৮. আনাপানস্সতিসুত্তৱণ্ণনা
১৪৪. এৱং মে সুতন্তি আনাপানস্সতিসুত্তং. তত্থ অঞ্ঞেহি চাতি ঠপেত্ৱা পাড়িযং আগতে দস থেৰে অঞ্ঞেহিপি অভিঞ্ঞাতেহি বহূহি সাৱকেহি সদ্ধিং. তদা কিৰ মহা ভিক্খুসঙ্ঘো অহোসি অপৰিচ্ছিন্নগণনো.
ওৱদন্তি অনুসাসন্তীতি আমিসসঙ্গহেন ধম্মসঙ্গহেন চাতি দ্ৱীহি সঙ্গহেহি সঙ্গণ্হিত্ৱা কম্মট্ঠানোৱাদানুসাসনীহি ওৱদন্তি চ অনুসাসন্তি চ. তে চাতি চকাৰো আগমসন্ধিমত্তং. উড়াৰং পুব্বেনাপৰং ৱিসেসং জানন্তীতি সীলপৰিপূৰণাদিতো পুব্বৱিসেসতো উড়াৰতৰং অপৰং কসিণপৰিকম্মাদিৱিসেসং জানন্তীতি অত্থো.
১৪৫. আৰদ্ধোতি তুট্ঠো. অপ্পত্তস্স পত্তিযাতি অপ্পত্তস্স অৰহত্তস্স পাপুণনত্থং. সেসপদদ্ৱযেপি অযমেৱ অত্থো. কোমুদিং চাতুমাসিনিন্তি পচ্ছিমকত্তিকচাতুমাসপুণ্ণমং. সা হি কুমুদানং অত্থিতায কোমুদী, চতুন্নং ৱস্সিকানং মাসানং পৰিযোসানত্তা চাতুমাসিনীতি ৱুচ্চতি. আগমেস্সামীতি উদিক্খিস্সামি, অজ্জ অপৱাৰেত্ৱা যাৱ সা আগচ্ছতি, তাৱ কত্থচি অগন্ত্ৱা ইধেৱ ৱসিস্সামীতি অত্থো. ইতি ভিক্খূনং পৱাৰণসঙ্গহং অনুজানন্তো এৱমাহ.
পৱাৰণসঙ্গহো নাম ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন দিয্যতি কস্স পনেস দিয্যতি, কস্স ন দিয্যতীতি. অকাৰকস্স তাৱ বালপুথুজ্জনস্স ন দিয্যতি, তথা আৰদ্ধৱিপস্সকস্স চেৱ অৰিযসাৱকস্স চ. যস্স পন সমথো ৱা তৰুণো হোতি ৱিপস্সনা ৱা, তস্স দিয্যতি. ভগৱাপি তদা ভিক্খূনং চিত্তাচাৰং পৰিৱীমংসন্তো সমথৱিপস্সনানং তৰুণভাৱং ঞত্ৱা – ‘‘মযি অজ্জ পৱাৰেন্তে দিসাসু ৱস্সংৱুট্ঠা ভিক্খূ ইধ ওসৰিস্সন্তি. ততো ইমে ভিক্খূ ৱুড্ঢতৰেহি ভিক্খূহি সেনাসনে গহিতে ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং ন সক্খিস্সন্তি. সচেপি চাৰিকং পক্কমিস্সামি, ইমেসং ৱসনট্ঠানং দুল্লভমেৱ ভৱিস্সতি. মযি পন অপৱাৰেন্তে ভিক্খূপি ইমং সাৱত্থিং ন ওসৰিস্সন্তি, অহম্পি চাৰিকং ন পক্কমিস্সামি, এৱং ইমেসং ভিক্খূনং ৱসনট্ঠানং অপলিবুদ্ধং ভৱিস্সতি. তে অত্তনো অত্তনো ৱসনট্ঠানে ফাসু ৱিহৰন্তা সমথৱিপস্সনা থামজাতা কত্ৱা ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং সক্খিস্সন্তী’’তি সো তংদিৱসং অপৱাৰেত্ৱা কত্তিকপুণ্ণমাযং পৱাৰেস্সামীতি ভিক্খূনং পৱাৰণসঙ্গহং অনুজানি. পৱাৰণসঙ্গহস্মিঞ্হি লদ্ধে যস্স নিস্সযপটিপন্নস্স আচৰিযুপজ্ঝাযা পক্কমন্তি, সোপি ‘‘সচে পতিৰূপো নিস্সযদাযকো আগমিস্সতি, তস্স সন্তিকে নিস্সযং গণ্হিস্সামী’’তি যাৱ গিম্হানং পচ্ছিমমাসা ৱসিতুং লভতি. সচেপি সট্ঠিৱস্সা ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, তস্স সেনাসনং গহেতুং ন লভন্তি. অযঞ্চ পন পৱাৰণসঙ্গহো একস্স দিন্নোপি সব্বেসং দিন্নোযেৱ হোতি.
সাৱত্থিং ওসৰন্তীতি ভগৱতা পৱাৰণসঙ্গহো দিন্নোতি সুতসুতট্ঠানেযেৱ যথাসভাৱেন একং মাসং ৱসিত্ৱা কত্তিকপুণ্ণমায উপোসথং কত্ৱা ওসৰন্তে সন্ধায ইদং ৱুত্তং. পুব্বেনাপৰন্তি ইধ তৰুণসমথৱিপস্সনাসু কম্মং কত্ৱা সমথৱিপস্সনা থামজাতা অকংসু, অযং পুব্বে ৱিসেসো নাম. ততো সমাহিতেন চিত্তেন সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা কেচি সোতাপত্তিফলং…পে… কেচি অৰহত্তং সচ্ছিকৰিংসু. অযং অপৰো উড়াৰো ৱিসেসো নাম.
১৪৬. অলন্তি যুত্তং. যোজনগণনানীতি একং যোজনং যোজনমেৱ, দসপি যোজনানি যোজনানেৱ, ততো উদ্ধং যোজনগণনানীতি ৱুচ্চন্তি. ইধ পন যোজনসতম্পি যোজনসহস্সম্পি অধিপ্পেতং. পুটোসেনাপীতি পুটোসং ৱুচ্চতি পাথেয্যং. তং পাথেয্যং গহেত্ৱাপি উপসঙ্কমিতুং যুত্তমেৱাতি অত্থো. ‘‘পুটংসেনা’’তিপি পাঠো, তস্সত্থো – পুটো অংসে অস্সাতি পুটংসো, তেন পুটংসেন, অংসে পাথেয্যপুটং ৱহন্তেনাপীতি ৱুত্তং হোতি.
১৪৭. ইদানি এৱৰূপেহি চৰণেহি সমন্নাগতা এত্থ ভিক্খূ অত্থীতি দস্সেতুং সন্তি, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ চতুন্নং সতিপট্ঠানানন্তিআদীনি তেসং ভিক্খূনং অভিনিৱিট্ঠকম্মট্ঠানদস্সনত্থং ৱুত্তানি. তত্থ সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা লোকিযলোকুত্তৰা কথিতা. তত্ৰ হি যে ভিক্খূ তস্মিং খণে মগ্গং ভাৱেন্তি, তেসং লোকুত্তৰা হোন্তি. আৰদ্ধৱিপস্সকানং লোকিযা. অনিচ্চসঞ্ঞাভাৱনানুযোগন্তি এত্থ সঞ্ঞাসীসেন ৱিপস্সনা কথিতা. যস্মা পনেত্থ আনাপানকম্মট্ঠানৱসেন অভিনিৱিট্ঠাৱ বহূ ভিক্খূ, তস্মা সেসকম্মট্ঠানানি সঙ্খেপেন কথেত্ৱা আনাপানকম্মট্ঠানং ৱিত্থাৰেন কথেন্তো আনাপানস্সতি, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. ইদং পন আনাপানকম্মট্ঠানং সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতং, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱস্স পাড়িত্থো চ ভাৱনানযো চ ৱেদিতব্বো.
১৪৯. কাযঞ্ঞতৰন্তি পথৱীকাযাদীসু চতূসু কাযেসু অঞ্ঞতৰং ৱদামি, ৱাযো কাযং ৱদামীতি অত্থো. অথ ৱা ৰূপাযতনং…পে… কবড়ীকাৰো আহাৰোতি পঞ্চৱীসতি ৰূপকোট্ঠাসা ৰূপকাযো নাম. তেসু আনাপানং ফোট্ঠব্বাযতনে সঙ্গহিতত্তা কাযঞ্ঞতৰং হোতি, তস্মাপি এৱমাহ. তস্মাতিহাতি যস্মা চতূসু কাযেসু অঞ্ঞতৰং ৱাযোকাযং, পঞ্চৱীসতিৰূপকোট্ঠাসে ৱা ৰূপকাযে অঞ্ঞতৰং আনাপানং অনুপস্সতি, তস্মা কাযে কাযানুপস্সীতি অত্থো. এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ৱেদনাঞ্ঞতৰন্তি তীসু ৱেদনাসু অঞ্ঞতৰং, সুখৱেদনং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সাধুকং মনসিকাৰন্তি পীতিপটিসংৱেদিতাদিৱসেন উপ্পন্নং সুন্দৰমনসিকাৰং. কিং পন মনসিকাৰো সুখৱেদনা হোতীতি. ন হোতি, দেসনাসীসং পনেতং. যথেৱ হি ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞাভাৱনানুযোগমনুযুত্তা’’তি এত্থ সঞ্ঞানামেন পঞ্ঞা ৱুত্তা, এৱমিধাপি মনসিকাৰনামেন ৱেদনা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. এতস্মিং চতুক্কে পঠমপদে পীতিসীসেন ৱেদনা ৱুত্তা, দুতিযপদে সুখন্তি সৰূপেনেৱ ৱুত্তা. চিত্তসঙ্খাৰপদদ্ৱযে ‘‘সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চেতসিকা, এতে ধম্মা চিত্তপটিবদ্ধা চিত্তসঙ্খাৰা’’তি (পটি. ম. ১.১৭৪) ৱচনতো ‘‘ৱিতক্কৱিচাৰে ঠপেত্ৱা সব্বেপি চিত্তসম্পযুত্তকা ধম্মা চিত্তসঙ্খাৰে সঙ্গহিতা’’তি ৱচনতো চিত্তসঙ্খাৰনামেন ৱেদনা ৱুত্তা. তং সব্বং মনসিকাৰনামেন সঙ্গহেত্ৱা ইধ ‘‘সাধুকং মনসিকাৰ’’ন্তি আহ.
এৱং সন্তেপি যস্মা এসা ৱেদনা আৰম্মণং ন হোতি, তস্মা ৱেদনানুপস্সনা ন যুজ্জতীতি. নো ন যুজ্জতি, সতিপট্ঠানৱণ্ণনাযম্পি হি ‘‘তংতংসুখাদীনং ৱত্থুং আৰম্মণং কত্ৱা ৱেদনাৱ ৱেদযতি, তং পন ৱেদনাপৱত্তিং উপাদায ‘অহং ৱেদযামী’তি ৱোহাৰমত্তং হোতী’’তি ৱুত্তং. অপিচ পীতিপটিসংৱেদীতিআদীনং অত্থৱণ্ণনাযমেতস্স পৰিহাৰো ৱুত্তোযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং ৱিসুদ্ধিমগ্গে –
‘‘দ্ৱীহাকাৰেহি পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি আৰম্মণতো চ অসম্মোহতো চ. কথং আৰম্মণতো পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি? সপ্পীতিকে দ্ৱে ঝানে সমাপজ্জতি, তস্স সমাপত্তিক্খণে ঝানপটিলাভেন আৰম্মণতো পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি আৰম্মণস্স পটিসংৱিদিতত্তা. কথং অসম্মোহতো (পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি)? সপ্পীতিকে দ্ৱে ঝানে সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ঝানসম্পযুত্তং পীতিং খযতো ৱযতো সম্মসতি, তস্স ৱিপস্সনাক্খণে লক্খণপটিৱেধা অসম্মোহতো পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি. ৱুত্তম্পি চেতং পটিসম্ভিদাযং ‘দীঘং অস্সাসৱসেন চিত্তস্স একগ্গতং অৱিক্খেপং পজানতো সতি উপট্ঠিতা হোতি, তায সতিযা, তেন ঞাণেন সা পীতি পটিসংৱিদিতা হোতী’তি. এতেনেৱ নযেন অৱসেসপদানিপি অত্থতো ৱেদিতব্বানী’’তি.
ইতি যথেৱ ঝানপটিলাভেন আৰম্মণতো পীতিসুখচিত্তসঙ্খাৰা পটিসংৱিদিতা হোন্তি, এৱং ইমিনাপি ঝানসম্পযুত্তেন ৱেদনাসঙ্খাতমনসিকাৰপটিলাভেন আৰম্মণতো ৱেদনা পটিসংৱিদিতা হোতি. তস্মা সুৱুত্তমেতং হোতি ‘‘ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী তস্মিং সমযে ভিক্খু ৱিহৰতী’’তি.
নাহং, ভিক্খৱে, মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্সাতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – যস্মা চিত্তপটিসংৱেদী অস্সসিস্সামীতিআদিনা নযেন পৱত্তো ভিক্খু কিঞ্চাপি অস্সাসপস্সাসনিমিত্তং আৰম্মণং কৰোতি, তস্স পন চিত্তস্স আৰম্মণে সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ উপট্ঠপেত্ৱা পৱত্তনতো চিত্তে চিত্তানুপস্সীযেৱ নামেস হোতি. ন হি মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স আনাপানস্সতিভাৱনা অত্থি. তস্মা আৰম্মণতো চিত্তপটিসংৱিদিতাদিৱসেন চিত্তে চিত্তানুপস্সী তস্মিং সমযে ভিক্খু ৱিহৰতীতি. সো যং তং অভিজ্ঝাদোমনস্সানং পহানং, তং পঞ্ঞায দিস্ৱা সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি এত্থ অভিজ্ঝায কামচ্ছন্দনীৱৰণং, দোমনস্সৱসেন ব্যাপাদনীৱৰণং দস্সিতং. ইদঞ্হি চতুক্কং ৱিপস্সনাৱসেনেৱ ৱুত্তং, ধম্মানুপস্সনা চ নীৱৰণপব্বাদিৱসেন ছব্বিধা হোতি, তস্সা নীৱৰণপব্বং আদি, তস্সপি ইদং নীৱৰণদ্ৱযং আদি, ইতি ধম্মানুপস্সনায আদিং দস্সেতুং ‘‘অভিজ্ঝাদোমনস্সান’’ন্তি আহ. পহানন্তি অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং পজহতীতি এৱং পহানকৰঞাণং অধিপ্পেতং. তং পঞ্ঞায দিস্ৱাতি তং অনিচ্চৱিৰাগনিৰোধপটিনিস্সগ্গাঞাণসঙ্খাতং পহানঞাণং অপৰায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায, তম্পি অপৰাযাতি এৱং ৱিপস্সনাপৰম্পৰং দস্সেতি. অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি যঞ্চ সমথপটিপন্নং অজ্ঝুপেক্খতি, যঞ্চ একতো উপট্ঠানং অজ্ঝুপেক্খতীতি দ্ৱিধা অজ্ঝুপেক্খতি নাম. তত্থ সহজাতানম্পি অজ্ঝুপেক্খনা হোতি আৰম্মণস্সপি অজ্ঝুপেক্খনা, ইধ আৰম্মণঅজ্ঝুপেক্খনা অধিপ্পেতা. তস্মাতিহ, ভিক্খৱেতি যস্মা অনিচ্চানুপস্সী অস্সসিস্সামীতিআদিনা নযেন পৱত্তো ন কেৱলং নীৱৰণাদিধম্মে, অভিজ্ঝাদোমনস্সসীসেন পন ৱুত্তানং ধম্মানং পহানঞাণম্পি পঞ্ঞায দিস্ৱা অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি, তস্মা ‘‘ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী তস্মিং সমযে ভিক্খু ৱিহৰতী’’তি ৱেদিতব্বো.
১৫০. পৱিচিনতীতি অনিচ্চাদিৱসেন পৱিচিনতি. ইতৰং পদদ্ৱযং এতস্সেৱ ৱেৱচনং. নিৰামিসাতি নিক্কিলেসা. পস্সম্ভতীতি কাযিকচেতসিকদৰথপটিপ্পস্সদ্ধিযা কাযোপি চিত্তম্পি পস্সম্ভতি. সমাধিযতীতি সম্মা ঠপিযতি, অপ্পনাপত্তং ৱিয হোতি. অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি সহজাতঅজ্ঝুপেক্খনায অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি.
এৱং চুদ্দসৱিধেন কাযপৰিগ্গাহকস্স ভিক্খুনো তস্মিং কাযে সতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সতিযা সম্পযুত্তং ঞাণং ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, তংসম্পযুত্তমেৱ কাযিকচেতসিকৱীৰিযং ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতি, পস্সদ্ধি, চিত্তেকগ্গতা সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ইমেসং ছন্নং সম্বোজ্ঝঙ্গানং অনোসক্কনঅনতিৱত্তনসঙ্খাতো মজ্ঝত্তাকাৰো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. যথেৱ হি সমপ্পৱত্তেসু অস্সেসু সাৰথিনো ‘‘অযং ওলীযতী’’তি তুদনং ৱা, ‘‘অযং অতিধাৱতী’’তি আকড্ঢনং ৱা নত্থি, কেৱলং এৱং পস্সমানস্স ঠিতাকাৰোৱ হোতি, এৱমেৱ ইমেসং ছন্নং সম্বোজ্ঝঙ্গানং অনোসক্কনঅনতিৱত্তনসঙ্খাতো মজ্ঝত্তাকাৰো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো নাম হোতি. এত্তাৱতা কিং কথিতং? একচিত্তক্খণিকা নানাৰসলক্খণা ৱিপস্সনাসম্বোজ্ঝঙ্গা নাম কথিতা.
১৫২. ৱিৱেকনিস্সিতন্তিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. এত্থ পন আনাপানপৰিগ্গাহিকা সতি লোকিযা হোতি, লোকিযা আনাপানা লোকিযসতিপট্ঠানং পৰিপূৰেন্তি, লোকিযা সতিপট্ঠানা লোকুত্তৰবোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি, লোকুত্তৰা বোজ্ঝঙ্গা ৱিজ্জাৱিমুত্তিফলনিব্বানং পৰিপূৰেন্তি. ইতি লোকিযস্স আগতট্ঠানে লোকিযং কথিতং, লোকুত্তৰস্স আগতট্ঠানে লোকুত্তৰং কথিতন্তি. থেৰো পনাহ ‘‘অঞ্ঞত্থ এৱং হোতি, ইমস্মিং পন সুত্তে লোকুত্তৰং উপৰি আগতং, লোকিযা আনাপানা লোকিযসতিপট্ঠানে পৰিপূৰেন্তি, লোকিযা সতিপট্ঠানা লোকিযে বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি, লোকিযা বোজ্ঝঙ্গা লোকুত্তৰং ৱিজ্জাৱিমুত্তিফলনিব্বানং পৰিপূৰেন্তি, ৱিজ্জাৱিমুত্তিপদেন হি ইধ ৱিজ্জাৱিমুত্তিফলনিব্বানং অধিপ্পেত’’ন্তি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
আনাপানস্সতিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.