্জাদিধম্মে কথেন্তো পচ্চযুপ্পন্নম্পি কথেসি. আহাৰৱগ্গস্স পন পৰিযোসানে ‘‘পটিচ্চসমুপ্পাদঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি পটিচ্চসমুপ্পন্নে চ ধম্মে’’তি (সং. নি. ২.২০) উভযং আৰভিত্ৱা উভযম্পি কথেসি. ইদানি অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰাতিআদীসু পন অৱিজ্জা চ সা পচ্চযো চাতি অৱিজ্জাপচ্চযো. তস্মা অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা সম্ভৱন্তীতি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰেন পন সব্বাকাৰসম্পন্না অনুলোমপটিচ্চসমুপ্পাদকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে কথিতা, তস্মা সা তত্থ কথিতৱসেনেৱ গহেতব্বা.

পটিলোমকথাযং পন অৱিজ্জায ত্ৱেৱাতি অৱিজ্জায তু এৱ. অসেসৱিৰাগনিৰোধাতি ৱিৰাগসঙ্খাতেন মগ্গেন অসেসনিৰোধা. সঙ্খাৰনিৰোধোতি সঙ্খাৰানং অনুপ্পাদনিৰোধো হোতি. এৱংনিৰোধানং পন সঙ্খাৰানং নিৰোধা ৱিঞ্ঞাণাদীনঞ্চ নিৰোধা নামৰূপাদীনি নিৰুদ্ধানিযেৱ হোন্তীতি দস্সেতুং সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধোতিআদীনি ৱত্ৱা, এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতীতি আহ. তত্থ কেৱলস্সাতি সকলস্স, সুদ্ধস্স ৱা, সত্তৱিৰহিতস্সাতি অত্থো. দুক্খক্খন্ধস্সাতি দুক্খৰাসিস্স. নিৰোধো হোতীতি অনুপ্পাদো হোতি. ইতি ভগৱা অনুলোমতো দ্ৱাদসহি পদেহি ৱট্টকথং কথেত্ৱা তমেৱ ৱট্টং ৱিনিৱট্টেত্ৱা পটিলোমতো দ্ৱাদসহি পদেহি ৱিৱট্টং কথেন্তো অৰহত্তেন দেসনায কূটং গণ্হি. দেসনাপৰিযোসানে তে পঞ্চসতা আৰদ্ধৱিপস্সকা উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলা সূৰিযৰস্মিসম্ফুট্ঠানি পৰিপাকগতানি পদুমানি ৱিয সচ্চানি বুজ্ঝিত্ৱা অৰহত্তফলে পতিট্ঠহিংসু.

ইদমৱোচ ভগৱাতি ইদং ৱট্টৱিৱট্টৱসেন সকলসুত্তং ভগৱা অৱোচ. অত্তমনা তে ভিক্খূতি তুট্ঠচিত্তা তে পঞ্চসতা খীণাসৱা ভিক্খূ. ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি কৰৱীকৰুতমঞ্জুনা কণ্ণসুখেন পণ্ডিতজনহদযানং অমতাভিসেকসদিসেন ব্ৰহ্মস্সৰেন ভাসতো ভগৱতো ৱচনং অভিনন্দিংসু, অনুমোদিংসু চেৱ সম্পটিচ্ছিংসু চাতি অত্থো. তেনেতং ৱুচ্চতি –

‘‘সুভাসিতং সুলপিতং, সাধু সাধূতি তাদিনো;

অনুমোদমানা সিৰসা, সম্পটিচ্ছিংসু ভিক্খৱো’’তি.

পঠমপটিচ্চসমুপ্পাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.