১. ধনঞ্জানীসুত্তৱণ্ণনা

১৮৭. ব্ৰাহ্মণসংযুত্তস্স পঠমে ধনঞ্জানীতি ধনঞ্জানিগোত্তা. উক্কট্ঠগোত্তা কিৰেসা. সেসব্ৰাহ্মণা কিৰ ব্ৰহ্মুনো মুখতো জাতা, ধনঞ্জানিগোত্তা মত্থকং ভিন্দিত্ৱা নিক্খন্তাতি তেসং লদ্ধি. উদানং উদানেসীতি কস্মা উদানেসি? সো কিৰ ব্ৰাহ্মণো মিচ্ছাদিট্ঠিকো ‘‘বুদ্ধো ধম্মো সঙ্ঘো’’তি ৱুত্তে কণ্ণে পিদহতি, থদ্ধো খদিৰখাণুসদিসো. ব্ৰাহ্মণী পন সোতাপন্না অৰিযসাৱিকা. ব্ৰাহ্মণো দানং দেন্তো পঞ্চসতানং ব্ৰাহ্মণানং অপ্পোদকং পাযাসং দেতি, ব্ৰাহ্মণী বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স নানাৰসভোজনং. ব্ৰাহ্মণস্স দানদিৱসে ব্ৰাহ্মণী তস্স ৱসৱত্তিতায পহীনমচ্ছেৰতায চ সহত্থা পৰিৱিসতি. ব্ৰাহ্মণিযা পন দানদিৱসে ব্ৰাহ্মণো পাতোৱ ঘৰা নিক্খমিত্ৱা পলাযতি. অথেকদিৱসং ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণিযা সদ্ধিং অসম্মন্তেত্ৱা পঞ্চসতে ব্ৰাহ্মণে নিমন্তেত্ৱা ব্ৰাহ্মণিং আহ – ‘‘স্ৱে ভোতি অম্হাকং ঘৰে পঞ্চসতা ব্ৰাহ্মণা ভুঞ্জিস্সন্তী’’তি. মযা কিং কাতব্বং ব্ৰাহ্মণাতি? তযা অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্বং নত্থি, সব্বং পচনপৰিৱেসনং অঞ্ঞে কৰিস্সন্তি. যং পন ত্ৱং ঠিতাপি নিসিন্নাপি খিপিত্ৱাপি উক্কাসিত্ৱাপি ‘‘নমো বুদ্ধস্সা’’তি তস্স মুণ্ডকস্স সমণকস্স নমক্কাৰং কৰোসি, তং স্ৱে একদিৱসমত্তং মা অকাসি. তং হি সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণা অনত্তমনা হোন্তি, মা মং ব্ৰাহ্মণেহি ভিন্দসীতি. ত্ৱং ব্ৰাহ্মণেহি ৱা ভিজ্জ দেৱেহি ৱা, অহং পন সত্থাৰং অনুস্সৰিত্ৱা ন সক্কোমি অনমস্সমানা সণ্ঠাতুন্তি. ভোতি কুলসতিকে গামে গামদ্ৱাৰম্পি তাৱ পিদহিতুং ৱাযমন্তি, ত্ৱং দ্ৱীহঙ্গুলেহি পিদহিতব্বং মুখং ব্ৰাহ্মণানং ভোজনকালমত্তং পিদহিতুং ন সক্কোসীতি. এৱং পুনপ্পুনং কথেত্ৱাপি সো নিৱাৰেতুং অসক্কোন্তো উস্সীসকে ঠপিতং মণ্ডলগ্গখগ্গং গহেত্ৱা – ‘‘ভোতি সচে স্ৱে ব্ৰাহ্মণেসু নিসিন্নেসু তং মুণ্ডসমণকং নমস্সসি, ইমিনা তং খগ্গেন পাদতলতো পট্ঠায যাৱ কেসমত্থকা কড়ীৰং ৱিয কোট্টেত্ৱা ৰাসিং কৰিস্সামী’’তি ইমং গাথং অভাসি –

‘‘ইমিনা মণ্ডলগ্গেন, পাদতো যাৱ মত্থকা;

কড়ীৰমিৱ ছেজ্জামি, যদি মিচ্ছং ন কাহসি.

‘‘সচে বুদ্ধোতি ভণসি, সচে ধম্মোতি ভাসসি;

সচে সঙ্ঘোতি কিত্তেসি, জীৱন্তী মে নিৱেসনে’’তি.

অৰিযসাৱিকা পন পথৱী ৱিয দুপ্পকম্পা, সিনেৰু ৱিয দুপ্পৰিৱত্তিযা. সা তেন নং এৱমাহ –

‘‘সচে মে অঙ্গমঙ্গানি, কামং ছেজ্জসি ব্ৰাহ্মণ;

নেৱাহং ৱিৰমিস্সামি, বুদ্ধসেট্ঠস্স সাসনা.

‘‘নাহং ওক্কা ৱৰধৰা, সক্কা ৰোধযিতুং জিনা;

ধীতাহং বুদ্ধসেট্ঠস্স, ছিন্দ ৱা মং ৱধস্সু ৱা’’তি.

এৱং ধনঞ্জানিগজ্জিতং নাম গজ্জন্তী পঞ্চ গাথাসতানি অভাসি. ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণিং পৰামসিতুং ৱা পহৰিতুং ৱা অসক্কোন্তো ‘‘ভোতি যং তে ৰুচ্চতি, তং কৰোহী’’তি ৱত্ৱা খগ্গং সযনে খিপি. পুনদিৱসে গেহং হৰিতুপলিত্তং কাৰাপেত্ৱা লাজাপুণ্ণঘটমালাগন্ধাদীহি তত্থ তত্থ অলঙ্কাৰাপেত্ৱা পঞ্চন্নং ব্ৰাহ্মণসতানং নৱসপ্পিসক্খৰমধুযুত্তং অপ্পোদকপাযাসং পটিযাদাপেত্ৱা কালং আৰোচাপেসি.

ব্ৰাহ্মণীপি পাতোৱ গন্ধোদকেন সযং ন্হাযিত্ৱা সহস্সগ্ঘনকং অহতৱত্থং নিৱাসেত্ৱা পঞ্চসতগ্ঘনকং একংসং কত্ৱা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা সুৱণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৱা ভত্তগ্গে ব্ৰাহ্মণে পৰিৱিসমানা তেহি সদ্ধিং একপন্তিযং নিসিন্নস্স তস্স ব্ৰাহ্মণস্স ভত্তং উপসংহৰন্তী দুন্নিক্খিত্তে দাৰুভণ্ডে পক্খলি. পক্খলনঘট্টনায দুক্খা ৱেদনা উপ্পজ্জি. তস্মিং সমযে দসবলং সৰি. সতিসম্পন্নতায পন পাযাসপাতিং অছড্ডেত্ৱা সণিকং ওতাৰেত্ৱা ভূমিযং সণ্ঠপেত্ৱা পঞ্চন্নং ব্ৰাহ্মণসতানং মজ্ঝে সিৰসি অঞ্জলিং ঠপেত্ৱা যেন ৱেড়ুৱনং, তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ইমং উদানং উদানেসি.

তস্মিঞ্চ সমযে তেসু ব্ৰাহ্মণেসু কেচি ভুত্তা হোন্তি, কেচি ভুঞ্জমানা, কেচি হত্থে ওতাৰিতমত্তা, কেসঞ্চি ভোজনং পুৰতো ঠপিতমত্তং হোতি. তে তং সদ্দং সুত্ৱাৱ সিনেৰুমত্তেন মুগ্গৰেন সীসে পহটা ৱিয কণ্ণেসু সূলেন ৱিদ্ধা ৱিয দুক্খদোমনস্সং পটিসংৱেদিযমানা ‘‘ইমিনা অঞ্ঞলদ্ধিকেন মযং ঘৰং পৱেসিতা’’তি কুজ্ঝিত্ৱা হত্থে পিণ্ডং ছড্ডেত্ৱা মুখেন গহিতং নিট্ঠুভিত্ৱা ধনুং দিস্ৱা কাকা ৱিয ব্ৰাহ্মণং অক্কোসমানা দিসাৱিদিসা পক্কমিংসু. ব্ৰাহ্মণো এৱং ভিজ্জিত্ৱা গচ্ছন্তে ব্ৰাহ্মণে দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণিং সীসতো পট্ঠায ওলোকেত্ৱা, ‘‘ইদমেৱ ভযং সম্পস্সমানা মযং হিয্যো পট্ঠায ভোতিং যাচন্তা ন লভিম্হা’’তি নানপ্পকাৰেহি ব্ৰাহ্মণিং অক্কোসিত্ৱা, এতং ‘‘এৱমেৱং পনা’’তিআদিৱচনং অৱোচ.

উপসঙ্কমীতি ‘‘সমণো গোতমো গামনিগমৰট্ঠপূজিতো, ন সক্কা গন্ত্ৱা যং ৱা তং ৱা ৱত্ৱা সন্তজ্জেতুং, একমেৱ নং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি গচ্ছন্তোৱ ‘‘কিংসু ছেত্ৱা’’তি গাথং অভিসঙ্খৰিত্ৱা – ‘‘সচে ‘অসুকস্স নাম ৱধং ৰোচেমী’তি ৱক্খতি, অথ নং ‘যে তুয্হং ন ৰুচ্চন্তি, তে মাৰেতুকামোসি, লোকৱধায উপ্পন্নো, কিং তুয্হং সমণভাৱেনা’তি? নিগ্গহেস্সামি. সচে ‘ন কস্সচি ৱধং ৰোচেমী’তি ৱক্খতি, অথ নং ‘ত্ৱং ৰাগাদীনম্পি ৱধং ন ইচ্ছসি. কস্মা সমণো হুত্ৱা আহিণ্ডসী’তি? নিগ্গহেস্সামী. ইতি ইমং উভতোকোটিকং পঞ্হং সমণো গোতমো নেৱ গিলিতুং ন উগ্গিলিতুং সক্খিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমি. সম্মোদীতি অত্তনো পণ্ডিততায কুদ্ধভাৱং অদস্সেত্ৱা মধুৰকথং কথেন্তো সম্মোদি. পঞ্হো দেৱতাসংযুত্তে কথিতো. সেসম্পি হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতমেৱাতি. পঠমং.