১. পঠমৱগ্গো
১. দহৰসুত্তৱণ্ণনা
১১২. কোসলসংযুত্তস্স পঠমে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদীতি যথা খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তো ভগৱা তেন, এৱং সোপি ভগৱতা সদ্ধিং সমপ্পৱত্তমোদো অহোসি. সীতোদকং ৱিয উণ্হোদকেন সম্মোদিতং একীভাৱং অগমাসি. যায চ – ‘‘কচ্চি, ভো গোতম, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ভোতো চ গোতমস্স সাৱকানঞ্চ অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰো’’তিআদিকায কথায সম্মোদি, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতসম্মোদজননতো সম্মোদিতুং যুত্তভাৱতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুৰতায চিৰম্পি কালং সাৰেতুং নিৰন্তৰং পৱত্তেতুং অৰহৰূপতো সৰিতব্বভাৱতো চ সাৰণীযং. সুয্যমানসুখতো চ সম্মোদনীযং, অনুস্সৰিযমানসুখতো সাৰণীযং. তথা ব্যঞ্জনপৰিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপৰিসুদ্ধতায সাৰণীযন্তি এৱং অনেকেহি পৰিযাযেহি সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা পৰিযোসাপেত্ৱা নিট্ঠপেত্ৱা ইতো পুব্বে তথাগতস্স অদিট্ঠত্তা গুণাগুণৱসেন গম্ভীৰভাৱং ৱা উত্তানভাৱং ৱা অজানন্তো একমন্তং নিসীদি, একমন্তং নিসিন্নো খো যং ওৱট্টিকসাৰং কত্ৱা আগতো লোকনিস্সৰণভৱোক্কন্তিপঞ্হং সত্থু সম্মাসম্বুদ্ধতং পুচ্ছিতুং ভৱম্পি নোতিআদিমাহ.
তত্থ ভৱম্পীতি পি-কাৰো সম্পিণ্ডনত্থে নিপাতো, তেন চ ছ সত্থাৰে সম্পিণ্ডেতি. যথা পূৰণাদযো ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধম্হা’’তি পটিজানন্তি, এৱং ভৱম্পি নু পটিজানাতীতি অত্থো. ইদং পন ৰাজা ন অত্তনো লদ্ধিযা, লোকে মহাজনেন গহিতপটিঞ্ঞাৱসেন পুচ্ছতি. অথ ভগৱা বুদ্ধসীহনাদং নদন্তো যং হি তং মহাৰাজাতিআদিমাহ. তত্থ অহং হি মহাৰাজাতি অনুত্তৰং সব্বসেট্ঠং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসঙ্খাতং সম্মাসম্বোধিং অহং অভিসম্বুদ্ধোতি অত্থো. সমণব্ৰাহ্মণাতি পব্বজ্জূপগমনেন সমণা, জাতিৱসেন ব্ৰাহ্মণা. সঙ্ঘিনোতিআদীসু পব্বজিতসমূহসঙ্খাতো সঙ্ঘো এতেসং অত্থীতি সঙ্ঘিনো. স্ৱেৱ গণো এতেসং অত্থীতি গণিনো. আচাৰসিক্খাপনৱসেন তস্স গণস্স আচৰিযাতি গণাচৰিযা. ঞাতাতি পঞ্ঞাতা পাকটা. ‘‘অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা অপ্পিচ্ছতায ৱত্থম্পি ন নিৱাসেন্তী’’তি এৱং সমুগ্গতো যসো এতেসং অত্থীতি যসস্সিনো. তিত্থকৰাতি লদ্ধিকৰা. সাধুসম্মতাতি ‘‘সন্তো সপ্পুৰিসা’’তি এৱং সম্মতা. বহুজনস্সাতি অস্সুতৱতো অন্ধবালপুথুজ্জনস্স. পূৰণোতিআদীনি তেসং নামগোত্তানি. পূৰণোতি হি নামমেৱ. তথা, মক্খলীতি. সো পন গোসালায জাতত্তা গোসালোতি ৱুত্তো. নাটপুত্তোতি নাটস্স পুত্তো. বেলট্ঠপুত্তোতি বেলট্ঠস্স পুত্তো. কচ্চাযনোতি পকুধস্স গোত্তং. কেসকম্বলস্স ধাৰণতো অজিতো কেসকম্বলোতি ৱুত্তো.
তেপি মযাতি কপ্পকোলাহলং বুদ্ধকোলাহলং চক্কৱত্তিকোলাহলন্তি তীণি কোলাহলানি. তত্থ ‘‘ৱস্সসতসহস্সমত্থকে কপ্পুট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি কপ্পকোলাহলং নাম হোতি – ‘‘ইতো ৱস্সসতসহস্সমত্থকে লোকো ৱিনস্সিস্সতি, মেত্তং মাৰিসা, ভাৱেথ, কৰুণং মুদিতং উপেক্খ’’ন্তি মনুস্সপ্পথে দেৱতা ঘোসেন্তিযো ৱিচৰন্তি. ‘‘ৱস্সসহস্সমত্থকে পন বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি বুদ্ধকোলাহলং নাম হোতি – ‘‘ইতো ৱস্সসহস্সমত্থকে বুদ্ধো উপ্পজ্জিত্ৱা ধম্মানুধম্মপটিপদং পটিপন্নেন সঙ্ঘৰতনেন পৰিৱাৰিতো ধম্মং দেসেন্তো ৱিচৰিস্সতী’’তি দেৱতা উগ্ঘোসেন্তি. ‘‘ৱস্সসতমত্থকে পন চক্কৱত্তী উপ্পজ্জিস্সতী’’তি চক্কৱত্তিকোলাহলং নাম হোতি – ‘‘ইতো ৱস্সসতমত্থকে সত্তৰতনসম্পন্নো চতুদ্দীপিস্সৰো সহস্স পুত্তপৰিৱাৰো ৱেহাসঙ্গমো চক্কৱত্তিৰাজা উপ্পজ্জিস্সতী’’তি দেৱতা উগ্ঘোসেন্তি.
ইমেসু তীসু কোলাহলেসু ইমে ছ সত্থাৰো বুদ্ধকোলাহলং সুত্ৱা আচৰিযে পযিৰুপাসিত্ৱা চিন্তামাণিৱিজ্জাদীনি উগ্গণ্হিত্ৱা – ‘‘মযং বুদ্ধম্হা’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৱা মহাজনপৰিৱুতা জনপদং ৱিচৰন্তা অনুপুব্বেন সাৱত্থিযং পত্তা. তেসং উপট্ঠাকা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘মহাৰাজ, পূৰণো কস্সপো…পে… অজিতো কেসকম্বলো বুদ্ধো কিৰ সব্বঞ্ঞূ কিৰা’’তি আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘তুম্হেৱ নে নিমন্তেত্ৱা আনেথা’’তি আহ. তে গন্ত্ৱা তেহি, ‘‘ৰাজা ৱো নিমন্তেতি. ৰঞ্ঞো গেহে ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৱুত্তা গন্তুং ন উস্সহন্তি, পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানা উপট্ঠাকানং চিত্তানুৰক্খণত্থায অধিৱাসেত্ৱা সব্বে একতোৱ অগমংসু. ৰাজা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা ‘‘নিসীদন্তূ’’তি আহ. নিগ্গুণানং অত্তভাৱে ৰাজুস্মা নাম ফৰতি, তে মহাৰহেসু আসনেসু নিসীদিতুং অসক্কোন্তা ফলকেসু চেৱ ভূমিযং চ নিসীদিংসু.
ৰাজা ‘‘এত্তকেনেৱ নত্থি তেসং অন্তো সুক্কধম্মো’’তি ৱত্ৱা আহাৰং অদত্ৱাৱ তালতো পতিতং মুগ্গৰেন পোথেন্তো ৱিয ‘‘তুম্হে বুদ্ধা, ন বুদ্ধা’’তি পঞ্হং পুচ্ছি. তে চিন্তযিংসু – ‘‘সচে ‘বুদ্ধম্হা’তি ৱক্খাম, ৰাজা বুদ্ধৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা কথেতুং অসক্কোন্তে ‘তুম্হে মযং বুদ্ধাতি মহাজনং ৱঞ্চেত্ৱা আহিণ্ডথা’তি জিৱ্হম্পি ছিন্দাপেয্য, অঞ্ঞম্পি অনত্থং কৰেয্যা’’তি সকপটিঞ্ঞায এৱ ‘ন মযং বুদ্ধা’তি ৱদিংসু. অথ নে ৰাজা গেহতো নিকড্ঢাপেসি. তে ৰাজঘৰতো নিক্খন্তে উপট্ঠাকা পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং আচৰিযা ৰাজা তুম্হে পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা সক্কাৰসম্মানং অকাসী’’তি? ৰাজা ‘‘বুদ্ধা তুম্হে’’তি পুচ্ছি, ততো মযং – ‘‘সচে অযং ৰাজা বুদ্ধৱিসযে পঞ্হং কথিযমানং অজানন্তো অম্হেসু মনং পদোসেস্সতি, বহুং অপুঞ্ঞং পসৱিস্সতী’’তি ৰঞ্ঞো অনুকম্পায ‘ন মযং বুদ্ধা’তি ৱদিম্হা, মযং পন বুদ্ধা এৱ, অম্হাকং বুদ্ধভাৱো, উদকেন ধোৱিত্ৱাপি হৰিতুং ন সক্কাতি. ইতি বহিদ্ধা ‘বুদ্ধম্হা’তি আহংসু – ৰঞ্ঞো সন্তিকে ‘ন মযং বুদ্ধা’তি ৱদিংসূতি, ইদং গহেত্ৱা ৰাজা এৱমাহ. তত্থ কিং পন ভৱং গোতমো দহৰো চেৱ জাতিযা, নৱো চ পব্বজ্জাযাতি ইদং অত্তনো পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা ৱদতি. তত্থ কিন্তি পটিক্খেপৱচনং. এতে জাতিমহল্লকা চ চিৰপব্বজিতা চ ‘‘বুদ্ধম্হা’’তি ন পটিজানন্তি, ভৱং গোতমো জাতিযা চ দহৰো পব্বজ্জায চ নৱো কিং পটিজানাতি? মা পটিজানাহীতি অত্থো.
ন উঞ্ঞাতব্বাতি ন অৱজানিতব্বা. ন পৰিভোতব্বাতি ন পৰিভৱিতব্বা. কতমে চত্তাৰোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. খত্তিযোতি ৰাজকুমাৰো. উৰগোতি আসীৱিসো. অগ্গীতি অগ্গিযেৱ. ভিক্খূতি ইমস্মিং পন পদে দেসনাকুসলতায অত্তানং অব্ভন্তৰং কত্ৱা সীলৱন্তং পব্বজিতং দস্সেতি. এত্থ চ দহৰং ৰাজকুমাৰং দিস্ৱা, উক্কমিত্ৱা মগ্গং অদেন্তো, পাৰুপনং অনপনেন্তো, নিসিন্নাসনতো অনুট্ঠহন্তো, হত্থিপিট্ঠাদীহি অনোতৰন্তো, হেট্ঠা কত্ৱা মঞ্ঞনৱসেন অঞ্ঞম্পি এৱৰূপং অনাচাৰং কৰোন্তো খত্তিযং অৱজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৱতাযং ৰাজকুমাৰো, মহাকণ্ডো মহোদৰো – কিং নাম যংকিঞ্চি চোৰূপদ্দৱং ৱূপসমেতুং যত্থ কত্থচি ঠানে ৰজ্জং অনুসাসিতুং সক্খিস্সতী’’তিআদীনি ৱদন্তো পৰিভোতি নাম. অঞ্জনিসলাকমত্তম্পি আসীৱিসপোতকং কণ্ণাদীসু পিড়ন্ধন্তো অঙ্গুলিম্পি জিৱ্হম্পি ডংসাপেন্তো উৰগং অৱজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৱতাযং আসীৱিসো উদকদেড্ডুভো ৱিয কিং নাম কিঞ্চিদেৱ ডংসিতুং কস্সচিদেৱ কাযে ৱিসং ফৰিতুং সক্খিস্সতী’’তিআদীনি ৱদন্তো পৰিভোতি নাম. খজ্জোপনকমত্তম্পি অগ্গিং গহেত্ৱা হত্থেন কীড়ন্তো ভণ্ডুক্খলিকায খিপন্তো চূড়ায ৱা সযনপিট্ঠসাটকপসিব্বকাদীসু ৱা ঠপেন্তো অগ্গিং অৱজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৱতাযং অগ্গি কতৰং নু খো যাগুভত্তং পচিস্সতি, কতৰং মচ্ছমংসং, কস্স সীতং ৱিনোদেস্সতী’’তিআদীনি ৱদন্তো পৰিভোতি নাম. দহৰসামণেৰম্পি পন দিস্ৱা উক্কমিত্ৱা মগ্গং অদেন্তোতি ৰাজকুমাৰে ৱুত্তং অনাচাৰং কৰোন্তো ভিক্খুং অৱজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৱতাযং সামণেৰো মহাকণ্ঠো মহোদৰো যংকিঞ্চি বুদ্ধৱচনং উগ্গহেতুং যংকিঞ্চি অৰঞ্ঞং অজ্ঝোগাহেত্ৱা ৱসিতুং সক্খিস্সতি, সঙ্ঘত্থেৰকালে মনাপো ভৱিস্সতী’’তিআদীনি ৱদন্তো পৰিভোতি নাম. তং সব্বম্পি ন কাতব্বন্তি দস্সেন্তো ন উঞ্ঞাতব্বো ন পৰিভোতব্বোতি আহ.
এতদৱোচাতি এতং গাথাবন্ধং অৱোচ. গাথা চ নামেতা তদত্থদীপনাপি হোন্তি ৱিসেসত্থদীপনাপি, তত্ৰিমা তদত্থম্পি ৱিসেসত্থম্পি দীপেন্তিযেৱ. তত্থ খত্তিযন্তি খেত্তানং অধিপতিং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘খেত্তানং অধিপতীতি খো, ৱাসেট্ঠ, ‘খত্তিযো খত্তিযো’ত্ৱেৱ দুতিযং অক্খৰং উপনিব্বত্ত’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৩১). জাতিসম্পন্নন্তি তাযেৱ খত্তিযজাতিযা জাতিসম্পন্নং. অভিজাতন্তি তীণি কুলানি অতিক্কমিত্ৱা জাতং.
ঠানং হীতি কাৰণং ৱিজ্জতি. মনুজিন্দোতি মনুস্সজেট্ঠকো. ৰাজদণ্ডেনাতি ৰঞ্ঞো উদ্ধটদণ্ডেন, সো অপ্পকো নাম ন হোতি, দসসহস্সৱীসতিসহস্সপ্পমাণো হোতিযেৱ. তস্মিং পক্কমতে ভুসন্তি তস্মিং পুগ্গলে বলৱউপক্কমং উপক্কমতি. ৰক্খং জীৱিতমত্তনোতি অত্তনো জীৱিতং ৰক্খমানো তং খত্তিযং পৰিৱজ্জেয্য ন ঘট্টেয্য.
উচ্চাৱচেহীতি নানাৱিধেহি. ৱণ্ণেহীতি সণ্ঠানেহি. যেন যেন হি ৱণ্ণেন চৰন্তো গোচৰং লভতি, যদি সপ্পৱণ্ণেন, যদি দেড্ডুভৱণ্ণেন, যদি ধমনিৱণ্ণেন, অন্তমসো কলন্দকৱণ্ণেনপি চৰতিযেৱ. আসজ্জাতি পত্ৱা. বালন্তি যেন বালেন ঘট্টিতো, তং বালং নৰং ৱা নাৰিং ৱা ডংসেয্য.
পহূতভক্খন্তি বহুভক্খং. অগ্গিস্স হি অভক্খং নাম নত্থি. জালিনন্তি জালৱন্তং. পাৱকন্তি অগ্গিং. পাৱগন্তিপি পাঠো. কণ্হৱত্তনিন্তি ৱত্তনীতি মগ্গো, অগ্গিনা গতমগ্গো কণ্হো হোতি কাড়কো, তস্মা ‘‘কণ্হৱত্তনী’’তি ৱুচ্চতি.
মহা হুত্ৱানাতি মহন্তো হুত্ৱা. অগ্গি হি একদা যাৱব্ৰহ্মলোকপ্পমাণোপি হোতি. জাযন্তি তত্থ পাৰোহাতি তত্থ অগ্গিনা দড্ঢৱনে পাৰোহা জাযন্তি. পাৰোহাতি তিণৰুক্খাদযো ৱুচ্চন্তি. তে হি অগ্গিনা দড্ঢট্ঠানে মূলমত্তেপি অৱসিট্ঠে পাদতো ৰোহন্তি জাযন্তি ৱড্ঢন্তি, তস্মা ‘‘পাৰোহা’’তি ৱুচ্চন্তি. পুন ৰোহনত্থেন ৱা পাৰোহা. অহোৰত্তানমচ্চযেতি ৰত্তিন্দিৱানং অতিক্কমে. নিদাঘেপি দেৱে ৱুট্ঠমত্তে জাযন্তি.
ভিক্খু ডহতি তেজসাতি এত্থ অক্কোসন্তং পচ্চক্কোসন্তো ভণ্ডন্তং পটিভণ্ডন্তো পহৰন্তং পটিপহৰন্তো ভিক্খু নাম কিঞ্চি ভিক্খুতেজসা ডহিতুং ন সক্কোতি. যো পন অক্কোসন্তং ন পচ্চক্কোসতি, ভণ্ডন্তং ন পটিভণ্ডতি. পহৰন্তং ন পটিপহৰতি, তস্মিং ৱিপ্পটিপন্নো তস্স সীলতেজেন ডয্হতি. তেনেৱেতং ৱুত্তং. ন তস্স পুত্তা পসৱোতি তস্স পুত্তধীতৰোপি গোমহিংসকুক্কুটসূকৰাদযো পসৱোপি ন ভৱন্তি, ৱিনস্সন্তীতি অত্থো. দাযাদা ৱিন্দৰে ধনন্তি তস্স দাযাদাপি ধনং ন ৱিন্দন্তি. তালাৱত্থূ ভৱন্তি তেতি তে ভিক্খুতেজসা দড্ঢা ৱত্থুমত্তাৱসিট্ঠো মত্থকচ্ছিন্নতালো ৱিয ভৱন্তি, পুত্তধীতাদিৱসেন ন ৱড্ঢন্তীতি অত্থো.
তস্মাতি যস্মা সমণতেজেন দড্ঢা মত্থকচ্ছিন্নতালো ৱিয অৱিৰুড়্হিধম্মা ভৱন্তি, তস্মা. সম্মদেৱ সমাচৰেতি সম্মা সমাচৰেয্য. সম্মা সমাচৰন্তেন পন কিং কাতব্বন্তি? খত্তিযং তাৱ নিস্সায লদ্ধব্বং গামনিগমযানৱাহনাদিআনিসংসং, উৰগং নিস্সায তস্স কীড়াপনেন লদ্ধব্বং ৱত্থহিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদিআনিসংসং অগ্গিং নিস্সায তস্সানুভাৱেন পত্তব্বং যাগুভত্তপচনসীতৱিনোদনাদিআনিসংসং, ভিক্খুং নিস্সায তস্স ৱসেন পত্তব্বং অসুতসৱনসুতপৰিযোদপন-সগ্গমগ্গাধিগমাদিআনিসংসং সম্পস্সমানেন ‘‘এতে নিস্সায পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰো আদীনৱো অত্থি. কিং ইমেহী’’তি? ন সব্বসো পহাতব্বা. ইস্সৰিযত্থিকেন পন ৱুত্তপ্পকাৰং অৱজাননঞ্চ পৰিভৱনঞ্চ অকত্ৱা পুব্বুট্ঠাযিপচ্ছানিপাতিতাদীহি উপাযেহি খত্তিযকুমাৰো তোসেতব্বো, এৱং ততো ইস্সৰিযং অধিগমিস্সতি. অহিতুণ্ডিকেন উৰগে ৱিস্সাসং অকত্ৱা নাগৱিজ্জং পৰিৱত্তেত্ৱা অজপদেন দণ্ডেন গীৱায গহেত্ৱা ৱিসহৰেন মূলেন দাঠা ধোৱিত্ৱা পেড়াযং পক্খিপিত্ৱা কীড়াপেন্তেন চৰিতব্বং. এৱং তং নিস্সায ঘাসচ্ছাদনাদীনি লভিস্সতি. যাগুপচনাদীনি কত্তুকামেন অগ্গিং ৱিস্সাসেন ভণ্ডুক্খলিকাদীসু অপক্খিপিত্ৱা হত্থেহি অনামসন্তেন গোমযচুণ্ণাদীহি জালেত্ৱা যাগুপচনাদীনি কত্তব্বানি, এৱং তং নিস্সায আনিসংসং লভিস্সতি. অসুতসৱনাদীনি পত্থযন্তেনপি ভিক্খুং অতিৱিস্সাসেন ৱেজ্জকম্মনৱকম্মাদীসু অযোজেত্ৱা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠাতব্বো, এৱং তং নিস্সায অসুতপুব্বং বুদ্ধৱচনং অসুতপুব্বং পঞ্হাৱিনিচ্ছযং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকং অত্থং তিস্সো কুলসম্পত্তিযো ছ কামসগ্গানি নৱ চ ব্ৰহ্মলোকে পত্ৱা অমতমহানিব্বানদস্সনম্পি লভিস্সতীতি ইমমত্থং সন্ধায সম্মদেৱ সমাচৰেতি আহ.
এতদৱোচাতি ধম্মদেসনং সুত্ৱা পসন্নো পসাদং আৱিকৰোন্তো এতং ‘‘অভিক্কন্ত’’ন্তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ অভিক্কন্তন্তি অভিকন্তং অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দৰন্তি অত্থো. এত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন দেসনং থোমেতি ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৱতো ধম্মদেসনা’’তি. একেন অত্তনো পসাদং ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৱতো ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদো’’তি.
ততো পৰং চতূহি উপমাহি দেসনংযেৱ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৱা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপৰিমুখং কৰেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিছাদিতং. ৱিৱৰেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূড়্হস্সাতি দিসামূড়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৱা ‘‘এস মগ্গো’’তি ৱদেয্য. অন্ধকাৰেতি কাড়পক্খচাতুদ্দসী অড্ঢৰত্তঘনৱনসণ্ড মেঘপটলেহি চতুৰঙ্গে তমে. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৱং সদ্ধম্মৱিমুখং অসদ্ধম্মে পতিতং মং অসদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৱিৱৰেয্য, এৱং কস্সপস্স ভগৱতো সাসনন্তৰধানা পভুতি মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৱিৱৰন্তেন, যথা মূড়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৱং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আৱিকৰোন্তেন, যথা অন্ধকাৰে তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, এৱং মোহন্ধকাৰে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিৰতনৰূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকাৰৱিদ্ধংসকদেসনাপজ্জোতং ধাৰেন্তেন ময্হং ভগৱতা এতেহি পৰিযাযেহি পকাসিতত্তা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতোতি.
এৱং দেসনং থোমেত্ৱা ইমায দেসনায ৰতনত্তযে পসন্নচিত্তো পসন্নাকাৰং কৰোন্তো এসাহন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি ভগৱন্তঞ্চ ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি ইমং ৰতনত্তযং সৰণং গচ্ছামি. উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতূতি মং ভগৱা ‘উপাসকো অয’ন্তি এৱং ধাৰেতু, জানাতূতি অত্থো. অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৱা. অজ্জদগ্গেতি ৱা পাঠো, দ-কাৰো পদসন্ধিকৰো, অজ্জ অগ্গং কত্ৱাতি অত্থো. পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং যাৱ মে জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ উপেতং অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সৰণগমনেহি সৰণং গতং উপাসকং কপ্পিযকাৰকং মং ভগৱা ধাৰেতূতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায সামঞ্ঞফলসুত্তে সব্বাকাৰেন ৱুত্তোতি. পঠমং.
২. পুৰিসসুত্তৱণ্ণনা
১১৩. দুতিযে অভিৱাদেত্ৱাতি পুৰিমসুত্তে সৰণগতত্তা ইধ অভিৱাদেসি. অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তং, অত্তনো সন্তানে উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. লোভাদীসু লুব্ভনলক্খণো লোভো, দুস্সনলক্খণো দোসো, মুয্হনলক্খণো মোহোতি. হিংসন্তীতি ৱিহেঠেন্তি নাসেন্তি ৱিনাসেন্তি. অত্তসম্ভূতাতি অত্তনি সম্ভূতা. তচসাৰংৱ সম্ফলন্তি যথা তচসাৰং ৱেড়ুং ৱা নড়ং ৱা অত্তনো ফলং হিংসতি ৱিনাসেতি, এৱং হিংসন্তি ৱিনাসেন্তীতি. দুতিযং.
৩. জৰামৰণসুত্তৱণ্ণনা
১১৪. ততিযে অঞ্ঞত্ৰ জৰামৰণাতি জৰামৰণতো মুত্তো নাম অত্থীতি ৱুচ্চতি. খত্তিযমহাসালাতি খত্তিযমহাসালা নাম মহাসাৰপ্পত্তা খত্তিযা. যেসং হি খত্তিযানং হেট্ঠিমন্তেন কোটিসতং নিধানগতং হোতি, তযো কহাপণকুম্ভা ৱলঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতা হোন্তি, তে খত্তিযমহাসালা নাম. যেসং ব্ৰাহ্মণানং অসীতিকোটিধনং নিহিতং হোতি, দিযড্ঢো কহাপণকুম্ভো ৱলঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতো হোতি, তে ব্ৰাহ্মণমহাসালা নাম. যেসং গহপতীনং চত্তালীসকোটিধনং নিহিতং হোতি, কহাপণকুম্ভো ৱলঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতো হোতি, তে গহপতিমহাসালা নাম.
অড্ঢাতি ইস্সৰা. নিধানগতধনস্স মহন্ততায মহদ্ধনা. সুৱণ্ণৰজতভাজনাদীনং উপভোগভণ্ডানং মহন্ততায মহাভোগা. অনিধানগতস্স জাতৰূপৰজতস্স পহূততায, পহূতজাতৰূপৰজতা. ৱিত্তূপকৰণস্স তুট্ঠিকৰণস্স পহূততায পহূতৱিত্তূপকৰণা. গোধনাদীনঞ্চ সত্তৱিধধঞ্ঞানঞ্চ পহূততায পহূতধনধঞ্ঞা. তেসম্পি জাতানং নত্থি অঞ্ঞত্ৰ জৰামৰণাতি তেসম্পি এৱং ইস্সৰানং জাতানং নিব্বত্তানং নত্থি অঞ্ঞত্ৰ জৰামৰণা, জাতত্তাযেৱ জৰামৰণতো মোক্খো নাম নত্থি, অন্তোজৰামৰণেযেৱ হোতি.
অৰহন্তোতিআদীসু আৰকা কিলেসেহীতি অৰহন্তো. খীণা এতেসং চত্তাৰো আসৱাতি খীণাসৱা. ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱুট্ঠা পৰিনিট্ঠিতৱাসাতি ৱুসিতৱন্তো. চতূহি মগ্গেহি কৰণীযং এতেসং কতন্তি কতকৰণীযা. খন্ধভাৰো কিলেসভাৰো অভিসঙ্খাৰভাৰো কামগুণভাৰোতি, ইমে ওহিতা ভাৰা এতেসন্তি ওহিতভাৰা. অনুপ্পত্তো অৰহত্তসঙ্খাতো সকো অত্থো এতেসন্তি অনুপ্পত্তসদত্থা. দসৱিধম্পি পৰিক্খীণং ভৱসংযোজনং এতেসন্তি পৰিক্খীণভৱসংযোজনা. সম্মা কাৰণেহি জানিত্ৱা ৱিমুত্তাতি সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তা. মগ্গপঞ্ঞায চতুসচ্চধম্মং ঞত্ৱা ফলৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তাতি অত্থো. ভেদনধম্মোতি ভিজ্জনসভাৱো. নিক্খেপনধম্মোতি নিক্খিপিতব্বসভাৱো. খীণাসৱস্স হি অজীৰণধম্মোপি অত্থি, আৰম্মণতো পটিৱিদ্ধং নিব্বানং, তং হি ন জীৰতি. ইধ পনস্স জীৰণধম্মং দস্সেন্তো এৱমাহ. অত্থুপ্পত্তিকো কিৰস্স সুত্তস্স নিক্খেপো. সিৱিকসালায নিসীদিত্ৱা কথিতন্তি ৱদন্তি. তত্থ ভগৱা চিত্ৰানি ৰথযানাদীনি দিস্ৱা দিট্ঠমেৱ উপমং কত্ৱা, ‘‘জীৰন্তি ৱে ৰাজৰথা’’তি গাথমাহ.
তত্থ জীৰন্তীতি জৰং পাপুণন্তি. ৰাজৰথাতি ৰঞ্ঞো অভিৰূহনৰথা. সুচিত্তাতি সুৱণ্ণৰজতাদীহি সুট্ঠু চিত্তিতা. অথো সৰীৰম্পি জৰং উপেতীতি এৱৰূপেসু অনুপাদিণ্ণকেসু সাৰদাৰুমযেসু ৰথেসু জীৰন্তেসু ইমস্মিং অজ্ঝত্তিকে উপাদিণ্ণকে মংসলোহিতাদিমযে সৰীৰে কিং ৱত্তব্বং? সৰীৰম্পি জৰং উপেতিযেৱাতি অত্থো. সন্তো হৱে সব্ভি পৱেদযন্তীতি সন্তো সব্ভীহি সদ্ধিং সতং ধম্মো ন জৰং উপেতীতি এৱং পৱেদযন্তি. ‘‘সতং ধম্মো নাম নিব্বানং, তং ন জীৰতি, অজৰং অমতন্তি এৱং কথেন্তী’’তি অত্থো. যস্মা ৱা নিব্বানং আগম্ম সীদনসভাৱা কিলেসা ভিজ্জন্তি, তস্মা তং সব্ভীতি ৱুচ্চতি. ইতি পুৰিমপদস্স কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘সন্তো হৱে সব্ভি পৱেদযন্তী’’তি আহ. ইদং হি ৱুত্তং হোতি – সতং ধম্মো ন জৰং উপেতি, তস্মা সন্তো সব্ভি পৱেদযন্তি. অজৰং নিব্বানং সতং ধম্মোতি আচিক্খন্তীতি অত্থো. সুন্দৰাধিৱচনং ৱা এতং সব্ভীতি. যং সব্ভিধম্মভূতং নিব্বানং সন্তো পৱেদযন্তি কথযন্তি, সো সতং ধম্মো ন জৰং উপেতীতিপি অত্থো. ততিযং.
৪. পিযসুত্তৱণ্ণনা
১১৫. চতুত্থে ৰহোগতস্সাতি ৰহসি গতস্স. পটিসল্লীনস্সাতি নিলীনস্স একীভূতস্স. এৱমেতং, মহাৰাজাতি ইধ ভগৱা ইমং সুত্তং সব্বঞ্ঞুভাসিতং কৰোন্তো আহ. অন্তকেনাধিপন্নস্সাতি মৰণেন অজ্ঝোত্থটস্স. চতুত্থং.
৫. অত্তৰক্খিতসুত্তৱণ্ণনা
১১৬. পঞ্চমে হত্থিকাযোতি হত্থিঘটা. সেসেসুপি এসেৱ নযো. সংৱৰোতি পিদহনং. সাধু সব্বত্থ সংৱৰোতি ইমিনা কম্মপথভেদং অপত্তস্স কম্মস্স সংৱৰং দস্সেতি. লজ্জীতি হিৰিমা. লজ্জীগহণেন চেত্থ ওত্তপ্পম্পি গহিতমেৱ হোতি. পঞ্চমং.
৬. অপ্পকসুত্তৱণ্ণনা
১১৭. ছট্ঠে উড়াৰে উড়াৰেতি পণীতে চ বহুকে চ. মজ্জন্তীতি মানমজ্জনেন মজ্জন্তি. অতিসাৰন্তি অতিক্কমং. কূটন্তি পাসং. পচ্ছাসন্তি পচ্ছা তেসং. ছট্ঠং.
৭. অড্ডকৰণসুত্তৱণ্ণনা
১১৮. সত্তমে কামহেতূতি কামমূলকং. কামনিদানন্তি কামপচ্চযা. কামাধিকৰণন্তি কামকাৰণা. সব্বানি হেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানেৱ. ভদ্ৰমুখোতি সুন্দৰমুখো. একদিৱসং কিৰ ৰাজা অড্ডকৰণে নিসীদি. তত্থ পঠমতৰং লঞ্জং গহেত্ৱা নিসিন্না অমচ্চা অস্সামিকেপি সামিকে কৰিংসু. ৰাজা তং ঞত্ৱা – ‘‘ময্হং তাৱ পথৱিস্সৰস্স সম্মুখাপেতে এৱং কৰোন্তি, পৰম্মুখা কিং নাম ন কৰিস্সন্তি? পঞ্ঞাযিস্সতি দানি ৱিটটূভো সেনাপতি সকেন ৰজ্জেন, কিং ময্হং এৱৰূপেহি লঞ্জখাদকেহি মুসাৱাদীহি সদ্ধিং একট্ঠানে নিসজ্জাযা’’তি চিন্তেসি. তস্মা এৱমাহ. খিপ্পংৱ ওড্ডিতন্তি কুমিনং ৱিয ওড্ডিতং. যথা মচ্ছা ওড্ডিতং কুমিনং পৱিসন্তা ন জানন্তি, এৱং সত্তা কিলেসকামেন ৱত্থুকামং ৱীতিক্কমন্তা ন জানন্তীতি অত্থো. সত্তমং.
৮. মল্লিকাসুত্তৱণ্ণনা
১১৯. অট্ঠমে অত্থি নু খো তে মল্লিকেতি কস্মা পুচ্ছতি? অযং কিৰ মল্লিকা দুগ্গতমালাকাৰস্স ধীতা, একদিৱসং আপণতো পূৱং গহেত্ৱা ‘‘মালাৰামং গন্ত্ৱাৱ খাদিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী পটিপথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰং ভগৱন্তং ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তা তং ভগৱতো অদাসি. সত্থা নিসীদনাকাৰং দস্সেসি. আনন্দত্থেৰো চীৱৰং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. ভগৱা তত্থ নিসীদিত্ৱা তং পূৱং পৰিভুঞ্জিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি. থেৰো ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, কো ৱিপাকো ভৱিস্সতী’’তি পুচ্ছি. আনন্দ, অজ্জেসা তথাগতস্স পঠমভোজনং অদাসি, অজ্জেৱ কোসলৰঞ্ঞো অগ্গমহেসী ভৱিস্সতীতি. তংদিৱসমেৱ চ ৰাজা কাসিগামে ভাগিনেয্যেন যুদ্ধেন পৰাজিতো পলাযিত্ৱা নগৰং আগচ্ছন্তো মালাৰামং পৱিসিত্ৱা বলকাযস্স আগমনং আগমেসি. তস্স সা ৱত্তং অকাসি. সো তায ৱত্তে পসীদিত্ৱা তং অন্তেপূৰং অতিহাৰাপেত্ৱা তং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি.
অথেকদিৱসং চিন্তেসি – ‘‘মযা ইমিস্সা দুগ্গতকুলস্স ধীতুযা মহন্তং ইস্সৰিযং দিন্নং, যংনূনাহং ইমং পুচ্ছেয্যং ‘কো তে পিযো’তি? সা ‘ত্ৱং মে, মহাৰাজ, পিযো’তি ৱত্ৱা পুন মং পুচ্ছিস্সতি. অথস্সাহং ‘ময্হম্পি ত্ৱংযেৱ পিযা’তি ৱক্খামী’’তি. ইতি সো অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিস্সাসজননত্থং সম্মোদনীযং কথং কথেন্তো পুচ্ছতি. সা পন দেৱী পণ্ডিতা বুদ্ধুপট্ঠাযিকা ধম্মুপট্ঠাযিকা সঙ্ঘুপট্ঠাযিকা মহাপঞ্ঞা, তস্মা এৱং চিন্তেসি – ‘‘নাযং পঞ্হো ৰঞ্ঞো মুখং ওলোকেত্ৱা কথেতব্বো’’তি. সা সৰসেনেৱ কথেত্ৱা ৰাজানং পুচ্ছি. ৰাজা তায সৰসেন কথিতত্তা নিৱত্তিতুং অলভন্তো সযম্পি সৰসেনেৱ কথেত্ৱা ‘‘সকাৰণং ইদং, তথাগতস্স নং আৰোচেস্সামী’’তি গন্ত্ৱা ভগৱতো আৰোচেসি. নেৱজ্ঝগাতি নাধিগচ্ছতি. এৱং পিযো পুথু অত্তা পৰেসন্তি যথা একস্স অত্তা পিযো, এৱং পৰেসং পুথুসত্তানম্পি অত্তা পিযোতি অত্থো. অট্ঠমং.
৯. যঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা
১২০. নৱমে থূণূপনীতানীতি থূণং উপনীতানি, থূণায বদ্ধানি হোন্তি. পৰিকম্মানি কৰোন্তীতি এত্তাৱতা তেহি ভিক্খূহি ৰঞ্ঞো আৰদ্ধযঞ্ঞো তথাগতস্স আৰোচিতো. কস্মা পন ৰঞ্ঞা অযং যঞ্ঞো আৰদ্ধো? দুস্সুপিনপটিঘাতায. একদিৱসং কিৰ ৰাজা সব্বালঙ্কাৰপ্পটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধৱৰগতো নগৰং অনুসঞ্চৰন্তো ৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা ওলোকযমানং একং ইত্থিং দিস্ৱা তস্সা পটিবদ্ধচিত্তো ততোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা অন্তেপুৰং পৱিসিত্ৱা একস্স পুৰিসস্স তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘গচ্ছ তস্সা সস্সামিকভাৱং ৱা অস্সামিকভাৱং ৱা জানাহী’’তি পেসেসি. সো গন্ত্ৱা পুচ্ছি. সা ‘‘এসো মে সামিকো আপণে নিসিন্নো’’তি দস্সেসি. ৰাজপুৰিসো ৰঞ্ঞো তমত্থং আচিক্খি. ৰাজা তং পুৰিসং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মং উপট্ঠহা’’তি আহ. ‘‘নাহং, দেৱ, উপট্ঠহিতুং জানামী’’তি চ ৱুত্তে ‘‘উপট্ঠানং নাম ন আচৰিযস্স সন্তিকে উগ্গহেতব্ব’’ন্তি বলক্কাৰেন আৱুধফলকং গাহাপেত্ৱা উপট্ঠাকং অকাসি. উপট্ঠহিত্ৱা গেহং গতমত্তমেৱ চ নং পুন পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘উপট্ঠাকেন নাম ৰঞ্ঞো ৱচনং কত্তব্বং, গচ্ছ ইতো যোজনমত্তে অম্হাকং সীসধোৱনপোক্খৰণী অত্থি, ততো অৰুণমত্তিকঞ্চ লোহিতুপ্পলমালঞ্চ গণ্হিত্ৱা এহি. সচে অজ্জেৱ নাগচ্ছসি, ৰাজদণ্ডং কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা পেসেসি. সো ৰাজভযেন নিক্খমিত্ৱা গতো.
ৰাজাপি তস্মিং গতে দোৱাৰিকং পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘অজ্জ সাযন্হেযেৱ দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা ‘অহং ৰাজদূতো’তি ৱা ‘উপৰাজদূতো’তি ৱা ভণন্তানম্পি মা ৱিৱৰী’’তি আহ. সো পুৰিসো মত্তিকঞ্চ উপ্পলানি চ গহেত্ৱা দ্ৱাৰে পিহিতমত্তে আগন্ত্ৱা বহুং ৱদন্তোপি দ্ৱাৰং অলভিত্ৱা পৰিস্সযভযেন জেতৱনং গতো. ৰাজাপি ৰাগপৰিড়াহেন অভিভূতো কালে নিসীদতি, কালে তিট্ঠতি, কালে নিপজ্জতি, সন্নিট্ঠানং অলভন্তো যত্থ কত্থচি নিসিন্নকোৱ মক্কটনিদ্দায নিদ্দাযতি.
পুব্বে চ তস্মিংযেৱ নগৰে চত্তাৰো সেট্ঠিপুত্তা পৰদাৰিককম্মং কত্ৱা নন্দোপনন্দায নাম লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তিংসু. তে ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানা তিংসৱস্সসহস্সানি হেট্ঠা গচ্ছন্তা কুম্ভিযা তলং পাপুণন্তি, তিংসৱস্সসহস্সানি উপৰি গচ্ছন্তা মত্থকং পাপুণন্তি. তে তং দিৱসং আলোকং ওলোকেত্ৱা অত্তনো দুক্কটভযেন একেকং গাথং ৱত্তুকামা ৱত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খৰমেৱ আহংসু. একো স-কাৰং, একো সো-কাৰং, একো ন-কাৰং, একো দু-কাৰং আহ. ৰাজা তেসং নেৰযিকসত্তানং সদ্দং সুতকালতো পট্ঠায সুখং অৱিন্দমানোৱ তংৰত্তাৱসেসং ৱীতিনামেসি.
অৰুণে উট্ঠিতে পুৰোহিতো আগন্ত্ৱা তং সুখসেয্যং পুচ্ছি. সো ‘‘কুতো মে, আচৰিয, সুখ’’ন্তি? ৱত্ৱা, ‘‘সুপিনে এৱৰূপে সদ্দে অস্সোসি’’ন্তি আচিক্খি. ব্ৰাহ্মণো – ‘‘ইমস্স ৰঞ্ঞো ইমিনা সুপিনেন ৱুড্ঢি ৱা হানি ৱা নত্থি, অপিচ খো পন যং ইমস্স গেহে অত্থি, তং সমণস্স গোতমস্স হোতি, গোতমসাৱকানং হোতি, ব্ৰাহ্মণা কিঞ্চি ন লভন্তি, ব্ৰাহ্মণানং ভিক্খং উপ্পাদেস্সামী’’তি, ‘‘ভাৰিযো অযং, মহাৰাজ, সুপিনো তীসু জানীসু একা পঞ্ঞাযতি, ৰজ্জন্তৰাযো ৱা ভৱিস্সতি জীৱিতন্তৰাযো ৱা, দেৱো ৱা ন ৱস্সিস্সতী’’তি আহ. কথং সোত্থি ভৱেয্য আচৰিযাতি? ‘‘মন্তেত্ৱা ঞাতুং সক্কা, মহাৰাজাতি. গচ্ছথ আচৰিযেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা অম্হাকং সোত্থিং কৰোথা’’তি.
সো সিৱিকসালাযং ব্ৰাহ্মণে সন্নিপাতেত্ৱা তমত্থং আৰোচেত্ৱা, ‘‘ৱিসুং ৱিসুং গন্ত্ৱা এৱং ৱদথা’’তি তযো ৱগ্গে অকাসি. ব্ৰাহ্মণা পৱিসিত্ৱা ৰাজানং সুখসেয্যং পুচ্ছিংসু. ৰাজা পুৰোহিতস্স কথিতনিযামেনেৱ কথেত্ৱা ‘‘কথং সোত্থি ভৱেয্যা’’তি পুচ্ছি. মহাব্ৰাহ্মণা – ‘‘সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৱা এতস্স কম্মস্স সোত্থি ভৱেয্য, এৱং, মহাৰাজ, আচৰিযা কথেন্তী’’তি আহংসু. ৰাজা তেসং সুত্ৱা অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা তুণ্হী অহোসি. অথ দুতিযৱগ্গব্ৰাহ্মণাপি আগন্ত্ৱা তত্থেৱ কথেসুং. তথা ততিযৱগ্গব্ৰাহ্মণাপি. অথ ৰাজা ‘‘যঞ্ঞং কৰোন্তূ’’তি আণাপেসি. ততো পট্ঠায ব্ৰাহ্মণা উসভাদযো পাণে আহৰাপেসুং. নগৰে মহাসদ্দো উদপাদি. তং পৱত্তিং ঞত্ৱা মল্লিকা ৰাজানং তথাগতস্স সন্তিকং পেসেসি. সো গন্ত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ নং ভগৱা – ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৱং, মহাৰাজ, আগচ্ছসি দিৱাদিৱস্সা’’তি আহ. ৰাজা – ‘‘অজ্জ মে, ভন্তে, সুপিনকে চত্তাৰো সদ্দা সুতা, সোহং ব্ৰাহ্মণে পুচ্ছিং. ব্ৰাহ্মণা ‘ভাৰিযো, মহাৰাজ, সুপিনো, সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৱা পটিকম্মং কৰোমাতি আৰদ্ধা’’’তি আহ. কিন্তি তে, মহাৰাজ, সদ্দা সুতাতি. সো যথাসুতং আৰোচেসি. অথ নং ভগৱা আহ – পুব্বে, মহাৰাজ, ইমস্মিংযেৱ নগৰে চত্তাৰো সেট্ঠিপুত্তা পৰদাৰিকা হুত্ৱা নন্দোপনন্দায লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তা সট্ঠিৱস্সসহস্সমত্থকে উগ্গচ্ছিংসু.
তত্থ একো –
‘‘সট্ঠিৱস্সসহস্সানি, পৰিপুণ্ণানি সব্বসো;
নিৰযে পচ্চমানানং, কদা অন্তো ভৱিস্সতী’’তি.(পে. ৱ. ৮০২; জা. ১.৪.৫৪) –
ইমং গাথং ৱত্থুকামো অহোসি. দুতিযো –
‘‘সোহং নূন ইতো গন্ত্ৱা, যোনিং লদ্ধান মানুসিং;
ৱদঞ্ঞূ সীলসম্পন্নো, কাহামি কুসলং বহু’’ন্তি. (পে. ৱ. ৮০৫; জা. ১.৪.৫৬) –
ইমং গাথং ৱত্থুকামো অহোসি. ততিযো –
‘‘নত্থি অন্তো কুতো অন্তো, ন অন্তো পটিদিস্সতি;
তদা হি পকতং পাপং, মম তুয্হঞ্চ মাৰিসা’’তি. (পে. ৱ. ৮০৩; জা. ১.৪.৫৫) –
ইমং গাথং ৱত্থুকামো অহোসি. চতুত্থো –
‘‘দুজ্জীৱিতমজীৱিম্হা, যে সন্তে ন দদম্হসে;
ৱিজ্জমানেসু ভোগেসু, দীপং নাকম্হ অত্তনো’’তি. (পে. ৱ. ৮০৪; জা. ১.৪.৫৩) –
ইমং. তে ইমা গাথা ৱত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খৰং ৱত্ৱা তত্থেৱ নিমুগ্গা. ইতি, মহাৰাজ, তে নেৰযিকসত্তা যথাকম্মেন ৱিৰৱিংসু. তস্স সদ্দস্স সুতপচ্চযা তুয্হং হানি ৱা ৱুড্ঢি ৱা নত্থি. এত্তকানং পন পসূনং ঘাতনকম্মং নাম ভাৰিযন্তি নিৰযভযেন তজ্জেত্ৱা ধম্মকথং কথেসি. ৰাজা দসবলে পসীদিত্ৱা, ‘‘মুঞ্চামি, নেসং জীৱিতং দদামি, হৰিতানি চেৱ তিণানি খাদন্তু, সীতলানি চ পানীযানি পিৱন্তু, সীতো চ নেসং ৱাতো উপৱাযতূ’’তি ৱত্ৱা, ‘‘গচ্ছথ হাৰেথা’’তি মনুস্সে আণাপেসি. তে গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণে পলাপেত্ৱা তং পাণসঙ্ঘং বন্ধনতো মোচেত্ৱা নগৰে ধম্মভেৰিং চৰাপেসুং.
অথ ৰাজা দসবলস্স সন্তিকে নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, একৰত্তি নাম তিযামা হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৱে ৰত্তিযো একতো ঘটিতা ৱিয অহেসু’’ন্তি. সোপি পুৰিসো তত্থেৱ নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, যোজনং নাম চতুগাৱুতং হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৱে যোজনানি একতো কতানি ৱিয অহেসু’’ন্তি. অথ ভগৱা – ‘‘জাগৰস্স তাৱ ৰত্তিযা দীঘভাৱো পাকটো, সন্তস্স যোজনস্স দীঘভাৱো পাকটো, ৱট্টপতিতস্স পন বালপুথুজ্জনস্স অনমতগ্গসংসাৰৱট্টং একন্তদীঘমেৱা’’তি ৰাজানঞ্চ তঞ্চ পুৰিসং নেৰযিকসত্তে চ আৰব্ভ ধম্মপদে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘দীঘা জাগৰতো ৰত্তি, দীঘং সন্তস্স যোজনং;
দীঘো বালানং সংসাৰো, সদ্ধম্মং অৱিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৬০);
গাথাপৰিযোসানে সো ইত্থিসামিকো পুৰিসো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং কাৰণং জানিত্ৱা.
অস্সমেধন্তিআদীসু – পোৰাণৰাজকালে কিৰ সস্সমেধং পুৰিসমেধং সম্মাপাসং ৱাচাপেয্যন্তি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি অহেসুং, যেহি ৰাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে মেধাৱিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্ত-ৱেতনানুপ্পদানং পুৰিসমেধং নাম, পুৰিসসঙ্গণ্হনে মেধাৱিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং হত্থতো লেখং গহেত্ৱা তীণি ৱস্সানি ৱিনাৱ ৱড্ঢিযা সহস্সদ্ৱিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি, হদযে বন্ধিত্ৱা ৱিয ঠপেতি, তস্মা সম্মাপাসন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘তাত মাতুলা’’তিআদিনা নযেন সণ্হৱাচাভণনং ৱাচাপেয্যং নাম, পিযৱাচাতি অত্থো. এৱং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি সঙ্গহিতং ৰট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৱ হোতি ফীতঞ্চ পহূতঅন্নপানং খেমং নিৰব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উৰে পুত্তে নচ্চেন্তা অপাৰুতঘৰদ্ৱাৰা ৱিহৰন্তি. ইদং ঘৰদ্ৱাৰেসু অগ্গড়ানং অভাৱতো নিৰগ্গড়ন্তি ৱুচ্চতি. অযং পোৰাণিকা পৱেণী.
অপৰভাগে পন ওক্কাকৰাজকালে ব্ৰাহ্মণা ইমানি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি ইমঞ্চ ৰট্ঠসম্পত্তিং পৰিৱত্তেত্ৱা উদ্ধংমূলকং কত্ৱা অস্সমেধং পুৰিসমেধন্তি আদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. তেসু অস্সমেত্থ মেধন্তি ৱধন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৱীসতিযূপস্স একস্মিং মজ্ঝিমদিৱসেযেৱ সত্তনৱুতিপঞ্চপসুসতঘাতভিংসনস্স ঠপেত্ৱা ভূমিঞ্চ পুৰিসে চ অৱসেসসব্বৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. পুৰিসমেত্থ মেধন্তীতি পুৰিসমেধো. চতূহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. সম্মমেত্থ পাসেন্তীতি সম্মাপাসো. দিৱসে দিৱসে সম্মং খিপিত্ৱা তস্স পতিতোকাসে ৱেদিং কত্ৱা সংহাৰিমেহি যূপাদীহি সৰস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্ৰযাগস্সেতং অধিৱচনং. ৱাজমেত্থ পিৱন্তীতি ৱাজপেয্যো. একেন পৰিযঞ্ঞেন সত্তৰসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৱযূপস্স সত্তৰসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. নত্থি এত্থ অগ্গড়াতি নিৰগ্গড়ো. নৱহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুৰিসেহি চ অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স সব্বমেধপৰিযাযনামস্স অস্সমেধৱিকপ্পস্সেৱেতং অধিৱচনং. মহাৰম্ভাতি মহাকিচ্চা মহাকৰণীযা. সম্মগ্গতাতি সম্মা পটিপন্না বুদ্ধাদযো. নিৰাৰম্ভাতি অপ্পত্থা অপ্পকিচ্চা. যজন্তি অনুকুলন্তি অনুকুলেসু যজন্তি, যং নিচ্চভত্তাদি পুব্বপুৰিসেহি পট্ঠপিতং, তং অপৰাপৰং অনুপচ্ছিন্নত্তা মনুস্সা দদন্তীতি অত্থো. নৱমং.
১০. বন্ধনসুত্তৱণ্ণনা
১২১. দসমে ইধ, ভন্তে, ৰঞ্ঞাতি ইদং তে ভিক্খূ তেসু মনুস্সেসু আনন্দত্থেৰস্স সুকতকাৰণং আৰোচেন্তা আৰোচেসুং. ৰঞ্ঞো কিৰ সক্কেন কুসৰাজস্স দিন্নো অট্ঠৱঙ্কো মণি পৱেণিযা আগতো. ৰাজা অলঙ্কৰণকালে তং মণিং আহৰথাতি আহ. মনুস্সা ‘‘ঠপিতট্ঠানে ন পস্সামা’’তি আৰোচেসুং. ৰাজা অন্তোঘৰচাৰিনো ‘‘মণিং পৰিযেসিত্ৱা দেথা’’তি বন্ধাপেসি. আনন্দত্থেৰো তে দিস্ৱা মণিপটিসামকানং একং উপাযং আচিক্খি. তে ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘পণ্ডিতো থেৰো, থেৰস্স ৱচনং কৰোথা’’তি. পটিসামকমনুস্সা ৰাজঙ্গণে উদকচাটিং ঠপেত্ৱা সাণিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা তে মনুস্সে আহংসু – ‘‘সাটকং পাৰুপিত্ৱা এত্থ গন্ত্ৱা হত্থং ওতাৰেথা’’তি. মণিচোৰো চিন্তেসি – ‘‘ৰাজভণ্ডং ৱিস্সজ্জেতুং ৱা ৱলঞ্জেতুং ৱা ন সক্কা’’তি. সো গেহং গন্ত্ৱা মণিং উপকচ্ছকে ঠপেত্ৱা সাটকং পাৰুপিত্ৱা আগম্ম উদকচাটিযং পক্খিপিত্ৱা পক্কামি. মহাজনে পটিক্কন্তে ৰাজমনুস্সা চাটিযং হত্থং ওতাৰেত্ৱা মণিং দিস্ৱা আহৰিত্ৱা ৰঞ্ঞো অদংসু. ‘‘আনন্দত্থেৰেন কিৰ দস্সিতনযেন মণি দিট্ঠো’’তি মহাজনো কোলাহলং অকাসি. তে ভিক্খূ তং কাৰণং তথাগতস্স আৰোচেন্তা ইমং পৱত্তিং আৰোচেসুং. সত্থা – ‘‘অনচ্ছৰিযং, ভিক্খৱে, যং আনন্দো মনুস্সানং হত্থাৰুড়্হমণিং আহৰাপেয্য, যত্থ পুব্বে পণ্ডিতা অত্তনো ঞাণে ঠত্ৱা অহেতুকপটিসন্ধিযং নিব্বত্তানং তিৰচ্ছানগতানম্পি হত্থাৰুড়্হং ভণ্ডং আহৰাপেত্ৱা ৰঞ্ঞো অদংসূ’’তি ৱত্ৱা –
‘‘উক্কট্ঠে সূৰমিচ্ছন্তি, মন্তীসু অকুতূহলং;
পিযঞ্চ অন্নপানম্হি, অত্থে জাতে চ পণ্ডিত’’ন্তি. (জা. ১.১.৯২) –
মহাসাৰজাতকং কথেসি.
ন তং দড়্হন্তি তং বন্ধনং থিৰন্তি ন কথেন্তি. যদাযসন্তি যং আযসা কতং. সাৰত্তৰত্তাতি সুট্ঠু ৰত্তৰত্তা, সাৰত্তেন ৱা ৰত্তা সাৰত্তৰত্তা, সাৰং ইদন্তি মঞ্ঞনায ৰত্তাতি অত্থো. অপেক্খাতি আলযো নিকন্তি. আহূতি কথেন্তি. ওহাৰিনন্তি চতূসু অপাযেসু আকড্ঢনকং. সিথিলন্তি ন আযসাদিবন্ধনং ৱিয ইৰিযাপথং নিৱাৰেত্ৱা ঠিতং. তেন হি বন্ধনেন বদ্ধা পৰদেসম্পি গচ্ছন্তিযেৱ. দুপ্পমুঞ্চন্তি অঞ্ঞত্ৰ লোকুত্তৰঞাণেন মুঞ্চিতুং অসক্কুণেয্যন্তি. দসমং.
পঠমো ৱগ্গো.