৪. মাৰসংযুত্তং
১. পঠমৱগ্গো
১. তপোকম্মসুত্তৱণ্ণনা
১৩৭. মাৰসংযুত্তস্স পঠমে উৰুৱেলাযং ৱিহৰতীতি পটিৱিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো উৰুৱেলগামং উপনিস্সায ৱিহৰতি. পঠমাভিসম্বুদ্ধোতি অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমং অন্তোসত্তাহস্মিংযেৱ. দুক্কৰকাৰিকাযাতি ছব্বস্সানি কতায দুক্কৰকাৰিকায. মাৰো পাপিমাতি অত্তনো ৱিসযং অতিক্কমিতুং পটিপন্নে সত্তে মাৰেতীতি মাৰো. পাপে নিযোজেতি, সযং ৱা পাপে নিযুত্তোতি পাপিমা. অঞ্ঞানিপিস্স কণ্হো, অধিপতি, ৱসৱত্তী, অন্তকো, নমুচি, পমত্তবন্ধূতিআদীনি বহূনি নামানি, ইধ পন নামদ্ৱযমেৱ গহিতং. উপসঙ্কমীতি – ‘‘অযং সমণো গোতমো ‘মুত্তোস্মী’তি মঞ্ঞতি, অমুত্তভাৱমস্স কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমি.
তপোকম্মা অপক্কম্মাতি তপোকম্মতো অপক্কমিত্ৱা. অপৰদ্ধোতি ‘‘দূৰে ত্ৱং সুদ্ধিমগ্গা’’তি ৱদতি. অমৰং তপন্তি অমৰতপং অমৰভাৱত্থায কতং লূখতপং, অত্তকিলমথানুযোগো. সব্বানত্থাৱহং হোতীতি, ‘‘সব্বং তপং ময্হং অত্থাৱহং ন ভৱতী’’তি ঞত্ৱা. ফিযাৰিত্তংৱ ধম্মনীতি অৰঞ্ঞে থলে ফিযাৰিত্তং ৱিয. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা অৰঞ্ঞে থলে নাৱং ঠপেত্ৱা ভণ্ডস্স পূৰেত্ৱা মহাজনা অভিৰূহিত্ৱা ফিযাৰিত্তং গহেত্ৱা সংকড্ঢেয্যুং চেৱ উপ্পীলেয্যুং চ, সো মহাজনস্স ৱাযামো একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি নাৱায গমনং অসাধেন্তো নিৰত্থকো ভৱেয্য ন অনত্থাৱহো, এৱমেৱ অহং ‘সব্বং অমৰং তপং অনত্থাৱহং হোতী’তি ঞত্ৱা ৱিস্সজ্জেসিন্তি.
ইদানি তং অমৰং তপং পহায যেন মগ্গেন বুদ্ধো জাতো, তং দস্সেন্তো সীলন্তিআদিমাহ. তত্থ সীলন্তি ৱচনেন সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱা গহিতা, সমাধিনা সম্মাৱাযামসতিসমাধযো, পঞ্ঞায সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পা. মগ্গং বোধায ভাৱযন্তি ইমং অট্ঠঙ্গিকমেৱ অৰিযমগ্গং বোধত্থায ভাৱযন্তো. এত্থ চ বোধাযাতি মগ্গত্থায. যথা হি যাগুত্থায যাগুমেৱ পচন্তি, পূৱত্থায পূৱমেৱ পচন্তি, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কৰোন্তি, এৱং মগ্গমেৱ মগ্গত্থায ভাৱেতি. তেনাহ ‘‘মগ্গং বোধায ভাৱয’’ন্তি. পৰমং সুদ্ধিন্তি অৰহত্তং. নিহতোতি ত্ৱং মযা নিহতো পৰাজিতো. পঠমং.
২. হত্থিৰাজৱণ্ণসুত্তৱণ্ণনা
১৩৮. দুতিযে ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযন্তি ৰত্তিং অন্ধভাৱকাৰকে মহাতমে চতুৰঙ্গে তমসি. অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতীতি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা চঙ্কমনকোটিযং পাসাণফলকে মহাচীৱৰং সীসে ঠপেত্ৱা পধানং পৰিগ্গণ্হমানো নিসিন্নো হোতি.
ননু চ তথাগতস্স অভাৱিতো ৱা মগ্গো, অপ্পহীনা ৱা কিলেসা, অপ্পটিৱিদ্ধং ৱা অকুপ্পং, অসচ্ছিকতো ৱা নিৰোধো নত্থি, কস্মা এৱমকাসীতি? অনাগতে কুলপুত্তানং অঙ্কুসত্থং. ‘‘অনাগতে হি কুলপুত্তা মযা গতমগ্গং আৱজ্জিত্ৱা অব্ভোকাসৱাসং ৱসিতব্বং মঞ্ঞমানা পধানকম্মং কৰিস্সন্তী’’তি সম্পস্সমানো সত্থা এৱমকাসি. মহাতি মহন্তো. অৰিট্ঠকোতি কাড়কো. মণীতি পাসাণো. এৱমস্স সীসং হোতীতি এৱৰূপং তস্স কাড়ৱণ্ণং কূটাগাৰপ্পমাণং মহাপাসাণসদিসং সীসং হোতি.
সুভাসুভন্তি দীঘমদ্ধানং সংসৰন্তো সুন্দৰাসুন্দৰং ৱণ্ণং কত্ৱা আগতোসীতি ৱদতি. অথ ৱা সংসৰন্তি সংসৰন্তো আগচ্ছন্তো. দীঘমদ্ধানন্তি ৱসৱত্তিট্ঠানতো যাৱ উৰুৱেলায দীঘমগ্গং, পুৰে বোধায ৱা ছব্বস্সানি দুক্কৰকাৰিকসমযসঙ্খাতং দীঘকালং. ৱণ্ণং কত্ৱা সুভাসুভন্তি সুন্দৰঞ্চ অসুন্দৰঞ্চ নানপ্পকাৰং ৱণ্ণং কত্ৱা অনেকৱাৰং মম সন্তিকং আগতোসীতি অত্থো. সো কিৰ ৱণ্ণো নাম নত্থি, যেন ৱণ্ণেন মাৰো ৱিভিংসকত্থায ভগৱতো সন্তিকং ন আগতপুব্বো. তেন তং ভগৱা এৱমাহ. অলং তে তেনাতি অলং তুয্হং এতেন মাৰৱিভিংসাকাৰদস্সনব্যাপাৰেন. দুতিযং.
৩. সুভসুত্তৱণ্ণনা
১৩৯. ততিযে সুসংৱুতাতি সুপিহিতা. ন তে মাৰৱসানুগাতি, মাৰ, তে তুয্হং ৱসানুগা ন হোন্তি. ন তে মাৰস্স বদ্ধগূতি তে তুয্হং মাৰস্স বদ্ধচৰা সিস্সা অন্তেৱাসিকা ন হোন্তি. ততিযং.
৪. পঠমমাৰপাসসুত্তৱণ্ণনা
১৪০. চতুত্থে যোনিসো মনসিকাৰাতি উপাযমনসিকাৰেন. যোনিসো সম্মপ্পধানাতি উপাযৱীৰিযেন কাৰণৱীৰিযেন. ৱিমুত্তীতি অৰহত্তফলৱিমুত্তি. অজ্ঝভাসীতি ‘‘অযং অত্তনা ৱীৰিযং কত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱাপি ন তুস্সতি, ইদানি অঞ্ঞেসম্পি ‘পাপুণাথা’তি উস্সাহং কৰোতি, পটিবাহেস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা অভাসি.
মাৰপাসেনাতি কিলেসপাসেন. যে দিব্বা যে চ মানুসাতি যে দিব্বা কামগুণসঙ্খাতা মানুসা কামগুণসঙ্খাতা চ মাৰপাসা নাম অত্থি, সব্বেহি তেহি ত্ৱং বদ্ধোতি ৱদতি. মাৰবন্ধনবদ্ধোতি মাৰবন্ধনেন বদ্ধো, মাৰবন্ধনে ৱা বদ্ধো. ন মে সমণ মোক্খসীতি সমণ ত্ৱং মম ৱিসযতো ন মুচ্চিস্সসি. চতুত্থং.
৫. দুতিযমাৰপাসসুত্তৱণ্ণনা
১৪১. পঞ্চমে মুত্তাহন্তি মুত্তো অহং. পুৰিমং সুত্তং অন্তোৱস্সে ৱুত্তং, ইদং পন পৱাৰেত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সকালে. চাৰিকন্তি অনুপুব্বগমনচাৰিকং. (পৱাৰেত্ৱা) দিৱসে দিৱসে যোজনপৰমং গচ্ছন্তা চৰথাতি ৱদতি. মা একেন দ্ৱেতি একমগ্গেন দ্ৱে জনা মা অগমিত্থ. এৱঞ্হি গতেসু একস্মিং ধম্মং দেসেন্তে, একেন তুণ্হীভূতেন ঠাতব্বং হোতি. তস্মা এৱমাহ.
আদিকল্যাণন্তি আদিম্হি কল্যাণং সুন্দৰং ভদ্দকং. তথা মজ্ঝপৰিযোসানেসু. আদিমজ্ঝপৰিযোসানঞ্চ নামেতং সাসনস্স চ দেসনায চ ৱসেন দুৱিধং. তত্থ সাসনস্স সীলং আদি, সমথৱিপস্সনামগ্গা মজ্ঝং, ফলনিব্বানানি পৰিযোসানং. সীলসমাধযো ৱা আদি, ৱিপস্সনামগ্গা মজ্ঝং, ফলনিব্বানানি পৰিযোসানং. সীলসমাধিৱিপস্সনা ৱা আদি, মগ্গো মজ্ঝং, ফলনিব্বানানি পৰিযোসানং. দেসনায পন চতুপ্পদিকায গাথায তাৱ পঠমপাদো আদি, দুতিযততিযা মজ্ঝং, চতুত্থো পৰিযোসানং. পঞ্চপদছপ্পদানং পঠমপাদো আদি, অৱসানপাদো পৰিযোসানং, অৱসেসা মজ্ঝং. একানুসন্ধিকসুত্তস্স নিদানং আদি, ‘‘ইদমৱোচা’’তি পৰিযোসানং, সেসং মজ্ঝং. অনেকানুসন্ধিকস্স মজ্ঝে বহূপি অনুসন্ধি মজ্ঝমেৱ, নিদানং আদি, ‘‘ইদমৱোচা’’তি পৰিযোসানং.
সাত্থন্তি সাত্থকং কত্ৱা দেসেথ. সব্যঞ্জনন্তি ব্যঞ্জনেহি চেৱ পদেহি চ পৰিপূৰং কত্ৱা দেসেথ. কেৱলপৰিপুণ্ণন্তি সকলপৰিপুণ্ণং. পৰিসুদ্ধন্তি নিৰুপক্কিলেসং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহং সাসনব্ৰহ্মচৰিযং. পকাসেথাতি আৱিকৰোথ.
অপ্পৰজক্খজাতিকাতি পঞ্ঞাচক্খুম্হি অপ্পকিলেসৰজসভাৱা, দুকূলসাণিযা পটিচ্ছন্না ৱিয চতুপ্পদিকগাথাপৰিযোসানে অৰহত্তং পত্তুং সমত্থা সন্তীতি অত্থো. অস্সৱনতাতি অস্সৱনতায. পৰিহাযন্তীতি অলাভপৰিহানিযা ধম্মতো পৰিহাযন্তি. সেনানিগমোতি পঠমকপ্পিকানং সেনায নিৱিট্ঠোকাসে পতিট্ঠিতগামো, সুজাতায ৱা পিতু সেনানী নাম নিগমো. তেনুপসঙ্কমিস্সামীতি নাহং তুম্হে উয্যোজেত্ৱা পৰিৱেণাদীনি কাৰেত্ৱা উপট্ঠাকাদীহি পৰিচৰিযমানো ৱিহৰিস্সামি, তিণ্ণং পন জটিলানং অড্ঢুড্ঢানি পাটিহাৰিযসহস্সানি দস্সেত্ৱা ধম্মমেৱ দেসেতুং উপসঙ্কমিস্সামীতি. তেনুপসঙ্কমীতি, ‘‘অযং সমণো গোতমো মহাযুদ্ধং ৱিচাৰেন্তো ৱিয, ‘মা একেন দ্ৱে অগমিত্থ, ধম্মং দেসেথা’তি সট্ঠি জনে উয্যোজেতি, ইমস্মিং পন একস্মিম্পি ধম্মং দেসেন্তে ময্হং চিত্তস্সাদং নত্থি, এৱং বহূসু দেসেন্তেসু কুতো ভৱিস্সতি, পটিবাহামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমি. পঞ্চমং.
৬. সপ্পসুত্তৱণ্ণনা
১৪২. ছট্ঠে সোণ্ডিকাকিলঞ্জন্তি সুৰাকাৰকানং পিট্ঠপত্থৰণককিলঞ্জং. কোসলিকা কংসপাতীতি কোসলৰঞ্ঞো ৰথচক্কপ্পমাণা পৰিভোগপাতি. গড়গড়াযন্তেতি গজ্জন্তে. কম্মাৰগগ্গৰিযাতি কম্মাৰুদ্ধনপণাড়িযা. ধমমানাযাতি ভস্তৱাতেন পূৰিযমানায. ইতি ৱিদিত্ৱাতি – ‘‘সমণো গোতমো পধানমনুযুত্তো সুখেন নিসিন্নো, ঘট্টযিস্সামি ন’’ন্তি ৱুত্তপ্পকাৰং অত্তভাৱং মাপেত্ৱা নিযামভূমিযং ইতো চিতো চ সঞ্চৰন্তং ৱিজ্জুলতালোকেন দিস্ৱা, ‘‘কো নু খো এসো সত্তো’’তি? আৱজ্জেন্তো, ‘‘মাৰো অয’’ন্তি এৱং ৱিদিত্ৱা.
সুঞ্ঞগেহানীতি সুঞ্ঞাগাৰানি. সেয্যাতি সেয্যত্থায. ঠস্সামি চঙ্কমিস্সামি নিসীদিস্সামি নিপজ্জিস্সামীতি এতদত্থায যো সুঞ্ঞাগাৰানি সেৱতীতি অত্থো. সো মুনি অত্তসঞ্ঞতোতি সো বুদ্ধমুনি হত্থপাদকুক্কুচ্চাভাৱেন সংযতত্তভাৱো. ৱোস্সজ্জ চৰেয্য তত্থ সোতি সো তস্মিং অত্তভাৱে আলযং নিকন্তিং ৱোস্সজ্জিত্ৱা পহায চৰেয্য. পতিৰূপং হি তথাৱিধস্স তন্তি তাদিসস্স তংসণ্ঠিতস্স বুদ্ধমুনিনো তং অত্তভাৱে নিকন্তিং ৱোস্সজ্জিত্ৱা চৰণং নাম পতিৰূপং যুত্তং অনুচ্ছৱিকং.
চৰকাতি সীহব্যগ্ঘাদিকা সঞ্চৰণসত্তা. ভেৰৱাতি সৱিঞ্ঞাণকঅৱিঞ্ঞাণকভেৰৱা. তত্থ সৱিঞ্ঞাণকা সীহব্যগ্ঘাদযো, অৱিঞ্ঞাণকা ৰত্তিভাগে খাণুৱম্মিকাদযো. তেপি হি তস্মিং কালে যক্খা ৱিয উপট্ঠহন্তি, ৰজ্জুৱল্লিযাদীনি সব্বানি সপ্পা ৱিয উপট্ঠহন্তি. তত্থাতি তেসু ভেৰৱেসু সুঞ্ঞাগাৰগতো বুদ্ধমুনি লোমচলনমত্তকম্পি ন কৰোতি.
ইদানি অট্ঠানপৰিকপ্পং দস্সেন্তো নভং ফলেয্যাতিআদিমাহ. তত্থ ফলেয্যাতি কাকপদং ৱিয হীৰহীৰসো ফলেয্য. চলেয্যাতি পোক্খৰপত্তে ৱাতাহতো উদকবিন্দু ৱিয চলেয্য. সল্লম্পি চে উৰসি পকপ্পযেয্যুন্তি তিখিণসত্তিসল্লং চেপি উৰস্মিং চাৰেযেয্যুং. উপধীসূতি খন্ধূপধীসু. তাণং ন কৰোন্তীতি তিখিণে সল্লে উৰস্মিং চাৰিযমানে ভযেন গুম্বন্তৰকন্দৰাদীনি পৱিসন্তা তাণং কৰোন্তি নাম. বুদ্ধা পন সমুচ্ছিন্নসব্বভযা এৱৰূপং তাণং নাম ন কৰোন্তি. ছট্ঠং.
৭. সুপতিসুত্তৱণ্ণনা
১৪৩. সত্তমে পাদে পক্খালেত্ৱাতি উতুগাহাপনত্থং ধোৱিত্ৱা. বুদ্ধানং পন সৰীৰে ৰজোজল্লং ন উপলিম্পতি, উদকম্পি পোক্খৰপত্তে পক্খিত্তং ৱিয ৱিৱট্টিত্ৱা গচ্ছতি. অপিচ খো ধোতপাদকে গেহে পাদে ধোৱিত্ৱা পৱিসনং পব্বজিতানং ৱত্তং. তত্থ বুদ্ধানং ৱত্তভেদো নাম নত্থি, ৱত্তসীসে পন ঠত্ৱা ধোৱন্তি. সচে হি তথাগতো নেৱ ন্হাযেয্য, ন পাদে ধোৱেয্য, ‘‘নাযং মনুস্সো’’তি ৱদেয্যুং. তস্মা মনুস্সকিৰিযং অমুঞ্চন্তো ধোৱতি. সতো সম্পজানোতি সোপ্পপৰিগ্গাহকেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো. উপসঙ্কমীতি সমণো গোতমো সব্বৰত্তিং অব্ভোকাসে চঙ্কমিত্ৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা নিদ্দাযতি, অতিৱিয সুখসযিতো ভৱিস্সতি, ঘট্টযিস্সামি নন্তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমি.
কিং সোপ্পসীতি কিং সুপসি, কিং সোপ্পং নামিদং তৱাতি ৱদতি. কিং নু সোপ্পসীতি কস্মা নু সুপসি? দুব্ভগো ৱিযাতি মতো ৱিয, ৱিসঞ্ঞী ৱিয চ. সুঞ্ঞমগাৰন্তি সুঞ্ঞং মে ঘৰং লদ্ধন্তি সোপ্পসীতি ৱদতি. সূৰিযে উগ্গতেতি সূৰিযম্হি উট্ঠিতে. ইদানি হি অঞ্ঞে ভিক্খূ সম্মজ্জন্তি, পানীযং উপট্ঠপেন্তি, ভিক্খাচাৰগমনসজ্জা ভৱন্তি, ত্ৱং কস্মা সোপ্পসিযেৱ.
জালিনীতি তযো ভৱে অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা ঠিতেন ‘‘অজ্ঝত্তিকস্সুপাদায অট্ঠাৰসতণ্হাৱিচৰিতানী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮৪২) তেন তেন অত্তনো কোট্ঠাসভূতেন জালেন জালিনী. ৱিসত্তিকাতি ৰূপাদীসু তত্থ তত্থ ৱিসত্ততায ৱিসমূলতায ৱিসপৰিভোগতায চ ৱিসত্তিকা. কুহিঞ্চি নেতৱেতি কত্থচি নেতুং. সব্বূপধি পৰিক্খযাতি সব্বেসং খন্ধকিলেসাভিসঙ্খাৰকামগুণভেদানং উপধীনং পৰিক্খযা. কিং তৱেত্থ, মাৰাতি, মাৰ, তুয্হং কিং এত্থ? কস্মা ত্ৱং উণ্হযাগুযং নিলীযিতুং অসক্কোন্তী খুদ্দকমক্খিকা ৱিয অন্তন্তেনেৱ উজ্ঝাযন্তো আহিণ্ডসীতি. সত্তমং.
৮. নন্দতিসুত্তৱণ্ণনা
১৪৪. অট্ঠমং দেৱতাসংযুত্তে ৱুত্তত্থমেৱ. অট্ঠমং.
৯. পঠমআযুসুত্তৱণ্ণনা
১৪৫. নৱমে অপ্পং ৱা ভিয্যোতি ভিয্যো জীৱন্তো অপৰং ৱস্সসতং জীৱিতুং ন সক্কোতি, পণ্ণাসং ৱা সট্ঠি ৱা ৱস্সানি জীৱতি. অজ্ঝভাসীতি সমণো গোতমো ‘‘মনুস্সানং অপ্পমাযূ’’তি কথেতি, দীঘভাৱমস্স কথেস্সামীতি পচ্চনীকসাততায অভিভৱিত্ৱা অভাসি.
ন নং হীড়েতি তং আযুং ‘‘অপ্পকমিদ’’ন্তি ন হীড়েয্য. খীৰমত্তো ৱাতি যথা দহৰো কুমাৰো উত্তানসেয্যকো খীৰং পিৱিত্ৱা দুকূলচুম্বটকে নিপন্নো অসঞ্ঞী ৱিয নিদ্দাযতি, কস্সচি আযুং অপ্পং ৱা দীঘং ৱাতি ন চিন্তেতি, এৱং সপ্পুৰিসো. চৰেয্যাদিত্তসীসো ৱাতি আযুং পৰিত্তন্তি ঞত্ৱা পজ্জলিতসীসো ৱিয চৰেয্য. নৱমং.
১০. দুতিযআযুসুত্তৱণ্ণনা
১৪৬. দসমে নেমীৱ ৰথকুব্বৰন্তি যথা দিৱসং গচ্ছন্তস্স ৰথস্স চক্কনেমি কুব্বৰং অনুপৰিযাযতি ন ৱিজহতি, এৱং আযু অনুপৰিযাযতীতি. দসমং.
পঠমো ৱগ্গো.
২. দুতিযৱগ্গো
১. পাসাণসুত্তৱণ্ণনা
১৪৭. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে নিসিন্নোতি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ পধানং পৰিগ্গণ্হন্তো নিসিন্নো. মাৰোপিস্স সুখনিসিন্নভাৱং ঞত্ৱা ঘট্টযিস্সামীতি উপসঙ্কমন্তো. পদালেসীতি পব্বতপিট্ঠে ঠত্ৱা পৱিজ্ঝি. পাসাণা নিৰন্তৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং অভিহনন্তা পতন্তি. কেৱলন্তি সকলং. সব্বন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. পঠমং.
২. কিন্নুসীহসুত্তৱণ্ণনা
১৪৮. দুতিযে ৱিচক্খুকম্মাযাতি পৰিসায পঞ্ঞাচক্খুং ৱিনাসেতুকম্যতায. বুদ্ধানং পনেস পঞ্ঞাচক্খুং ৱিনাসেতুং ন সক্কোতি, পৰিসায ভেৰৱাৰম্মণং সাৱেন্তো ৱা দস্সেন্তো ৱা সক্কোতি. ৱিজিতাৱী নু মঞ্ঞসীতি কিং নু ত্ৱং ‘‘ৱিজিতৱিজযো অহ’’ন্তি মঞ্ঞসি? মা এৱং মঞ্ঞি, নত্থি তে জযো. পৰিসাসূতি, অট্ঠসু পৰিসাসু. বলপ্পত্তাতি দসবলপ্পত্তা. দুতিযং.
৩. সকলিকসুত্তৱণ্ণনা
১৪৯. ততিযে মন্দিযা নূতি মন্দভাৱেন মোমূহভাৱেন. উদাহু কাৱেয্যমত্তোতি উদাহু যথা কৱি কব্বং চিন্তেন্তো তেন কব্বকৰণেন মত্তো সযতি, এৱং সযসি. সম্পচুৰাতি বহৱো. কিমিদং সোপ্পসে ৱাতি কস্মা ইদং সোপ্পং সোপ্পসিযেৱ? অত্থং সমেচ্চাতি অত্থং সমাগন্ত্ৱা পাপুণিত্ৱা. ময্হং হি অসঙ্গহো নাম সঙ্গহৱিপন্নো ৱা অত্থো নত্থি. সল্লন্তি তিখিণং সত্তিসল্লং. জগ্গং ন সঙ্কেতি যথা একচ্চো সীহপথাদীসু জগ্গন্তো সঙ্কতি, তথা অহং জগ্গন্তোপি ন সঙ্কামি. নপি ভেমি সোত্তুন্তি যথা একচ্চো সীহপথাদীসুযেৱ সুপিতুং ভাযতি, এৱং অহং সুপিতুম্পি ন ভাযামি. নানুতপন্তি মামন্তি যথা আচৰিযস্স ৱা অন্তেৱাসিকস্স ৱা অফাসুকে জাতে উদ্দেসপৰিপুচ্ছায ঠিতত্তা অন্তেৱাসিং ৰত্তিন্দিৱা অতিক্কমন্তা অনুতপন্তি, এৱং মং নানুতপন্তি. ন হি ময্হং কিঞ্চি অপৰিনিট্ঠিতকম্মং নাম অত্থি. তেনেৱাহ হানিং ন পস্সামি কুহিঞ্চি লোকেতি. ততিযং.
৪. পতিৰূপসুত্তৱণ্ণনা
১৫০. চতুত্থে অনুৰোধৱিৰোধেসূতি ৰাগপটিঘেসু. মা সজ্জিত্থো তদাচৰন্তি এৱং ধম্মকথং আচৰন্তো মা লগ্গি. ধম্মকথং কথেন্তস্স হি একচ্চে সাধুকাৰং দদন্তি, তেসু ৰাগো উপ্পজ্জতি. একচ্চে অসক্কচ্চং সুণন্তি, তেসু পটিঘো উপ্পজ্জতি. ইতি ধম্মকথিকো অনুৰোধৱিৰোধেসু সজ্জতি নাম. ত্ৱং এৱং মা সজ্জিত্থোতি ৱদতি. যদঞ্ঞমনুসাসতীতি যং অঞ্ঞং অনুসাসতি, তং. সম্বুদ্ধো হিতানুকম্পী হিতেন অনুপকম্পতি. যস্মা চ হিতানুকম্পী, তস্মা অনুৰোধৱিৰোধেহি ৱিপ্পমুত্তো তথাগতোতি. চতুত্থং.
৫. মানসসুত্তৱণ্ণনা
১৫১. পঞ্চমে আকাসে চৰন্তেপি বন্ধতীতি অন্তলিক্খচৰো. পাসোতি ৰাগপাসো. মানসোতি মনসম্পযুত্তো. পঞ্চমং.
৬. পত্তসুত্তৱণ্ণনা
১৫২. ছট্ঠে পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং উপাদাযাতি পঞ্চ উপাদানক্খন্ধে আদিযিত্ৱা, সভাৱসামঞ্ঞলক্খণৱসেন নানপ্পকাৰতো ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো. সন্দস্সেতীতি খন্ধানং সভাৱলক্খণাদীনি দস্সেতি. সমাদপেতীতি গণ্হাপেতি. সমুত্তেজেতীতি সমাদানম্হি উস্সাহং জনেতি. সম্পহংসেতীতি পটিৱিদ্ধগুণেন ৱোদাপেতি জোতাপেতি. অট্ঠিং কত্ৱাতি অত্থিকং কত্ৱা, ‘‘অযং নো অধিগন্তব্বো অত্থো’’তি এৱং সল্লক্খেত্ৱা তায দেসনায অত্থিকা হুত্ৱা. মনসি কত্ৱাতি চিত্তে ঠপেত্ৱা. সব্বচেতসো সমন্নাহৰিত্ৱাতি সব্বেন তেন কম্মকাৰকচিত্তেন সমন্নাহৰিত্ৱা. ওহিতসোতাতি ঠপিতাসোতা. অব্ভোকাসে নিক্খিত্তাতি ওতাপনত্থায ঠপিতা.
ৰূপং ৱেদযিতং সঞ্ঞান্তি, এতে ৰূপাদযো তযো খন্ধা. যঞ্চ সঙ্খতন্তি ইমিনা সঙ্খাৰক্খন্ধো গহিতো. এৱং তত্থ ৱিৰজ্জতীতি ‘‘এসো অহং ন হোমি, এতং ময্হং ন হোতী’’তি পস্সন্তো এৱং তেসু খন্ধেসু ৱিৰজ্জতি. খেমত্তন্তি খেমীভূতং অত্তভাৱং. ইমিনা ফলক্খণং দস্সেতি. অন্ৱেসন্তি ভৱযোনিগতিঠিতিসত্তাৱাসসঙ্খাতেসু সব্বট্ঠানেসু পৰিযেসমানা. নাজ্ঝগাতি ন পস্সীতি. ছট্ঠং.
৭. ছফস্সাযতনসুত্তৱণ্ণনা
১৫৩. সত্তমে ফস্সাযতনানন্তি সঞ্জাতিসমোসৰণট্ঠেন ছদ্ৱাৰিকস্স ফস্সস্স আযতনানং. ভযভেৰৱং সদ্দন্তি মেঘদুন্দুভিঅসনিপাতসদ্দসদিসং ভযজনকং সদ্দং. পথৱী মঞ্ঞে উন্দ্ৰীযতীতি অযং মহাপথৱী পটপটসদ্দং কুৰুমানা ৱিয অহোসি. এত্থ লোকো ৱিমুচ্ছিতোতি এতেসু ছসু আৰম্মণেসু লোকো অধিমুচ্ছিতো. মাৰধেয্যন্তি মাৰস্স ঠানভূতং তেভূমকৱট্টং. সত্তমং.
৮. পিণ্ডসুত্তৱণ্ণনা
১৫৪. অট্ঠমে পাহুনকানি ভৱন্তীতি তথাৰূপে নক্খত্তে তত্থ তত্থ পেসেতব্বানি পাহুনকানি ভৱন্তি, আগন্তুকপণ্ণাকাৰদানানি ৱা. সযংচৰণদিৱসে সমৱযজাতিগোত্তা কুমাৰকা ততো ততো সন্নিপতন্তি. কুমাৰিকাযোপি অত্তনো অত্তনো ৱিভৱানুৰূপেন অলঙ্কতা তহং তহং ৱিচৰন্তি. তত্ৰ কুমাৰিকাযোপি যথাৰুচিকানং কুমাৰকানং পণ্ণাকাৰং পেসেন্তি, কুমাৰকাপি কুমাৰিকানং অঞ্ঞস্মিং অসতি অন্তমসো মালাগুড়েনপি পৰিক্খিপন্তি. অন্ৱাৱিট্ঠাতি অনু আৱিট্ঠা. তংদিৱসং কিৰ পঞ্চসতা কুমাৰিকাযো উয্যানকীড়ং গচ্ছন্তিযো পটিপথে সত্থাৰং দিস্ৱা ছণপূৱং দদেয্যুং. সত্থা তাসং দানানুমোদনত্থং পকিণ্ণকধম্মদেসনং দেসেয্য, দেসনাপৰিযোসানে সব্বাপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহেয্যুং. মাৰো তাসং সম্পত্তিযা অন্তৰাযং কৰিস্সামীতি অন্ৱাৱিসি. পাড়িযং পন মা সমণো গোতমো পিণ্ডমলত্থাতি এত্তকংযেৱ ৱুত্তন্তি.
কিং পন সত্থা মাৰাৱট্টনং অজানিত্ৱা পৱিট্ঠোতি? আম অজানিত্ৱা. কস্মা? অনাৱজ্জনতায. বুদ্ধানঞ্হি – ‘‘অসুকট্ঠানে ভত্তং লভিস্সাম, ন লভিস্সামা’’তি আৱজ্জনং ন অননুচ্ছৱিকং. পৱিট্ঠো পন মনুস্সানং উপচাৰভেদং দিস্ৱা, ‘‘কিং ইদ’’ন্তি? আৱজ্জেন্তো ঞত্ৱা, ‘‘আমিসত্থং মাৰাৱট্টনং ভিন্দিতুং অননুচ্ছৱিক’’ন্তি অভিন্দিত্ৱাৱ নিক্খন্তো.
উপসঙ্কমীতি অমিত্তৱিজযেন ৱিয তুট্ঠো সকলগামে কটচ্ছুমত্তম্পি ভত্তং অলভিত্ৱা গামতো নিক্খমন্তং ভগৱন্তং গামিযমনুস্সৱেসেন উপসঙ্কমি. তথাহং কৰিস্সামীতি ইদং সো মুসা ভাসতি. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘মযা এৱং ৱুত্তে পুন পৱিসিস্সতি, অথ নং গামদাৰকা ‘সকলগামে চৰিত্ৱা কটচ্ছুভিক্খম্পি অলভিত্ৱা গামতো নিক্খম্ম পুন পৱিট্ঠোসী’তিআদীনি ৱত্ৱা উপ্পণ্ডেস্সন্তী’’তি. ভগৱা পন – ‘‘সচাযং মং এৱং ৱিহেঠেস্সতি মুদ্ধমস্সেৱ সত্তধা ফলিস্সতী’’তি তস্মিং অনুকম্পায অপৱিসিত্ৱা গাথাদ্ৱযমাহ.
তত্থ পসৱীতি জনেসি নিপ্ফাদেসি. আসজ্জাতি আসাদেত্ৱা ঘট্টেত্ৱা. ন মে পাপং ৱিপচ্চতীতি মম পাপং ন পচ্চতি. নিপ্ফলং এতন্তি কিং নু ত্ৱং এৱং মঞ্ঞসি? মা এৱং মঞ্ঞি, অত্থি তযা কতস্স পাপস্স ফলন্তি দীপেতি. কিঞ্চনন্তি মদ্দিতুং সমত্থং ৰাগকিঞ্চনাদি কিলেসজাতং. আভস্সৰা যথাতি যথা আভস্সৰা দেৱা সপ্পীতিকজ্ঝানেন যাপেন্তা পীতিভক্খা নাম হোন্তি, এৱং ভৱিস্সামাতি. অট্ঠমং.
৯. কস্সকসুত্তৱণ্ণনা
১৫৫. নৱমে নিব্বানপটিসংযুত্তাযাতি নিব্বানং অপদিসিত্ৱা পৱত্তায. হটহটকেসোতি পুৰিমকেসে পচ্ছতো, পচ্ছিমকেসে পুৰতো ৱামপস্সকেসে দক্খিণতো, দক্খিণপস্সকেসে ৱামতো ফৰিত্ৱা ফৰিত্ৱা ৱিপ্পকিণ্ণকেসো. মম চক্খুসম্ফস্সৱিঞ্ঞাণাযতনন্তি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন সম্পযুত্তো চক্খুসম্ফস্সোপি ৱিঞ্ঞাণাযতনম্পি মমেৱাতি. এত্থ চ চক্খুসম্ফস্সেন ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তকা ধম্মা গহিতা, ৱিঞ্ঞাণাযতনেন সব্বানিপি চক্খুদ্ৱাৰে উপ্পন্নানি আৱজ্জনাদিৱিঞ্ঞাণানি. সোতদ্ৱাৰাদীসুপি এসেৱ নযো. মনোদ্ৱাৰে পন মনোতি সাৱজ্জনকং ভৱঙ্গচিত্তং. ধম্মাতি আৰম্মণধম্মা. মনোসম্ফস্সোতি সাৱজ্জনেন ভৱঙ্গেন সম্পযুত্তফস্সো. ৱিঞ্ঞাণাযতনন্তি জৱনচিত্তং তদাৰম্মণম্পি ৱট্টতি.
তৱেৱ পাপিম, চক্খূতি যং লোকে তিমিৰকাচাদীহি উপদ্দুতং অনেকৰোগাযতনং উপক্কৱিপক্কং অন্তমসো কাণচক্খুপি, সব্বং তং তৱেৱ ভৱতু. ৰূপাদীসুপি এসেৱ নযো.
যং ৱদন্তীতি যং ভণ্ডকং ‘‘মম ইদ’’ন্তি ৱদন্তি. যে ৱদন্তি মমন্তি চাতি যে চ পুগ্গলা ‘‘মম’’ন্তি ৱদন্তি. এত্থ চে তে মনো অত্থীতি এতেসু চ ঠানেসু যদি চিত্তং অত্থি. ন মে সমণ মোক্খসীতি সমণ ময্হং ৱিসযতো ন মুচ্চিস্সসি. যং ৱদন্তীতি যং ভণ্ডকং ৱদন্তি, ন তং ময্হং. যে ৱদন্তীতি যেপি পুগ্গলা এৱং ৱদন্তি, ন তে অহং. ন মে মগ্গম্পি দক্খসীতি ভৱযোনিগতিআদীসু ময্হং গতমগ্গম্পি ন পস্সসি. নৱমং.
১০. ৰজ্জসুত্তৱণ্ণনা
১৫৬. দসমে অহনং অঘাতযন্তি অহনন্তেন অঘাতযন্তেন. অজিনং অজাপযন্তি পৰস্স ধনজানিং অকৰোন্তেন অকাৰাপেন্তেন. অসোচং অসোচাপযন্তি অসোচন্তেন অসোচাপযন্তেন. ইতি ভগৱা অধম্মিকৰাজূনং ৰজ্জে ৱিজিতে দণ্ডকৰপীড়িতে মনুস্সে দিস্ৱা কাৰুঞ্ঞৱসেন এৱং চিন্তেসি. উপসঙ্কমীতি ‘‘সমণো গোতমো ‘সক্কা নু খো ৰজ্জং কাৰেতু’ন্তি চিন্তেসি, ৰজ্জং কাৰেতুকামো ভৱিস্সতি, ৰজ্জঞ্চ নামেতং পমাদট্ঠানং, ৰজ্জং কাৰেন্তে সক্কা ওতাৰং লভিতুং, গচ্ছামি উস্সাহমস্স জনেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমি. ইদ্ধিপাদাতি ইজ্ঝনককোট্ঠাসা. ভাৱিতাতি ৱড্ঢিতা. বহুলীকতাতি পুনপ্পুনং কতা. যানীকতাতি যুত্তযানং ৱিয কতা. ৱত্থুকতাতি পতিট্ঠট্ঠেনৱত্থুকতা. অনুট্ঠিতাতি অৱিজহিতা নিচ্চানুবদ্ধা. পৰিচিতাতি সাতচ্চকিৰিযায সুপৰিচিতা কতা ইস্সাসস্স অৱিৰাধিতৱেধিহত্থো ৱিয. সুসমাৰদ্ধাতি সুট্ঠু সমাৰদ্ধা পৰিপুণ্ণভাৱনা. অধিমুচ্চেয্যাতি চিন্তেয্য.
পব্বতস্সাতি পব্বতো ভৱেয্য. দ্ৱিত্তাৱাতি তিট্ঠতু একো পব্বতো, দ্ৱিক্খত্তুম্পি তাৱ মহন্তো সুৱণ্ণপব্বতো একস্স নালং, ন পৰিযত্তোতি অত্থো. ইতি ৱিদ্ৱা সমঞ্চৰেতি এৱং জানন্তো সমং চৰেয্য. যতোনিদানন্তি দুক্খং নাম পঞ্চকামগুণনিদানং, তং যতোনিদানং হোতি, এৱং যো অদক্খি. কথং নমেয্যাতি সো জন্তু তেসু দুক্খস্স নিদানভূতেসু কামেসু কেন কাৰণেন নমেয্য. উপধিং ৱিদিত্ৱাতি কামগুণউপধিং ‘‘সঙ্গো এসো, লগ্গনমেত’’ন্তি এৱং ৱিদিত্ৱা. তস্সেৱ জন্তু ৱিনযায সিক্খেতি তস্সেৱ উপধিস্স ৱিনযায সিক্খেয্য. দসমং.
দুতিযো ৱগ্গো.
৩. ততিযৱগ্গো
১. সম্বহুলসুত্তৱণ্ণনা
১৫৭. ততিযৱগ্গস্স পঠমে জটণ্ডুৱেনাতি জটাচুম্বটকেন. অজিনক্খিপনিৱত্থোতি সখুৰং অজিনচম্মং একং নিৱত্থো একং পাৰুতো. উদুম্বৰদণ্ডন্তি অপ্পিচ্ছভাৱপ্পকাসনত্থং ঈসকং ৱঙ্কং উদুম্বৰদণ্ডং গহেত্ৱা. এতদৱোচাতি লোকে ব্ৰাহ্মণস্স ৱচনং নাম সুস্সূসন্তি, ব্ৰাহ্মণেসুপি পব্বজিতস্স, পব্বজিতেসুপি মহল্লকস্সাতি মহল্লকব্ৰাহ্মণস্স পব্বজিতৱেসং গহেত্ৱা পধানভূমিযং কম্মং কৰোন্তে তে ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা হত্থং উক্খিপিত্ৱা এতং ‘‘দহৰা ভৱন্তো’’তিআদিৱচনং অৱোচ. ওকম্পেত্ৱাতি হনুকেন উৰং পহৰন্তো অধোনতং কত্ৱা. জিৱ্হং নিল্লালেত্ৱাতি কবৰমহাজিৱ্হং নীহৰিত্ৱা উদ্ধমধো উভযপস্সেসু চ লালেত্ৱা. তিৱিসাখন্তি তিসাখং. নলাটিকন্তি ভকুটিং, নলাটে উট্ঠিতং ৱলিত্তযন্তি অত্থো. পক্কামীতি তুম্হে জানন্তানং ৱচনং অকত্ৱা অত্তনোৱ তেলে পচ্চিস্সথাতি ৱত্ৱা একং মগ্গং গহেত্ৱা গতো. পঠমং.
২. সমিদ্ধিসুত্তৱণ্ণনা
১৫৮. দুতিযে লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মেতি এৱৰূপস্স সত্থু চেৱ ধম্মস্স চ সব্ৰহ্মচাৰীনঞ্চ লদ্ধত্তা ময্হং লাভা ময্হং সুলদ্ধন্তি. সো কিৰাযস্মা পচ্ছা মূলকম্মট্ঠানং সম্মসিত্ৱা ‘‘অৰহত্তং গহেস্সামী’’তি পাসাদিকং তাৱ কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণে আৱজ্জেত্ৱা চিত্তকল্লতং উপ্পাদেত্ৱা চিত্তং হাসেত্ৱা তোসেত্ৱা নিসিন্নো. তেনস্স এৱমহোসি. উপসঙ্কমীতি ‘‘অযং সমিদ্ধি ভিক্খু পাসাদিকং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নিসিন্নসদিসো, যাৱ মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰহত্তং ন গণ্হাতি, তাৱস্স অন্তৰাযং কৰিস্সামী’’তি উপসঙ্কমি. গচ্ছ ত্ৱন্তি সত্থা সকলজম্বুদীপং ওলোকেন্তো ‘‘তস্মিংযেৱ ঠানে তস্স কম্মট্ঠানং সপ্পাযং ভৱিস্সতী’’তি অদ্দস, তস্মা এৱমাহ. সতিপঞ্ঞা চ মে বুদ্ধাতি মযা সতি চ পঞ্ঞা চ ঞাতা. কৰস্সু ৰূপানীতি বহূনিপি ৱিভিংসকাৰহানি ৰূপানি কৰস্সু. নেৱ মং ব্যাধযিস্সসীতি মং নেৱ ৱেধযিস্সসি ন কম্পস্সেসি. দুতিযং.
৩. গোধিকসুত্তৱণ্ণনা
১৫৯. ততিযে ইসিগিলিপস্সেতি ইসিগিলিস্স নাম পব্বতস্স পস্সে. কাড়সিলাযন্তি কাড়ৱণ্ণায সিলাযং. সামযিকং চেতোৱিমুত্তিন্তি অপ্পিতপ্পিতক্খণে পচ্চনীকধম্মেহি ৱিমুচ্চতি, আৰম্মণে চ অধিমুচ্চতীতি লোকিযসমাপত্তি সামযিকা চেতোৱিমুত্তি নাম. ফুসীতি পটিলভি. পৰিহাযীতি কস্মা যাৱ ছট্ঠং পৰিহাযি? সাবাধত্তা. থেৰস্স কিৰ ৱাতপিত্তসেম্হৱসেন অনুসাযিকো আবাধো অত্থি, তেন সমাধিস্স সপ্পাযে উপকাৰকধম্মে পূৰেতুং ন সক্কোতি, অপ্পিতপ্পিতায সমাপত্তিযা পৰিহাযতি.
যংনূনাহং সত্থং আহৰেয্যন্তি সো কিৰ চিন্তেসি, যস্মা পৰিহীনজ্ঝানস্স কালঙ্কৰোতো অনিবদ্ধা গতি হোতি, অপৰিহীনজ্ঝানস্স নিবদ্ধা গতি হোতি, ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্ততি, তস্মা সত্থং আহৰিতুকামো অহোসি. উপসঙ্কমীতি – ‘‘অযং সমণো সত্থং আহৰিতুকামো, সত্থাহৰণঞ্চ নামেতং কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খস্স হোতি. যো এৱং কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খো হোতি, সো মূলকম্মট্ঠানং সম্মসিত্ৱা অৰহত্তম্পি গহেতুং সমত্থো হোতি, মযা পন পটিবাহিতোপি এস ন ওৰমিস্সতি, সত্থাৰা পটিবাহিতো ওৰমিস্সতী’’তি থেৰস্স অত্থকামো ৱিয হুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি.
জলাতি জলমানা. পাদে ৱন্দামি চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা তৱ পাদে ৱন্দামি. জুতিন্ধৰাতি আনুভাৱধৰা. অপ্পত্তমানসোতি অপ্পত্তঅৰহত্তো. সেখোতি সীলাদীনি সিক্খমানো সকৰণীযো. জনে সুতাতি জনে ৱিস্সুতা. সত্থং আহৰিতং হোতীতি থেৰো কিৰ ‘‘কিং ময্হং ইমিনা জীৱিতেনা’’তি? উত্তানো নিপজ্জিত্ৱা সত্থেন গলনাড়িং ছিন্দি, দুক্খা ৱেদনা উপ্পজ্জিংসু. থেৰো ৱেদনং ৱিক্খম্ভেত্ৱা তংযেৱ ৱেদনং পৰিগ্গহেত্ৱা সতিং উপট্ঠপেত্ৱা মূলকম্মট্ঠানং সম্মসন্তো অৰহত্তং পত্ৱা সমসীসী হুত্ৱা পৰিনিব্বাযি. সমসীসী নাম তিৱিধো হোতি ইৰিযাপথসমসীসী, ৰোগসমসীসী, জীৱিতসমসীসীতি.
তত্থ যো ঠানাদীসু ইৰিযাপথেসু অঞ্ঞতৰং অধিট্ঠায – ‘‘ইমং অকোপেত্ৱাৱ অৰহত্তং পাপুণিস্সামী’’তি ৱিপস্সনং পট্ঠপেতি, অথস্স অৰহত্তপ্পত্তি চ ইৰিযাপথকোপনঞ্চ একপ্পহাৰেনেৱ হোতি. অযং ইৰিযাপথসমসীসী নাম. যো পন চক্খুৰোগাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং সতি – ‘‘ইতো অনুট্ঠিতোৱ অৰহত্তং পাপুণিস্সামী’’তি ৱিপস্সনং পট্ঠপেতি, অথস্স অৰহত্তপ্পত্তি চ ৰোগতো ৱুট্ঠানঞ্চ একপ্পহাৰেনেৱ হোতি. অযং ৰোগসমসীসী নাম. কেচি পন তস্মিংযেৱ ইৰিযাপথে তস্মিঞ্চ ৰোগে পৰিনিব্বানৱসেনেত্থ সমসীসিতং পঞ্ঞাপেন্তি. যস্স পন আসৱক্খযো চ জীৱিতক্খযো চ একপ্পহাৰেনেৱ হোতি. অযং জীৱিতসমসীসী নাম. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘যস্স পুগ্গলস্স অপুব্বং অচৰিমং আসৱপৰিযাদানঞ্চ হোতি জীৱিতপৰিযাদানঞ্চ, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সমসীসী’’তি (পু. প. ১৬).
এত্থ চ পৱত্তিসীসং কিলেসসীসন্তি দ্ৱে সীসানি. তত্থ পৱত্তিসীসং নাম জীৱিতিন্দ্ৰিযং, কিলেসসীসং নাম অৱিজ্জা. তেসু জীৱিতিন্দ্ৰিযং চুতিচিত্তং খেপেতি, অৱিজ্জা মগ্গচিত্তং. দ্ৱিন্নং চিত্তানং একতো উপ্পাদো নত্থি. মগ্গানন্তৰং পন ফলং, ফলানন্তৰং ভৱঙ্গং, ভৱঙ্গতো ৱুট্ঠায পচ্চৱেক্খণং, তং পৰিপুণ্ণং ৱা হোতি অপৰিপুণ্ণং ৱা. তিখিণেন অসিনা সীসে ছিজ্জন্তেপি হি একো ৱা দ্ৱে ৱা পচ্চৱেক্খণৱাৰা অৱস্সং উপ্পজ্জন্তিযেৱ, চিত্তানং পন লহুপৰিৱত্তিতায আসৱক্খযো চ জীৱিতপৰিযাদানঞ্চ একক্খণে ৱিয পঞ্ঞাযতি.
সমূলং তণ্হমব্বুয্হাতি অৱিজ্জামূলেন সমূলকং তণ্হং অৰহত্তমগ্গেন উপ্পাটেত্ৱা. পৰিনিব্বুতোতি অনুপাদিসেসনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো.
ৱিৱত্তক্খন্ধন্তি পৰিৱত্তক্খন্ধং. সেমানন্তি উত্তানং হুত্ৱা সযিতং হোতি. থেৰো পন কিঞ্চাপি উত্তানকো সযিতো, তথাপিস্স দক্খিণেন পস্সেন পৰিচিতসযনত্তা সীসং দক্খিণতোৱ পৰিৱত্তিত্ৱা ঠিতং. ধূমাযিতত্তন্তি ধূমাযিতভাৱং. তস্মিং হি খণে ধূমৱলাহকা ৱিয তিমিৰৱলাহকা ৱিয চ উট্ঠহিংসু. ৱিঞ্ঞাণং সমন্ৱেসতীতি পটিসন্ধিচিত্তং পৰিযেসতি. অপ্পতিট্ঠিতেনাতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণেন অপ্পতিট্ঠিতেন, অপ্পতিট্ঠিতকাৰণাতি অত্থো. বেলুৱপণ্ডুৱীণন্তি বেলুৱপক্কং ৱিয পণ্ডুৱণ্ণং সুৱণ্ণমহাৱীণং. আদাযাতি কচ্ছে ঠপেত্ৱা. উপসঙ্কমীতি ‘‘গোধিকত্থেৰস্স নিব্বত্তট্ঠানং ন জানামি, সমণং গোতমং পুচ্ছিত্ৱা নিক্কঙ্খো ভৱিস্সামী’’তি খুদ্দকদাৰকৱণ্ণী হুত্ৱা উপসঙ্কমি. নাধিগচ্ছামীতি ন পস্সামি. সোকপৰেতস্সাতি সোকেন ফুট্ঠস্স. অভস্সথাতি পাদপিট্ঠিযং পতিতা. ততিযং.
৪. সত্তৱস্সানুবন্ধসুত্তৱণ্ণনা
১৬০. চতুত্থে সত্ত ৱস্সানীতি পুৰে বোধিযা ছব্বস্সানি, বোধিতো পচ্ছা একং ৱস্সং. ওতাৰাপেক্খোতি ‘‘সচে সমণস্স গোতমস্স কাযদ্ৱাৰাদীসু কিঞ্চিদেৱ অননুচ্ছৱিকং পস্সামি, চোদেস্সামি ন’’ন্তি এৱং ৱিৱৰং অপেক্খমানো. অলভমানোতি ৰথৰেণুমত্তম্পি অৱক্খলিতং অপস্সন্তো. তেনাহ –
‘‘সত্ত ৱস্সানি ভগৱন্তং, অনুবন্ধিং পদাপদং;
ওতাৰং নাধিগচ্ছিস্সং, সম্বুদ্ধস্স সতীমতো’’তি. (সু. নি. ৪৪৮);
উপসঙ্কমীতি ‘‘অজ্জ সমণং গোতমং অতিগহেত্ৱা গমিস্সামী’’তি উপসঙ্কমি.
ঝাযসীতি ঝাযন্তো অৱজ্ঝাযন্তো নিসিন্নোসীতি ৱদতি. ৱিত্তং নু জীনোতি সতং ৱা সহস্সং ৱা জিতোসি নু. আগুং নু গামস্মিন্তি, কিং নু অন্তোগামে পমাণাতিক্কন্তং পাপকম্মং অকাসি, যেন অঞ্ঞেসং মুখং ওলোকেতুং অৱিসহন্তো অৰঞ্ঞে ৱিচৰসি? সক্খিন্তি মিত্তভাৱং.
পলিখাযাতি খণিত্ৱা. ভৱলোভজপ্পন্তি ভৱলোভসঙ্খাতং তণ্হং. অনাসৱো ঝাযামীতি নিত্তণ্হো হুত্ৱা দ্ৱীহি ঝানেহি ঝাযামি. পমত্তবন্ধূতি মাৰং আলপতি. সো হি যেকেচি লোকে পমত্তা, তেসং বন্ধু.
সচে মগ্গং অনুবুদ্ধন্তি যদি তযা মগ্গো অনুবুদ্ধো. অপেহীতি অপযাহি. অমচ্চুধেয্যন্তি মচ্চুনো অনোকাসভূতং নিব্বানং. পাৰগামিনোতি যেপি পাৰং গতা, তেপি পাৰগামিনো. যেপি পাৰং গচ্ছিস্সন্তি, যেপি পাৰং গন্তুকামা, তেপি পাৰগামিনো.
ৱিসূকাযিকানীতি মাৰৱিসূকানি. ৱিসেৱিতানীতি ৱিৰুদ্ধসেৱিতানি, ‘‘অপ্পমাযু মনুস্সানং, অচ্চযন্তি অহোৰত্তা’’তি ৱুত্তে. ‘‘দীঘমাযু মনুস্সানং, নাচ্চযন্তি অহোৰত্তা’’তিআদীনি পটিলোমকাৰণানি. ৱিপ্ফন্দিতানীতি, তম্হি তম্হি কালে হত্থিৰাজৱণ্ণসপ্পৱণ্ণাদিদস্সনানি. নিব্বেজনীযাতি উক্কণ্ঠনীযা.
অনুপৰিযগাতিআদীসু কিঞ্চাপি অতীতৱচনং কতং, অত্থো পন ৱিকপ্পৱসেন ৱেদিতব্বো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা মেদৱণ্ণং পাসাণং ৱাযসো দিস্ৱা – ‘‘অপি নামেত্থ মুদুং ৱিন্দেয্যাম, অপি অস্সাদো সিযা’’তি অনুপৰিগচ্ছেয্য, অথ সো তত্থ অস্সাদং অলভিত্ৱাৱ ৱাযসো এত্তো অপক্কমেয্য, ততো পাসাণা অপগচ্ছেয্য, এৱং মযম্পি সো কাকো ৱিয সেলং গোতমং আসজ্জ অস্সাদং ৱা সন্থৱং ৱা অলভন্তা গোতমা নিব্বিন্দিত্ৱা অপগচ্ছাম. চতুত্থং.
৫. মাৰধীতুসুত্তৱণ্ণনা
১৬১. পঞ্চমে অভাসিত্ৱাতি এত্থ অ-কাৰো নিপাতমত্তং, ভাসিত্ৱাতি অত্থো. অভাসযিত্ৱাতিপি পাঠো. উপসঙ্কমিংসূতি ‘‘গোপালকদাৰকং ৱিয দণ্ডকেন ভূমিং লেখং দত্ৱা অতিৱিয দুম্মনো হুত্ৱা নিসিন্নো. ‘কিন্নু খো কাৰণ’ন্তি? পুচ্ছিত্ৱা, জানিস্সামা’’তি উপসঙ্কমিংসু.
সোচসীতি চিন্তেসি. আৰঞ্ঞমিৱ কুঞ্জৰন্তি যথা অৰঞ্ঞতো পেসিতগণিকাৰহত্থিনিযো আৰঞ্ঞকং কুঞ্জৰং ইত্থিকুত্তদস্সনেন পলোভেত্ৱা বন্ধিত্ৱা আনযন্তি, এৱং আনযিস্সাম. মাৰধেয্যন্তি তেভূমকৱট্টং.
উপসঙ্কমিংসূতি – ‘‘তুম্হে থোকং অধিৱাসেথ, মযং তং আনেস্সামা’’তি পিতৰং সমস্সাসেত্ৱা উপসঙ্কমিংসু. উচ্চাৱচাতি নানাৱিধা. একসতং একসতন্তি একেকং সতং সতং কত্ৱা. কুমাৰিৱণ্ণসতন্তি ইমিনা নযেন কুমাৰিঅত্তভাৱানং সতং.
অত্থস্স পত্তিং হদযস্স সন্তিন্তি, দ্ৱীহিপি পদেহি অৰহত্তমেৱ কথেসি. সেনন্তি কিলেসসেনং. সা হি পিযৰূপসাতৰূপা নাম. একাহং ঝাযন্তি একো অহং ঝাযন্তো. সুখমনুবোধিন্তি অৰহত্তসুখং অনুবুজ্ঝিং. ইদং ৱুত্তং হোতি – পিযৰূপং সাতৰূপং সেনং জিনিত্ৱা অহং একো ঝাযন্তো ‘‘অত্থস্স পত্তিং হদযস্স সন্তি’’ন্তি সঙ্খং গতং অৰহত্তসুখং অনুবুজ্ঝিং. তস্মা জনেন মিত্তসন্থৱং ন কৰোমি, তেনেৱ চ মে কাৰণেন কেনচি সদ্ধিং সক্খী ন সম্পজ্জতীতি.
কথংৱিহাৰীবহুলোতি কতমেন ৱিহাৰেন বহুলং ৱিহৰন্তো. অলদ্ধাতি অলভিত্ৱা. যোতি নিপাতমত্তং. ইদং ৱুত্তং হোতি – কতমেন ঝানেন বহুলং ঝাযন্তং তং পুগ্গলং কামসঞ্ঞা অলভিত্ৱাৱ পৰিবাহিৰা হোন্তীতি.
পস্সদ্ধকাযোতি চতুত্থজ্ঝানেন অস্সাসপস্সাসকাযস্স পস্সদ্ধত্তা পস্সদ্ধকাযো. সুৱিমুত্তচিত্তোতি অৰহত্তফলৱিমুত্তিযা সুট্ঠু ৱিমুত্তচিত্তো. অসঙ্খৰানোতি তযো কম্মাভিসঙ্খাৰে অনভিসঙ্খৰোন্তো. অনোকোতি অনালযো. অঞ্ঞায ধম্মন্তি চতুসচ্চধম্মং জানিত্ৱা. অৱিতক্কঝাযীতি অৱিতক্কেন চতুত্থজ্ঝানেন ঝাযন্তো. ন কুপ্পতীতিআদীসু দোসেন ন কুপ্পতি, ৰাগেন ন সৰতি, মোহেন ন থীনো. ইমেসু তীসু মূলকিলেসেসু গহিতেসু দিযড্ঢকিলেসসহস্সং গহিতমেৱ হোতি. পঠমপদেন ৱা ব্যাপাদনীৱৰণং গহিতং, দুতিযেন কামচ্ছন্দনীৱৰণং, ততিযেন থিনং আদিং কত্ৱা সেসনীৱৰণানি. ইতি ইমিনা নীৱৰণপ্পহানেন খীণাসৱং দস্সেতি.
পঞ্চোঘতিণ্ণোতি পঞ্চদ্ৱাৰিকং কিলেসোঘং তিণ্ণো. ছট্ঠন্তি মনোদ্ৱাৰিকম্পি ছট্ঠং কিলেসোঘং অতৰি. পঞ্চোঘগ্গহণেন ৱা পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি, ছট্ঠগ্গহণেন পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি ৱেদিতব্বানি. গণসঙ্ঘচাৰীতি গণে চ সঙ্ঘে চ চৰতীতি সত্থা গণসঙ্ঘচাৰী নাম. অদ্ধা চৰিস্সন্তীতি অঞ্ঞেপি সদ্ধা বহুজনা একংসেন চৰিস্সন্তি. অযন্তি অযং সত্থা. অনোকোতি অনালযো.
অচ্ছেজ্জ নেস্সতীতি অচ্ছিন্দিত্ৱা নযিস্সতি, মচ্চুৰাজস্স হত্থতো অচ্ছিন্দিত্ৱা নিব্বানপাৰং নযিস্সতীতি ৱুত্তং হোতি. নযমানানন্তি নযমানেসু.
সেলংৱ সিৰসূহচ্চ, পাতালে গাধমেসথাতি মহন্তং কূটাগাৰপ্পমাণং সিলং সীসে ঠপেত্ৱা পাতালে পতিট্ঠগৱেসনং ৱিয. খাণুংৱ উৰসাসজ্জাতি উৰসি খাণুং পহৰিত্ৱা ৱিয. অপেথাতি অপগচ্ছথ. ইমস্মিং ঠানে সঙ্গীতিকাৰা ‘‘ইদমৱোচা’’তি দেসনং নিট্ঠপেত্ৱা দদ্দল্লমানাতি গাথং আহংসু. তত্থ দদ্দল্লমানাতি অতিৱিয জলমানা সোভমানা. আগঞ্ছুন্তি আগতা. পনুদীতি নীহৰি. তূলং ভট্ঠংৱ মালুতোতি যথা ফলতো ভট্ঠং সিম্বলিতূলং ৱা পোটকিতূলং ৱা ৱাতো পনুদতি নীহৰতি, এৱং পনুদীতি. পঞ্চমং.
ততিযো ৱগ্গো.
ইতি সাৰত্থপ্পকাসিনিযা
সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
মাৰসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.