৯. যঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা

১২০. নৱমে থূণূপনীতানীতি থূণং উপনীতানি, থূণায বদ্ধানি হোন্তি. পৰিকম্মানি কৰোন্তীতি এত্তাৱতা তেহি ভিক্খূহি ৰঞ্ঞো আৰদ্ধযঞ্ঞো তথাগতস্স আৰোচিতো. কস্মা পন ৰঞ্ঞা অযং যঞ্ঞো আৰদ্ধো? দুস্সুপিনপটিঘাতায. একদিৱসং কিৰ ৰাজা সব্বালঙ্কাৰপ্পটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধৱৰগতো নগৰং অনুসঞ্চৰন্তো ৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা ওলোকযমানং একং ইত্থিং দিস্ৱা তস্সা পটিবদ্ধচিত্তো ততোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা অন্তেপুৰং পৱিসিত্ৱা একস্স পুৰিসস্স তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘গচ্ছ তস্সা সস্সামিকভাৱং ৱা অস্সামিকভাৱং ৱা জানাহী’’তি পেসেসি. সো গন্ত্ৱা পুচ্ছি. সা ‘‘এসো মে সামিকো আপণে নিসিন্নো’’তি দস্সেসি. ৰাজপুৰিসো ৰঞ্ঞো তমত্থং আচিক্খি. ৰাজা তং পুৰিসং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মং উপট্ঠহা’’তি আহ. ‘‘নাহং, দেৱ, উপট্ঠহিতুং জানামী’’তি চ ৱুত্তে ‘‘উপট্ঠানং নাম ন আচৰিযস্স সন্তিকে উগ্গহেতব্ব’’ন্তি বলক্কাৰেন আৱুধফলকং গাহাপেত্ৱা উপট্ঠাকং অকাসি. উপট্ঠহিত্ৱা গেহং গতমত্তমেৱ চ নং পুন পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘উপট্ঠাকেন নাম ৰঞ্ঞো ৱচনং কত্তব্বং, গচ্ছ ইতো যোজনমত্তে অম্হাকং সীসধোৱনপোক্খৰণী অত্থি, ততো অৰুণমত্তিকঞ্চ লোহিতুপ্পলমালঞ্চ গণ্হিত্ৱা এহি. সচে অজ্জেৱ নাগচ্ছসি, ৰাজদণ্ডং কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা পেসেসি. সো ৰাজভযেন নিক্খমিত্ৱা গতো.

ৰাজাপি তস্মিং গতে দোৱাৰিকং পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘অজ্জ সাযন্হেযেৱ দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা ‘অহং ৰাজদূতো’তি ৱা ‘উপৰাজদূতো’তি ৱা ভণন্তানম্পি মা ৱিৱৰী’’তি আহ. সো পুৰিসো মত্তিকঞ্চ উপ্পলানি চ গহেত্ৱা দ্ৱাৰে পিহিতমত্তে আগন্ত্ৱা বহুং ৱদন্তোপি দ্ৱাৰং অলভিত্ৱা পৰিস্সযভযেন জেতৱনং গতো. ৰাজাপি ৰাগপৰিড়াহেন অভিভূতো কালে নিসীদতি, কালে তিট্ঠতি, কালে নিপজ্জতি, সন্নিট্ঠানং অলভন্তো যত্থ কত্থচি নিসিন্নকোৱ মক্কটনিদ্দায নিদ্দাযতি.

পুব্বে চ তস্মিংযেৱ নগৰে চত্তাৰো সেট্ঠিপুত্তা পৰদাৰিককম্মং কত্ৱা নন্দোপনন্দায নাম লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তিংসু. তে ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানা তিংসৱস্সসহস্সানি হেট্ঠা গচ্ছন্তা কুম্ভিযা তলং পাপুণন্তি, তিংসৱস্সসহস্সানি উপৰি গচ্ছন্তা মত্থকং পাপুণন্তি. তে তং দিৱসং আলোকং ওলোকেত্ৱা অত্তনো দুক্কটভযেন একেকং গাথং ৱত্তুকামা ৱত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খৰমেৱ আহংসু. একো স-কাৰং, একো সো-কাৰং, একো ন-কাৰং, একো দু-কাৰং আহ. ৰাজা তেসং নেৰযিকসত্তানং সদ্দং সুতকালতো পট্ঠায সুখং অৱিন্দমানোৱ তংৰত্তাৱসেসং ৱীতিনামেসি.

অৰুণে উট্ঠিতে পুৰোহিতো আগন্ত্ৱা তং সুখসেয্যং পুচ্ছি. সো ‘‘কুতো মে, আচৰিয, সুখ’’ন্তি? ৱত্ৱা, ‘‘সুপিনে এৱৰূপে সদ্দে অস্সোসি’’ন্তি আচিক্খি. ব্ৰাহ্মণো – ‘‘ইমস্স ৰঞ্ঞো ইমিনা সুপিনেন ৱুড্ঢি ৱা হানি ৱা নত্থি, অপিচ খো পন যং ইমস্স গেহে অত্থি, তং সমণস্স গোতমস্স হোতি, গোতমসাৱকানং হোতি, ব্ৰাহ্মণা কিঞ্চি ন লভন্তি, ব্ৰাহ্মণানং ভিক্খং উপ্পাদেস্সামী’’তি, ‘‘ভাৰিযো অযং, মহাৰাজ, সুপিনো তীসু জানীসু একা পঞ্ঞাযতি, ৰজ্জন্তৰাযো ৱা ভৱিস্সতি জীৱিতন্তৰাযো ৱা, দেৱো ৱা ন ৱস্সিস্সতী’’তি আহ. কথং সোত্থি ভৱেয্য আচৰিযাতি? ‘‘মন্তেত্ৱা ঞাতুং সক্কা, মহাৰাজাতি. গচ্ছথ আচৰিযেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা অম্হাকং সোত্থিং কৰোথা’’তি.

সো সিৱিকসালাযং ব্ৰাহ্মণে সন্নিপাতেত্ৱা তমত্থং আৰোচেত্ৱা, ‘‘ৱিসুং ৱিসুং গন্ত্ৱা এৱং ৱদথা’’তি তযো ৱগ্গে অকাসি. ব্ৰাহ্মণা পৱিসিত্ৱা ৰাজানং সুখসেয্যং পুচ্ছিংসু. ৰাজা পুৰোহিতস্স কথিতনিযামেনেৱ কথেত্ৱা ‘‘কথং সোত্থি ভৱেয্যা’’তি পুচ্ছি. মহাব্ৰাহ্মণা – ‘‘সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৱা এতস্স কম্মস্স সোত্থি ভৱেয্য, এৱং, মহাৰাজ, আচৰিযা কথেন্তী’’তি আহংসু. ৰাজা তেসং সুত্ৱা অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা তুণ্হী অহোসি. অথ দুতিযৱগ্গব্ৰাহ্মণাপি আগন্ত্ৱা তত্থেৱ কথেসুং. তথা ততিযৱগ্গব্ৰাহ্মণাপি. অথ ৰাজা ‘‘যঞ্ঞং কৰোন্তূ’’তি আণাপেসি. ততো পট্ঠায ব্ৰাহ্মণা উসভাদযো পাণে আহৰাপেসুং. নগৰে মহাসদ্দো উদপাদি. তং পৱত্তিং ঞত্ৱা মল্লিকা ৰাজানং তথাগতস্স সন্তিকং পেসেসি. সো গন্ত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ নং ভগৱা – ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৱং, মহাৰাজ, আগচ্ছসি দিৱাদিৱস্সা’’তি আহ. ৰাজা – ‘‘অজ্জ মে, ভন্তে, সুপিনকে চত্তাৰো সদ্দা সুতা, সোহং ব্ৰাহ্মণে পুচ্ছিং. ব্ৰাহ্মণা ‘ভাৰিযো, মহাৰাজ, সুপিনো, সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৱা পটিকম্মং কৰোমাতি আৰদ্ধা’’’তি আহ. কিন্তি তে, মহাৰাজ, সদ্দা সুতাতি. সো যথাসুতং আৰোচেসি. অথ নং ভগৱা আহ – পুব্বে, মহাৰাজ, ইমস্মিংযেৱ নগৰে চত্তাৰো সেট্ঠিপুত্তা পৰদাৰিকা হুত্ৱা নন্দোপনন্দায লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তা সট্ঠিৱস্সসহস্সমত্থকে উগ্গচ্ছিংসু.

তত্থ একো –

‘‘সট্ঠিৱস্সসহস্সানি, পৰিপুণ্ণানি সব্বসো;

নিৰযে পচ্চমানানং, কদা অন্তো ভৱিস্সতী’’তি.(পে. ৱ. ৮০২; জা. ১.৪.৫৪) –

ইমং গাথং ৱত্থুকামো অহোসি. দুতিযো –

‘‘সোহং নূন ইতো গন্ত্ৱা, যোনিং লদ্ধান মানুসিং;

ৱদঞ্ঞূ সীলসম্পন্নো, কাহামি কুসলং বহু’’ন্তি. (পে. ৱ. ৮০৫; জা. ১.৪.৫৬) –

ইমং গাথং ৱত্থুকামো অহোসি. ততিযো –

‘‘নত্থি অন্তো কুতো অন্তো, ন অন্তো পটিদিস্সতি;

তদা হি পকতং পাপং, মম তুয্হঞ্চ মাৰিসা’’তি. (পে. ৱ. ৮০৩; জা. ১.৪.৫৫) –

ইমং গাথং ৱত্থুকামো অহোসি. চতুত্থো –

‘‘দুজ্জীৱিতমজীৱিম্হা, যে সন্তে ন দদম্হসে;

ৱিজ্জমানেসু ভোগেসু, দীপং নাকম্হ অত্তনো’’তি. (পে. ৱ. ৮০৪; জা. ১.৪.৫৩) –

ইমং. তে ইমা গাথা ৱত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খৰং ৱত্ৱা তত্থেৱ নিমুগ্গা. ইতি, মহাৰাজ, তে নেৰযিকসত্তা যথাকম্মেন ৱিৰৱিংসু. তস্স সদ্দস্স সুতপচ্চযা তুয্হং হানি ৱা ৱুড্ঢি ৱা নত্থি. এত্তকানং পন পসূনং ঘাতনকম্মং নাম ভাৰিযন্তি নিৰযভযেন তজ্জেত্ৱা ধম্মকথং কথেসি. ৰাজা দসবলে পসীদিত্ৱা, ‘‘মুঞ্চামি, নেসং জীৱিতং দদামি, হৰিতানি চেৱ তিণানি খাদন্তু, সীতলানি চ পানীযানি পিৱন্তু, সীতো চ নেসং ৱাতো উপৱাযতূ’’তি ৱত্ৱা, ‘‘গচ্ছথ হাৰেথা’’তি মনুস্সে আণাপেসি. তে গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণে পলাপেত্ৱা তং পাণসঙ্ঘং বন্ধনতো মোচেত্ৱা নগৰে ধম্মভেৰিং চৰাপেসুং.

অথ ৰাজা দসবলস্স সন্তিকে নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, একৰত্তি নাম তিযামা হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৱে ৰত্তিযো একতো ঘটিতা ৱিয অহেসু’’ন্তি. সোপি পুৰিসো তত্থেৱ নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, যোজনং নাম চতুগাৱুতং হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৱে যোজনানি একতো কতানি ৱিয অহেসু’’ন্তি. অথ ভগৱা – ‘‘জাগৰস্স তাৱ ৰত্তিযা দীঘভাৱো পাকটো, সন্তস্স যোজনস্স দীঘভাৱো পাকটো, ৱট্টপতিতস্স পন বালপুথুজ্জনস্স অনমতগ্গসংসাৰৱট্টং একন্তদীঘমেৱা’’তি ৰাজানঞ্চ তঞ্চ পুৰিসং নেৰযিকসত্তে চ আৰব্ভ ধম্মপদে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘দীঘা জাগৰতো ৰত্তি, দীঘং সন্তস্স যোজনং;

দীঘো বালানং সংসাৰো, সদ্ধম্মং অৱিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৬০);

গাথাপৰিযোসানে সো ইত্থিসামিকো পুৰিসো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং কাৰণং জানিত্ৱা.

অস্সমেধন্তিআদীসু – পোৰাণৰাজকালে কিৰ সস্সমেধং পুৰিসমেধং সম্মাপাসং ৱাচাপেয্যন্তি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি অহেসুং, যেহি ৰাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে মেধাৱিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্ত-ৱেতনানুপ্পদানং পুৰিসমেধং নাম, পুৰিসসঙ্গণ্হনে মেধাৱিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং হত্থতো লেখং গহেত্ৱা তীণি ৱস্সানি ৱিনাৱ ৱড্ঢিযা সহস্সদ্ৱিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি, হদযে বন্ধিত্ৱা ৱিয ঠপেতি, তস্মা সম্মাপাসন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘তাত মাতুলা’’তিআদিনা নযেন সণ্হৱাচাভণনং ৱাচাপেয্যং নাম, পিযৱাচাতি অত্থো. এৱং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি সঙ্গহিতং ৰট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৱ হোতি ফীতঞ্চ পহূতঅন্নপানং খেমং নিৰব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উৰে পুত্তে নচ্চেন্তা অপাৰুতঘৰদ্ৱাৰা ৱিহৰন্তি. ইদং ঘৰদ্ৱাৰেসু অগ্গড়ানং অভাৱতো নিৰগ্গড়ন্তি ৱুচ্চতি. অযং পোৰাণিকা পৱেণী.

অপৰভাগে পন ওক্কাকৰাজকালে ব্ৰাহ্মণা ইমানি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি ইমঞ্চ ৰট্ঠসম্পত্তিং পৰিৱত্তেত্ৱা উদ্ধংমূলকং কত্ৱা অস্সমেধং পুৰিসমেধন্তি আদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. তেসু অস্সমেত্থ মেধন্তি ৱধন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৱীসতিযূপস্স একস্মিং মজ্ঝিমদিৱসেযেৱ সত্তনৱুতিপঞ্চপসুসতঘাতভিংসনস্স ঠপেত্ৱা ভূমিঞ্চ পুৰিসে চ অৱসেসসব্বৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. পুৰিসমেত্থ মেধন্তীতি পুৰিসমেধো. চতূহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. সম্মমেত্থ পাসেন্তীতি সম্মাপাসো. দিৱসে দিৱসে সম্মং খিপিত্ৱা তস্স পতিতোকাসে ৱেদিং কত্ৱা সংহাৰিমেহি যূপাদীহি সৰস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্ৰযাগস্সেতং অধিৱচনং. ৱাজমেত্থ পিৱন্তীতি ৱাজপেয্যো. একেন পৰিযঞ্ঞেন সত্তৰসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৱযূপস্স সত্তৰসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. নত্থি এত্থ অগ্গড়াতি নিৰগ্গড়ো. নৱহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুৰিসেহি চ অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স সব্বমেধপৰিযাযনামস্স অস্সমেধৱিকপ্পস্সেৱেতং অধিৱচনং. মহাৰম্ভাতি মহাকিচ্চা মহাকৰণীযা. সম্মগ্গতাতি সম্মা পটিপন্না বুদ্ধাদযো. নিৰাৰম্ভাতি অপ্পত্থা অপ্পকিচ্চা. যজন্তি অনুকুলন্তি অনুকুলেসু যজন্তি, যং নিচ্চভত্তাদি পুব্বপুৰিসেহি পট্ঠপিতং, তং অপৰাপৰং অনুপচ্ছিন্নত্তা মনুস্সা দদন্তীতি অত্থো. নৱমং.