১. পঠমৱগ্গো
১. পঠমকস্সপসুত্তৱণ্ণনা
৮২. দেৱপুত্তসংযুত্তস্স পঠমে দেৱপুত্তোতি দেৱানঞ্হি অঙ্কে নিব্বত্তা পুৰিসা দেৱপুত্তা নাম, ইত্থিযো দেৱধীতৰো নাম হোন্তি. নামৱসেন অপাকটাৱ ‘‘অঞ্ঞতৰা দেৱতা’’তি ৱুচ্চতি, পাকটো ‘‘ইত্থন্নামো দেৱপুত্তো’’তি. তস্মা হেট্ঠা ‘‘অঞ্ঞতৰা দেৱতা’’তি ৱত্ৱা ইধ ‘‘দেৱপুত্তো’’তি ৱুত্তং. অনুসাসন্তি অনুসিট্ঠিং. অযং কিৰ দেৱপুত্তো ভগৱতা সম্বোধিতো সত্তমে ৱস্সে যমকপাটিহাৰিযং কত্ৱা তিদসপুৰে ৱস্সং উপগম্ম অভিধম্মং দেসেন্তেন ঝানৱিভঙ্গে – ‘‘ভিক্খূতি সমঞ্ঞায ভিক্খু, পটিঞ্ঞায ভিক্খূ’’তি (ৱিভ. ৫১০). এৱং ভিক্খুনিদ্দেসং কথিযমানং অস্সোসি. ‘‘এৱং ৱিতক্কেথ, মা এৱং ৱিতক্কযিত্থ, এৱং মনসিকৰোথ, মা এৱং মনসাকত্থ. ইদং পজহথ, ইদং উপসম্পজ্জ ৱিহৰথা’’তি (পাৰা. ১৯). এৱৰূপং পন ভিক্খুওৱাদং ভিক্খুঅনুসাসনং ন অস্সোসি. সো তং সন্ধায – ‘‘ভিক্খুং ভগৱা পকাসেসি, নো চ ভিক্খুনো অনুসাস’’ন্তি আহ.
তেন হীতি যস্মা মযা ভিক্খুনো অনুসিট্ঠি ন পকাসিতাতি ৱদসি, তস্মা. তঞ্ঞেৱেত্থ পটিভাতূতি তুয্হেৱেসা অনুসিট্ঠিপকাসনা উপট্ঠাতূতি. যো হি পঞ্হং কথেতুকামো হোতি, ন চ সক্কোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৱা কথেতুং. যো ৱা ন কথেতুকামো হোতি, সক্কোতি পন কথেতুং. যো ৱা নেৱ কথেতুকামো হোতি, কথেতুং ন চ সক্কোতি. সব্বেসম্পি তেসং ভগৱা পঞ্হং ভাৰং ন কৰোতি. অযং পন দেৱপুত্তো কথেতুকামো চেৱ, সক্কোতি চ কথেতুং. তস্মা তস্সেৱ ভাৰং কৰোন্তো ভগৱা এৱমাহ. সোপি পঞ্হং কথেসি.
তত্থ সুভাসিতস্স সিক্খেথাতি সুভাসিতং সিক্খেয্য, চতুসচ্চনিস্সিতং দসকথাৱত্থুনিস্সিতং সত্ততিংসবোধিপক্খিযনিস্সিতং চতুব্বিধং ৱচীসুচৰিতমেৱ সিক্খেয্য. সমণূপাসনস্স চাতি সমণেহি উপাসিতব্বং সমণূপাসনং নাম অট্ঠতিংসভেদং কম্মট্ঠানং, তম্পি সিক্খেয্য ভাৱেয্যাতি অত্থো. বহুস্সুতানং ৱা ভিক্খূনং উপাসনম্পি সমণূপাসনং. তম্পি ‘কিং, ভন্তে, কুসল’’ন্তিআদিনা পঞ্হপুচ্ছনেন পঞ্ঞাৱুদ্ধত্থং সিক্খেয্য. চিত্তৱূপসমস্স চাতি অট্ঠসমাপত্তিৱসেন চিত্তৱূপসমং সিক্খেয্য. ইতি দেৱপুত্তেন তিস্সো সিক্খা কথিতা হোন্তি. পুৰিমপদেন হি অধিসীলসিক্খা কথিতা, দুতিযপদেন অধিপঞ্ঞাসিক্খা, চিত্তৱূপসমেন অধিচিত্তসিক্খাতি এৱং ইমায গাথায সকলম্পি সাসনং পকাসিতমেৱ হোতি. পঠমং.
২. দুতিযকস্সপসুত্তৱণ্ণনা
৮৩. দুতিযে ঝাযীতি দ্ৱীহি ঝানেহি ঝাযী. ৱিমুত্তচিত্তোতি কম্মট্ঠানৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তচিত্তো. হদযস্সানুপত্তিন্তি অৰহত্তং. লোকস্সাতি সঙ্খাৰলোকস্স. অনিস্সিতোতি তণ্হাদিট্ঠীহি অনিস্সিতো, তণ্হাদিট্ঠিযো ৱা অনিস্সিতো. তদানিসংসোতি অৰহত্তানিসংসো. ইদং ৱুত্তং হোতি – অৰহত্তানিসংসো ভিক্খু অৰহত্তং পত্থেন্তো ঝাযী ভৱেয্য, সুৱিমুত্তচিত্তো ভৱেয্য, লোকস্স উদযব্বযং ঞত্ৱা অনিস্সিতো ভৱেয্য. তন্তিধম্মো পন ইমস্মিং সাসনে পুব্বভাগোতি. দুতিযং.
৩-৪. মাঘসুত্তাদিৱণ্ণনা
৮৪. ততিযে মাঘোতি সক্কস্সেতং নামং. স্ৱেৱ ৱত্তেন অঞ্ঞে অভিভৱিত্ৱা দেৱিস্সৰিযং পত্তোতি ৱত্ৰভূ, ৱত্ৰনামকং ৱা অসুৰং অভিভৱতীতি ৱত্ৰভূ. ততিযং.
৮৫. চতুত্থং ৱুত্তত্থমেৱ. চতুত্থং.
৫. দামলিসুত্তৱণ্ণনা
৮৬. পঞ্চমে ন তেনাসীসতে ভৱন্তি তেন কাৰণেন যং কিঞ্চি ভৱং ন পত্থেতি. আযতপগ্গহো নামেস দেৱপুত্তো, খীণাসৱস্স কিচ্চৱোসানং নত্থি. খীণাসৱেন হি আদিতো অৰহত্তপ্পত্তিযা ৱীৰিযং কতং, অপৰভাগে মযা অৰহত্তং পত্তন্তি মা তুণ্হী ভৱতু, তথেৱ ৱীৰিযং দড়্হং কৰোতু পৰক্কমতূতি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ.
অথ ভগৱা ‘‘অযং দেৱপুত্তো খীণাসৱস্স কিচ্চৱোসানং অকথেন্তো মম সাসনং অনিয্যানিকং কথেতি, কিচ্চৱোসানমস্স কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা নত্থি কিচ্চন্তিআদিমাহ. তীসু কিৰ পিটকেসু অযং গাথা অসংকিণ্ণা. ভগৱতা হি অঞ্ঞত্থ ৱীৰিযস্স দোসো নাম দস্সিতো নত্থি. ইধ পন ইমং দেৱপুত্তং পটিবাহিত্ৱা ‘‘খীণাসৱেন পুব্বভাগে আসৱক্খযত্থায অৰঞ্ঞে ৱসন্তেন কম্মট্ঠানং আদায ৱীৰিযং কতং, অপৰভাগে সচে ইচ্ছতি, কৰোতু, নো চে ইচ্ছতি, যথাসুখং ৱিহৰতূ’’তি খীণাসৱস্স কিচ্চৱোসানদস্সনত্থং এৱমাহ. তত্থ গাধন্তি পতিট্ঠং. পঞ্চমং.
৬. কামদসুত্তৱণ্ণনা
৮৭. ছট্ঠে দুক্কৰন্তি অযং কিৰ দেৱপুত্তো পুব্বযোগাৱচৰো বহলকিলেসতায সপ্পযোগেন কিলেসে ৱিক্খম্ভেন্তো সমণধম্মং কত্ৱা পুব্বূপনিস্সযমন্দতায অৰিযভূমিং অপ্পত্ৱাৱ কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তো. সো ‘‘তথাগতস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা দুক্কৰভাৱং আৰোচেস্সামী’’তি আগন্ত্ৱা এৱমাহ. তত্থ দুক্কৰন্তি দসপি ৱস্সানি…পে… সট্ঠিপি যদেতং একন্তপৰিসুদ্ধস্স সমণধম্মস্স কৰণং নাম, তং দুক্কৰং. সেখাতি সত্ত সেখা. সীলসমাহিতাতি সীলেন সমাহিতা সমুপেতা. ঠিতত্তাতি পতিট্ঠিতসভাৱা. এৱং পুচ্ছিতপঞ্হং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইদানি উপৰিপঞ্হসমুট্ঠাপনত্থং অনগাৰিযুপেতস্সাতিআদিমাহ. তত্থ অনগাৰিযুপেতস্সাতি অনগাৰিযং নিগ্গেহভাৱং উপেতস্স. সত্তভূমিকেপি হি পাসাদে ৱসন্তো ভিক্খু ৱুড্ঢতৰেন আগন্ত্ৱা ‘‘ময্হং ইদং পাপুণাতী’’তি ৱুত্তে পত্তচীৱৰং আদায নিক্খমতেৱ. তস্মা ‘‘অনগাৰিযুপেতো’’তি ৱুচ্চতি. তুট্ঠীতি চতুপচ্চযসন্তোসো. ভাৱনাযাতি চিত্তৱূপসমভাৱনায.
তে ছেত্ৱা মচ্চুনো জালন্তি যে ৰত্তিন্দিৱং ইন্দ্ৰিযূপসমে ৰতা, তে দুস্সমাদহং চিত্তং সমাদহন্তি. যে চ সমাহিতচিত্তা, তে চতুপচ্চযসন্তোসং পূৰেন্তা ন কিলমন্তি. যে সন্তুট্ঠা, তে সীলং পূৰেন্তা ন কিলমন্তি. যে সীলে পতিট্ঠিতা সত্ত সেখা, তে অৰিযা মচ্চুনো জালসঙ্খাতং কিলেসজালং ছিন্দিত্ৱা গচ্ছন্তি. দুগ্গমোতি ‘‘সচ্চমেতং, ভন্তে, যে ইন্দ্ৰিযূপসমে ৰতা, তে দুস্সমাদহং সমাদহন্তি…পে… যে সীলে পতিট্ঠিতা, তে মচ্চুনো জালং ছিন্দিত্ৱা গচ্ছন্তি’’. কিং ন গচ্ছিস্সন্তি? অযং পন দুগ্গমো ভগৱা ৱিসমো মগ্গোতি আহ. তত্থ কিঞ্চাপি অৰিযমগ্গো নেৱ দুগ্গমো ন ৱিসমো, পুব্বভাগপটিপদায পনস্স বহূ পৰিস্সযা হোন্তি. তস্মা এৱং ৱুত্তো. অৱংসিৰাতি ঞাণসিৰেন অধোসিৰা হুত্ৱা পপতন্তি. অৰিযমগ্গং আৰোহিতুং অসমত্থতাযেৱ চ তে অনৰিযমগ্গে পপতন্তীতি চ ৱুচ্চন্তি. অৰিযানং সমো মগ্গোতি স্ৱেৱ মগ্গো অৰিযানং সমো হোতি. ৱিসমে সমাতি ৱিসমেপি সত্তকাযে সমাযেৱ. ছট্ঠং.
৭. পঞ্চালচণ্ডসুত্তৱণ্ণনা
৮৮. সত্তমে সম্বাধেতি নীৱৰণসম্বাধং কামগুণসম্বাধন্তি দ্ৱে সম্বাধা. তেসু ইধ নীৱৰণসম্বাধং অধিপ্পেতং. ওকাসন্তি ঝানস্সেতং নামং. পটিলীননিসভোতি পটিলীনসেট্ঠো. পটিলীনো নাম পহীনমানো ৱুচ্চতি. যথাহ – ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিলীনো হোতি. ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অস্মিমানো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো’’তি (অ. নি. ৪.৩৮; মহানি. ৮৭). পচ্চলত্থংসূতি পটিলভিংসু. সম্মা তেতি যে নিব্বানপত্তিযা সতিং পটিলভিংসু, তে লোকুত্তৰসমাধিনাপি সুসমাহিতাতি মিস্সকজ্ঝানং কথিতং. সত্তমং.
৮. তাযনসুত্তৱণ্ণনা
৮৯. অট্ঠমে পুৰাণতিত্থকৰোতি পুব্বে তিত্থকৰো. এত্থ চ তিত্থং নাম দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো, তিত্থকৰো নাম তাসং উপ্পাদকো সত্থা. সেয্যথিদং নন্দো, ৱচ্ছো, কিসো, সংকিচ্চো. পুৰাণাদযো পন তিত্থিযা নাম. অযং পন দিট্ঠিং উপ্পাদেত্ৱা কথং সগ্গে নিব্বত্তোতি? কম্মৱাদিতায. এস কিৰ উপোসথভত্তাদীনি অদাসি, অনাথানং ৱত্তং পট্ঠপেসি, পতিস্সযে অকাসি, পোক্খৰণিযো খণাপেসি, অঞ্ঞম্পি বহুং কল্যাণং অকাসি. সো তস্স নিস্সন্দেন সগ্গে নিব্বত্তো, সাসনস্স পন নিয্যানিকভাৱং জানাতি. সো তথাগতস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা সাসনানুচ্ছৱিকা ৱীৰিযপ্পটিসংযুত্তা গাথা ৱক্খামীতি আগন্ত্ৱা ছিন্দ সোতন্তিআদিমাহ.
তত্থ ছিন্দাতি অনিযমিতআণত্তি. সোতন্তি তণ্হাসোতং. পৰক্কম্মাতি পৰক্কমিত্ৱা ৱীৰিযং কত্ৱা. কামেতি কিলেসকামেপি ৱত্থুকামেপি. পনুদাতি নীহৰ. একত্তন্তি ঝানং. ইদং ৱুত্তং হোতি – কামে অজহিত্ৱা মুনি ঝানং ন উপপজ্জতি, ন পটিলভতীতি অত্থো. কযিৰা চে কযিৰাথেনন্তি যদি ৱীৰিযং কৰেয্য, কৰেয্যাথ, তং ৱীৰিযং ন ওসক্কেয্য. দড়্হমেনং পৰক্কমেতি দড়্হং এনং কৰেয্য. সিথিলো হি পৰিব্বাজোতি সিথিলগহিতা পব্বজ্জা. ভিয্যো আকিৰতে ৰজন্তি অতিৰেকং উপৰি কিলেসৰজং আকিৰতি. অকতং দুক্কটং সেয্যোতি দুক্কটং অকতমেৱ সেয্যো. যং কিঞ্চীতি ন কেৱলং দুক্কটং কত্ৱা কতসামঞ্ঞমেৱ, অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি সিথিলং কতং এৱৰূপমেৱ হোতি. সংকিলিট্ঠন্তি দুক্কৰকাৰিকৱতং. ইমস্মিং হি সাসনে পচ্চযহেতু সমাদিন্নধুতঙ্গৱতং সংকিলিট্ঠমেৱ. সঙ্কস্সৰন্তি সঙ্কায সৰিতং, ‘‘ইদম্পি ইমিনা কতং ভৱিস্সতি, ইদম্পি ইমিনা’’তি এৱং আসঙ্কিতপৰিসঙ্কিতং. আদিব্ৰহ্মচৰিযিকাতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতা পুব্বপধানভূতা. অট্ঠমং.
৯. চন্দিমসুত্তৱণ্ণনা
৯০. নৱমে চন্দিমাতি চন্দৱিমানৱাসী দেৱপুত্তো. সব্বধীতি সব্বেসু খন্ধআযতনাদীসু. লোকানুকম্পকাতি তুয্হম্পি এতস্সপি তাদিসা এৱ. সন্তৰমানোৱাতি তুৰিতো ৱিয. পমুঞ্চসীতি অতীতত্থে ৱত্তমানৱচনং. নৱমং.
১০. সূৰিযসুত্তৱণ্ণনা
৯১. দসমে সূৰিযোতি সূৰিযৱিমানৱাসী দেৱপুত্তো. অন্ধকাৰেতি চক্খুৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৱাৰণেন অন্ধভাৱকৰণে. ৱিৰোচতীতি ৱেৰোচনো. মণ্ডলীতি মণ্ডলসণ্ঠানো. মা, ৰাহু, গিলী চৰমন্তলিক্খেতি অন্তলিক্খে চৰং সূৰিযং, ৰাহু, মা গিলীতি ৱদতি. কিং পনেস তং গিলতীতি? আম, গিলতি. ৰাহুস্স হি অত্তভাৱো মহা, উচ্চত্তনেন অট্ঠযোজনসতাধিকানি চত্তাৰি যোজনসহস্সানি, বাহন্তৰমস্স দ্ৱাদসযোজনসতানি, বহলত্তেন ছ যোজনসতানি, সীসং নৱ যোজনসতং, নলাটং তিযোজনসতং, ভমুকন্তৰং পণ্ণাসযোজনং, মুখং দ্ৱিযোজনসতং, ঘানং তিযোজনসতং, মুখাধানং তিযোজনসতগম্ভীৰং হত্থতলপাদতলানি পুথুলতো দ্ৱিযোজনসতানি. অঙ্গুলিপব্বানি পণ্ণাস যোজনানি. সো চন্দিমসূৰিযে ৱিৰোচমানে দিস্ৱা ইস্সাপকতো তেসং গমনৱীথিং ওতৰিত্ৱা মুখং ৱিৱৰিত্ৱা তিট্ঠতি. চন্দৱিমানং সূৰিযৱিমানং ৱা তিযোজনসতিকে মহানৰকে পক্খিত্তং ৱিয হোতি. ৱিমানে অধিৱত্থা দেৱতা মৰণভযতজ্জিতা একপ্পহাৰেনেৱ ৱিৰৱন্তি. সো পন ৱিমানং কদাচি হত্থেন ছাদেতি, কদাচি হনুকস্স হেট্ঠা পক্খিপতি, কদাচি জিৱ্হায পৰিমজ্জতি, কদাচি অৱগণ্ডকাৰকং ভুঞ্জন্তো ৱিয কপোলন্তৰে ঠপেতি. ৱেগং পন ৱাৰেতুং ন সক্কোতি. সচে ৱাৰেস্সামীতি গণ্ডকং কত্ৱা তিট্ঠেয্য, মত্থকং তস্স ভিন্দিত্ৱা নিক্খমেয্য, আকড্ঢিত্ৱা ৱা নং ওনমেয্য. তস্মা ৱিমানেন সহেৱ গচ্ছতি. পজং মমন্তি চন্দিমসূৰিযা কিৰ দ্ৱেপি দেৱপুত্তা মহাসমযসুত্তকথনদিৱসে সোতাপত্তিফলং পত্তা. তেন ভগৱা ‘‘পজং মম’’ন্তি আহ, পুত্তো মম এসোতি অত্থো. দসমং.
পঠমো ৱগ্গো.