৩. ততিযৱগ্গো

১. পুগ্গলসুত্তৱণ্ণনা

১৩২. ততিযৱগ্গস্স পঠমে ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিকেন তমেন যুত্তোতি তমো. কাযদুচ্চৰিতাদীহি পুন নিৰযতমূপগমনতো তমপৰাযণো. ইতি উভযেনপি খন্ধতমোৱ কথিতো হোতি. ‘‘উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিকেন জোতিনা যুত্ততো জোতি, আলোকীভূতোতি ৱুত্তং হোতি. কাযসুচৰিতাদীহি পুন সগ্গূপপত্তিজোতিভাৱূপগমনতো জোতিপৰাযণো. ইমিনা নযেন ইতৰেপি দ্ৱে ৱেদিতব্বা.

ৱেনকুলেতি ৱিলীৱকাৰকুলে. নেসাদকুলেতি মিগলুদ্দকাদীনং কুলে. ৰথকাৰকুলেতি চম্মকাৰকুলে. পুক্কুসকুলেতি পুপ্ফছড্ডককুলে. কসিৰৱুত্তিকেতি দুক্খৱুত্তিকে. দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৱিয ঝামখাণুৱণ্ণো. দুদ্দসিকোতি ৱিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৱা উভযক্খিকাণো ৱা. কুণীতি একহত্থকুণী ৱা উভযহত্থকুণী ৱা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৱা উভযপাদখঞ্জো ৱা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী. পদীপেয্যস্সাতি তেলকপল্লকাদিনো পদীপউপকৰণস্স. এৱং খো, মহাৰাজাতি এত্থ একো পুগ্গলো বহিদ্ধা আলোকং অদিস্ৱা মাতুকুচ্ছিস্মিংযেৱ কালং কত্ৱা অপাযেসু নিব্বত্তন্তো সকলং কপ্পম্পি সংসৰতি, সোপি তমোতমপৰাযণোৱ. সো পন কুহকপুগ্গলো ভৱেয্য. কুহকস্স হি এৱৰূপা নিব্বত্তি হোতীতি ৱুত্তং.

এত্থ চ ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি চণ্ডালকুলে ৱা’’তিআদীহি আগমনৱিপত্তি চেৱ পুব্বুপ্পন্নপচ্চযৱিপত্তি চ দস্সিতা. দলিদ্দেতিআদীহি পৱত্তপচ্চযৱিপত্তি. কসিৰৱুত্তিকেতিআদীহি আজীৱুপাযৱিপত্তি. দুব্বণ্ণোতিআদীহি অত্তভাৱৱিপত্তি. বৱ্হাবাধোতিআদীহি দুক্খকাৰণসমাযোগো. ন লাভীতিআদীহি সুখকাৰণৱিপত্তি চেৱ উপভোগৱিপত্তি চ. কাযেন দুচ্চৰিতন্তিআদীহি তমপৰাযণভাৱস্স কাৰণসমাযোগো. কাযস্স ভেদাতিআদীহি সম্পৰাযিকতমূপগমো. সুক্কপক্খো ৱুত্তপটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বো.

অক্কোসতীতি দসহি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসতি. পৰিভাসতীতি, ‘‘কস্মা তিট্ঠথ? কিং তুম্হেহি অম্হাকং কসিকম্মাদীনি কতানী’’তিআদীহি? পৰিভৱৱচনেহি পৰিভাসতি. ৰোসকোতি ঘট্টকো. অব্যগ্গমনসোতি একগ্গচিত্তো. পঠমং.

২. অয্যিকাসুত্তৱণ্ণনা

১৩৩. দুতিযে জিণ্ণাতি জৰাজিণ্ণা. ৱুড্ঢাতি ৱযোৱুড্ঢা. মহল্লিকাতি জাতিমহল্লিকা. অদ্ধগতাতি অদ্ধং চিৰকালং অতিক্কন্তা. ৱযোঅনুপ্পত্তাতি পচ্ছিমৱযং সম্পত্তা. পিযা মনাপাতি ৰঞ্ঞো কিৰ মাতৰি মতায অয্যিকা মাতুট্ঠানে ঠত্ৱা পটিজগ্গি, তেনস্স অয্যিকায বলৱপেমং উপ্পজ্জি. তস্মা এৱমাহ. হত্থিৰতনেনাতি সতসহস্সগ্ঘনকো হত্থী সতসহস্সগ্ঘনকেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কতো হত্থিৰতনং নাম. অস্সৰতনেপি এসেৱ নযো. গামৱৰোপি সতসহস্সুট্ঠানকগামোৱ. সব্বানি তানি ভেদনধম্মানীতি তেসু হি কিঞ্চি কৰিযমানমেৱ ভিজ্জতি, কিঞ্চি কতপৰিযোসিতং চক্কতো অনপনীতমেৱ, কিঞ্চি অপনেত্ৱা ভূমিযং ঠপিতমত্তং, কিঞ্চি ততো পৰং, এৱমেৱ সত্তেসুপি কোচি পটিসন্ধিং গহেত্ৱা মৰতি, কোচি মূড়্হগব্ভায মাতৰি মাতুকুচ্ছিতো অনিক্খন্তোৱ, কোচি নিক্খন্তমত্তো, কোচি ততো পৰন্তি. তস্মা এৱমাহ. দুতিযং.

১৩৪. ততিযে সব্বং উত্তানমেৱ. ততিযং.

৪. ইস্সত্তসুত্তৱণ্ণনা

১৩৫. চতুত্থস্স অট্ঠুপ্পত্তিকো নিক্খেপো. ভগৱতো কিৰ পঠমবোধিযং মহালাভসক্কাৰো উদপাদি ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ. তিত্থিযা হতলাভসক্কাৰা হুত্ৱা কুলেসু এৱং কন্থেন্তা ৱিচৰন্তি – ‘‘সমণো গোতমো এৱমাহ, ‘ময্হমেৱ দানং দাতব্বং, ন অঞ্ঞেসং দানং দাতব্বং. ময্হমেৱ সাৱকানং দানং দাতব্বং, ন অঞ্ঞেসং সাৱকানং দানং দাতব্বং. ময্হমেৱ দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং দিন্নং মহপ্ফলং. ময্হমেৱ সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি. যুত্তং নু খো সযম্পি ভিক্খাচাৰনিস্সিতেন পৰেসং ভিক্খাচাৰনিস্সিতানং চতুন্নং পচ্চযানং অন্তৰাযং কাতুং, অযুত্তং কৰোতি অননুচ্ছৱিক’’ন্তি. সা কথা পত্থৰমানা ৰাজকুলং সম্পত্তা. ৰাজা সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অট্ঠানমেতং যং তথাগতো পৰেসং লাভন্তৰাযং কৰেয্য. এতে তথাগতস্স অলাভায অযসায পৰিসক্কন্তি. সচাহং ইধেৱ ঠত্ৱা ‘মা এৱং অৱোচুত্থ, ন সত্থা এৱং কথেতী’তি ৱদেয্যং, এৱং সা কথা নিজ্ঝত্তিং ন গচ্ছেয্য, ইমস্স মহাজনস্স সন্নিপতিতকালেযেৱ নং নিজ্ঝাপেস্সামী’’তি একং ছণদিৱসং আগমেন্তো তুণ্হী অহোসি.

অপৰেন সমযেন মহাছণে সম্পত্তে ‘‘অযং ইমস্স কালো’’তি নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘সদ্ধা ৱা অস্সদ্ধা ৱা সম্মাদিট্ঠিকা ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিকা ৱা গেহৰক্খকে দাৰকে ৱা মাতুগামে ৱা ঠপেত্ৱা অৱসেসা যে ৱিহাৰং নাগচ্ছন্তি, পঞ্ঞাসং দণ্ডো’’তি. সযম্পি পাতোৱ ন্হত্ৱা কতপাতৰাসো সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতো মহতা বলকাযেন সদ্ধিং ৱিহাৰং অগমাসি. গচ্ছন্তো চ চিন্তেসি – ‘‘ভগৱা তুম্হে কিৰ এৱং ৱদথ ‘ময্হমেৱ দানং দাতব্বং…পে… ন অঞ্ঞেসং সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি এৱং পুচ্ছিতুং অযুত্তং, পঞ্হমেৱ পুচ্ছিস্সামি, পঞ্হং কথেন্তো চ মে ভগৱা অৱসানে তিত্থিযানং ৱাদং ভঞ্জিস্সতী’’তি. সো পঞ্হং পুচ্ছন্তো কত্থ নু খো, ভন্তে, দানং দাতব্বন্তি আহ. যত্থাতি যস্মিং পুগ্গলে চিত্তং পসীদতি, তস্মিং দাতব্বং, তস্স ৱা দাতব্বন্তি অত্থো.

এৱং ৱুত্তে ৰাজা যেহি মনুস্সেহি তিত্থিযানং ৱচনং আৰোচিতং, তে ওলোকেসি. তে ৰঞ্ঞা ওলোকিতমত্তাৱ মঙ্কুভূতা অধোমুখা পাদঙ্গুট্ঠকেন ভূমিং লেখমানা অট্ঠংসু. ৰাজা – ‘‘একপদেনেৱ, ভন্তে, হতা তিত্থিযা’’তি মহাজনং সাৱেন্তো মহাসদ্দেন অভাসি. এৱঞ্চ পন ভাসিত্ৱা – ‘‘ভগৱা চিত্তং নাম নিগণ্ঠাচেলকপৰিব্বাজকাদীসু যত্থ কত্থচি পসীদতি, কত্থ পন, ভন্তে, দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি পুচ্ছি. অঞ্ঞং খো এতন্তি, ‘‘মহাৰাজ, অঞ্ঞং তযা পঠমং পুচ্ছিতং, অঞ্ঞং পচ্ছা, সল্লক্খেহি এতং, পঞ্হাকথনং পন ময্হং ভাৰো’’তি ৱত্ৱা সীলৱতো খোতিআদিমাহ. তত্থ ইধ ত্যস্সাতি ইধ তে অস্স. সমুপব্যূড়্হোতি ৰাসিভূতো. অসিক্খিতোতি ধনুসিপ্পে অসিক্খিতো. অকতহত্থোতি মুট্ঠিবন্ধাদিৱসেন অসম্পাদিতহত্থো. অকতযোগ্গোতি তিণপুঞ্জমত্তিকাপুঞ্জাদীসু অকতপৰিচযো. অকতূপাসনোতি ৰাজৰাজমহামত্তানং অদস্সিতসৰক্খেপো. ছম্ভীতি পৱেধিতকাযো.

কামচ্ছন্দো পহীনোতিআদীসু অৰহত্তমগ্গেন কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, অনাগামিমগ্গেন ব্যাপাদো, অৰহত্তমগ্গেনেৱ থিনমিদ্ধং, তথা উদ্ধচ্চং, ততিযেনেৱ কুক্কুচ্চং, পঠমমগ্গেন ৱিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. অসেক্খেন সীলক্খন্ধেনাতি অসেক্খস্স সীলক্খন্ধো অসেক্খো সীলক্খন্ধো নাম. এস নযো সব্বত্থ. এত্থ চ পুৰিমেহি চতূহি পদেহি লোকিযলোকুত্তৰসীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিযো কথিতা. ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং পচ্চৱেক্খণঞাণং হোতি, তং লোকিযমেৱ.

ইস্সত্তন্তি উসুসিপ্পং. বলৱীৰিযন্তি এত্থ বলং নাম ৱাযোধাতু, ৱীৰিযং কাযিকচেতসিকৱীৰিযমেৱ. ভৰেতি ভৰেয্য. নাসূৰং জাতিপচ্চযাতি, ‘‘অযং জাতিসম্পন্নো’’তি এৱং জাতিকাৰণা অসূৰং ন ভৰেয্য.

খন্তিসোৰচ্চন্তি এত্থ খন্তীতি অধিৱাসনখন্তি, সোৰচ্চন্তি অৰহত্তং. ধম্মাতি এতে দ্ৱে ধম্মা. অস্সমেতি আৱসথে. ৱিৱনেতি অৰঞ্ঞট্ঠানে, নিৰুদকে অৰঞ্ঞে চতুৰস্সপোক্খৰণিআদীনি কাৰযেতি অত্থো. দুগ্গেতি ৱিসমট্ঠানে. সঙ্কমনানীতি পণ্ণাসহত্থসট্ঠিহত্থানি সমোকিণ্ণপৰিসুদ্ধৱালিকানি সঙ্কমনানি কৰেয্য.

ইদানি এতেসু অৰঞ্ঞসেনাসনেসু ৱসন্তানং ভিক্খূনং ভিক্খাচাৰৱত্তং আচিক্খন্তো অন্নং পানন্তিআদিমাহ. তত্থ সেনাসনানীতি মঞ্চপীঠাদীনি. ৱিপ্পসন্নেনাতি খীণাসৱস্স দেন্তোপি সকঙ্খেন কিলেসমলিনেন চিত্তেন অদত্ৱা ৱিপ্পসন্নেনেৱ চিত্তেন দদেয্য. থনযন্তি গজ্জন্তো. সতক্ককূতি সতসিখৰো, অনেককূটোতি অত্থো. অভিসঙ্খচ্চাতি অভিসঙ্খৰিত্ৱা সমোধানেত্ৱা ৰাসিং কত্ৱা.

আমোদমানোতি তুট্ঠমানসো হুত্ৱা. পকিৰেতীতি দানগ্গে ৱিচিৰতি, পকিৰন্তো ৱিয ৱা দানং দেতি. পুঞ্ঞধাৰাতি অনেকদানচেতনামযা পুঞ্ঞধাৰা. দাতাৰং অভিৱস্সতীতি যথা আকাসে সমুট্ঠিতমেঘতো নিক্খন্তা উদকধাৰা পথৱিং সিনেহযন্তী তেমেন্তী কিলেদযন্তী অভিৱস্সতি, এৱমেৱ অযম্পি দাযকস্স অব্ভন্তৰে উপ্পন্না পুঞ্ঞধাৰা তমেৱ দাতাৰং অন্তো সিনেহেতি পূৰেতি অভিসন্দেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘দাতাৰং অভিৱস্সতী’’তি. চতুত্থং.

৫. পব্বতূপমসুত্তৱণ্ণনা

১৩৬. পঞ্চমে মুদ্ধাৱসিত্তানন্তি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অৱসিত্তানং কতাভিসেকানং. কামগেধপৰিযুট্ঠিতানন্তি কামেসু গেধেন পৰিযুট্ঠিতানং অভিভূতানং. জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তানন্তি জনপদে থিৰভাৱপ্পত্তানং. ৰাজকৰণীযানীতি ৰাজকম্মানি ৰাজূহি কত্তব্বকিচ্চানি. তেসু খ্ৱাহন্তি তেসু অহং. উসুক্কমাপন্নোতি ব্যাপাৰং আপন্নো. এস কিৰ ৰাজা দিৱসস্স তিক্খত্তুং ভগৱতো উপট্ঠানং গচ্ছতি, অন্তৰাগমনানি বহূনিপি হোন্তি. তস্স নিবদ্ধং গচ্ছতো বলকাযো মহাপি হোতি অপ্পোপি. অথেকদিৱসং পঞ্চসতা চোৰা চিন্তযিংসু – ‘‘অযং ৰাজা অৱেলায অপ্পেন বলেন সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠানং গচ্ছতি, অন্তৰামগ্গে নং গহেত্ৱা ৰজ্জং গণ্হিস্সামা’’তি. তে অন্ধৱনে নিলীযিংসু. ৰাজানো চ নাম মহাপুঞ্ঞা হোন্তি. অথ তেসংযেৱ অব্ভন্তৰতো একো পুৰিসো নিক্খমিত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা মহন্তং বলকাযং আদায অন্ধৱনং পৰিৱাৰেত্ৱা তে সব্বে গহেত্ৱা অন্ধৱনতো যাৱ নগৰদ্ৱাৰা মগ্গস্স উভোসু পস্সেসু যথা অঞ্ঞমঞ্ঞং চক্খুনা চক্খুং উপনিবন্ধিত্ৱা ওলোকেন্তি, এৱং আসন্নানি সূলানি ৰোপাপেত্ৱা সূলেসু উত্তাসেসি. ইদং সন্ধায এৱমাহ.

অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ৱক্খামি, ‘মহাৰাজ, মাদিসে নাম সম্মাসম্বুদ্ধে ধুৰৱিহাৰে ৱসন্তে তযা এৱৰূপং দাৰুণং কম্মং কতং, অযুত্তং তে কত’ন্তি, অথাযং ৰাজা মঙ্কু হুত্ৱা সন্থম্ভিতুং ন সক্কুণেয্য, পৰিযাযেন ধম্মং কথেন্তস্সেৱ মে সল্লক্খেস্সতী’’তি ধম্মদেসনং আৰভন্তো তং কিং মঞ্ঞসীতিআদিমাহ. তত্থ সদ্ধাযিকোতি সদ্ধাতব্বো, যস্স ত্ৱং ৱচনং সদ্দহসীতি অত্থো. পচ্চযিকোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং, যস্স ৱচনং পত্তিযাযসীতি অত্থো. অব্ভসমন্তি আকাসসমং. নিপ্পোথেন্তো আগচ্ছতীতি পথৱিতলতো যাৱ অকনিট্ঠব্ৰহ্মলোকা সব্বে সত্তে সণ্হকৰণীযং তিণচুণ্ণং ৱিয কৰোন্তো পিসন্তো আগচ্ছতি.

অঞ্ঞত্ৰ ধম্মচৰিযাযাতি ঠপেত্ৱা ধম্মচৰিযং অঞ্ঞং কাতব্বং নত্থি, দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতা ধম্মচৰিযাৱ কত্তব্বা, ভন্তেতি – সমচৰিযাদীনি তস্সেৱ ৱেৱচনানি. আৰোচেমীতি আচিক্খামি. পটিৱেদযামীতি জানাপেমি. অধিৱত্ততীতি অজ্ঝোত্থৰতি. হত্থিযুদ্ধানীতি নাড়াগিৰিসদিসে হেমকপ্পনে নাগে অভিৰুয্হ যুজ্ঝিতব্বযুদ্ধানি. গতীতি নিপ্ফত্তি. ৱিসযোতি ওকাসো, সমত্থভাৱো ৱা. ন হি সক্কা তেহি জৰামৰণং পটিবাহিতুং. মন্তিনো মহামত্তাতি মন্তসম্পন্না মহোসধৱিধুৰপণ্ডিতাদিসদিসা মহাঅমচ্চা. ভূমিগতন্তি মহালোহকুম্ভিযো পূৰেত্ৱা ভূমিযং ঠপিতং. ৱেহাসট্ঠন্তি চম্মপসিব্বকে পূৰেত্ৱা তুলাসঙ্ঘাটাদীসু লগ্গেত্ৱা চেৱ নিয্যুহাদীসু চ পূৰেত্ৱা ঠপিতং. উপলাপেতুন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিতুং. যথা দ্ৱে জনা একেন মগ্গেন ন গচ্ছন্তি এৱং কাতুং.

নভং আহচ্চাতি আকাসং পূৰেত্ৱা. এৱং জৰা চ মচ্চু চাতি ইধ দ্ৱেযেৱ পব্বতা গহিতা, ৰাজোৱাদে পন ‘‘জৰা আগচ্ছতি সব্বযোব্বনং ৱিলুম্পমানা’’তি এৱং জৰা মৰণং ব্যাধি ৱিপত্তীতি চত্তাৰোপেতে আগতাৱ. তস্মাতি যস্মা হত্থিযুদ্ধাদীহি জৰামৰণং জিনিতুং ন সক্কা, তস্মা. সদ্ধং নিৱেসযেতি সদ্ধং নিৱেসেয্য, পতিট্ঠাপেয্যাতি. পঞ্চমং.

ততিযো ৱগ্গো.

ইতি সাৰত্থপ্পকাসিনিযা

সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

কোসলসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.