৩. কোসলসংযুত্তং

১. পঠমৱগ্গো

১. দহৰসুত্তৱণ্ণনা

১১২. কোসলসংযুত্তস্স পঠমে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদীতি যথা খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তো ভগৱা তেন, এৱং সোপি ভগৱতা সদ্ধিং সমপ্পৱত্তমোদো অহোসি. সীতোদকং ৱিয উণ্হোদকেন সম্মোদিতং একীভাৱং অগমাসি. যায চ – ‘‘কচ্চি, ভো গোতম, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ভোতো চ গোতমস্স সাৱকানঞ্চ অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰো’’তিআদিকায কথায সম্মোদি, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতসম্মোদজননতো সম্মোদিতুং যুত্তভাৱতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুৰতায চিৰম্পি কালং সাৰেতুং নিৰন্তৰং পৱত্তেতুং অৰহৰূপতো সৰিতব্বভাৱতো চ সাৰণীযং. সুয্যমানসুখতো চ সম্মোদনীযং, অনুস্সৰিযমানসুখতো সাৰণীযং. তথা ব্যঞ্জনপৰিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপৰিসুদ্ধতায সাৰণীযন্তি এৱং অনেকেহি পৰিযাযেহি সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা পৰিযোসাপেত্ৱা নিট্ঠপেত্ৱা ইতো পুব্বে তথাগতস্স অদিট্ঠত্তা গুণাগুণৱসেন গম্ভীৰভাৱং ৱা উত্তানভাৱং ৱা অজানন্তো একমন্তং নিসীদি, একমন্তং নিসিন্নো খো যং ওৱট্টিকসাৰং কত্ৱা আগতো লোকনিস্সৰণভৱোক্কন্তিপঞ্হং সত্থু সম্মাসম্বুদ্ধতং পুচ্ছিতুং ভৱম্পি নোতিআদিমাহ.

তত্থ ভৱম্পীতি পি-কাৰো সম্পিণ্ডনত্থে নিপাতো, তেন চ ছ সত্থাৰে সম্পিণ্ডেতি. যথা পূৰণাদযো ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধম্হা’’তি পটিজানন্তি, এৱং ভৱম্পি নু পটিজানাতীতি অত্থো. ইদং পন ৰাজা ন অত্তনো লদ্ধিযা, লোকে মহাজনেন গহিতপটিঞ্ঞাৱসেন পুচ্ছতি. অথ ভগৱা বুদ্ধসীহনাদং নদন্তো যং হি তং মহাৰাজাতিআদিমাহ. তত্থ অহং হি মহাৰাজাতি অনুত্তৰং সব্বসেট্ঠং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসঙ্খাতং সম্মাসম্বোধিং অহং অভিসম্বুদ্ধোতি অত্থো. সমণব্ৰাহ্মণাতি পব্বজ্জূপগমনেন সমণা, জাতিৱসেন ব্ৰাহ্মণা. সঙ্ঘিনোতিআদীসু পব্বজিতসমূহসঙ্খাতো সঙ্ঘো এতেসং অত্থীতি সঙ্ঘিনো. স্ৱেৱ গণো এতেসং অত্থীতি গণিনো. আচাৰসিক্খাপনৱসেন তস্স গণস্স আচৰিযাতি গণাচৰিযা. ঞাতাতি পঞ্ঞাতা পাকটা. ‘‘অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা অপ্পিচ্ছতায ৱত্থম্পি ন নিৱাসেন্তী’’তি এৱং সমুগ্গতো যসো এতেসং অত্থীতি যসস্সিনো. তিত্থকৰাতি লদ্ধিকৰা. সাধুসম্মতাতি ‘‘সন্তো সপ্পুৰিসা’’তি এৱং সম্মতা. বহুজনস্সাতি অস্সুতৱতো অন্ধবালপুথুজ্জনস্স. পূৰণোতিআদীনি তেসং নামগোত্তানি. পূৰণোতি হি নামমেৱ. তথা, মক্খলীতি. সো পন গোসালায জাতত্তা গোসালোতি ৱুত্তো. নাটপুত্তোতি নাটস্স পুত্তো. বেলট্ঠপুত্তোতি বেলট্ঠস্স পুত্তো. কচ্চাযনোতি পকুধস্স গোত্তং. কেসকম্বলস্স ধাৰণতো অজিতো কেসকম্বলোতি ৱুত্তো.

তেপি মযাতি কপ্পকোলাহলং বুদ্ধকোলাহলং চক্কৱত্তিকোলাহলন্তি তীণি কোলাহলানি. তত্থ ‘‘ৱস্সসতসহস্সমত্থকে কপ্পুট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি কপ্পকোলাহলং নাম হোতি – ‘‘ইতো ৱস্সসতসহস্সমত্থকে লোকো ৱিনস্সিস্সতি, মেত্তং মাৰিসা, ভাৱেথ, কৰুণং মুদিতং উপেক্খ’’ন্তি মনুস্সপ্পথে দেৱতা ঘোসেন্তিযো ৱিচৰন্তি. ‘‘ৱস্সসহস্সমত্থকে পন বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি বুদ্ধকোলাহলং নাম হোতি – ‘‘ইতো ৱস্সসহস্সমত্থকে বুদ্ধো উপ্পজ্জিত্ৱা ধম্মানুধম্মপটিপদং পটিপন্নেন সঙ্ঘৰতনেন পৰিৱাৰিতো ধম্মং দেসেন্তো ৱিচৰিস্সতী’’তি দেৱতা উগ্ঘোসেন্তি. ‘‘ৱস্সসতমত্থকে পন চক্কৱত্তী উপ্পজ্জিস্সতী’’তি চক্কৱত্তিকোলাহলং নাম হোতি – ‘‘ইতো ৱস্সসতমত্থকে সত্তৰতনসম্পন্নো চতুদ্দীপিস্সৰো সহস্স পুত্তপৰিৱাৰো ৱেহাসঙ্গমো চক্কৱত্তিৰাজা উপ্পজ্জিস্সতী’’তি দেৱতা উগ্ঘোসেন্তি.

ইমেসু তীসু কোলাহলেসু ইমে ছ সত্থাৰো বুদ্ধকোলাহলং সুত্ৱা আচৰিযে পযিৰুপাসিত্ৱা চিন্তামাণিৱিজ্জাদীনি উগ্গণ্হিত্ৱা – ‘‘মযং বুদ্ধম্হা’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৱা মহাজনপৰিৱুতা জনপদং ৱিচৰন্তা অনুপুব্বেন সাৱত্থিযং পত্তা. তেসং উপট্ঠাকা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘মহাৰাজ, পূৰণো কস্সপো…পে… অজিতো কেসকম্বলো বুদ্ধো কিৰ সব্বঞ্ঞূ কিৰা’’তি আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘তুম্হেৱ নে নিমন্তেত্ৱা আনেথা’’তি আহ. তে গন্ত্ৱা তেহি, ‘‘ৰাজা ৱো নিমন্তেতি. ৰঞ্ঞো গেহে ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৱুত্তা গন্তুং ন উস্সহন্তি, পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানা উপট্ঠাকানং চিত্তানুৰক্খণত্থায অধিৱাসেত্ৱা সব্বে একতোৱ অগমংসু. ৰাজা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা ‘‘নিসীদন্তূ’’তি আহ. নিগ্গুণানং অত্তভাৱে ৰাজুস্মা নাম ফৰতি, তে মহাৰহেসু আসনেসু নিসীদিতুং অসক্কোন্তা ফলকেসু চেৱ ভূমিযং চ নিসীদিংসু.

ৰাজা ‘‘এত্তকেনেৱ নত্থি তেসং অন্তো সুক্কধম্মো’’তি ৱত্ৱা আহাৰং অদত্ৱাৱ তালতো পতিতং মুগ্গৰেন পোথেন্তো ৱিয ‘‘তুম্হে বুদ্ধা, ন বুদ্ধা’’তি পঞ্হং পুচ্ছি. তে চিন্তযিংসু – ‘‘সচে ‘বুদ্ধম্হা’তি ৱক্খাম, ৰাজা বুদ্ধৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা কথেতুং অসক্কোন্তে ‘তুম্হে মযং বুদ্ধাতি মহাজনং ৱঞ্চেত্ৱা আহিণ্ডথা’তি জিৱ্হম্পি ছিন্দাপেয্য, অঞ্ঞম্পি অনত্থং কৰেয্যা’’তি সকপটিঞ্ঞায এৱ ‘ন মযং বুদ্ধা’তি ৱদিংসু. অথ নে ৰাজা গেহতো নিকড্ঢাপেসি. তে ৰাজঘৰতো নিক্খন্তে উপট্ঠাকা পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং আচৰিযা ৰাজা তুম্হে পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা সক্কাৰসম্মানং অকাসী’’তি? ৰাজা ‘‘বুদ্ধা তুম্হে’’তি পুচ্ছি, ততো মযং – ‘‘সচে অযং ৰাজা বুদ্ধৱিসযে পঞ্হং কথিযমানং অজানন্তো অম্হেসু মনং পদোসেস্সতি, বহুং অপুঞ্ঞং পসৱিস্সতী’’তি ৰঞ্ঞো অনুকম্পায ‘ন মযং বুদ্ধা’তি ৱদিম্হা, মযং পন বুদ্ধা এৱ, অম্হাকং বুদ্ধভাৱো, উদকেন ধোৱিত্ৱাপি হৰিতুং ন সক্কাতি. ইতি বহিদ্ধা ‘বুদ্ধম্হা’তি আহংসু – ৰঞ্ঞো সন্তিকে ‘ন মযং বুদ্ধা’তি ৱদিংসূতি, ইদং গহেত্ৱা ৰাজা এৱমাহ. তত্থ কিং পন ভৱং গোতমো দহৰো চেৱ জাতিযা, নৱো চ পব্বজ্জাযাতি ইদং অত্তনো পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা ৱদতি. তত্থ কিন্তি পটিক্খেপৱচনং. এতে জাতিমহল্লকা চ চিৰপব্বজিতা চ ‘‘বুদ্ধম্হা’’তি ন পটিজানন্তি, ভৱং গোতমো জাতিযা চ দহৰো পব্বজ্জায চ নৱো কিং পটিজানাতি? মা পটিজানাহীতি অত্থো.

ন উঞ্ঞাতব্বাতি ন অৱজানিতব্বা. ন পৰিভোতব্বাতি ন পৰিভৱিতব্বা. কতমে চত্তাৰোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. খত্তিযোতি ৰাজকুমাৰো. উৰগোতি আসীৱিসো. অগ্গীতি অগ্গিযেৱ. ভিক্খূতি ইমস্মিং পন পদে দেসনাকুসলতায অত্তানং অব্ভন্তৰং কত্ৱা সীলৱন্তং পব্বজিতং দস্সেতি. এত্থ চ দহৰং ৰাজকুমাৰং দিস্ৱা, উক্কমিত্ৱা মগ্গং অদেন্তো, পাৰুপনং অনপনেন্তো, নিসিন্নাসনতো অনুট্ঠহন্তো, হত্থিপিট্ঠাদীহি অনোতৰন্তো, হেট্ঠা কত্ৱা মঞ্ঞনৱসেন অঞ্ঞম্পি এৱৰূপং অনাচাৰং কৰোন্তো খত্তিযং অৱজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৱতাযং ৰাজকুমাৰো, মহাকণ্ডো মহোদৰো – কিং নাম যংকিঞ্চি চোৰূপদ্দৱং ৱূপসমেতুং যত্থ কত্থচি ঠানে ৰজ্জং অনুসাসিতুং সক্খিস্সতী’’তিআদীনি ৱদন্তো পৰিভোতি নাম. অঞ্জনিসলাকমত্তম্পি আসীৱিসপোতকং কণ্ণাদীসু পিড়ন্ধন্তো অঙ্গুলিম্পি জিৱ্হম্পি ডংসাপেন্তো উৰগং অৱজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৱতাযং আসীৱিসো উদকদেড্ডুভো ৱিয কিং নাম কিঞ্চিদেৱ ডংসিতুং কস্সচিদেৱ কাযে ৱিসং ফৰিতুং সক্খিস্সতী’’তিআদীনি ৱদন্তো পৰিভোতি নাম. খজ্জোপনকমত্তম্পি অগ্গিং গহেত্ৱা হত্থেন কীড়ন্তো ভণ্ডুক্খলিকায খিপন্তো চূড়ায ৱা সযনপিট্ঠসাটকপসিব্বকাদীসু ৱা ঠপেন্তো অগ্গিং অৱজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৱতাযং অগ্গি কতৰং নু খো যাগুভত্তং পচিস্সতি, কতৰং মচ্ছমংসং, কস্স সীতং ৱিনোদেস্সতী’’তিআদীনি ৱদন্তো পৰিভোতি নাম. দহৰসামণেৰম্পি পন দিস্ৱা উক্কমিত্ৱা মগ্গং অদেন্তোতি ৰাজকুমাৰে ৱুত্তং অনাচাৰং কৰোন্তো ভিক্খুং অৱজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৱতাযং সামণেৰো মহাকণ্ঠো মহোদৰো যংকিঞ্চি বুদ্ধৱচনং উগ্গহেতুং যংকিঞ্চি অৰঞ্ঞং অজ্ঝোগাহেত্ৱা ৱসিতুং সক্খিস্সতি, সঙ্ঘত্থেৰকালে মনাপো ভৱিস্সতী’’তিআদীনি ৱদন্তো পৰিভোতি নাম. তং সব্বম্পি ন কাতব্বন্তি দস্সেন্তো ন উঞ্ঞাতব্বো ন পৰিভোতব্বোতি আহ.

এতদৱোচাতি এতং গাথাবন্ধং অৱোচ. গাথা চ নামেতা তদত্থদীপনাপি হোন্তি ৱিসেসত্থদীপনাপি, তত্ৰিমা তদত্থম্পি ৱিসেসত্থম্পি দীপেন্তিযেৱ. তত্থ খত্তিযন্তি খেত্তানং অধিপতিং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘খেত্তানং অধিপতীতি খো, ৱাসেট্ঠ, ‘খত্তিযো খত্তিযো’ত্ৱেৱ দুতিযং অক্খৰং উপনিব্বত্ত’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৩১). জাতিসম্পন্নন্তি তাযেৱ খত্তিযজাতিযা জাতিসম্পন্নং. অভিজাতন্তি তীণি কুলানি অতিক্কমিত্ৱা জাতং.

ঠানং হীতি কাৰণং ৱিজ্জতি. মনুজিন্দোতি মনুস্সজেট্ঠকো. ৰাজদণ্ডেনাতি ৰঞ্ঞো উদ্ধটদণ্ডেন, সো অপ্পকো নাম ন হোতি, দসসহস্সৱীসতিসহস্সপ্পমাণো হোতিযেৱ. তস্মিং পক্কমতে ভুসন্তি তস্মিং পুগ্গলে বলৱউপক্কমং উপক্কমতি. ৰক্খং জীৱিতমত্তনোতি অত্তনো জীৱিতং ৰক্খমানো তং খত্তিযং পৰিৱজ্জেয্য ন ঘট্টেয্য.

উচ্চাৱচেহীতি নানাৱিধেহি. ৱণ্ণেহীতি সণ্ঠানেহি. যেন যেন হি ৱণ্ণেন চৰন্তো গোচৰং লভতি, যদি সপ্পৱণ্ণেন, যদি দেড্ডুভৱণ্ণেন, যদি ধমনিৱণ্ণেন, অন্তমসো কলন্দকৱণ্ণেনপি চৰতিযেৱ. আসজ্জাতি পত্ৱা. বালন্তি যেন বালেন ঘট্টিতো, তং বালং নৰং ৱা নাৰিং ৱা ডংসেয্য.

পহূতভক্খন্তি বহুভক্খং. অগ্গিস্স হি অভক্খং নাম নত্থি. জালিনন্তি জালৱন্তং. পাৱকন্তি অগ্গিং. পাৱগন্তিপি পাঠো. কণ্হৱত্তনিন্তি ৱত্তনীতি মগ্গো, অগ্গিনা গতমগ্গো কণ্হো হোতি কাড়কো, তস্মা ‘‘কণ্হৱত্তনী’’তি ৱুচ্চতি.

মহা হুত্ৱানাতি মহন্তো হুত্ৱা. অগ্গি হি একদা যাৱব্ৰহ্মলোকপ্পমাণোপি হোতি. জাযন্তি তত্থ পাৰোহাতি তত্থ অগ্গিনা দড্ঢৱনে পাৰোহা জাযন্তি. পাৰোহাতি তিণৰুক্খাদযো ৱুচ্চন্তি. তে হি অগ্গিনা দড্ঢট্ঠানে মূলমত্তেপি অৱসিট্ঠে পাদতো ৰোহন্তি জাযন্তি ৱড্ঢন্তি, তস্মা ‘‘পাৰোহা’’তি ৱুচ্চন্তি. পুন ৰোহনত্থেন ৱা পাৰোহা. অহোৰত্তানমচ্চযেতি ৰত্তিন্দিৱানং অতিক্কমে. নিদাঘেপি দেৱে ৱুট্ঠমত্তে জাযন্তি.

ভিক্খু ডহতি তেজসাতি এত্থ অক্কোসন্তং পচ্চক্কোসন্তো ভণ্ডন্তং পটিভণ্ডন্তো পহৰন্তং পটিপহৰন্তো ভিক্খু নাম কিঞ্চি ভিক্খুতেজসা ডহিতুং ন সক্কোতি. যো পন অক্কোসন্তং ন পচ্চক্কোসতি, ভণ্ডন্তং ন পটিভণ্ডতি. পহৰন্তং ন পটিপহৰতি, তস্মিং ৱিপ্পটিপন্নো তস্স সীলতেজেন ডয্হতি. তেনেৱেতং ৱুত্তং. ন তস্স পুত্তা পসৱোতি তস্স পুত্তধীতৰোপি গোমহিংসকুক্কুটসূকৰাদযো পসৱোপি ন ভৱন্তি, ৱিনস্সন্তীতি অত্থো. দাযাদা ৱিন্দৰে ধনন্তি তস্স দাযাদাপি ধনং ন ৱিন্দন্তি. তালাৱত্থূ ভৱন্তি তেতি তে ভিক্খুতেজসা দড্ঢা ৱত্থুমত্তাৱসিট্ঠো মত্থকচ্ছিন্নতালো ৱিয ভৱন্তি, পুত্তধীতাদিৱসেন ন ৱড্ঢন্তীতি অত্থো.

তস্মাতি যস্মা সমণতেজেন দড্ঢা মত্থকচ্ছিন্নতালো ৱিয অৱিৰুড়্হিধম্মা ভৱন্তি, তস্মা. সম্মদেৱ সমাচৰেতি সম্মা সমাচৰেয্য. সম্মা সমাচৰন্তেন পন কিং কাতব্বন্তি? খত্তিযং তাৱ নিস্সায লদ্ধব্বং গামনিগমযানৱাহনাদিআনিসংসং, উৰগং নিস্সায তস্স কীড়াপনেন লদ্ধব্বং ৱত্থহিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদিআনিসংসং অগ্গিং নিস্সায তস্সানুভাৱেন পত্তব্বং যাগুভত্তপচনসীতৱিনোদনাদিআনিসংসং, ভিক্খুং নিস্সায তস্স ৱসেন পত্তব্বং অসুতসৱনসুতপৰিযোদপন-সগ্গমগ্গাধিগমাদিআনিসংসং সম্পস্সমানেন ‘‘এতে নিস্সায পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰো আদীনৱো অত্থি. কিং ইমেহী’’তি? ন সব্বসো পহাতব্বা. ইস্সৰিযত্থিকেন পন ৱুত্তপ্পকাৰং অৱজাননঞ্চ পৰিভৱনঞ্চ অকত্ৱা পুব্বুট্ঠাযিপচ্ছানিপাতিতাদীহি উপাযেহি খত্তিযকুমাৰো তোসেতব্বো, এৱং ততো ইস্সৰিযং অধিগমিস্সতি. অহিতুণ্ডিকেন উৰগে ৱিস্সাসং অকত্ৱা নাগৱিজ্জং পৰিৱত্তেত্ৱা অজপদেন দণ্ডেন গীৱায গহেত্ৱা ৱিসহৰেন মূলেন দাঠা ধোৱিত্ৱা পেড়াযং পক্খিপিত্ৱা কীড়াপেন্তেন চৰিতব্বং. এৱং তং নিস্সায ঘাসচ্ছাদনাদীনি লভিস্সতি. যাগুপচনাদীনি কত্তুকামেন অগ্গিং ৱিস্সাসেন ভণ্ডুক্খলিকাদীসু অপক্খিপিত্ৱা হত্থেহি অনামসন্তেন গোমযচুণ্ণাদীহি জালেত্ৱা যাগুপচনাদীনি কত্তব্বানি, এৱং তং নিস্সায আনিসংসং লভিস্সতি. অসুতসৱনাদীনি পত্থযন্তেনপি ভিক্খুং অতিৱিস্সাসেন ৱেজ্জকম্মনৱকম্মাদীসু অযোজেত্ৱা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠাতব্বো, এৱং তং নিস্সায অসুতপুব্বং বুদ্ধৱচনং অসুতপুব্বং পঞ্হাৱিনিচ্ছযং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকং অত্থং তিস্সো কুলসম্পত্তিযো ছ কামসগ্গানি নৱ চ ব্ৰহ্মলোকে পত্ৱা অমতমহানিব্বানদস্সনম্পি লভিস্সতীতি ইমমত্থং সন্ধায সম্মদেৱ সমাচৰেতি আহ.

এতদৱোচাতি ধম্মদেসনং সুত্ৱা পসন্নো পসাদং আৱিকৰোন্তো এতং ‘‘অভিক্কন্ত’’ন্তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ অভিক্কন্তন্তি অভিকন্তং অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দৰন্তি অত্থো. এত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন দেসনং থোমেতি ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৱতো ধম্মদেসনা’’তি. একেন অত্তনো পসাদং ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৱতো ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদো’’তি.

ততো পৰং চতূহি উপমাহি দেসনংযেৱ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৱা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপৰিমুখং কৰেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিছাদিতং. ৱিৱৰেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূড়্হস্সাতি দিসামূড়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৱা ‘‘এস মগ্গো’’তি ৱদেয্য. অন্ধকাৰেতি কাড়পক্খচাতুদ্দসী অড্ঢৰত্তঘনৱনসণ্ড মেঘপটলেহি চতুৰঙ্গে তমে. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৱং সদ্ধম্মৱিমুখং অসদ্ধম্মে পতিতং মং অসদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৱিৱৰেয্য, এৱং কস্সপস্স ভগৱতো সাসনন্তৰধানা পভুতি মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৱিৱৰন্তেন, যথা মূড়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৱং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আৱিকৰোন্তেন, যথা অন্ধকাৰে তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, এৱং মোহন্ধকাৰে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিৰতনৰূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকাৰৱিদ্ধংসকদেসনাপজ্জোতং ধাৰেন্তেন ময্হং ভগৱতা এতেহি পৰিযাযেহি পকাসিতত্তা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতোতি.

এৱং দেসনং থোমেত্ৱা ইমায দেসনায ৰতনত্তযে পসন্নচিত্তো পসন্নাকাৰং কৰোন্তো এসাহন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি ভগৱন্তঞ্চ ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি ইমং ৰতনত্তযং সৰণং গচ্ছামি. উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতূতি মং ভগৱা ‘উপাসকো অয’ন্তি এৱং ধাৰেতু, জানাতূতি অত্থো. অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৱা. অজ্জদগ্গেতি ৱা পাঠো, দ-কাৰো পদসন্ধিকৰো, অজ্জ অগ্গং কত্ৱাতি অত্থো. পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং যাৱ মে জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ উপেতং অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সৰণগমনেহি সৰণং গতং উপাসকং কপ্পিযকাৰকং মং ভগৱা ধাৰেতূতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায সামঞ্ঞফলসুত্তে সব্বাকাৰেন ৱুত্তোতি. পঠমং.

২. পুৰিসসুত্তৱণ্ণনা

১১৩. দুতিযে অভিৱাদেত্ৱাতি পুৰিমসুত্তে সৰণগতত্তা ইধ অভিৱাদেসি. অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তং, অত্তনো সন্তানে উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. লোভাদীসু লুব্ভনলক্খণো লোভো, দুস্সনলক্খণো দোসো, মুয্হনলক্খণো মোহোতি. হিংসন্তীতি ৱিহেঠেন্তি নাসেন্তি ৱিনাসেন্তি. অত্তসম্ভূতাতি অত্তনি সম্ভূতা. তচসাৰংৱ সম্ফলন্তি যথা তচসাৰং ৱেড়ুং ৱা নড়ং ৱা অত্তনো ফলং হিংসতি ৱিনাসেতি, এৱং হিংসন্তি ৱিনাসেন্তীতি. দুতিযং.

৩. জৰামৰণসুত্তৱণ্ণনা

১১৪. ততিযে অঞ্ঞত্ৰ জৰামৰণাতি জৰামৰণতো মুত্তো নাম অত্থীতি ৱুচ্চতি. খত্তিযমহাসালাতি খত্তিযমহাসালা নাম মহাসাৰপ্পত্তা খত্তিযা. যেসং হি খত্তিযানং হেট্ঠিমন্তেন কোটিসতং নিধানগতং হোতি, তযো কহাপণকুম্ভা ৱলঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতা হোন্তি, তে খত্তিযমহাসালা নাম. যেসং ব্ৰাহ্মণানং অসীতিকোটিধনং নিহিতং হোতি, দিযড্ঢো কহাপণকুম্ভো ৱলঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতো হোতি, তে ব্ৰাহ্মণমহাসালা নাম. যেসং গহপতীনং চত্তালীসকোটিধনং নিহিতং হোতি, কহাপণকুম্ভো ৱলঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতো হোতি, তে গহপতিমহাসালা নাম.

অড্ঢাতি ইস্সৰা. নিধানগতধনস্স মহন্ততায মহদ্ধনা. সুৱণ্ণৰজতভাজনাদীনং উপভোগভণ্ডানং মহন্ততায মহাভোগা. অনিধানগতস্স জাতৰূপৰজতস্স পহূততায, পহূতজাতৰূপৰজতা. ৱিত্তূপকৰণস্স তুট্ঠিকৰণস্স পহূততায পহূতৱিত্তূপকৰণা. গোধনাদীনঞ্চ সত্তৱিধধঞ্ঞানঞ্চ পহূততায পহূতধনধঞ্ঞা. তেসম্পি জাতানং নত্থি অঞ্ঞত্ৰ জৰামৰণাতি তেসম্পি এৱং ইস্সৰানং জাতানং নিব্বত্তানং নত্থি অঞ্ঞত্ৰ জৰামৰণা, জাতত্তাযেৱ জৰামৰণতো মোক্খো নাম নত্থি, অন্তোজৰামৰণেযেৱ হোতি.

অৰহন্তোতিআদীসু আৰকা কিলেসেহীতি অৰহন্তো. খীণা এতেসং চত্তাৰো আসৱাতি খীণাসৱা. ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱুট্ঠা পৰিনিট্ঠিতৱাসাতি ৱুসিতৱন্তো. চতূহি মগ্গেহি কৰণীযং এতেসং কতন্তি কতকৰণীযা. খন্ধভাৰো কিলেসভাৰো অভিসঙ্খাৰভাৰো কামগুণভাৰোতি, ইমে ওহিতা ভাৰা এতেসন্তি ওহিতভাৰা. অনুপ্পত্তো অৰহত্তসঙ্খাতো সকো অত্থো এতেসন্তি অনুপ্পত্তসদত্থা. দসৱিধম্পি পৰিক্খীণং ভৱসংযোজনং এতেসন্তি পৰিক্খীণভৱসংযোজনা. সম্মা কাৰণেহি জানিত্ৱা ৱিমুত্তাতি সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তা. মগ্গপঞ্ঞায চতুসচ্চধম্মং ঞত্ৱা ফলৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তাতি অত্থো. ভেদনধম্মোতি ভিজ্জনসভাৱো. নিক্খেপনধম্মোতি নিক্খিপিতব্বসভাৱো. খীণাসৱস্স হি অজীৰণধম্মোপি অত্থি, আৰম্মণতো পটিৱিদ্ধং নিব্বানং, তং হি ন জীৰতি. ইধ পনস্স জীৰণধম্মং দস্সেন্তো এৱমাহ. অত্থুপ্পত্তিকো কিৰস্স সুত্তস্স নিক্খেপো. সিৱিকসালায নিসীদিত্ৱা কথিতন্তি ৱদন্তি. তত্থ ভগৱা চিত্ৰানি ৰথযানাদীনি দিস্ৱা দিট্ঠমেৱ উপমং কত্ৱা, ‘‘জীৰন্তি ৱে ৰাজৰথা’’তি গাথমাহ.

তত্থ জীৰন্তীতি জৰং পাপুণন্তি. ৰাজৰথাতি ৰঞ্ঞো অভিৰূহনৰথা. সুচিত্তাতি সুৱণ্ণৰজতাদীহি সুট্ঠু চিত্তিতা. অথো সৰীৰম্পি জৰং উপেতীতি এৱৰূপেসু অনুপাদিণ্ণকেসু সাৰদাৰুমযেসু ৰথেসু জীৰন্তেসু ইমস্মিং অজ্ঝত্তিকে উপাদিণ্ণকে মংসলোহিতাদিমযে সৰীৰে কিং ৱত্তব্বং? সৰীৰম্পি জৰং উপেতিযেৱাতি অত্থো. সন্তো হৱে সব্ভি পৱেদযন্তীতি সন্তো সব্ভীহি সদ্ধিং সতং ধম্মো ন জৰং উপেতীতি এৱং পৱেদযন্তি. ‘‘সতং ধম্মো নাম নিব্বানং, তং ন জীৰতি, অজৰং অমতন্তি এৱং কথেন্তী’’তি অত্থো. যস্মা ৱা নিব্বানং আগম্ম সীদনসভাৱা কিলেসা ভিজ্জন্তি, তস্মা তং সব্ভীতি ৱুচ্চতি. ইতি পুৰিমপদস্স কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘সন্তো হৱে সব্ভি পৱেদযন্তী’’তি আহ. ইদং হি ৱুত্তং হোতি – সতং ধম্মো ন জৰং উপেতি, তস্মা সন্তো সব্ভি পৱেদযন্তি. অজৰং নিব্বানং সতং ধম্মোতি আচিক্খন্তীতি অত্থো. সুন্দৰাধিৱচনং ৱা এতং সব্ভীতি. যং সব্ভিধম্মভূতং নিব্বানং সন্তো পৱেদযন্তি কথযন্তি, সো সতং ধম্মো ন জৰং উপেতীতিপি অত্থো. ততিযং.

৪. পিযসুত্তৱণ্ণনা

১১৫. চতুত্থে ৰহোগতস্সাতি ৰহসি গতস্স. পটিসল্লীনস্সাতি নিলীনস্স একীভূতস্স. এৱমেতং, মহাৰাজাতি ইধ ভগৱা ইমং সুত্তং সব্বঞ্ঞুভাসিতং কৰোন্তো আহ. অন্তকেনাধিপন্নস্সাতি মৰণেন অজ্ঝোত্থটস্স. চতুত্থং.

৫. অত্তৰক্খিতসুত্তৱণ্ণনা

১১৬. পঞ্চমে হত্থিকাযোতি হত্থিঘটা. সেসেসুপি এসেৱ নযো. সংৱৰোতি পিদহনং. সাধু সব্বত্থ সংৱৰোতি ইমিনা কম্মপথভেদং অপত্তস্স কম্মস্স সংৱৰং দস্সেতি. লজ্জীতি হিৰিমা. লজ্জীগহণেন চেত্থ ওত্তপ্পম্পি গহিতমেৱ হোতি. পঞ্চমং.

৬. অপ্পকসুত্তৱণ্ণনা

১১৭. ছট্ঠে উড়াৰে উড়াৰেতি পণীতে চ বহুকে চ. মজ্জন্তীতি মানমজ্জনেন মজ্জন্তি. অতিসাৰন্তি অতিক্কমং. কূটন্তি পাসং. পচ্ছাসন্তি পচ্ছা তেসং. ছট্ঠং.

৭. অড্ডকৰণসুত্তৱণ্ণনা

১১৮. সত্তমে কামহেতূতি কামমূলকং. কামনিদানন্তি কামপচ্চযা. কামাধিকৰণন্তি কামকাৰণা. সব্বানি হেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানেৱ. ভদ্ৰমুখোতি সুন্দৰমুখো. একদিৱসং কিৰ ৰাজা অড্ডকৰণে নিসীদি. তত্থ পঠমতৰং লঞ্জং গহেত্ৱা নিসিন্না অমচ্চা অস্সামিকেপি সামিকে কৰিংসু. ৰাজা তং ঞত্ৱা – ‘‘ময্হং তাৱ পথৱিস্সৰস্স সম্মুখাপেতে এৱং কৰোন্তি, পৰম্মুখা কিং নাম ন কৰিস্সন্তি? পঞ্ঞাযিস্সতি দানি ৱিটটূভো সেনাপতি সকেন ৰজ্জেন, কিং ময্হং এৱৰূপেহি লঞ্জখাদকেহি মুসাৱাদীহি সদ্ধিং একট্ঠানে নিসজ্জাযা’’তি চিন্তেসি. তস্মা এৱমাহ. খিপ্পংৱ ওড্ডিতন্তি কুমিনং ৱিয ওড্ডিতং. যথা মচ্ছা ওড্ডিতং কুমিনং পৱিসন্তা ন জানন্তি, এৱং সত্তা কিলেসকামেন ৱত্থুকামং ৱীতিক্কমন্তা ন জানন্তীতি অত্থো. সত্তমং.

৮. মল্লিকাসুত্তৱণ্ণনা

১১৯. অট্ঠমে অত্থি নু খো তে মল্লিকেতি কস্মা পুচ্ছতি? অযং কিৰ মল্লিকা দুগ্গতমালাকাৰস্স ধীতা, একদিৱসং আপণতো পূৱং গহেত্ৱা ‘‘মালাৰামং গন্ত্ৱাৱ খাদিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী পটিপথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰং ভগৱন্তং ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তা তং ভগৱতো অদাসি. সত্থা নিসীদনাকাৰং দস্সেসি. আনন্দত্থেৰো চীৱৰং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. ভগৱা তত্থ নিসীদিত্ৱা তং পূৱং পৰিভুঞ্জিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি. থেৰো ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, কো ৱিপাকো ভৱিস্সতী’’তি পুচ্ছি. আনন্দ, অজ্জেসা তথাগতস্স পঠমভোজনং অদাসি, অজ্জেৱ কোসলৰঞ্ঞো অগ্গমহেসী ভৱিস্সতীতি. তংদিৱসমেৱ চ ৰাজা কাসিগামে ভাগিনেয্যেন যুদ্ধেন পৰাজিতো পলাযিত্ৱা নগৰং আগচ্ছন্তো মালাৰামং পৱিসিত্ৱা বলকাযস্স আগমনং আগমেসি. তস্স সা ৱত্তং অকাসি. সো তায ৱত্তে পসীদিত্ৱা তং অন্তেপূৰং অতিহাৰাপেত্ৱা তং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি.

অথেকদিৱসং চিন্তেসি – ‘‘মযা ইমিস্সা দুগ্গতকুলস্স ধীতুযা মহন্তং ইস্সৰিযং দিন্নং, যংনূনাহং ইমং পুচ্ছেয্যং ‘কো তে পিযো’তি? সা ‘ত্ৱং মে, মহাৰাজ, পিযো’তি ৱত্ৱা পুন মং পুচ্ছিস্সতি. অথস্সাহং ‘ময্হম্পি ত্ৱংযেৱ পিযা’তি ৱক্খামী’’তি. ইতি সো অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিস্সাসজননত্থং সম্মোদনীযং কথং কথেন্তো পুচ্ছতি. সা পন দেৱী পণ্ডিতা বুদ্ধুপট্ঠাযিকা ধম্মুপট্ঠাযিকা সঙ্ঘুপট্ঠাযিকা মহাপঞ্ঞা, তস্মা এৱং চিন্তেসি – ‘‘নাযং পঞ্হো ৰঞ্ঞো মুখং ওলোকেত্ৱা কথেতব্বো’’তি. সা সৰসেনেৱ কথেত্ৱা ৰাজানং পুচ্ছি. ৰাজা তায সৰসেন কথিতত্তা নিৱত্তিতুং অলভন্তো সযম্পি সৰসেনেৱ কথেত্ৱা ‘‘সকাৰণং ইদং, তথাগতস্স নং আৰোচেস্সামী’’তি গন্ত্ৱা ভগৱতো আৰোচেসি. নেৱজ্ঝগাতি নাধিগচ্ছতি. এৱং পিযো পুথু অত্তা পৰেসন্তি যথা একস্স অত্তা পিযো, এৱং পৰেসং পুথুসত্তানম্পি অত্তা পিযোতি অত্থো. অট্ঠমং.

৯. যঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা

১২০. নৱমে থূণূপনীতানীতি থূণং উপনীতানি, থূণায বদ্ধানি হোন্তি. পৰিকম্মানি কৰোন্তীতি এত্তাৱতা তেহি ভিক্খূহি ৰঞ্ঞো আৰদ্ধযঞ্ঞো তথাগতস্স আৰোচিতো. কস্মা পন ৰঞ্ঞা অযং যঞ্ঞো আৰদ্ধো? দুস্সুপিনপটিঘাতায. একদিৱসং কিৰ ৰাজা সব্বালঙ্কাৰপ্পটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধৱৰগতো নগৰং অনুসঞ্চৰন্তো ৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা ওলোকযমানং একং ইত্থিং দিস্ৱা তস্সা পটিবদ্ধচিত্তো ততোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা অন্তেপুৰং পৱিসিত্ৱা একস্স পুৰিসস্স তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘গচ্ছ তস্সা সস্সামিকভাৱং ৱা অস্সামিকভাৱং ৱা জানাহী’’তি পেসেসি. সো গন্ত্ৱা পুচ্ছি. সা ‘‘এসো মে সামিকো আপণে নিসিন্নো’’তি দস্সেসি. ৰাজপুৰিসো ৰঞ্ঞো তমত্থং আচিক্খি. ৰাজা তং পুৰিসং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মং উপট্ঠহা’’তি আহ. ‘‘নাহং, দেৱ, উপট্ঠহিতুং জানামী’’তি চ ৱুত্তে ‘‘উপট্ঠানং নাম ন আচৰিযস্স সন্তিকে উগ্গহেতব্ব’’ন্তি বলক্কাৰেন আৱুধফলকং গাহাপেত্ৱা উপট্ঠাকং অকাসি. উপট্ঠহিত্ৱা গেহং গতমত্তমেৱ চ নং পুন পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘উপট্ঠাকেন নাম ৰঞ্ঞো ৱচনং কত্তব্বং, গচ্ছ ইতো যোজনমত্তে অম্হাকং সীসধোৱনপোক্খৰণী অত্থি, ততো অৰুণমত্তিকঞ্চ লোহিতুপ্পলমালঞ্চ গণ্হিত্ৱা এহি. সচে অজ্জেৱ নাগচ্ছসি, ৰাজদণ্ডং কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা পেসেসি. সো ৰাজভযেন নিক্খমিত্ৱা গতো.

ৰাজাপি তস্মিং গতে দোৱাৰিকং পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘অজ্জ সাযন্হেযেৱ দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা ‘অহং ৰাজদূতো’তি ৱা ‘উপৰাজদূতো’তি ৱা ভণন্তানম্পি মা ৱিৱৰী’’তি আহ. সো পুৰিসো মত্তিকঞ্চ উপ্পলানি চ গহেত্ৱা দ্ৱাৰে পিহিতমত্তে আগন্ত্ৱা বহুং ৱদন্তোপি দ্ৱাৰং অলভিত্ৱা পৰিস্সযভযেন জেতৱনং গতো. ৰাজাপি ৰাগপৰিড়াহেন অভিভূতো কালে নিসীদতি, কালে তিট্ঠতি, কালে নিপজ্জতি, সন্নিট্ঠানং অলভন্তো যত্থ কত্থচি নিসিন্নকোৱ মক্কটনিদ্দায নিদ্দাযতি.

পুব্বে চ তস্মিংযেৱ নগৰে চত্তাৰো সেট্ঠিপুত্তা পৰদাৰিককম্মং কত্ৱা নন্দোপনন্দায নাম লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তিংসু. তে ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানা তিংসৱস্সসহস্সানি হেট্ঠা গচ্ছন্তা কুম্ভিযা তলং পাপুণন্তি, তিংসৱস্সসহস্সানি উপৰি গচ্ছন্তা মত্থকং পাপুণন্তি. তে তং দিৱসং আলোকং ওলোকেত্ৱা অত্তনো দুক্কটভযেন একেকং গাথং ৱত্তুকামা ৱত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খৰমেৱ আহংসু. একো স-কাৰং, একো সো-কাৰং, একো ন-কাৰং, একো দু-কাৰং আহ. ৰাজা তেসং নেৰযিকসত্তানং সদ্দং সুতকালতো পট্ঠায সুখং অৱিন্দমানোৱ তংৰত্তাৱসেসং ৱীতিনামেসি.

অৰুণে উট্ঠিতে পুৰোহিতো আগন্ত্ৱা তং সুখসেয্যং পুচ্ছি. সো ‘‘কুতো মে, আচৰিয, সুখ’’ন্তি? ৱত্ৱা, ‘‘সুপিনে এৱৰূপে সদ্দে অস্সোসি’’ন্তি আচিক্খি. ব্ৰাহ্মণো – ‘‘ইমস্স ৰঞ্ঞো ইমিনা সুপিনেন ৱুড্ঢি ৱা হানি ৱা নত্থি, অপিচ খো পন যং ইমস্স গেহে অত্থি, তং সমণস্স গোতমস্স হোতি, গোতমসাৱকানং হোতি, ব্ৰাহ্মণা কিঞ্চি ন লভন্তি, ব্ৰাহ্মণানং ভিক্খং উপ্পাদেস্সামী’’তি, ‘‘ভাৰিযো অযং, মহাৰাজ, সুপিনো তীসু জানীসু একা পঞ্ঞাযতি, ৰজ্জন্তৰাযো ৱা ভৱিস্সতি জীৱিতন্তৰাযো ৱা, দেৱো ৱা ন ৱস্সিস্সতী’’তি আহ. কথং সোত্থি ভৱেয্য আচৰিযাতি? ‘‘মন্তেত্ৱা ঞাতুং সক্কা, মহাৰাজাতি. গচ্ছথ আচৰিযেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা অম্হাকং সোত্থিং কৰোথা’’তি.

সো সিৱিকসালাযং ব্ৰাহ্মণে সন্নিপাতেত্ৱা তমত্থং আৰোচেত্ৱা, ‘‘ৱিসুং ৱিসুং গন্ত্ৱা এৱং ৱদথা’’তি তযো ৱগ্গে অকাসি. ব্ৰাহ্মণা পৱিসিত্ৱা ৰাজানং সুখসেয্যং পুচ্ছিংসু. ৰাজা পুৰোহিতস্স কথিতনিযামেনেৱ কথেত্ৱা ‘‘কথং সোত্থি ভৱেয্যা’’তি পুচ্ছি. মহাব্ৰাহ্মণা – ‘‘সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৱা এতস্স কম্মস্স সোত্থি ভৱেয্য, এৱং, মহাৰাজ, আচৰিযা কথেন্তী’’তি আহংসু. ৰাজা তেসং সুত্ৱা অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা তুণ্হী অহোসি. অথ দুতিযৱগ্গব্ৰাহ্মণাপি আগন্ত্ৱা তত্থেৱ কথেসুং. তথা ততিযৱগ্গব্ৰাহ্মণাপি. অথ ৰাজা ‘‘যঞ্ঞং কৰোন্তূ’’তি আণাপেসি. ততো পট্ঠায ব্ৰাহ্মণা উসভাদযো পাণে আহৰাপেসুং. নগৰে মহাসদ্দো উদপাদি. তং পৱত্তিং ঞত্ৱা মল্লিকা ৰাজানং তথাগতস্স সন্তিকং পেসেসি. সো গন্ত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ নং ভগৱা – ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৱং, মহাৰাজ, আগচ্ছসি দিৱাদিৱস্সা’’তি আহ. ৰাজা – ‘‘অজ্জ মে, ভন্তে, সুপিনকে চত্তাৰো সদ্দা সুতা, সোহং ব্ৰাহ্মণে পুচ্ছিং. ব্ৰাহ্মণা ‘ভাৰিযো, মহাৰাজ, সুপিনো, সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৱা পটিকম্মং কৰোমাতি আৰদ্ধা’’’তি আহ. কিন্তি তে, মহাৰাজ, সদ্দা সুতাতি. সো যথাসুতং আৰোচেসি. অথ নং ভগৱা আহ – পুব্বে, মহাৰাজ, ইমস্মিংযেৱ নগৰে চত্তাৰো সেট্ঠিপুত্তা পৰদাৰিকা হুত্ৱা নন্দোপনন্দায লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তা সট্ঠিৱস্সসহস্সমত্থকে উগ্গচ্ছিংসু.

তত্থ একো –

‘‘সট্ঠিৱস্সসহস্সানি, পৰিপুণ্ণানি সব্বসো;

নিৰযে পচ্চমানানং, কদা অন্তো ভৱিস্সতী’’তি.(পে. ৱ. ৮০২; জা. ১.৪.৫৪) –

ইমং গাথং ৱত্থুকামো অহোসি. দুতিযো –

‘‘সোহং নূন ইতো গন্ত্ৱা, যোনিং লদ্ধান মানুসিং;

ৱদঞ্ঞূ সীলসম্পন্নো, কাহামি কুসলং বহু’’ন্তি. (পে. ৱ. ৮০৫; জা. ১.৪.৫৬) –

ইমং গাথং ৱত্থুকামো অহোসি. ততিযো –

‘‘নত্থি অন্তো কুতো অন্তো, ন অন্তো পটিদিস্সতি;

তদা হি পকতং পাপং, মম তুয্হঞ্চ মাৰিসা’’তি. (পে. ৱ. ৮০৩; জা. ১.৪.৫৫) –

ইমং গাথং ৱত্থুকামো অহোসি. চতুত্থো –

‘‘দুজ্জীৱিতমজীৱিম্হা, যে সন্তে ন দদম্হসে;

ৱিজ্জমানেসু ভোগেসু, দীপং নাকম্হ অত্তনো’’তি. (পে. ৱ. ৮০৪; জা. ১.৪.৫৩) –

ইমং. তে ইমা গাথা ৱত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খৰং ৱত্ৱা তত্থেৱ নিমুগ্গা. ইতি, মহাৰাজ, তে নেৰযিকসত্তা যথাকম্মেন ৱিৰৱিংসু. তস্স সদ্দস্স সুতপচ্চযা তুয্হং হানি ৱা ৱুড্ঢি ৱা নত্থি. এত্তকানং পন পসূনং ঘাতনকম্মং নাম ভাৰিযন্তি নিৰযভযেন তজ্জেত্ৱা ধম্মকথং কথেসি. ৰাজা দসবলে পসীদিত্ৱা, ‘‘মুঞ্চামি, নেসং জীৱিতং দদামি, হৰিতানি চেৱ তিণানি খাদন্তু, সীতলানি চ পানীযানি পিৱন্তু, সীতো চ নেসং ৱাতো উপৱাযতূ’’তি ৱত্ৱা, ‘‘গচ্ছথ হাৰেথা’’তি মনুস্সে আণাপেসি. তে গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণে পলাপেত্ৱা তং পাণসঙ্ঘং বন্ধনতো মোচেত্ৱা নগৰে ধম্মভেৰিং চৰাপেসুং.

অথ ৰাজা দসবলস্স সন্তিকে নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, একৰত্তি নাম তিযামা হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৱে ৰত্তিযো একতো ঘটিতা ৱিয অহেসু’’ন্তি. সোপি পুৰিসো তত্থেৱ নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, যোজনং নাম চতুগাৱুতং হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৱে যোজনানি একতো কতানি ৱিয অহেসু’’ন্তি. অথ ভগৱা – ‘‘জাগৰস্স তাৱ ৰত্তিযা দীঘভাৱো পাকটো, সন্তস্স যোজনস্স দীঘভাৱো পাকটো, ৱট্টপতিতস্স পন বালপুথুজ্জনস্স অনমতগ্গসংসাৰৱট্টং একন্তদীঘমেৱা’’তি ৰাজানঞ্চ তঞ্চ পুৰিসং নেৰযিকসত্তে চ আৰব্ভ ধম্মপদে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘দীঘা জাগৰতো ৰত্তি, দীঘং সন্তস্স যোজনং;

দীঘো বালানং সংসাৰো, সদ্ধম্মং অৱিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৬০);

গাথাপৰিযোসানে সো ইত্থিসামিকো পুৰিসো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং কাৰণং জানিত্ৱা.

অস্সমেধন্তিআদীসু – পোৰাণৰাজকালে কিৰ সস্সমেধং পুৰিসমেধং সম্মাপাসং ৱাচাপেয্যন্তি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি অহেসুং, যেহি ৰাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে মেধাৱিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্ত-ৱেতনানুপ্পদানং পুৰিসমেধং নাম, পুৰিসসঙ্গণ্হনে মেধাৱিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং হত্থতো লেখং গহেত্ৱা তীণি ৱস্সানি ৱিনাৱ ৱড্ঢিযা সহস্সদ্ৱিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি, হদযে বন্ধিত্ৱা ৱিয ঠপেতি, তস্মা সম্মাপাসন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘তাত মাতুলা’’তিআদিনা নযেন সণ্হৱাচাভণনং ৱাচাপেয্যং নাম, পিযৱাচাতি অত্থো. এৱং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি সঙ্গহিতং ৰট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৱ হোতি ফীতঞ্চ পহূতঅন্নপানং খেমং নিৰব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উৰে পুত্তে নচ্চেন্তা অপাৰুতঘৰদ্ৱাৰা ৱিহৰন্তি. ইদং ঘৰদ্ৱাৰেসু অগ্গড়ানং অভাৱতো নিৰগ্গড়ন্তি ৱুচ্চতি. অযং পোৰাণিকা পৱেণী.

অপৰভাগে পন ওক্কাকৰাজকালে ব্ৰাহ্মণা ইমানি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি ইমঞ্চ ৰট্ঠসম্পত্তিং পৰিৱত্তেত্ৱা উদ্ধংমূলকং কত্ৱা অস্সমেধং পুৰিসমেধন্তি আদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. তেসু অস্সমেত্থ মেধন্তি ৱধন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৱীসতিযূপস্স একস্মিং মজ্ঝিমদিৱসেযেৱ সত্তনৱুতিপঞ্চপসুসতঘাতভিংসনস্স ঠপেত্ৱা ভূমিঞ্চ পুৰিসে চ অৱসেসসব্বৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. পুৰিসমেত্থ মেধন্তীতি পুৰিসমেধো. চতূহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. সম্মমেত্থ পাসেন্তীতি সম্মাপাসো. দিৱসে দিৱসে সম্মং খিপিত্ৱা তস্স পতিতোকাসে ৱেদিং কত্ৱা সংহাৰিমেহি যূপাদীহি সৰস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্ৰযাগস্সেতং অধিৱচনং. ৱাজমেত্থ পিৱন্তীতি ৱাজপেয্যো. একেন পৰিযঞ্ঞেন সত্তৰসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৱযূপস্স সত্তৰসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. নত্থি এত্থ অগ্গড়াতি নিৰগ্গড়ো. নৱহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুৰিসেহি চ অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স সব্বমেধপৰিযাযনামস্স অস্সমেধৱিকপ্পস্সেৱেতং অধিৱচনং. মহাৰম্ভাতি মহাকিচ্চা মহাকৰণীযা. সম্মগ্গতাতি সম্মা পটিপন্না বুদ্ধাদযো. নিৰাৰম্ভাতি অপ্পত্থা অপ্পকিচ্চা. যজন্তি অনুকুলন্তি অনুকুলেসু যজন্তি, যং নিচ্চভত্তাদি পুব্বপুৰিসেহি পট্ঠপিতং, তং অপৰাপৰং অনুপচ্ছিন্নত্তা মনুস্সা দদন্তীতি অত্থো. নৱমং.

১০. বন্ধনসুত্তৱণ্ণনা

১২১. দসমে ইধ, ভন্তে, ৰঞ্ঞাতি ইদং তে ভিক্খূ তেসু মনুস্সেসু আনন্দত্থেৰস্স সুকতকাৰণং আৰোচেন্তা আৰোচেসুং. ৰঞ্ঞো কিৰ সক্কেন কুসৰাজস্স দিন্নো অট্ঠৱঙ্কো মণি পৱেণিযা আগতো. ৰাজা অলঙ্কৰণকালে তং মণিং আহৰথাতি আহ. মনুস্সা ‘‘ঠপিতট্ঠানে ন পস্সামা’’তি আৰোচেসুং. ৰাজা অন্তোঘৰচাৰিনো ‘‘মণিং পৰিযেসিত্ৱা দেথা’’তি বন্ধাপেসি. আনন্দত্থেৰো তে দিস্ৱা মণিপটিসামকানং একং উপাযং আচিক্খি. তে ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘পণ্ডিতো থেৰো, থেৰস্স ৱচনং কৰোথা’’তি. পটিসামকমনুস্সা ৰাজঙ্গণে উদকচাটিং ঠপেত্ৱা সাণিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা তে মনুস্সে আহংসু – ‘‘সাটকং পাৰুপিত্ৱা এত্থ গন্ত্ৱা হত্থং ওতাৰেথা’’তি. মণিচোৰো চিন্তেসি – ‘‘ৰাজভণ্ডং ৱিস্সজ্জেতুং ৱা ৱলঞ্জেতুং ৱা ন সক্কা’’তি. সো গেহং গন্ত্ৱা মণিং উপকচ্ছকে ঠপেত্ৱা সাটকং পাৰুপিত্ৱা আগম্ম উদকচাটিযং পক্খিপিত্ৱা পক্কামি. মহাজনে পটিক্কন্তে ৰাজমনুস্সা চাটিযং হত্থং ওতাৰেত্ৱা মণিং দিস্ৱা আহৰিত্ৱা ৰঞ্ঞো অদংসু. ‘‘আনন্দত্থেৰেন কিৰ দস্সিতনযেন মণি দিট্ঠো’’তি মহাজনো কোলাহলং অকাসি. তে ভিক্খূ তং কাৰণং তথাগতস্স আৰোচেন্তা ইমং পৱত্তিং আৰোচেসুং. সত্থা – ‘‘অনচ্ছৰিযং, ভিক্খৱে, যং আনন্দো মনুস্সানং হত্থাৰুড়্হমণিং আহৰাপেয্য, যত্থ পুব্বে পণ্ডিতা অত্তনো ঞাণে ঠত্ৱা অহেতুকপটিসন্ধিযং নিব্বত্তানং তিৰচ্ছানগতানম্পি হত্থাৰুড়্হং ভণ্ডং আহৰাপেত্ৱা ৰঞ্ঞো অদংসূ’’তি ৱত্ৱা –

‘‘উক্কট্ঠে সূৰমিচ্ছন্তি, মন্তীসু অকুতূহলং;

পিযঞ্চ অন্নপানম্হি, অত্থে জাতে চ পণ্ডিত’’ন্তি. (জা. ১.১.৯২) –

মহাসাৰজাতকং কথেসি.

ন তং দড়্হন্তি তং বন্ধনং থিৰন্তি ন কথেন্তি. যদাযসন্তি যং আযসা কতং. সাৰত্তৰত্তাতি সুট্ঠু ৰত্তৰত্তা, সাৰত্তেন ৱা ৰত্তা সাৰত্তৰত্তা, সাৰং ইদন্তি মঞ্ঞনায ৰত্তাতি অত্থো. অপেক্খাতি আলযো নিকন্তি. আহূতি কথেন্তি. ওহাৰিনন্তি চতূসু অপাযেসু আকড্ঢনকং. সিথিলন্তি ন আযসাদিবন্ধনং ৱিয ইৰিযাপথং নিৱাৰেত্ৱা ঠিতং. তেন হি বন্ধনেন বদ্ধা পৰদেসম্পি গচ্ছন্তিযেৱ. দুপ্পমুঞ্চন্তি অঞ্ঞত্ৰ লোকুত্তৰঞাণেন মুঞ্চিতুং অসক্কুণেয্যন্তি. দসমং.

পঠমো ৱগ্গো.

২. দুতিযৱগ্গো

১. সত্তজটিলসুত্তৱণ্ণনা

১২২. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদেতি পুব্বাৰামসঙ্খাতে ৱিহাৰে মিগাৰমাতুযা পাসাদে. তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – অতীতে সতসহস্সকপ্পমত্থকে একা উপাসিকা পদুমুত্তৰং ভগৱন্তং নিমন্তেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সতসহস্সদানং দত্ৱা ভগৱতো পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা – ‘‘অনাগতে তুম্হাদিসস্স বুদ্ধস্স অগ্গুপট্ঠাযিকা হোমী’’তি পত্থনং অকাসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৱেসু চ মনুস্সেসু চ সংসৰিত্ৱা অম্হাকং ভগৱতো কালে ভদ্দিযনগৰে মেণ্ডকপুত্তস্স ধনঞ্চযসেট্ঠিনো গেহে সুমনদেৱিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. জাতকালে চস্সা ৱিসাখাতি নামং অকংসু. সা যদা ভগৱা ভদ্দিযনগৰং অগমাসি, তদা পঞ্চহি দাৰিকাসতেহি সদ্ধিং ভগৱতো পচ্চুগ্গমনং গতা পঠমদস্সনম্হিযেৱ সোতাপন্না অহোসি. অপৰভাগে সাৱত্থিযং মিগাৰসেট্ঠিপুত্তস্স পুণ্ণৱড্ঢনকুমাৰস্স গেহং গতা. তত্থ নং মিগাৰসেট্ঠি মাতিট্ঠানে ঠপেসি, তস্মা মিগাৰমাতাতি ৱুচ্চতি. তায কাৰিতে পাসাদে.

বহি দ্ৱাৰকোট্ঠকেতি পাসাদদ্ৱাৰকোট্ঠকস্স বহি, ন ৱিহাৰদ্ৱাৰকোট্ঠকস্স. সো কিৰ পাসাদো লোহপাসাদো ৱিয সমন্তা চতুদ্ৱাৰকোট্ঠকযুত্তেন পাকাৰেন পৰিক্খিত্তো. তেসু পাচীনদ্ৱাৰকোট্ঠকস্স বহি পাসাদচ্ছাযাযং পাচীনলোকধাতুং ওলোকেন্তো পঞ্ঞত্তে ৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো হোতি.

পৰূড়্হকচ্ছনখলোমাতি পৰূড়্হকচ্ছা পৰূড়্হনখা পৰূড়্হলোমা, কচ্ছাদীসু দীঘলোমা দীঘনখা চাতি অত্থো. খাৰিৱিৱিধন্তি ৱিৱিধখাৰিং নানপ্পকাৰকং পব্বজিতপৰিক্খাৰভণ্ডকং. অৱিদূৰে অতিক্কমন্তীতি অৱিদূৰমগ্গেন নগৰং পৱিসন্তি. ৰাজাহং, ভন্তেতি অহং, ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো, ময্হং নামং তুম্হে জানাথাতি. কস্মা পন ৰাজা লোকে অগ্গপুগ্গলস্স সন্তিকে নিসিন্নো এৱৰূপানং নগ্গভোগ্গনিস্সিৰিকানং অঞ্জলিং পগ্গণ্হাতীতি. সঙ্গণ্হনত্থায. এৱং হিস্স অহোসি – ‘‘সচাহং এত্তকম্পি এতেসং ন কৰিস্সামি, ‘মযং পুত্তদাৰং পহায এতস্সত্থায দুব্ভোজনদুক্খসেয্যাদীনি অনুভোম, অযং অম্হাকং অঞ্জলিমত্তম্পি ন কৰোতী’তি অত্তনা দিট্ঠং সুতং পটিচ্ছাদেত্ৱা ন কথেয্যুং. এৱং কতে পন অনিগূহিত্ৱা কথেস্সন্তী’’তি. তস্মা এৱমকাসি. অপিচ সত্থু অজ্ঝাসযজাননত্থং এৱমকাসি.

কাসিকচন্দনন্তি সণ্হচন্দনং. মালাগন্ধৱিলেপনন্তি ৱণ্ণগন্ধত্থায মালং, সুগন্ধভাৱত্থায গন্ধং, ৱণ্ণগন্ধত্থায ৱিলেপনঞ্চ ধাৰেন্তেন.

সংৱাসেনাতি সহৱাসেন. সীলং ৱেদিতব্বন্তি অযং সুসীলো ৱা দুস্সীলো ৱাতি সংৱসন্তেন উপসঙ্কমন্তেন জানিতব্বো. তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা ন ইত্তৰন্তি তঞ্চ সীলং দীঘেন কালেন ৱেদিতব্বং, ন ইত্তৰেন. দ্ৱীহতীহঞ্হি সংযতাকাৰো চ সংৱুতিন্দ্ৰিযাকাৰো চ ন সক্কা দস্সেতুং. মনসিকৰোতাতি সীলমস্স পৰিগ্গহেস্সামীতি মনসিকৰোন্তেন পচ্চৱেক্খন্তেনেৱ সক্কা জানিতুং, ন ইতৰেন. পঞ্ঞৱতাতি তম্পি সপ্পঞ্ঞেনেৱ পণ্ডিতেন. বালো হি মনসিকৰোন্তোপি জানিতুং ন সক্কোতি.

সংৱোহাৰেনাতি কথনেন.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, ৱোহাৰং উপজীৱতি;

এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, ৱাণিজো সো ন ব্ৰাহ্মণো’’তি. (ম. নি. ২.৪৫৭) –

এত্থ হি ব্যৱহাৰো ৱোহাৰো নাম. ‘‘চত্তাৰো অৰিযৱোহাৰা চত্তাৰো অনৰিযৱোহাৰা’’তি (দী. নি. ৩.৩১৩) এত্থ চেতনা. ‘‘সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰো’’তি (ধ. স. ১৩১৩-১৩১৫) এত্থ পঞ্ঞত্তি. ‘‘ৱোহাৰমত্তেন সো ৱোহৰেয্যা’’তি (সং. নি. ১.২৫) এত্থ কথা ৱোহাৰো. ইধাপি এসোৱ অধিপ্পেতো. একচ্চস্স হি সম্মুখা কথা পৰম্মুখায কথায ন সমেতি, পৰম্মুখা কথা চ সম্মুখায কথায, তথা পুৰিমকথা চ পচ্ছিমকথায, পচ্ছিমকথা চ পুৰিমকথায. সো কথেন্তেনেৱ সক্কা জানিতুং ‘‘অসুচি এসো পুগ্গলো’’তি. সুচিসীলস্স পন পুৰিমং পচ্ছিমেন, পচ্ছিমঞ্চ পুৰিমেন সমেতি, সম্মুখাকথিতং পৰম্মুখাকথিতেন, পৰম্মুখাকথিতঞ্চ সম্মুখাকথিতেন, তস্মা কথেন্তেন সক্কা সুচিভাৱো জানিতুন্তি পকাসেন্তো এৱমাহ.

থামোতি ঞাণথামো. যস্স হি ঞাণথামো নত্থি, সো উপ্পন্নেসু উপদ্দৱেসু গহেতব্বগ্গহণং কতব্বকিচ্চং অপস্সন্তো অদ্ৱাৰঘৰং পৱিট্ঠো ৱিয চৰতি. তেনাহ আপদাসু খো, মহাৰাজ, থামো ৱেদিতব্বোতি. সাকচ্ছাযাতি সংকথায. দুপ্পঞ্ঞস্স হি কথা উদকে গেণ্ডু ৱিয উপ্পলৱতি, পঞ্ঞৱতো কথেন্তস্স পটিভানং অনন্তৰং হোতি. উদকৱিপ্ফন্দিতেনেৱ হি মচ্ছো খুদ্দকো ৱা মহন্তো ৱাতি ঞাযতি. ওচৰকাতি হেট্ঠাচৰকা. চৰা হি পব্বতমত্থকেন চৰন্তাপি হেট্ঠা – চৰকাৱ হোন্তি. ওচৰিত্ৱাতি অৱচৰিত্ৱা ৱীমংসিত্ৱা, তং তং পৱত্তিং ঞত্ৱাতি অত্থো. ৰজোজল্লন্তি ৰজঞ্চ জল্লঞ্চ. ৱণ্ণৰূপেনাতি ৱণ্ণসণ্ঠানেন. ইত্তৰদস্সনেনাতি লহুকদস্সনেন. ৱিযঞ্জনেনাতি পৰিক্খাৰভণ্ডকেন. পতিৰূপকো মত্তিকাকুণ্ডলোৱাতি সুৱণ্ণকুণ্ডলপতিৰূপকো মত্তিকাকুণ্ডলোৱ. লোহড্ঢমাসোতি লোহড্ঢমাসকো. পঠমং.

২. পঞ্চৰাজসুত্তৱণ্ণনা

১২৩. দুতিযে ৰূপাতি নীলপীতাদিভেদং ৰূপাৰম্মণং. কামানং অগ্গন্তি এতং কামানং উত্তমং সেট্ঠন্তি ৰূপগৰুকো আহ. সেসেসুপি এসেৱ নযো. যতোতি যদা. মনাপপৰিযন্তন্তি মনাপনিপ্ফত্তিকং মনাপকোটিকং. তত্থ দ্ৱে মনাপানি পুগ্গলমনাপং সম্মুতিমনাপঞ্চ. পুগ্গলমনাপং নাম যং একস্স পুগ্গলস্স ইট্ঠং কন্তং হোতি, তদেৱ অঞ্ঞস্স অনিট্ঠং অকন্তং. পচ্চন্তৱাসীনঞ্হি গণ্ডুপ্পাদাপি ইট্ঠা হোন্তি কন্তা মনাপা, মজ্ঝিমদেসৱাসীনং অতিজেগুচ্ছা. তেসঞ্চ মোৰমংসাদীনি ইট্ঠানি হোন্তি, ইতৰেসং তানি অতিজেগুচ্ছানি. ইদং পুগ্গলমনাপং. ইতৰং সম্মুতিমনাপং.

ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণং নাম লোকে পটিৱিভত্তং নত্থি, ৱিভজিত্ৱা পন দস্সেতব্বং. ৱিভজন্তেন চ ন অতিইস্সৰানং মহাসম্মতমহাসুদস্সনধম্মাসোকাদীনং ৱসেন ৱিভজিতব্বং. তেসঞ্হি দিপ্পকপ্পম্পি আৰম্মণং অমনাপং উপট্ঠাতি. অতিদুগ্গতানং দুল্লভন্নপানানং ৱসেনপি ন ৱিভজিতব্বং. তেসঞ্হি কণাজকভত্তসিত্থানিপি পূতিমংসস্স ৰসোপি অতিমধুৰো অমতসদিসো হোতি. মজ্ঝিমানং পন গণকমহামত্তসেট্ঠি কুটুম্বিকৱাণিজাদীনং কালেন ইট্ঠং কালেন অনিট্ঠং লভমানানং ৱসেন ৱিভজিতব্বং. তঞ্চ পনেতং আৰম্মণং জৱনং পৰিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কোতি. জৱনঞ্হি ইট্ঠেপি ৰজ্জতি অনিট্ঠেপি, ইট্ঠেপি দুস্সতি অনিট্ঠেপি. একন্ততো পন ৱিপাকচিত্তং ইট্ঠানিট্ঠং পৰিচ্ছিন্দতি. কিঞ্চাপি হি মিচ্ছাদিট্ঠিকা বুদ্ধং ৱা সঙ্ঘং ৱা মহাচেতিযাদীনি ৱা উড়াৰানি আৰম্মণানি দিস্ৱা অক্খীনি পিদহন্তি দোমনস্সং আপজ্জন্তি, ধম্মসদ্দং সুত্ৱা কণ্ণে থকেন্তি, চক্খুৱিঞ্ঞাণসোতৱিঞ্ঞাণানি পন তেসং কুসলৱিপাকানেৱ হোন্তি. কিঞ্চাপি গূথসূকৰাদযো গূথগন্ধং ঘাযিত্ৱা খাদিতুং লভিস্সামাতি সোমনস্সজাতা হোন্তি, গূথদস্সনে পন নেসং চক্খুৱিঞ্ঞাণং, তস্স গন্ধঘাযনে ঘানৱিঞ্ঞাণং, ৰসসাযনে জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণঞ্চ অকুসলৱিপাকমেৱ হোতি. ভগৱা পন পুগ্গলমনাপতং সন্ধায তে চ, মহাৰাজ, ৰূপাতিআদিমাহ.

চন্দনঙ্গলিকোতি ইদং তস্স উপাসকস্স নামং. পটিভাতি মং ভগৱাতি ভগৱা ময্হং একং কাৰণং উপট্ঠাতি পঞ্ঞাযতি. তস্স তে পঞ্চ ৰাজানো আমুত্তমণিকুণ্ডলে সজ্জিতায আপানভূমিযা নিসিন্নৱসেনেৱ মহতা ৰাজানুভাৱেন পৰমেন ইস্সৰিযৱিভৱেন আগন্ত্ৱাপি দসবলস্স সন্তিকে ঠিতকালতো পট্ঠায দিৱা পদীপে ৱিয উদকাভিসিত্তে অঙ্গাৰে ৱিয সূৰিযুট্ঠানে খজ্জোপনকে ৱিয চ হতপ্পভে হতসোভে তং তথাগতঞ্চ তেহি সতগুণেন সহস্সগুণেন ৱিৰোচমানং দিস্ৱা, ‘‘মহন্তা ৱত ভো বুদ্ধা নামা’’তি পটিভানং উদপাদি. তস্মা এৱমাহ.

কোকনদন্তি পদুমস্সেৱেতং ৱেৱচনং. পাতোতি কালস্সেৱ. সিযাতি ভৱেয্য. অৱীতগন্ধন্তি অৱিগতগন্ধং. অঙ্গীৰসন্তি সম্মাসম্বুদ্ধং. ভগৱতো হি অঙ্গতো ৰস্মিযো নিক্খমন্তি, তস্মা অঙ্গীৰসোতি ৱুচ্চতি. যথা কোকনদসঙ্খাতং পদুমং পাতোৱ ফুল্লং অৱীতগন্ধং সিযা, এৱমেৱ ভগৱন্তং অঙ্গীৰসং তপন্তং আদিচ্চমিৱ অন্তলিক্খে ৱিৰোচমানং পস্সাতি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো. ভগৱন্তং অচ্ছাদেসীতি ভগৱতো অদাসীতি অত্থো. লোকৱোহাৰতো পনেত্থ ঈদিসং ৱচনং হোতি. সো কিৰ উপাসকো – ‘‘এতে তথাগতস্স গুণেসু পসীদিত্ৱা ময্হং পঞ্চ উত্তৰাসঙ্গে দেন্তি, অহম্পি তে ভগৱতোৱ দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা অদাসি. দুতিযং.

৩. দোণপাকসুত্তৱণ্ণনা

১২৪. ততিযে দোণপাককুৰন্তি দোণপাকং কুৰং, দোণস্স তণ্ডুলানং পক্কভত্তং তদূপিযঞ্চ সূপব্যঞ্জনং ভুঞ্জতীতি অত্থো. ভুত্তাৱীতি পুব্বে ভত্তসম্মদং ৱিনোদেত্ৱা মুহুত্তং ৱিস্সমিত্ৱা বুদ্ধুপট্ঠানং গচ্ছতি, তংদিৱসং পন ভুঞ্জন্তোৱ দসবলং সৰিত্ৱা হত্থে ধোৱিত্ৱা অগমাসি. মহস্সাসীতি তস্স গচ্ছতো বলৱা ভত্তপৰীড়াহো উদপাদি, তস্মা মহন্তেহি অস্সাসেহি অস্সসতি, গত্ততোপিস্স সেদবিন্দূনি মুচ্চন্তি, তমেনং উভোসু পস্সেসু ঠত্ৱা যমকতালৱণ্টেহি বীজন্তি, বুদ্ধগাৰৱেন পন নিপজ্জিতুং ন উস্সহতীতি ইদং সন্ধায ‘‘মহস্সাসী’’তি ৱুত্তং. ইমং গাথং অভাসীতি, ৰাজা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতায কিলমতি, ফাসু ৱিহাৰং দানিস্স কৰিস্সামীতি চিন্তেত্ৱা অভাসি. মনুজস্সাতি সত্তস্স. কহাপণসতন্তি পাতৰাসে পণ্ণাসং সাযমাসে পণ্ণাসন্তি এৱং কহাপণসতং. পৰিযাপুণিত্ৱাতি ৰঞ্ঞা সদ্ধিং থোকং গন্ত্ৱা ‘‘ইমং মঙ্গলঅসিং কস্স দম্মি, মহাৰাজা’’তি? অসুকস্স নাম দেহীতি সো তং অসিং দত্ৱা দসবলস্স সন্তিকং আগম্ম ৱন্দিত্ৱা ঠিতকোৱ ‘‘গাথং ৱদথ, ভো গোতমা’’তি ৱত্ৱা ভগৱতা ৱুত্তং পৰিযাপুণিত্ৱাতি অত্থো.

ভত্তাভিহাৰে সুদং ভাসতীতি কথং ভাসতি? ভগৱতা অনুসিট্ঠিনিযামেন. ভগৱা হি নং এৱং অনুসাসি – ‘‘মাণৱ, ইমং গাথং নটো ৱিয পত্তপত্তট্ঠানে মা অৱচ, ৰঞ্ঞো ভুঞ্জনট্ঠানে ঠত্ৱা পঠমপিণ্ডাদীসুপি অৱত্ৱা ৱোসানপিণ্ডে গহিতে ৱদেয্যাসি, ৰাজা সুত্ৱাৱ ভত্তপিণ্ডং ছড্ডেস্সতি. অথ ৰঞ্ঞো হত্থেসু ধোতেসু পাতিং অপনেত্ৱা সিত্থানি গণেত্ৱা তদুপিযং ব্যঞ্জনং ঞত্ৱা পুনদিৱসে তাৱতকে তণ্ডুলে হাৰেয্যাসি, পাতৰাসে চ ৱত্ৱা সাযমাসে মা ৱদেয্যাসী’’তি. সো সাধূতি পটিস্সুণিত্ৱা তংদিৱসং ৰঞ্ঞো পাতৰাসং ভুত্ৱা গতত্তা সাযমাসে ভগৱতো অনুসিট্ঠিনিযামেন গাথং অভাসি. ৰাজা দসবলস্স ৱচনং সৰিত্ৱা ভত্তপিণ্ডং পাতিযংযেৱ ছড্ডেসি. ৰঞ্ঞো হত্থেসু ধোতেসু পাতিং অপনেত্ৱা সিত্থানি গণেত্ৱা তদুপিযং ব্যঞ্জনং ঞত্ৱা পুনদিৱসে তত্তকে তণ্ডুলে হৰিংসু.

নাড়িকোদনপৰমতায সণ্ঠাসীতি সো কিৰ মাণৱো দিৱসে দিৱসে তথাগতস্স সন্তিকং গচ্ছতি, দসবলস্স ৱিস্সাসিকো অহোসি. অথ নং একদিৱসং পুচ্ছি ‘‘ৰাজা কিত্তকং ভুঞ্জতী’’তি? সো ‘‘নাড়িকোদন’’ন্তি আহ. ৱট্টিস্সতি এত্তাৱতা পুৰিসভাগো এস, ইতো পট্ঠায গাথং মা ৱদীতি. ইতি ৰাজা তত্থেৱ সণ্ঠাসি. দিট্ঠধম্মিকেন চেৱ অত্থেন সম্পৰাযিকেন চাতি এত্থ সল্লিখিতসৰীৰতা দিট্ঠধম্মিকত্থো নাম, সীলং সম্পৰাযিকত্থো. ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা হি সীলঙ্গং নাম হোতীতি. ততিযং.

৪. পঠমসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা

১২৫. চতুত্থে ৱেদেহিপুত্তোতি ৱেদেহীতি পণ্ডিতাধিৱচনমেতং, পণ্ডিতিত্থিযা পুত্তোতি অত্থো. চতুৰঙ্গিনিন্তি হত্থিঅস্সৰথপত্তিসঙ্খাতেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং. সন্নয্হিত্ৱাতি চম্মপটিমুঞ্চনাদীহি সন্নাহং কাৰেত্ৱা. সঙ্গামেসুন্তি যুজ্ঝিংসু. কেন কাৰণেন? মহাকোসলৰঞ্ঞা কিৰ বিম্বিসাৰস্স ধীতৰং দেন্তেন দ্ৱিন্নং ৰজ্জানং অন্তৰে সতসহস্সুট্ঠানো কাসিগামো নাম ধীতু দিন্নো. অজাতসত্তুনা চ পিতৰি মাৰিতে মাতাপিস্স ৰঞ্ঞো ৱিযোগসোকেন নচিৰস্সেৱ মতা. ততো ৰাজা পসেনদি কোসলো – ‘‘অজাতসত্তুনা মাতাপিতৰো মাৰিতা, ময্হং পিতু সন্তকো গামো’’তি তস্সত্থায অড্ডং কৰোতি. অজাতসত্তুপি ‘‘ময্হং মাতু সন্তকো’’তি তস্স গামস্সত্থায দ্ৱেপি মাতুলভাগিনেয্যা যুজ্ঝিংসু.

পাপা দেৱদত্তাদযো মিত্তা অস্সাতি পাপমিত্তো. তেযেৱস্স সহাযাতি পাপসহাযো. তেস্ৱেৱস্স চিত্তং নিন্নং সম্পৱঙ্কন্তি পাপসম্পৱঙ্কো. পসেনদিস্স সাৰিপুত্তত্থেৰাদীনং ৱসেন কল্যাণমিত্তাদিতা ৱেদিতব্বা. দুক্খং সেতীতি জিতানি হত্থিআদীনি অনুসোচন্তো দুক্খং সযিস্সতি. ইদং ভগৱা পুন তস্স জযকাৰণং দিস্ৱা আহ. জযং ৱেৰং পসৱতীতি জিনন্তো ৱেৰং পসৱতি, ৱেৰিপুগ্গলং লভতি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা

১২৬. পঞ্চমে অব্ভুয্যাসীতি পৰাজযে গৰহপ্পত্তো ‘‘আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূনং কথাসল্লাপং সুণাথা’’তি ৰত্তিভাগে বুদ্ধৰক্খিতেন নাম ৱুড্ঢপব্বজিতেন ধম্মৰক্খিতস্স ৱুড্ঢপব্বজিতস্স ‘‘সচে ৰাজা ইমঞ্চ উপাযং কত্ৱা গচ্ছেয্য, পুন জিনেয্যা’’তি ৱুত্তজযকাৰণং সুত্ৱা অভিউয্যাসি.

যাৱস্স উপকপ্পতীতি যাৱ তস্স উপকপ্পতি সয্হং হোতি. যদা চঞ্ঞেতি যদা অঞ্ঞে. ৱিলুম্পন্তীতি তং ৱিলুম্পিত্ৱা ঠিতপুগ্গলং ৱিলুম্পন্তি. ৱিলুম্পতীতি ৱিলুম্পিযতি. ঠানং হি মঞ্ঞতীতি ‘‘কাৰণ’’ন্তি হি মঞ্ঞতি. যদাতি যস্মিং কালে. জেতাৰং লভতে জযন্তি জযন্তো পুগ্গলো পচ্ছা জেতাৰম্পি লভতি. ৰোসেতাৰন্তি ঘট্টেতাৰং. ৰোসকোতি ঘট্টকো. কম্মৱিৱট্টেনাতি কম্মপৰিণামেন, তস্স ৱিলুম্পনকম্মস্স ৱিপাকদানেন. সো ৱিলুত্তো ৱিলুপ্পতীতি সো ৱিলুম্পকো ৱিলুম্পিযতি. পঞ্চমং.

৬. মল্লিকাসুত্তৱণ্ণনা

১২৭. ছট্ঠে উপসঙ্কমীতি মল্লিকায দেৱিযা গব্ভৱুট্ঠানকালে সূতিঘৰং পটিজগ্গাপেত্ৱা আৰক্খং দত্ৱা উপসঙ্কমি. অনত্তমনো অহোসীতি, ‘‘দুগ্গতকুলস্স মে ধীতু মহন্তং ইস্সৰিযং দিন্নং, সচে পুত্তং অলভিস্স, মহন্তং সক্কাৰং অধিগমিস্স, ততো দানি পৰিহীনা’’তি অনত্তমনো অহোসি. সেয্যাতি দন্ধপঞ্ঞস্মা এলমূগপুত্ততো একচ্চা ইত্থীযেৱ সেয্যা. পোসাতি পোসেহি. জনাধিপাতি জনাধিভুং ৰাজানং আলপতি. সস্সুদেৱাতি সস্সুসসুৰদেৱতা. দিসম্পতীতি দিসাজেট্ঠকা. তাদিসা সুভগিযাতি তাদিসায সুভৰিযায. ছট্ঠং.

৭. অপ্পমাদসুত্তৱণ্ণনা

১২৮. সত্তমে সমধিগ্গয্হাতি সমধিগ্গণ্হিত্ৱা, আদিযিত্ৱাতি অত্থো. অপ্পমাদোতি কাৰাপকঅপ্পমাদো. সমোধানন্তি সমৱধানং উপক্খেপং. এৱমেৱ খোতি হত্থিপদং ৱিয হি কাৰাপকঅপ্পমাদো, সেসপদজাতানি ৱিয অৱসেসা চতুভূমকা কুসলধম্মা. তে হত্থিপদে সেসপদানি ৱিয অপ্পমাদে সমোধানং গচ্ছন্তি, অপ্পমাদস্স অন্তো পৰিৱত্তন্তি. যথা চ হত্থিপদং সেসপদানং অগ্গং সেট্ঠং, এৱং অপ্পমাদো সেসধম্মানন্তি দস্সেতি. মহগ্গতলোকুত্তৰধম্মানম্পি হেস পটিলাভকট্ঠেন লোকিযোপি সমানো অগ্গোৱ হোতি.

অপ্পমাদং পসংসন্তীতি ‘‘এতানি আযুআদীনি পত্থযন্তেন অপ্পমাদোৱ কাতব্বো’’তি অপ্পমাদমেৱ পসংসন্তি. যস্মা ৱা পুঞ্ঞকিৰিযাসু পণ্ডিতা অপ্পমাদং পসংসন্তি, তস্মা আযুআদীনি পত্থযন্তেন অপ্পমাদোৱ কাতব্বোতি অত্থো. অত্থাভিসমযাতি অত্থপটিলাভা. সত্তমং.

৮. কল্যাণমিত্তসুত্তৱণ্ণনা

১২৯. অট্ঠমে সো চ খো কল্যাণমিত্তস্সাতি সো চাযং ধম্মো কল্যাণমিত্তস্সেৱ স্ৱাক্খাতো নাম হোতি, ন পাপমিত্তস্সাতি. কিঞ্চাপি হি ধম্মো সব্বেসম্পি স্ৱাক্খাতোৱ, কল্যাণমিত্তস্স পন সুস্সূসন্তস্স সদ্দহন্তস্স অত্থং পূৰেতি ভেসজ্জং ৱিয ৱড়ঞ্জন্তস্স ন ইতৰস্সাতি. তেনেতং ৱুত্তং. ধম্মোতি চেত্থ দেসনাধম্মো ৱেদিতব্বো.

উপড্ঢমিদন্তি থেৰো কিৰ ৰহোগতো চিন্তেসি – ‘‘অযং সমণধম্মো নাম ওৱাদকে অনুসাসকে কল্যাণমিত্তে সতি পচ্চত্তপুৰিসকাৰে ঠিতস্স সম্পজ্জতি, উপড্ঢং কল্যাণমিত্ততো হোতি, উপড্ঢং পচ্চত্তপুৰিসকাৰতো’’তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘অহং পদেসঞাণে ঠিতো নিপ্পদেসং চিন্তেতুং ন সক্কোমি, সত্থাৰং পুচ্ছিত্ৱা নিক্কঙ্খো ভৱিস্সামী’’তি. তস্মা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ. ব্ৰহ্মচৰিযস্সাতি অৰিযমগ্গস্স. যদিদং কল্যাণমিত্ততাতি যা এসা কল্যাণমিত্ততা নাম, সা উপড্ঢং, ততো উপড্ঢং আগচ্ছতীতি অত্থো. ইতি থেৰেন ‘‘উপড্ঢুপড্ঢা সম্মাদিট্ঠিআদযো কল্যাণমিত্ততো আগচ্ছন্তি, উপড্ঢুপড্ঢা পচ্চত্তপুৰিসকাৰতো’’তি ৱুত্তং. কিঞ্চাপি থেৰস্স অযং মনোৰথো, যথা পন বহূহি সিলাথম্ভে উস্সাপিতে, ‘‘এত্তকং ঠানং অসুকেন উস্সাপিতং, এত্তকং অসুকেনা’’তি ৱিনিব্ভোগো নত্থি, যথা চ মাতাপিতৰো নিস্সায উপ্পন্নেসু পুত্তেসু ‘‘এত্তকং মাতিতো নিব্বত্তং, এত্তকং পিতিতো’’তি ৱিনিব্ভোগো নত্থি, এৱং ইধাপি অৱিনিব্ভোগধম্মো হেস, ‘‘এত্তকং সম্মাদিট্ঠিআদীনং কল্যাণমিত্ততো নিব্বত্তং, এত্তকং পচ্চত্তপুৰিসকাৰতো’’তি ন সক্কা লদ্ধুং, কল্যাণমিত্ততায পন উপড্ঢগুণো লব্ভতীতি থেৰস্স অজ্ঝাসযেন উপড্ঢং নাম জাতং, সকলগুণো পটিলব্ভতীতি ভগৱতো অজ্ঝাসযেন সকলং নাম জাতং. কল্যাণমিত্ততাতি চেতং পুব্বভাগপটিলাভঙ্গং নামাতি গহিতং. অত্থতো কল্যাণমিত্তং নিস্সায লদ্ধা সীলসমাধিৱিপস্সনাৱসেন চত্তাৰো খন্ধা. সঙ্খাৰক্খন্ধোতিপি ৱদন্তিযেৱ.

মা হেৱং, আনন্দাতি, আনন্দ, মা এৱং অভণি, বহুস্সুতো ত্ৱং সেখপটিসম্ভিদপ্পত্তো অট্ঠ ৱৰে গহেত্ৱা মং উপট্ঠহসি, চতূহি অচ্ছৰিযব্ভুতধম্মেহি সমন্নাগতো, তাদিসস্স এৱং কথেতুং ন ৱট্টতি. সকলমেৱ হিদং, আনন্দ, ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং কল্যাণমিত্ততাতি ইদং ভগৱা – ‘‘চত্তাৰো মগ্গা চত্তাৰি ফলানি তিস্সো ৱিজ্জা ছ অভিঞ্ঞা সব্বং কল্যাণমিত্তমূলকমেৱ হোতী’’তি সন্ধাযাহ. ইদানি ৱচীভেদেনেৱ কাৰণং দস্সেন্তো কল্যাণমিত্তস্সেতন্তিআদিমাহ. তত্থ পাটিকঙ্খন্তি পাটিকঙ্খিতব্বং ইচ্ছিতব্বং, অৱস্সংভাৱীতি অত্থো.

ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতীতিআদীসু অট্ঠন্নং আদিপদানংযেৱ তাৱ অযং সঙ্খেপৱণ্ণনা – সম্মা দস্সনলক্খণা সম্মাদিট্ঠি. সম্মা অভিনিৰোপনলক্খণো সম্মাসঙ্কপ্পো. সম্মা পৰিগ্গহণলক্খণা সম্মাৱাচা. সম্মা সমুট্ঠাপনলক্খণো সম্মাকম্মন্তো. সম্মা ৱোদাপনলক্খণা সম্মাআজীৱো. সম্মা পগ্গহলক্খণো সম্মাৱাযামো. সম্মা উপট্ঠানলক্খণা সম্মাসতি. সম্মা সমাধানলক্খণো সম্মাসমাধি.

তেসু একেকস্স তীণি কিচ্চানি হোন্তি. সেয্যাথিদং – সম্মাদিট্ঠি তাৱ অঞ্ঞেহিপি অত্তনো পচ্চনীককিলেসেহি সদ্ধিং মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতি, নিৰোধং আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ পস্সতি তপ্পটিচ্ছাদকমোহৱিধমনৱসেন অসম্মোহতো. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি তথেৱ মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীনি চ পজহন্তি, নিৰোধঞ্চ আৰম্মণং কৰোন্তি. ৱিসেসতো পনেত্থ সম্মাদিট্ঠি সহজাতধম্মে সম্মা দস্সেতি. সম্মাসঙ্কপ্পো সহজাতধম্মে অভিনিৰোপেতি, সম্মাৱাচা সম্মা পৰিগ্গণ্হাতি, সম্মাকম্মন্তো সম্মা সমুট্ঠাপেতি, সম্মাআজীৱো সম্মা ৱোদাপেতি, সম্মাৱাযামো সম্মা পগ্গণ্হাতি, সম্মাসতি সম্মা উপট্ঠাপেতি, সম্মাসমাধি সম্মা দহতি.

অপিচেসা সম্মাদিট্ঠি নাম পুব্বভাগে নানাখণা নানাৰম্মণা হোতি, মগ্গকালে একক্খণা একাৰম্মণা. কিচ্চতো পন সম্মাদিট্ঠি দুক্খে ঞাণন্তিআদীনি চত্তাৰি নামানি লভতি. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি পুব্বভাগে নানাখণা নানাৰম্মণা হোন্তি, মগ্গকালে একক্খণা একাৰম্মণা. তেসু সম্মাসঙ্কপ্পো কিচ্চতো নেক্খম্মসঙ্কপ্পোতিআদীনি তীণি নামানি লভতি. সম্মাৱাচাদযো তযো ৱিৰতিযোপি হোন্তি চেতনাযোপি, মগ্গক্খণে পন ৱিৰতিযোৱ. সম্মাৱাযামো সম্মাসতীতি ইদম্পি দ্ৱযং কিচ্চতো সম্মপ্পধানসতিপট্ঠানৱসেন চত্তাৰি নামানি লভতি. সম্মাসমাধি পন পুব্বভাগেপি মগ্গক্খণেপি সম্মাসমাধিযেৱ.

এৱং তাৱ ‘‘সম্মাদিট্ঠি’’ন্তিআদিনা নযেন ৱুত্তানং অট্ঠন্নং আদিপদানংযেৱ অত্থৱণ্ণনং ঞত্ৱা ইদানি ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতন্তিআদীসু এৱং ঞাতব্বো. ভাৱেতীতি ৱড্ঢেতি, অত্তনো চিত্তসন্তানে পুনপ্পুনং জনেতি, অভিনিব্বত্তেতীতি অত্থো. ৱিৱেকনিস্সিতন্তি ৱিৱেকং নিস্সিতং, ৱিৱেকে ৱা নিস্সিতন্তি ৱিৱেকনিস্সিতং. ৱিৱেকোতি ৱিৱিত্ততা. ৱিৱিত্ততা চাযং তদঙ্গৱিৱেকো, ৱিক্খম্ভন-সমুচ্ছেদ-পটিপ্পস্সদ্ধি-নিস্সৰণৱিৱেকোতি পঞ্চৱিধো. এৱমেতস্মিং পঞ্চৱিধে ৱিৱেকে. ৱিৱেকনিস্সিতন্তি তদঙ্গৱিৱেকনিস্সিতং সমুচ্ছেদৱিৱেকনিস্সিতং নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতঞ্চ সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতীতি অযমত্থো ৱেদিতব্বো. তথা হি অযং অৰিযমগ্গভাৱনানুযুত্তো যোগী ৱিপস্সনাক্খণে কিচ্চতো তদঙ্গৱিৱেকনিস্সিতং, অজ্ঝাসযতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতং, মগ্গকালে পন কিচ্চতো সমুচ্ছেদৱিৱেকনিস্সিতং, আৰম্মণতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতং সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি. এস নযো ৱিৰাগনিস্সিতাদীসু. ৱিৱেকত্থা এৱ হি ৱিৰাগাদযো.

কেৱলঞ্চেত্থ ৱোস্সগ্গো দুৱিধো পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো চ পক্খন্দনৱোস্সগ্গো চাতি. তত্থ পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গোতি ৱিপস্সনাক্খণে চ তদঙ্গৱসেন, মগ্গক্খণে চ সমুচ্ছেদৱসেন কিলেসপ্পহানং. পক্খন্দনৱোস্সগ্গোতি ৱিপস্সনাক্খণে তন্নিন্নভাৱেন, মগ্গক্খণে পন আৰম্মণকৰণেন নিব্বানপক্খন্দনং, তদুভযম্পি ইমস্মিং লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকে অত্থৱণ্ণনানযে ৱট্টতি. তথা হি অযং সম্মাদিট্ঠি যথাৱুত্তেন পকাৰেন কিলেসে চ পৰিচ্চজতি, নিব্বানঞ্চ পক্খন্দতি.

ৱোস্সগ্গপৰিণামিন্তি ইমিনা পন সকলেন ৱচনেন ৱোস্সগ্গত্থং পৰিণমন্তং পৰিণতঞ্চ, পৰিপচ্চন্তং পৰিপক্কঞ্চাতি ইদং ৱুত্তং হোতি. অযঞ্হি অৰিযমগ্গভাৱনানুযুত্তো ভিক্খু যথা সম্মাদিট্ঠি কিলেসপৰিচ্চাগৱোস্সগ্গত্থং নিব্বানপক্খন্দনৱোস্সগ্গত্থঞ্চ পৰিপচ্চতি, যথা চ পৰিপক্কা হোতি, তথা নং ভাৱেতীতি. এস নযো সেসমগ্গঙ্গেসু.

আগম্মাতি আৰব্ভ সন্ধায পটিচ্চ. জাতিধম্মাতি জাতিসভাৱা জাতিপকতিকা. তস্মাতি যস্মা সকলো অৰিযমগ্গোপি কল্যাণমিত্তং নিস্সায লব্ভতি, তস্মা. হন্দাতি ৱৱস্সগ্গত্থে নিপাতো. অপ্পমাদং পসংসন্তীতি অপ্পমাদং ৱণ্ণযন্তি, তস্মা অপ্পমাদো কাতব্বো. অত্থাভিসমযাতি অত্থপটিলাভা. অট্ঠমং.

৯. পঠমঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা

১৩০. নৱমে দিৱা দিৱস্সাতি দিৱসস্স দিৱা, মজ্ঝন্হিকসমযেতি অত্থো. সাপতেয্যন্তি ধনং. কো পন ৱাদো ৰূপিযস্সাতি সুৱণ্ণৰজততম্বলোহকাড়লোহফালকচ্ছপকাদিভেদস্স ঘনকতস্স চেৱ পৰিভোগভাজনাদিভেদস্স চ ৰূপিযভণ্ডস্স পন কো ৱাদো? ‘‘এত্তকং নামা’’তি কা পৰিচ্ছেদকথাতি অত্থো. কণাজকন্তি সকুণ্ডকভত্তং. বিলঙ্গদুতিযন্তি কঞ্জিকদুতিযং. সাণন্তি সাণৱাকমযং. তিপক্খৱসনন্তি তীণি খণ্ডানি দ্ৱীসু ঠানেসু সিব্বিত্ৱা কতনিৱাসনং.

অসপ্পুৰিসোতি লামকপুৰিসো. উদ্ধগ্গিকন্তিআদীসু উপৰূপৰিভূমীসু ফলদানৱসেন উদ্ধং অগ্গমস্সাতি উদ্ধগ্গিকা. সগ্গস্স হিতা তত্ৰুপপত্তিজননতোতি সোৱগ্গিকা. নিব্বত্তট্ঠানেসু সুখো ৱিপাকো অস্সাতি সুখৱিপাকা. সুট্ঠু অগ্গানং দিব্বৱণ্ণাদীনং ৱিসেসানং নিব্বত্তনতো সগ্গসংৱত্তনিকা. এৱৰূপং দক্খিণদানং ন পতিট্ঠাপেতীতি.

সাতোদকাতি মধুৰোদকা. সেত্তোদকাতি ৱীচীনং ভিন্নট্ঠানে উদকস্স সেততায সেতোদকা. সুপতিত্থাতি সুন্দৰতিত্থা. তং জনোতি যেন উদকেন সাতোদকা, তং উদকং জনো ভাজনানি পূৰেত্ৱা নেৱ হৰেয্য. ন যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্যাতি, যং যং উদকেন উদককিচ্চং কাতব্বং, তং তং ন কৰেয্য. তদপেয্যমানন্তি তং অপেয্যমানং. কিচ্চকৰো চ হোতীতি অত্তনা কত্তব্বকিচ্চকৰো চেৱ কুসলকিচ্চকৰো চ, ভুঞ্জতি চ, কম্মন্তে চ পযোজেতি, দানঞ্চ দেতীতি অত্থো. নৱমং.

১০. দুতিযঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা

১৩১. দসমে পিণ্ডপাতেন পটিপাদেসীতি পিণ্ডপাতেন সদ্ধিং সংযোজেসি, পিণ্ডপাতং অদাসীতি অত্থো. পক্কামীতি কেনচিদেৱ ৰাজুপট্ঠানাদিনা কিচ্চেন গতো. পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰী অহোসীতি সো কিৰ অঞ্ঞেসুপি দিৱসেসু তং পচ্চেকসম্বুদ্ধং পস্সতি, দাতুং পনস্স চিত্তং ন উপ্পজ্জতি. তস্মিং পন দিৱসে অযং পদুমৱতিদেৱিযা ততিযপুত্তো তগ্গৰসিখী পচ্চেকবুদ্ধো গন্ধমাদনপব্বতে ফলসমাপত্তিসুখেন ৱীতিনামেত্ৱা পুব্বণ্হসমযে ৱুট্ঠায অনোতত্তদহে মুখং ধোৱিত্ৱা মনোসিলাতলে নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ইদ্ধিযা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা নগৰদ্ৱাৰে ওৰুয্হ চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তমাদায নগৰৱাসীনং ঘৰদ্ৱাৰেসু সহস্সভণ্ডিকং ঠপেন্তো ৱিয পাসাদিকেহি অভিক্কন্তাদীহি অনুপুব্বেন সেট্ঠিনো ঘৰদ্ৱাৰং সম্পত্তো. তংদিৱসঞ্চ সেট্ঠি পাতোৱ উট্ঠায পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা, ঘৰদ্ৱাৰকোট্ঠকে আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা, দন্তন্তৰানি সোধেন্তো নিসিন্নো হোতি. সো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা, তংদিৱসং পাতো ভুত্ৱা নিসিন্নত্তা দানচিত্তং উপ্পাদেত্ৱা, ভৰিযং পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘ইমস্স সমণস্স পিণ্ডপাতং দেহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.

সেট্ঠিভৰিযা চিন্তেসি – ‘‘মযা এত্তকেন কালেন ইমস্স ‘দেথা’তি ৱচনং ন সুতপুব্বং, দাপেন্তোপি চ অজ্জ ন যস্স ৱা তস্স ৱা দাপেতি, ৱীতৰাগদোসমোহস্স ৱন্তকিলেসস্স ওহিতভাৰস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স দাপেতি, যং ৱা তং ৱা অদত্ৱা পণীতং পিণ্ডপাতং দস্সামী’’তি, ঘৰা নিক্খম্ম পচ্চেকবুদ্ধং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা পত্তং আদায অন্তোনিৱেসনে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৱা সুপৰিসুদ্ধেহি সালিতণ্ডুলেহি ভত্তং সম্পাদেত্ৱা তদনুৰূপং খাদনীযং ব্যঞ্জনং সুপেয্যঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা পত্তং পূৰেত্ৱা বহি গন্ধেহি সমলঙ্কৰিত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থেসু পতিট্ঠপেত্ৱা ৱন্দি. পচ্চেকবুদ্ধো – ‘‘অঞ্ঞেসম্পি পচ্চেকবুদ্ধানং সঙ্গহং কৰিস্সামী’’তি অপৰিভুঞ্জিত্ৱাৱ অনুমোদনং কত্ৱা পক্কামি. সোপি খো সেট্ঠি বাহিৰতো আগচ্ছন্তো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা মযং ‘‘তুম্হাকং পিণ্ডপাতং দেথা’’তি ৱত্ৱা পক্কন্তা, অপি ৱো লদ্ধোতি? আম, সেট্ঠি লদ্ধোতি. ‘‘পস্সামী’’তি গীৱং উক্খিপিত্ৱা ওলোকেসি. অথস্স পিণ্ডপাতগন্ধো উট্ঠহিত্ৱা নাসাপুটং পহৰি. সো চিত্তং সংযমেতুং অসক্কোন্তো পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰী আহোসীতি.

ৱৰমেতন্তিআদি ৱিপ্পটিসাৰস্স উপ্পন্নাকাৰদস্সনং. ভাতু চ পন একপুত্তকং সাপতেয্যস্স কাৰণা জীৱিতা ৱোৰোপেসীতি তদা কিৰস্স অৱিভত্তেযেৱ কুটুম্বে মাতাপিতৰো চ জেট্ঠভাতা চ কালমকংসু. সো ভাতুজাযায সদ্ধিংযেৱ সংৱাসং কপ্পেসি. ভাতু পনস্স একো পুত্তো হোতি, তং ৱীথিযা কীড়ন্তং মনুস্সা ৱদন্তি – ‘‘অযং দাসো অযং দাসী ইদং যানং ইদং ধনং তৱ সন্তক’’ন্তি. সো তেসং কথং গহেত্ৱা – ‘‘অযং দাসো ময্হং সন্তক’’ন্তিআদীনি কথেতি.

অথস্স চূড়পিতা চিন্তেসি – ‘‘অযং দাৰকো ইদানেৱ এৱং কথেসি, মহল্লককালে কুটুম্বং মজ্ঝে ভিন্দাপেয্য, ইদানেৱস্স কত্তব্বং কৰিস্সামী’’তি একদিৱসং ৱাসিং আদায – ‘‘এহি পুত্ত, অৰঞ্ঞং গচ্ছামা’’তি তং অৰঞ্ঞং নেত্ৱা ৱিৰৱন্তং ৱিৰৱন্তং মাৰেত্ৱা আৱাটে পক্খিপিত্ৱা পংসুনা পটিচ্ছাদেসি. ইদং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সত্তক্খত্তুন্তি সত্তৱাৰে. পুব্বপচ্ছিমচেতনাৱসেন চেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. একপিণ্ডপাতদানস্মিঞ্হি একাৱ চেতনা দ্ৱে পটিসন্ধিযো ন দেতি, পুব্বপচ্ছিমচেতনাহি পনেস সত্তক্খত্তুং সগ্গে, সত্তক্খত্তুং সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তো. পুৰাণন্তি পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স দিন্নপিণ্ডপাতচেতনাকম্মং.

পৰিগ্গহন্তি পৰিগ্গহিতৱত্থু. অনুজীৱিনোতি একং মহাকুলং নিস্সায পণ্ণাসম্পি সট্ঠিপি কুলানি জীৱন্তি, তে মনুস্সে সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সব্বং নাদায গন্তব্বন্তি সব্বমেতং ন আদিযিত্ৱা গন্তব্বং. সব্বং নিক্খিপ্পগামিনন্তি সব্বমেতং নিক্খিপ্পসভাৱং, পৰিচ্চজিতব্বসভাৱমেৱাতি অত্থো. দসমং.

দুতিযো ৱগ্গো.

৩. ততিযৱগ্গো

১. পুগ্গলসুত্তৱণ্ণনা

১৩২. ততিযৱগ্গস্স পঠমে ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিকেন তমেন যুত্তোতি তমো. কাযদুচ্চৰিতাদীহি পুন নিৰযতমূপগমনতো তমপৰাযণো. ইতি উভযেনপি খন্ধতমোৱ কথিতো হোতি. ‘‘উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিকেন জোতিনা যুত্ততো জোতি, আলোকীভূতোতি ৱুত্তং হোতি. কাযসুচৰিতাদীহি পুন সগ্গূপপত্তিজোতিভাৱূপগমনতো জোতিপৰাযণো. ইমিনা নযেন ইতৰেপি দ্ৱে ৱেদিতব্বা.

ৱেনকুলেতি ৱিলীৱকাৰকুলে. নেসাদকুলেতি মিগলুদ্দকাদীনং কুলে. ৰথকাৰকুলেতি চম্মকাৰকুলে. পুক্কুসকুলেতি পুপ্ফছড্ডককুলে. কসিৰৱুত্তিকেতি দুক্খৱুত্তিকে. দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৱিয ঝামখাণুৱণ্ণো. দুদ্দসিকোতি ৱিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৱা উভযক্খিকাণো ৱা. কুণীতি একহত্থকুণী ৱা উভযহত্থকুণী ৱা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৱা উভযপাদখঞ্জো ৱা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী. পদীপেয্যস্সাতি তেলকপল্লকাদিনো পদীপউপকৰণস্স. এৱং খো, মহাৰাজাতি এত্থ একো পুগ্গলো বহিদ্ধা আলোকং অদিস্ৱা মাতুকুচ্ছিস্মিংযেৱ কালং কত্ৱা অপাযেসু নিব্বত্তন্তো সকলং কপ্পম্পি সংসৰতি, সোপি তমোতমপৰাযণোৱ. সো পন কুহকপুগ্গলো ভৱেয্য. কুহকস্স হি এৱৰূপা নিব্বত্তি হোতীতি ৱুত্তং.

এত্থ চ ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি চণ্ডালকুলে ৱা’’তিআদীহি আগমনৱিপত্তি চেৱ পুব্বুপ্পন্নপচ্চযৱিপত্তি চ দস্সিতা. দলিদ্দেতিআদীহি পৱত্তপচ্চযৱিপত্তি. কসিৰৱুত্তিকেতিআদীহি আজীৱুপাযৱিপত্তি. দুব্বণ্ণোতিআদীহি অত্তভাৱৱিপত্তি. বৱ্হাবাধোতিআদীহি দুক্খকাৰণসমাযোগো. ন লাভীতিআদীহি সুখকাৰণৱিপত্তি চেৱ উপভোগৱিপত্তি চ. কাযেন দুচ্চৰিতন্তিআদীহি তমপৰাযণভাৱস্স কাৰণসমাযোগো. কাযস্স ভেদাতিআদীহি সম্পৰাযিকতমূপগমো. সুক্কপক্খো ৱুত্তপটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বো.

অক্কোসতীতি দসহি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসতি. পৰিভাসতীতি, ‘‘কস্মা তিট্ঠথ? কিং তুম্হেহি অম্হাকং কসিকম্মাদীনি কতানী’’তিআদীহি? পৰিভৱৱচনেহি পৰিভাসতি. ৰোসকোতি ঘট্টকো. অব্যগ্গমনসোতি একগ্গচিত্তো. পঠমং.

২. অয্যিকাসুত্তৱণ্ণনা

১৩৩. দুতিযে জিণ্ণাতি জৰাজিণ্ণা. ৱুড্ঢাতি ৱযোৱুড্ঢা. মহল্লিকাতি জাতিমহল্লিকা. অদ্ধগতাতি অদ্ধং চিৰকালং অতিক্কন্তা. ৱযোঅনুপ্পত্তাতি পচ্ছিমৱযং সম্পত্তা. পিযা মনাপাতি ৰঞ্ঞো কিৰ মাতৰি মতায অয্যিকা মাতুট্ঠানে ঠত্ৱা পটিজগ্গি, তেনস্স অয্যিকায বলৱপেমং উপ্পজ্জি. তস্মা এৱমাহ. হত্থিৰতনেনাতি সতসহস্সগ্ঘনকো হত্থী সতসহস্সগ্ঘনকেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কতো হত্থিৰতনং নাম. অস্সৰতনেপি এসেৱ নযো. গামৱৰোপি সতসহস্সুট্ঠানকগামোৱ. সব্বানি তানি ভেদনধম্মানীতি তেসু হি কিঞ্চি কৰিযমানমেৱ ভিজ্জতি, কিঞ্চি কতপৰিযোসিতং চক্কতো অনপনীতমেৱ, কিঞ্চি অপনেত্ৱা ভূমিযং ঠপিতমত্তং, কিঞ্চি ততো পৰং, এৱমেৱ সত্তেসুপি কোচি পটিসন্ধিং গহেত্ৱা মৰতি, কোচি মূড়্হগব্ভায মাতৰি মাতুকুচ্ছিতো অনিক্খন্তোৱ, কোচি নিক্খন্তমত্তো, কোচি ততো পৰন্তি. তস্মা এৱমাহ. দুতিযং.

১৩৪. ততিযে সব্বং উত্তানমেৱ. ততিযং.

৪. ইস্সত্তসুত্তৱণ্ণনা

১৩৫. চতুত্থস্স অট্ঠুপ্পত্তিকো নিক্খেপো. ভগৱতো কিৰ পঠমবোধিযং মহালাভসক্কাৰো উদপাদি ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ. তিত্থিযা হতলাভসক্কাৰা হুত্ৱা কুলেসু এৱং কন্থেন্তা ৱিচৰন্তি – ‘‘সমণো গোতমো এৱমাহ, ‘ময্হমেৱ দানং দাতব্বং, ন অঞ্ঞেসং দানং দাতব্বং. ময্হমেৱ সাৱকানং দানং দাতব্বং, ন অঞ্ঞেসং সাৱকানং দানং দাতব্বং. ময্হমেৱ দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং দিন্নং মহপ্ফলং. ময্হমেৱ সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি. যুত্তং নু খো সযম্পি ভিক্খাচাৰনিস্সিতেন পৰেসং ভিক্খাচাৰনিস্সিতানং চতুন্নং পচ্চযানং অন্তৰাযং কাতুং, অযুত্তং কৰোতি অননুচ্ছৱিক’’ন্তি. সা কথা পত্থৰমানা ৰাজকুলং সম্পত্তা. ৰাজা সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অট্ঠানমেতং যং তথাগতো পৰেসং লাভন্তৰাযং কৰেয্য. এতে তথাগতস্স অলাভায অযসায পৰিসক্কন্তি. সচাহং ইধেৱ ঠত্ৱা ‘মা এৱং অৱোচুত্থ, ন সত্থা এৱং কথেতী’তি ৱদেয্যং, এৱং সা কথা নিজ্ঝত্তিং ন গচ্ছেয্য, ইমস্স মহাজনস্স সন্নিপতিতকালেযেৱ নং নিজ্ঝাপেস্সামী’’তি একং ছণদিৱসং আগমেন্তো তুণ্হী অহোসি.

অপৰেন সমযেন মহাছণে সম্পত্তে ‘‘অযং ইমস্স কালো’’তি নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘সদ্ধা ৱা অস্সদ্ধা ৱা সম্মাদিট্ঠিকা ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিকা ৱা গেহৰক্খকে দাৰকে ৱা মাতুগামে ৱা ঠপেত্ৱা অৱসেসা যে ৱিহাৰং নাগচ্ছন্তি, পঞ্ঞাসং দণ্ডো’’তি. সযম্পি পাতোৱ ন্হত্ৱা কতপাতৰাসো সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতো মহতা বলকাযেন সদ্ধিং ৱিহাৰং অগমাসি. গচ্ছন্তো চ চিন্তেসি – ‘‘ভগৱা তুম্হে কিৰ এৱং ৱদথ ‘ময্হমেৱ দানং দাতব্বং…পে… ন অঞ্ঞেসং সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি এৱং পুচ্ছিতুং অযুত্তং, পঞ্হমেৱ পুচ্ছিস্সামি, পঞ্হং কথেন্তো চ মে ভগৱা অৱসানে তিত্থিযানং ৱাদং ভঞ্জিস্সতী’’তি. সো পঞ্হং পুচ্ছন্তো কত্থ নু খো, ভন্তে, দানং দাতব্বন্তি আহ. যত্থাতি যস্মিং পুগ্গলে চিত্তং পসীদতি, তস্মিং দাতব্বং, তস্স ৱা দাতব্বন্তি অত্থো.

এৱং ৱুত্তে ৰাজা যেহি মনুস্সেহি তিত্থিযানং ৱচনং আৰোচিতং, তে ওলোকেসি. তে ৰঞ্ঞা ওলোকিতমত্তাৱ মঙ্কুভূতা অধোমুখা পাদঙ্গুট্ঠকেন ভূমিং লেখমানা অট্ঠংসু. ৰাজা – ‘‘একপদেনেৱ, ভন্তে, হতা তিত্থিযা’’তি মহাজনং সাৱেন্তো মহাসদ্দেন অভাসি. এৱঞ্চ পন ভাসিত্ৱা – ‘‘ভগৱা চিত্তং নাম নিগণ্ঠাচেলকপৰিব্বাজকাদীসু যত্থ কত্থচি পসীদতি, কত্থ পন, ভন্তে, দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি পুচ্ছি. অঞ্ঞং খো এতন্তি, ‘‘মহাৰাজ, অঞ্ঞং তযা পঠমং পুচ্ছিতং, অঞ্ঞং পচ্ছা, সল্লক্খেহি এতং, পঞ্হাকথনং পন ময্হং ভাৰো’’তি ৱত্ৱা সীলৱতো খোতিআদিমাহ. তত্থ ইধ ত্যস্সাতি ইধ তে অস্স. সমুপব্যূড়্হোতি ৰাসিভূতো. অসিক্খিতোতি ধনুসিপ্পে অসিক্খিতো. অকতহত্থোতি মুট্ঠিবন্ধাদিৱসেন অসম্পাদিতহত্থো. অকতযোগ্গোতি তিণপুঞ্জমত্তিকাপুঞ্জাদীসু অকতপৰিচযো. অকতূপাসনোতি ৰাজৰাজমহামত্তানং অদস্সিতসৰক্খেপো. ছম্ভীতি পৱেধিতকাযো.

কামচ্ছন্দো পহীনোতিআদীসু অৰহত্তমগ্গেন কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, অনাগামিমগ্গেন ব্যাপাদো, অৰহত্তমগ্গেনেৱ থিনমিদ্ধং, তথা উদ্ধচ্চং, ততিযেনেৱ কুক্কুচ্চং, পঠমমগ্গেন ৱিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. অসেক্খেন সীলক্খন্ধেনাতি অসেক্খস্স সীলক্খন্ধো অসেক্খো সীলক্খন্ধো নাম. এস নযো সব্বত্থ. এত্থ চ পুৰিমেহি চতূহি পদেহি লোকিযলোকুত্তৰসীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিযো কথিতা. ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং পচ্চৱেক্খণঞাণং হোতি, তং লোকিযমেৱ.

ইস্সত্তন্তি উসুসিপ্পং. বলৱীৰিযন্তি এত্থ বলং নাম ৱাযোধাতু, ৱীৰিযং কাযিকচেতসিকৱীৰিযমেৱ. ভৰেতি ভৰেয্য. নাসূৰং জাতিপচ্চযাতি, ‘‘অযং জাতিসম্পন্নো’’তি এৱং জাতিকাৰণা অসূৰং ন ভৰেয্য.

খন্তিসোৰচ্চন্তি এত্থ খন্তীতি অধিৱাসনখন্তি, সোৰচ্চন্তি অৰহত্তং. ধম্মাতি এতে দ্ৱে ধম্মা. অস্সমেতি আৱসথে. ৱিৱনেতি অৰঞ্ঞট্ঠানে, নিৰুদকে অৰঞ্ঞে চতুৰস্সপোক্খৰণিআদীনি কাৰযেতি অত্থো. দুগ্গেতি ৱিসমট্ঠানে. সঙ্কমনানীতি পণ্ণাসহত্থসট্ঠিহত্থানি সমোকিণ্ণপৰিসুদ্ধৱালিকানি সঙ্কমনানি কৰেয্য.

ইদানি এতেসু অৰঞ্ঞসেনাসনেসু ৱসন্তানং ভিক্খূনং ভিক্খাচাৰৱত্তং আচিক্খন্তো অন্নং পানন্তিআদিমাহ. তত্থ সেনাসনানীতি মঞ্চপীঠাদীনি. ৱিপ্পসন্নেনাতি খীণাসৱস্স দেন্তোপি সকঙ্খেন কিলেসমলিনেন চিত্তেন অদত্ৱা ৱিপ্পসন্নেনেৱ চিত্তেন দদেয্য. থনযন্তি গজ্জন্তো. সতক্ককূতি সতসিখৰো, অনেককূটোতি অত্থো. অভিসঙ্খচ্চাতি অভিসঙ্খৰিত্ৱা সমোধানেত্ৱা ৰাসিং কত্ৱা.

আমোদমানোতি তুট্ঠমানসো হুত্ৱা. পকিৰেতীতি দানগ্গে ৱিচিৰতি, পকিৰন্তো ৱিয ৱা দানং দেতি. পুঞ্ঞধাৰাতি অনেকদানচেতনামযা পুঞ্ঞধাৰা. দাতাৰং অভিৱস্সতীতি যথা আকাসে সমুট্ঠিতমেঘতো নিক্খন্তা উদকধাৰা পথৱিং সিনেহযন্তী তেমেন্তী কিলেদযন্তী অভিৱস্সতি, এৱমেৱ অযম্পি দাযকস্স অব্ভন্তৰে উপ্পন্না পুঞ্ঞধাৰা তমেৱ দাতাৰং অন্তো সিনেহেতি পূৰেতি অভিসন্দেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘দাতাৰং অভিৱস্সতী’’তি. চতুত্থং.

৫. পব্বতূপমসুত্তৱণ্ণনা

১৩৬. পঞ্চমে মুদ্ধাৱসিত্তানন্তি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অৱসিত্তানং কতাভিসেকানং. কামগেধপৰিযুট্ঠিতানন্তি কামেসু গেধেন পৰিযুট্ঠিতানং অভিভূতানং. জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তানন্তি জনপদে থিৰভাৱপ্পত্তানং. ৰাজকৰণীযানীতি ৰাজকম্মানি ৰাজূহি কত্তব্বকিচ্চানি. তেসু খ্ৱাহন্তি তেসু অহং. উসুক্কমাপন্নোতি ব্যাপাৰং আপন্নো. এস কিৰ ৰাজা দিৱসস্স তিক্খত্তুং ভগৱতো উপট্ঠানং গচ্ছতি, অন্তৰাগমনানি বহূনিপি হোন্তি. তস্স নিবদ্ধং গচ্ছতো বলকাযো মহাপি হোতি অপ্পোপি. অথেকদিৱসং পঞ্চসতা চোৰা চিন্তযিংসু – ‘‘অযং ৰাজা অৱেলায অপ্পেন বলেন সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠানং গচ্ছতি, অন্তৰামগ্গে নং গহেত্ৱা ৰজ্জং গণ্হিস্সামা’’তি. তে অন্ধৱনে নিলীযিংসু. ৰাজানো চ নাম মহাপুঞ্ঞা হোন্তি. অথ তেসংযেৱ অব্ভন্তৰতো একো পুৰিসো নিক্খমিত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা মহন্তং বলকাযং আদায অন্ধৱনং পৰিৱাৰেত্ৱা তে সব্বে গহেত্ৱা অন্ধৱনতো যাৱ নগৰদ্ৱাৰা মগ্গস্স উভোসু পস্সেসু যথা অঞ্ঞমঞ্ঞং চক্খুনা চক্খুং উপনিবন্ধিত্ৱা ওলোকেন্তি, এৱং আসন্নানি সূলানি ৰোপাপেত্ৱা সূলেসু উত্তাসেসি. ইদং সন্ধায এৱমাহ.

অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ৱক্খামি, ‘মহাৰাজ, মাদিসে নাম সম্মাসম্বুদ্ধে ধুৰৱিহাৰে ৱসন্তে তযা এৱৰূপং দাৰুণং কম্মং কতং, অযুত্তং তে কত’ন্তি, অথাযং ৰাজা মঙ্কু হুত্ৱা সন্থম্ভিতুং ন সক্কুণেয্য, পৰিযাযেন ধম্মং কথেন্তস্সেৱ মে সল্লক্খেস্সতী’’তি ধম্মদেসনং আৰভন্তো তং কিং মঞ্ঞসীতিআদিমাহ. তত্থ সদ্ধাযিকোতি সদ্ধাতব্বো, যস্স ত্ৱং ৱচনং সদ্দহসীতি অত্থো. পচ্চযিকোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং, যস্স ৱচনং পত্তিযাযসীতি অত্থো. অব্ভসমন্তি আকাসসমং. নিপ্পোথেন্তো আগচ্ছতীতি পথৱিতলতো যাৱ অকনিট্ঠব্ৰহ্মলোকা সব্বে সত্তে সণ্হকৰণীযং তিণচুণ্ণং ৱিয কৰোন্তো পিসন্তো আগচ্ছতি.

অঞ্ঞত্ৰ ধম্মচৰিযাযাতি ঠপেত্ৱা ধম্মচৰিযং অঞ্ঞং কাতব্বং নত্থি, দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতা ধম্মচৰিযাৱ কত্তব্বা, ভন্তেতি – সমচৰিযাদীনি তস্সেৱ ৱেৱচনানি. আৰোচেমীতি আচিক্খামি. পটিৱেদযামীতি জানাপেমি. অধিৱত্ততীতি অজ্ঝোত্থৰতি. হত্থিযুদ্ধানীতি নাড়াগিৰিসদিসে হেমকপ্পনে নাগে অভিৰুয্হ যুজ্ঝিতব্বযুদ্ধানি. গতীতি নিপ্ফত্তি. ৱিসযোতি ওকাসো, সমত্থভাৱো ৱা. ন হি সক্কা তেহি জৰামৰণং পটিবাহিতুং. মন্তিনো মহামত্তাতি মন্তসম্পন্না মহোসধৱিধুৰপণ্ডিতাদিসদিসা মহাঅমচ্চা. ভূমিগতন্তি মহালোহকুম্ভিযো পূৰেত্ৱা ভূমিযং ঠপিতং. ৱেহাসট্ঠন্তি চম্মপসিব্বকে পূৰেত্ৱা তুলাসঙ্ঘাটাদীসু লগ্গেত্ৱা চেৱ নিয্যুহাদীসু চ পূৰেত্ৱা ঠপিতং. উপলাপেতুন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিতুং. যথা দ্ৱে জনা একেন মগ্গেন ন গচ্ছন্তি এৱং কাতুং.

নভং আহচ্চাতি আকাসং পূৰেত্ৱা. এৱং জৰা চ মচ্চু চাতি ইধ দ্ৱেযেৱ পব্বতা গহিতা, ৰাজোৱাদে পন ‘‘জৰা আগচ্ছতি সব্বযোব্বনং ৱিলুম্পমানা’’তি এৱং জৰা মৰণং ব্যাধি ৱিপত্তীতি চত্তাৰোপেতে আগতাৱ. তস্মাতি যস্মা হত্থিযুদ্ধাদীহি জৰামৰণং জিনিতুং ন সক্কা, তস্মা. সদ্ধং নিৱেসযেতি সদ্ধং নিৱেসেয্য, পতিট্ঠাপেয্যাতি. পঞ্চমং.

ততিযো ৱগ্গো.

ইতি সাৰত্থপ্পকাসিনিযা

সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

কোসলসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.