৯. মহাপুণ্ণমসুত্তৱণ্ণনা
৮৫. এৱং মে সুতন্তি মহাপুণ্ণমসুত্তং. তত্থ তদহূতি তস্মিং অহু, তস্মিং দিৱসেতি অত্থো. উপৱসন্তি এত্থাতি উপোসথো. উপৱসন্তীতি সীলেন ৱা অনসনেন ৱা উপেতা হুত্ৱা ৱসন্তীতি অত্থো. অযং পনেত্থ অত্থুদ্ধাৰো – ‘‘আযাম, আৱুসো, কপ্পিন, উপোসথং গমিস্সামা’’তিআদীসু হি পাতিমোক্খুদ্দেসো উপোসথো. ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো খো ৱিসাখে উপোসথো উপৱুত্থো’’তিআদীসু (অ. নি. ৮.৫৩) সীলং. ‘‘সুদ্ধস্স ৱে সদা ফগ্গু, সুদ্ধস্সুপোসথো সদা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৭৯) উপৱাসো. ‘‘উপোসথো নাম নাগৰাজা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.২৪৬) পঞ্ঞত্তি. ‘‘ন, ভিক্খৱে, তদহুপোসথে সভিক্খুকা আৱাসা’’তিআদীসু (মহাৱ. ১৮১) উপৱসিতব্বদিৱসো. ইধাপি সোযেৱ অধিপ্পেতো. সো পনেস অট্ঠমীচাতুদ্দসীপন্নৰসীভেদেন তিৱিধো. তস্মা সেসদ্ৱযনিৱাৰণত্থং পন্নৰসেতি ৱুত্তং. তেন ৱুত্তং ‘‘উপৱসন্তি এত্থাতি উপোসথো’’তি. মাসপুণ্ণতায পুণ্ণা সংপুণ্ণাতি পুণ্ণা. মা-ইতি চন্দো ৱুচ্চতি, সো এত্থ পুণ্ণোতি পুণ্ণমা. এৱং পুণ্ণায পুণ্ণমাযাতি ইমস্মিং পদদ্ৱযে অত্থো ৱেদিতব্বো.
দেসন্তি কাৰণং. তেন হি ত্ৱং ভিক্খু সকে আসনে নিসীদিত্ৱা পুচ্ছাতি কস্মা ভগৱা ঠিতস্স অকথেত্ৱা নিসীদাপেসীতি. অযং কিৰ ভিক্খু সট্ঠিমত্তানং পধানিযভিক্খূনং সঙ্ঘত্থেৰো সট্ঠি ভিক্খূ গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱসতি, তে তস্স সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ঘটেন্তি ৱাযমন্তি. মহাভূতানি পৰিগ্গণ্হন্তি উপাদাৰূপানি, নামৰূপপচ্চযলক্খণাৰম্মণিকৱিপস্সনং পৰিগ্গণ্হন্তি. অথ নে আচৰিযুপট্ঠানং আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসিন্নে থেৰো মহাভূতপৰিগ্গহাদীনি পুচ্ছতি. তে সব্বং কথেন্তি, মগ্গফলপঞ্হং পুচ্ছিতা পন কথেতুং ন সক্কোন্তি. অথ থেৰো চিন্তেসি – ‘‘মম সন্তিকে এতেসং ওৱাদস্স পৰিহানি নত্থি, ইমে চ আৰদ্ধৱীৰিযা ৱিহৰন্তি. কুক্কুটস্স পানীযপিৱনকালমত্তম্পি নেসং পমাদকিৰিযা নত্থি. এৱং সন্তেপি মগ্গফলানি নিব্বত্তেতুং ন সক্কোন্তি. অহং ইমেসং অজ্ঝাসযং ন জানামি, বুদ্ধৱেনেয্যা এতে ভৱিস্সন্তি, গহেত্ৱা নে সত্থু সন্তিকং গচ্ছামি, অথ নেসং সত্থা চৰিযৱসেন ধম্মং দেসেস্সতী’’তি, তে ভিক্খূ গহেত্ৱা সত্থু সন্তিকং আগতো.
সত্থাপি সাযন্হসমযে আনন্দত্থেৰেন উপনীতং উদকং আদায সৰীৰং উতুং গণ্হাপেত্ৱা মিগাৰমাতুপাসাদপৰিৱেণে পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসীদি, ভিক্খুসঙ্ঘোপি নং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদি.
তস্মিং সমযে সূৰিযো অত্থঙ্গমেতি, চন্দো উগ্গচ্ছতি, মজ্ঝট্ঠানে চ ভগৱা নিসিন্নো. চন্দস্স পভা নত্থি, সূৰিযস্স পভা নত্থি, চন্দিমসূৰিযানং পভং মক্খেত্ৱা ছব্বণ্ণা যমকবুদ্ধৰস্মিযো ৱিজ্জোতমানা পুঞ্জা পুঞ্জা হুত্ৱা দিসাৱিদিসাসু ধাৱন্তীতি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ৱিত্থাৰেতব্বং. ৱণ্ণভূমি নামেসা, ধম্মকথিকস্সেৱেত্থ থামো পমাণং, যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং কথেতব্বং. দুক্কথিতন্তি ন ৱত্তব্বং. এৱং সন্নিসিন্নায পৰিসায থেৰো উট্ঠহিত্ৱা সত্থাৰং পঞ্হস্স ওকাসং কাৰেসি. ততো ভগৱা – ‘‘সচে ইমস্মিং ঠিতকে পুচ্ছন্তে ‘আচৰিযো নো উট্ঠিতো’তি সেসভিক্খূ উট্ঠহিস্সন্তি, এৱং তথাগতে অগাৰৱো কতো ভৱিস্সতি. অথ নিসিন্নাৱ পুচ্ছিস্সন্তি, আচৰিযে অগাৰৱো কতো ভৱিস্সতি, একগ্গা হুত্ৱা ধম্মদেসনং পটিচ্ছিতুং ন সক্কুণিস্সন্তি. আচৰিযে পন নিসিন্নে তেপি নিসীদিস্সন্তি. ততো একগ্গা ধম্মদেসনং পটিচ্ছিতুং সক্কুণিস্সন্তী’’তি ইমিনা কাৰণেন ভগৱা ঠিতস্স অকথেত্ৱা নিসীদাপেতীতি.
ইমে নু খো, ভন্তেতি ৱিমতিপুচ্ছা ৱিয কথিতা. থেৰো পন পঞ্চক্খন্ধানং উদযব্বযং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা অৰহত্তং পত্তো মহাখীণাসৱো, নত্থি এতস্স ৱিমতি. জানন্তেনপি পন অজানন্তেন ৱিয হুত্ৱা পুচ্ছিতুং ৱট্টতি. সচে হি জানন্তো ৱিয পুচ্ছতি, ‘‘জানাতি অয’’ন্তি তস্স তস্স ৱিস্সজ্জেন্তো একদেসমেৱ কথেতি. অজানন্তেন ৱিয পুচ্ছিতে পন কথেন্তো ইতো চ এত্তো চ কাৰণং আহৰিত্ৱা পাকটং কত্ৱা কথেতি. কোচি পন অজানন্তোপি জানন্তো ৱিয পুচ্ছতি. থেৰো এৱৰূপং ৱচনং কিং কৰিস্সতি, জানন্তোযেৱ পন অজানন্তো ৱিয পুচ্ছতীতি ৱেদিতব্বো.
ছন্দমূলকাতি তণ্হামূলকা. এৱংৰূপো সিযন্তি সচে ওদাতো হোতুকামো, হৰিতালৱণ্ণো ৱা মনোসিলাৱণ্ণো ৱা সিযন্তি পত্থেতি. সচে কাড়ো হোতুকামো, নীলুপ্পলৱণ্ণো ৱা অঞ্জনৱণ্ণো ৱা অতসীপুপ্ফৱণ্ণো ৱা সিযন্তি পত্থেতি. এৱংৱেদনোতি কুসলৱেদনো ৱা সুখৱেদনো ৱা সিযন্তি পত্থেতি. সঞ্ঞাদীসুপি এসেৱ নযো. যস্মা পন অতীতে পত্থনা নাম নত্থি, পত্থেন্তেনাপি চ ন সক্কা তং লদ্ধুং, পচ্চুপ্পন্নেপি ন হোতি, ন হি ওদাতো কাড়ভাৱং পত্থেত্ৱা পচ্চুপ্পন্নে কাড়ো হোতি, ন কাড়ো ৱা ওদাতো, দীঘো ৱা ৰস্সো, ৰস্সো ৱা দীঘো, দানং পন দত্ৱা সীলং ৱা সমাদিযিত্ৱা ‘‘অনাগতে খত্তিযো ৱা হোমি ব্ৰাহ্মণো ৱা’’তি পত্থেন্তস্স পত্থনা সমিজ্ঝতি. তস্মা অনাগতমেৱ গহিতং.
খন্ধাধিৱচনন্তি খন্ধানং খন্ধপণ্ণত্তি কিত্তকেন হোতীতি পুচ্ছতি.
মহাভূতা হেতূতি ‘‘তযো কুসলহেতূ’’তিআদীসু (ধ. স. ১৪৪১) হি হেতুহেতু ৱুত্তো. অৱিজ্জা পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰাদীনং সাধাৰণত্তা সাধাৰণহেতু. কুসলাকুসলং অত্তনো অত্তনো ৱিপাকদানে উত্তমহেতু. ইধ পচ্চযহেতু অধিপ্পেতো. তত্থ পথৱীধাতু মহাভূতং ইতৰেসং তিণ্ণং ভূতানং উপাদাৰূপস্স চ পঞ্ঞাপনায দস্সনত্থায হেতু চেৱ পচ্চযো চ. এৱং সেসেসুপি যোজনা ৱেদিতব্বা.
ফস্সোতি ‘‘ফুট্ঠো, ভিক্খৱে, ৱেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি, ফুট্ঠো চেতেতী’’তি (সং. নি. ৪.৯৩) ৱচনতো ফস্সো তিণ্ণং খন্ধানং পঞ্ঞাপনায হেতু চেৱ পচ্চযো চ. ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধস্সাতি এত্থ পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণেন তাৱ সদ্ধিং গব্ভসেয্যকানং উপৰিমপৰিচ্ছেদেন সমতিংস ৰূপানি সম্পযুত্তা চ তযো খন্ধা উপ্পজ্জন্তি, তং নামৰূপং পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স পঞ্ঞাপনায হেতু চেৱ পচ্চযো চ. চক্খুদ্ৱাৰে চক্খুপসাদো চেৱ ৰূপাৰম্মণঞ্চ ৰূপং, সম্পযুত্তা তযো খন্ধা নামং. তং নামৰূপং চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স পঞ্ঞাপনায হেতু চেৱ পচ্চযো চ. এসেৱ নযো সেসৱিঞ্ঞাণেসু.
৮৭. কথং পন, ভন্তেতি ইদং কিত্তকেন নু খোতি ৱট্টং পুচ্ছন্তো এৱমাহ. সক্কাযদিট্ঠি ন হোতীতি ইদং ৱিৱট্টং পুচ্ছন্তো এৱমাহ.
৮৮. অযং ৰূপে অস্সাদোতি ইমিনা পৰিঞ্ঞাপটিৱেধো চেৱ দুক্খসচ্চঞ্চ কথিতং. অযং ৰূপে আদীনৱোতি ইমিনা পহানপটিৱেধো চেৱ সমুদযসচ্চঞ্চ. ইদং ৰূপে নিস্সৰণন্তি ইমিনা সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধো চেৱ নিৰোধসচ্চঞ্চ. যে ইমেসু তীসু ঠানেসু সম্মাদিট্ঠিআদযো ধম্মা, অযং ভাৱনাপটিৱেধো মগ্গসচ্চং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
৮৯. বহিদ্ধাতি পৰস্স সৱিঞ্ঞাণকে কাযে. সব্বনিমিত্তেসূতি ইমিনা পন অনিন্দ্ৰিযবদ্ধম্পি সঙ্গণ্হাতি. ‘‘সৱিঞ্ঞাণকে কাযে’’তি ৱচনেন ৱা অত্তনো চ পৰস্স চ কাযো গহিতোৱ, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তগ্গহণেন অনিন্দ্ৰিযবদ্ধং গণ্হাতি.
৯০. অনত্তকতানীতি অনত্তনি ঠত্ৱা কতানি. কমত্তানং ফুসিস্সন্তীতি কতৰস্মিং অত্তনি ঠত্ৱা ৱিপাকং দস্সেন্তীতি সস্সতদস্সনং ওক্কমন্তো এৱমাহ. তণ্হাধিপতেয্যেনাতি তণ্হাজেট্ঠকেন. তত্ৰ তত্ৰাতি তেসু তেসু ধম্মেসু. সট্ঠিমত্তানন্তি ইমে ভিক্খূ পকতিকম্মট্ঠানং জহিত্ৱা অঞ্ঞং নৱকম্মট্ঠানং সম্মসন্তা পল্লঙ্কং অভিন্দিত্ৱা তস্মিংযেৱ আসনে অৰহত্তং পাপুণিংসু. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহাপুণ্ণমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.