১. দেৱদহসুত্তৱণ্ণনা

১. এৱং মে সুতন্তি দেৱদহসুত্তং. তত্থ দেৱদহং নামাতি দেৱা ৱুচ্চন্তি ৰাজানো, তত্থ চ সক্যৰাজূনং মঙ্গলপোক্খৰণী অহোসি পাসাদিকা আৰক্খসম্পন্না, সা দেৱানং দহত্তা ‘‘দেৱদহ’’ন্তি পঞ্ঞাযিত্থ. তদুপাদায সোপি নিগমো দেৱদহন্ত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. ভগৱা তং নিগমং নিস্সায লুম্বিনিৱনে ৱিহৰতি. সব্বং তং পুব্বেকতহেতূতি পুব্বে কতকম্মপচ্চযা. ইমিনা কম্মৱেদনঞ্চ কিৰিযৱেদনঞ্চ পটিক্খিপিত্ৱা একং ৱিপাকৱেদনমেৱ সম্পটিচ্ছন্তীতি দস্সেতি. এৱং ৱাদিনো, ভিক্খৱে, নিগণ্ঠাতি ইমিনা পুব্বে অনিযমেত্ৱা ৱুত্তং নিযমেত্ৱা দস্সেতি.

অহুৱম্হেৱ মযন্তি ইদং ভগৱা তেসং অজাননভাৱং জানন্তোৱ কেৱলং কলিসাসনং আৰোপেতুকামো পুচ্ছতি. যে হি ‘‘মযং অহুৱম্হা’’তিপি ন জানন্তি, তে কথং কম্মস্স কতভাৱং ৱা অকতভাৱং ৱা জানিস্সন্তি. উত্তৰিপুচ্ছাযপি এসেৱ নযো.

২. এৱং সন্তেতি চূড়দুক্খক্খন্ধে (ম. নি. ১.১৭৯-১৮০) মহানিগণ্ঠস্স ৱচনে সচ্চে সন্তেতি অত্থো, ইধ পন এত্তকস্স ঠানস্স তুম্হাকং অজাননভাৱে সন্তেতি অত্থো. ন কল্লন্তি ন যুত্তং.

৩. গাড়্হূপলেপনেনাতি বহলূপলেপনেন, পুনপ্পুনং ৱিসৰঞ্জিতেন, ন পন খলিযা লিত্তেন ৱিয. এসনিযাতি এসনিসলাকায অন্তমসো নন্তকৱট্টিযাপি. এসেয্যাতি গম্ভীৰং ৱা উত্তানং ৱাতি ৱীমংসেয্য. অগদঙ্গাৰন্তি ঝামহৰীতকস্স ৱা আমলকস্স ৱা চুণ্ণং. ওদহেয্যাতি পক্খিপেয্য. অৰোগোতিআদি মাগণ্ডিযসুত্তে (ম. নি. ২.২১৩) ৱুত্তমেৱ.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং, সল্লেন ৱিদ্ধস্স হি ৱিদ্ধকালে ৱেদনায পাকটকালো ৱিয ইমেসং ‘‘মযং পুব্বে অহুৱম্হা ৱা নো ৱা, পাপকম্মং অকৰম্হা ৱা নো ৱা, এৱৰূপং ৱা পাপং কৰম্হা’’তি জাননকালো সিযা. ৱণমুখস্স পৰিকন্তনাদীসু চতূসু কালেসু ৱেদনায পাকটকালো ৱিয ‘‘এত্তকং ৱা নো দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকে ৱা নিজ্জিণ্ণে সব্বমেৱ দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৱিস্সতি, সুদ্ধন্তে পতিট্ঠিতা নাম ভৱিস্সামা’’তি জাননকালো সিযা. অপৰভাগে ফাসুভাৱজাননকালো ৱিয দিট্ঠেৱ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায জাননকালো সিযা. এৱমেত্থ একায উপমায তযো অত্থা, চতূহি উপমাহি একো অত্থো পৰিদীপিতো.

৪. ইমে পন ততো একম্পি ন জানন্তি, ৱিৰজ্ঝিত্ৱা গতে সল্লে অৱিদ্ধোৱ ‘‘ৱিদ্ধোসি মযা’’তি পচ্চত্থিকস্স ৱচনপ্পমাণেনেৱ ‘‘ৱিদ্ধোস্মী’’তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা দুক্খপ্পত্তপুৰিসো ৱিয কেৱলং মহানিগণ্ঠস্স ৱচনপ্পমাণেন সব্বমেতং সদ্দহন্তা এৱং সল্লোপমায ভগৱতা নিগ্গহিতা পচ্চাহৰিতুং অসক্কোন্তা যথা নাম দুব্বলো সুনখো মিগং উট্ঠাপেত্ৱা সামিকস্স অভিমুখং কৰিত্ৱা অত্তনা ওসক্কতি, এৱং মহানিগণ্ঠস্স মত্থকে ৱাদং পক্খিপন্তা নিগণ্ঠো, আৱুসোতিআদীমাহংসু.

৫. অথ নে ভগৱা সাচৰিযকে নিগ্গণ্হন্তো পঞ্চ খো ইমেতিআদিমাহ. তত্ৰাযস্মন্তানন্তি তেসু পঞ্চসু ধম্মেসু আযস্মন্তানং. কা অতীতংসে সত্থৰি সদ্ধাতি অতীতংসৱাদিম্হি সত্থৰি কা সদ্ধা. যা অতীতৱাদং সদ্দহন্তানং তুম্হাকং মহানিগণ্ঠস্স সদ্ধা, সা কতমা? কিং ভূতত্থা অভূতত্থা, ভূতৱিপাকা অভূতৱিপাকাতি পুচ্ছতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সহধম্মিকন্তি সহেতুকং সকাৰণং. ৱাদপটিহাৰন্তি পচ্চাগমনকৱাদং. এত্তাৱতা তেসং ‘‘অপনেথ সদ্ধং, সব্বদুব্বলা এসা’’তি সদ্ধাছেদকৱাদং নাম দস্সেতি.

৬. অৱিজ্জা অঞ্ঞাণাতি অৱিজ্জায অঞ্ঞাণেন. সম্মোহাতি সম্মোহেন. ৱিপচ্চেথাতি ৱিপৰীততো সদ্দহথ, ৱিপল্লাসগ্গাহং ৱা গণ্হথাতি অত্থো.

৭. দিট্ঠধম্মৱেদনীযন্তি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ৱিপাকদাযকং. উপক্কমেনাতি পযোগেন. পধানেনাতি ৱীৰিযেন. সম্পৰাযৱেদনীযন্তি দুতিযে ৱা ততিযে ৱা অত্তভাৱে ৱিপাকদাযকং. সুখৱেদনীযন্তি ইট্ঠাৰম্মণৱিপাকদাযকং কুসলকম্মং. ৱিপৰীতং দুক্খৱেদনীযং. পৰিপক্কৱেদনীযন্তি পৰিপক্কে নিপ্ফন্নে অত্তভাৱে ৱেদনীযং, দিট্ঠধম্মৱেদনীযস্সেৱেতং অধিৱচনং. অপৰিপক্কৱেদনীযন্তি অপৰিপক্কে অত্তভাৱে ৱেদনীযং, সম্পৰাযৱেদনীযস্সেৱেতং অধিৱচনং. এৱং সন্তেপি অযমেত্থ ৱিসেসো – যং পঠমৱযে কতং পঠমৱযে ৱা মজ্ঝিমৱযে ৱা পচ্ছিমৱযে ৱা ৱিপাকং দেতি, মজ্ঝিমৱযে কতং মজ্ঝিমৱযে ৱা পচ্ছিমৱযে ৱা ৱিপাকং দেতি, পচ্ছিমৱযে কতং তত্থেৱ ৱিপাকং দেতি, তং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং নাম. যং পন সত্তদিৱসব্ভন্তৰে ৱিপাকং দেতি, তং পৰিপক্কৱেদনীযং নাম. তং কুসলম্পি হোতি অকুসলম্পি.

তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – পুণ্ণো নাম কিৰ দুগ্গতমনুস্সো ৰাজগহে সুমনসেট্ঠিং নিস্সায ৱসতি. তমেনং একদিৱসং নগৰম্হি নক্খত্তে সঙ্ঘুট্ঠে সেট্ঠি আহ – ‘‘সচে অজ্জ কসিস্সসি, দ্ৱে চ গোণে নঙ্গলঞ্চ লভিস্সসি. কিং নক্খত্তং কীড়িস্সসি, কসিস্সসী’’তি. কিং মে নক্খত্তেন, কসিস্সামীতি? তেন হি যে গোণে ইচ্ছসি, তে গহেত্ৱা কসাহীতি. সো কসিতুং গতো. তং দিৱসং সাৰিপুত্তত্থেৰো নিৰোধা ৱুট্ঠায ‘‘কস্স সঙ্গহং কৰোমী’’তি? আৱজ্জন্তো পুণ্ণং দিস্ৱা পত্তচীৱৰং আদায তস্স কসনট্ঠানং গতো. পুণ্ণো কসিং ঠপেত্ৱা থেৰস্স দন্তকট্ঠং দত্ৱা মুখোদকং অদাসি. থেৰো সৰীৰং পটিজগ্গিত্ৱা কম্মন্তস্স অৱিদূৰে নিসীদি ভত্তাভিহাৰং ওলোকেন্তো. অথস্স ভৰিযং ভত্তং আহৰন্তিং দিস্ৱা অন্তৰামগ্গেযেৱ অত্তানং দস্সেসি.

সা সামিকস্স আহটভত্তং থেৰস্স পত্তে পক্খিপিত্ৱা পুন গন্ত্ৱা অঞ্ঞং ভত্তং সম্পাদেত্ৱা দিৱা অগমাসি. পুণ্ণো একৱাৰং কসিত্ৱা নিসীদি. সাপি ভত্তং গহেত্ৱা আগচ্ছন্তী আহ – ‘‘সামি পাতোৱ তে ভত্তং আহৰিযিত্থ, অন্তৰামগ্গে পন সাৰিপুত্তত্থেৰং দিস্ৱা তং তস্স দত্ৱা অঞ্ঞং পচিত্ৱা আহৰন্তিযা মে উস্সূৰো জাতো, মা কুজ্ঝি সামী’’তি. ভদ্দকং তে ভদ্দে কতং, মযা থেৰস্স পাতোৱ দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্নং, অম্হাকংযেৱানেন পিণ্ডপাতোপি পৰিভুত্তো, অজ্জ থেৰেন কতসমণধম্মস্স মযং ভাগিনো জাতাতি চিত্তং পসাদেসি. একৱাৰং কসিতট্ঠানং সুৱণ্ণমেৱ অহোসি. সো ভুঞ্জিত্ৱা কসিতট্ঠানং ওলোকেন্তো ৱিজ্জোতমানং দিস্ৱা উট্ঠায যট্ঠিযা পহৰিত্ৱা ৰত্তসুৱণ্ণভাৱং জানিত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো অকথেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন সক্কা’’তি গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা তং সব্বং সকটেহি আহৰাপেত্ৱা ৰাজঙ্গণে ৰাসিং কাৰেত্ৱা ‘‘কস্সিমস্মিং নগৰে এত্তকং সুৱণ্ণং অত্থী’’তি পুচ্ছি. কস্সচি নত্থীতি চ ৱুত্তে সেট্ঠিট্ঠানমস্স অদাসি. সো পুণ্ণসেট্ঠি নাম জাতো.

অপৰম্পি ৱত্থু – তস্মিংযেৱ ৰাজগহে কাড়ৱেড়িযো নাম দুগ্গতো অত্থি. তস্স ভৰিযা পণ্ণম্বিলযাগুং পচি. মহাকস্সপত্থেৰো নিৰোধা ৱুট্ঠায ‘‘কস্স সঙ্গহং কৰোমী’’তি আৱজ্জন্তো তং দিস্ৱা গন্ত্ৱা গেহদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. সা পত্তং গহেত্ৱা সব্বং তত্থ পক্খিপিত্ৱা থেৰস্স অদাসি, থেৰো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থু উপনামেসি. সত্থা অত্তনো যাপনমত্তং গণ্হি, সেসং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং পহোসি. কাড়ৱড়িযোপি তং ঠানং পত্তো চূড়কং লভি. মহাকস্সপো সত্থাৰং কাড়ৱড়িযস্স ৱিপাকং পুচ্ছি. সত্থা ‘‘ইতো সত্তমে দিৱসে সেট্ঠিচ্ছত্তং লভিস্সতী’’তি আহ. কাড়ৱড়িযো তং কথং সুত্ৱা গন্ত্ৱা ভৰিযায আৰোচেসি.

তদা চ ৰাজা নগৰং অনুসঞ্চৰন্তো বহিনগৰে জীৱসূলে নিসিন্নং পুৰিসং অদ্দস. পুৰিসো ৰাজানং দিস্ৱা উচ্চাসদ্দং অকাসি ‘‘তুম্হাকং মে ভুঞ্জনভত্তং পহিণথ দেৱা’’তি. ৰাজা ‘‘পেসেস্সামী’’তি ৱত্ৱা সাযমাসভত্তে উপনীতে সৰিত্ৱা ‘‘ইমং হৰিতুং সমত্থং জানাথা’’তি আহ, নগৰে সহস্সভণ্ডিকং চাৰেসুং. ততিযৱাৰে কাড়ৱড়িযস্স ভৰিযা অগ্গহেসি. অথ নং ৰঞ্ঞো দস্সেসুং, সা পুৰিসৱেসং গহেত্ৱা পঞ্চাৱুধসন্নদ্ধা ভত্তপাতিং গহেত্ৱা নগৰা নিক্খমি. বহিনগৰে তালে অধিৱত্থো দীঘতালো নাম যক্খো তং ৰুক্খমূলেন গচ্ছন্তিং দিস্ৱা ‘‘তিট্ঠ তিট্ঠ ভক্খোসি মে’’তি আহ. নাহং তৱ ভক্খো, ৰাজদূতো অহন্তি. কত্থ গচ্ছসীতি. জীৱসূলে নিসিন্নস্স পুৰিসস্স সন্তিকন্তি. মমপি একং সাসনং হৰিতুং সক্খিস্সসীতি. আম সক্খিস্সামীতি. ‘‘দীঘতালস্স ভৰিযা সুমনদেৱৰাজধীতা কাড়ী পুত্তং ৱিজাতা’’তি আৰোচেয্যাসি. ইমস্মিং তালমূলে সত্ত নিধিকুম্ভিযো অত্থি, তা ত্ৱং গণ্হেয্যাসীতি. সা ‘‘দীঘতালস্স ভৰিযা সুমনদেৱৰাজধীতা কাড়ী পুত্তং ৱিজাতা’’তি উগ্ঘোসেন্তী অগমাসি.

সুমনদেৱো যক্খসমাগমে নিসিন্নো সুত্ৱা ‘‘একো মনুস্সো অম্হাকং পিযপৱত্তিং আহৰতি, পক্কোসথ ন’’ন্তি সাসনং সুত্ৱা পসন্নো ‘‘ইমস্স ৰুক্খস্স পৰিমণ্ডলচ্ছাযায ফৰণট্ঠানে নিধিকুম্ভিযো তুয্হং দম্মী’’তি আহ. জীৱসূলে নিসিন্নপুৰিসো ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা মুখপুঞ্ছনকালে ইত্থিফস্সোতি ঞত্ৱা চূড়ায ডংসি, সা অসিনা অত্তনো চূড়ং ছিন্দিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকংযেৱ গতা. ৰাজা ভত্তভোজিতভাৱো কথং জানিতব্বোতি? চূড়সঞ্ঞাযাতি ৱত্ৱা ৰঞ্ঞো আচিক্খিত্ৱা তং ধনং আহৰাপেসি. ৰাজা অঞ্ঞস্স এত্তকং ধনং নাম অত্থীতি. নত্থি দেৱাতি. ৰাজা তস্সা পতিং তস্মিং নগৰে ধনসেট্ঠিং অকাসি. মল্লিকাযপি দেৱিযা ৱত্থু কথেতব্বং. ইমানি তাৱ কুসলকম্মে ৱত্থূনি.

নন্দমাণৱকো পন উপ্পলৱণ্ণায থেৰিযা ৱিপ্পটিপজ্জি, তস্স মঞ্চতো উট্ঠায নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তস্স মহাপথৱী ভিজ্জিত্ৱা ওকাসমদাসি, তত্থেৱ মহানৰকং পৱিট্ঠো. নন্দোপি গোঘাতকো পণ্ণাস ৱস্সানি গোঘাতককম্মং কত্ৱা একদিৱসং ভোজনকালে মংসং অলভন্তো একস্স জীৱমানকগোণস্স জিৱ্হং ছিন্দিত্ৱা অঙ্গাৰেসু পচাপেত্ৱা খাদিতুং আৰদ্ধো. অথস্স জিৱ্হা মূলে ছিজ্জিত্ৱা ভত্তপাতিযংযেৱ পতিতা, সো ৱিৰৱন্তো কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তি. নন্দোপি যক্খো অঞ্ঞেন যক্খেন সদ্ধিং আকাসেন গচ্ছন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰং নৱোৰোপিতেহি কেসেহি ৰত্তিভাগে অব্ভোকাসে নিসিন্নং দিস্ৱা সীসে পহৰিতুকামো ইতৰস্স যক্খস্স আৰোচেত্ৱা তেন ৱাৰিযমানোপি পহাৰং দত্ৱা ডয্হামি ডয্হামীতি ৱিৰৱন্তো তস্মিংযেৱ ঠানে ভূমিং পৱিসিত্ৱা মহানিৰযে নিব্বত্তোতি ইমানি অকুসলকম্মে ৱত্থূনি.

যং পন অন্তমসো মৰণসন্তিকেপি কতং কম্মং ভৱন্তৰে ৱিপাকং দেতি, তং সব্বং সম্পৰাযৱেদনীযং নাম. তত্থ যো অপৰিহীনস্স ঝানস্স ৱিপাকো নিব্বত্তিস্সতি, সো ইধ নিব্বত্তিতৱিপাকোতি ৱুত্তো. তস্স মূলভূতং কম্মং নেৱ দিট্ঠধম্মৱেদনীযং ন সম্পৰাযৱেদনীযন্তি, ন ৱিচাৰিতং, কিঞ্চাপি ন ৱিচাৰিতং, সম্পৰাযৱেদনীযমেৱ পনেতন্তি ৱেদিতব্বং. যো পঠমমগ্গাদীনং ভৱন্তৰে ফলসমাপত্তিৱিপাকো, সো ইধ নিব্বত্তিতগুণোত্ৱেৱ ৱুত্তো. কিঞ্চাপি এৱং ৱুত্তো, মগ্গকম্মং পন পৰিপক্কৱেদনীযন্তি ৱেদিতব্বং. মগ্গচেতনাযেৱ হি সব্বলহুং ফলদাযিকা অনন্তৰফলত্তাতি.

৮. বহুৱেদনীযন্তি সঞ্ঞাভৱূপগং. অপ্পৱেদনীযন্তি অসঞ্ঞাভৱূপগং. সৱেদনীযন্তি সৱিপাকং কম্মং. অৱেদনীযন্তি অৱিপাকং কম্মং. এৱং সন্তেতি ইমেসং দিট্ঠধম্মৱেদনীযাদীনং কম্মানং উপক্কমেন সম্পৰাযৱেদনীযাদি ভাৱকাৰণস্স অলাভে সতি. অফলোতি নিপ্ফলো নিৰত্থকোতি. এত্তাৱতা অনিয্যানিকসাসনে পযোগস্স অফলতং দস্সেত্ৱা পধানচ্ছেদকৱাদো নাম দস্সিতোতি ৱেদিতব্বো. সহধম্মিকা ৱাদানুৱাদাতি পৰেহি ৱুত্তকাৰণেন সকাৰণা হুত্ৱা নিগণ্ঠানং ৱাদা চ অনুৱাদা চ. গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছন্তীতি ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতব্বং কাৰণং আগচ্ছন্তি. ‘‘ৱাদানুপ্পত্তা গাৰয্হট্ঠানা’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – পৰেহি ৱুত্তেন কাৰণেন সকাৰণা নিগণ্ঠানং ৱাদং অনুপ্পত্তা তং ৱাদং সোসেন্তা মিলাপেন্তা দুক্কটকম্মকাৰিনোতিআদযো দস গাৰয্হট্ঠানা আগচ্ছন্তি.

৯. সঙ্গতিভাৱহেতূতি নিযতিভাৱকাৰণা. পাপসঙ্গতিকাতি পাপনিযতিনো. অভিজাতিহেতূতি ছড়ভিজাতিহেতু.

১০. এৱং নিগণ্ঠানং উপক্কমস্স অফলতং দস্সেত্ৱা ইদানি নিয্যানিকসাসনে উপক্কমস্স ৱীৰিযস্স চ সফলতং দস্সেতুং কথঞ্চ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অনদ্ধভূতন্তি অনধিভূতং. দুক্খেন অনধিভূতো নাম মনুস্সত্তভাৱো ৱুচ্চতি, ন তং অদ্ধভাৱেতি নাভিভৱতীতি অত্থো. তম্পি নানপ্পকাৰায দুক্কৰকাৰিকায পযোজেন্তো দুক্খেন অদ্ধভাৱেতি নাম. যে পন সাসনে পব্বজিত্ৱা আৰঞ্ঞকা ৱা হোন্তি ৰুক্খমূলিকাদযো ৱা, তে দুক্খেন ন অদ্ধভাৱেন্তি নাম. নিয্যানিকসাসনস্মিঞ্হি ৱীৰিযং সম্মাৱাযামো নাম হোতি.

থেৰো পনাহ – যো ইস্সৰকুলে নিব্বত্তো সত্তৱস্সিকো হুত্ৱা অলঙ্কতপ্পটিযত্তো পিতুঅঙ্কে নিসিন্নো ঘৰে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা নিসিন্নেন ভিক্খুসঙ্ঘেন অনুমোদনায কৰিযমানায তিস্সো সম্পত্তিযো দস্সেত্ৱা সচ্চেসু পকাসিতেসু অৰহত্তং পাপুণাতি, মাতাপিতূহি ৱা ‘‘পব্বজিস্সসি তাতা’’তি ৱুত্তো ‘‘আম পব্বজিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ন্হাপেত্ৱা অলঙ্কৰিত্ৱা ৱিহাৰং নীতো তচপঞ্চকং উগ্গণ্হিত্ৱা নিসিন্নো কেসেসু ওহাৰিযমানেসু খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তং পাপুণাতি, নৱপব্বজিতো ৱা পন মনোসিলাতেলমক্খিতেন সীসেন পুনদিৱসে মাতাপিতূহি পেসিতং কাজভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱিহাৰে নিসিন্নোৱ অৰহত্তং পাপুণাতি, অযং ন দুক্খেন অত্তানং অদ্ধভাৱেতি নাম. অযং পন উক্কট্ঠসক্কাৰো. যো দাসিকুচ্ছিযং নিব্বত্তো অন্তমসো ৰজতমুদ্দিকম্পি পিড়ন্ধিত্ৱা গোৰকপিযঙ্গুমত্তেনাপি সৰীৰং ৱিলিম্পেত্ৱা ‘‘পব্বাজেথ ন’’ন্তি নীতো খুৰগ্গে ৱা পুনদিৱসে ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, অযম্পি ন অনদ্ধভূতং অত্তানং দুক্খেন অদ্ধভাৱেতি নাম.

ধম্মিকং সুখং নাম সঙ্ঘতো ৱা গণতো ৱা উপ্পন্নং চতুপচ্চযসুখং. অনধিমুচ্ছিতোতি তণ্হামুচ্ছনায অমুচ্ছিতো. ধম্মিকঞ্হি সুখং ন পৰিচ্চজামীতি ন তত্থ গেধো কাতব্বো. সঙ্ঘতো হি উপ্পন্নং সলাকভত্তং ৱা ৱস্সাৱাসিকং ৱা ‘‘ইদমত্থং এত’’ন্তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা সঙ্ঘমজ্ঝে ভিক্খূনং অন্তৰে পৰিভুঞ্জন্তো পত্তন্তৰে পদুমং ৱিয সীলসমাধিৱিপস্সনামগ্গফলেহি ৱড্ঢতি. ইমস্সাতি পচ্চুপ্পন্নানং পঞ্চন্নং খন্ধানং মূলভূতস্স. দুক্খনিদানস্সাতি তণ্হায. সা হি পঞ্চক্খন্ধদুক্খস্স নিদানং. সঙ্খাৰং পদহতোতি সম্পযোগৱীৰিযং কৰোন্তস্স. ৱিৰাগো হোতীতি মগ্গেন ৱিৰাগো হোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘সঙ্খাৰপধানেন মে ইমস্স দুক্খনিদানস্স ৱিৰাগো হোতী’’তি এৱং পজানাতীতি ইমিনা সুখাপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা কথিতা. দুতিযৱাৰেন তস্স সম্পযোগৱীৰিযস্স মজ্ঝত্ততাকাৰো কথিতো. সো যস্স হি খ্ৱাস্সাতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো – সো পুগ্গলো যস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খাৰপধানেন ৱিৰাগো হোতি, সঙ্খাৰং তত্থ পদহতি, মগ্গপধানেন পদহতি. যস্স পন দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৱেন্তস্স ৱিৰাগো হোতি, উপেক্খং তত্থ ভাৱেতি, মগ্গভাৱনায ভাৱেতি. তস্সাতি তস্স পুগ্গলস্স.

১১. পটিবদ্ধচিত্তোতি ছন্দৰাগেন বদ্ধচিত্তো. তিব্বচ্ছন্দোতি বহলচ্ছন্দো. তিব্বাপেক্খোতি বহলপত্থনো. সন্তিট্ঠন্তিন্তি একতো তিট্ঠন্তিং. সঞ্জগ্ঘন্তিন্তি মহাহসিতং হসমানং. সংহসন্তিন্তি সিতং কুৰুমানং.

এৱমেৱ খো, ভিক্খৱেতি এত্থ ইদং ওপম্মৱিভাৱনং – একো হি পুৰিসো একিস্সা ইত্থিযা সাৰত্তো ঘাসচ্ছাদনমালালঙ্কাৰাদীনি দত্ৱা ঘৰে ৱাসেতি. সা তং অতিচৰিত্ৱা অঞ্ঞং সেৱতি. সো ‘‘নূন অহং অস্সা অনুৰূপং সক্কাৰং ন কৰোমী’’তি সক্কাৰং ৱড্ঢেসি. সা ভিয্যোসোমত্তায অতিচৰতিযেৱ. সো – ‘‘অযং সক্কৰিযমানাপি অতিচৰতেৱ, ঘৰে মে ৱসমানা অনত্থম্পি কৰেয্য, নীহৰামি ন’’ন্তি পৰিসমজ্ঝে অলংৱচনীযং কত্ৱা ‘‘মা পুন গেহং পাৱিসী’’তি ৱিস্সজ্জেসি. সা কেনচি উপাযেন তেন সদ্ধিং সন্থৱং কাতুং অসক্কোন্তী নটনচ্চকাদীহি সদ্ধিং ৱিচৰতি. তস্স পুৰিসস্স তং দিস্ৱা নেৱ উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, সোমনস্সং পন উপ্পজ্জতি.

তত্থ পুৰিসস্স ইত্থিযা সাৰত্তকালো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো অত্তভাৱে আলযো. ঘাসচ্ছাদনাদীনি দত্ৱা ঘৰে ৱসাপনকালো ৱিয অত্তভাৱস্স পটিজগ্গনকালো. তস্সা অতিচৰণকালো ৱিয জগ্গিযমানস্সেৱ অত্তভাৱস্স পিত্তপকোপাদীনং ৱসেন সাবাধতা. ‘‘অত্তনো অনুৰূপং সক্কাৰং অলভন্তী অতিচৰতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা সক্কাৰৱড্ঢনং ৱিয ‘‘ভেসজ্জং অলভন্তো এৱং হোতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা ভেসজ্জকৰণকালো. সক্কাৰে ৱড্ঢিতেপি পুন অতিচৰণং ৱিয পিত্তাদীসু একস্স ভেসজ্জে কৰিযমানে সেসানং পকোপৱসেন পুন সাবাধতা. পৰিসমজ্ঝে অলংৱচনীযং কত্ৱা গেহা নিক্কড্ঢনং ৱিয ‘‘ইদানি তে নাহং দাসো ন কম্মকৰো, অনমতগ্গে সংসাৰে তংযেৱ উপট্ঠহন্তো ৱিচৰিং, কো মে তযা অত্থো, ছিজ্জ ৱা ভিজ্জ ৱা’’তি তস্মিং অনপেক্খতং আপজ্জিত্ৱা ৱীৰিযং থিৰং কত্ৱা মগ্গেন কিলেসসমুগ্ঘাতনং. নটনচ্চকাদীহি নচ্চমানং ৱিচৰন্তিং দিস্ৱা যথা তস্স পুৰিসস্স দোমনস্সং ন উপ্পজ্জতি, সোমনস্সমেৱ উপ্পজ্জতি, এৱমেৱ ইমস্স ভিক্খুনো অৰহত্তং পত্তস্স পিত্তপকোপাদীনং ৱসেন আবাধিকং অত্তভাৱং দিস্ৱা দোমনস্সং ন উপ্পজ্জতি, ‘‘মুচ্চিস্সামি ৱত খন্ধপৰিহাৰদুক্খতো’’তি সোমনস্সমেৱ উপ্পজ্জতীতি. অযং পন উপমা ‘‘পটিবদ্ধচিত্তস্স দোমনস্সং উপ্পজ্জতি, অপ্পটিবদ্ধচিত্তস্স নত্থেতন্তি ঞত্ৱা ইত্থিযা ছন্দৰাগং পজহতি, এৱমযং ভিক্খু সঙ্খাৰং ৱা পদহন্তস্স উপেক্খং ৱা ভাৱেন্তস্স দুক্খনিদানং পহীযতি, নো অঞ্ঞথাতি ঞত্ৱা তদুভযং সম্পাদেন্তো দুক্খনিদানং পজহতী’’তি এতমত্থং ৱিভাৱেতুং আগতাতি ৱেদিতব্বা.

১২. যথা সুখং খো মে ৱিহৰতোতি যেন সুখেন ৱিহৰিতুং ইচ্ছামি তেন, মে ৱিহৰতো. পদহতোতি পেসেন্তস্স. এত্থ চ যস্স সুখা পটিপদা অসপ্পাযা, সুখুমচীৱৰানি ধাৰেন্তস্স পাসাদিকে সেনাসনে ৱসন্তস্স চিত্তং ৱিক্খিপতি, দুক্খা পটিপদা সপ্পাযা, ছিন্নভিন্নানি থূলচীৱৰানি ধাৰেন্তস্স সুসানৰুক্খমূলাদীসু ৱসন্তস্স চিত্তং একগ্গং হোতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং, উসুকাৰো ৱিয হি জাতিজৰামৰণভীতো যোগী দট্ঠব্বো, ৱঙ্ককুটিলজিম্হতেজনং ৱিয ৱঙ্ককুটিলজিম্হচিত্তং, দ্ৱে অলাতা ৱিয কাযিকচেতসিকৱীৰিযং, তেজনং উজুং কৰোন্তস্স কঞ্জিকতেলং ৱিয সদ্ধা, নমনদণ্ডকো ৱিয লোকুত্তৰমগ্গো, উস্সুকাৰস্স ৱঙ্ককুটিলজিম্হতেজনং কঞ্জিকতেলেন সিনেহেত্ৱা অলাতেসু তাপেত্ৱা নমনদণ্ডকেন উজুকৰণং ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো ৱঙ্ককুটিলজিম্হচিত্তং সদ্ধায সিনেহেত্ৱা কাযিকচেতসিকৱীৰিযেন তাপেত্ৱা লোকুত্তৰমগ্গেন উজুকৰণং, উসুকাৰস্সেৱ এৱং উজুকতেন তেজনেন সপত্তং ৱিজ্ঝিত্ৱা সম্পত্তিঅনুভৱনং ৱিয ইমস্স যোগিনো তথা উজুকতেন চিত্তেন কিলেসগণং ৱিজ্ঝিত্ৱা পাসাদিকে সেনাসনে নিৰোধৱৰতলগতস্স ফলসমাপত্তিসুখানুভৱনং দট্ঠব্বং. ইধ তথাগতো সুখাপটিপদাখিপ্পাভিঞ্ঞভিক্খুনো, দুক্খাপটিপদাদন্ধাভিঞ্ঞভিক্খুনো চ পটিপত্তিযো কথিতা, ইতৰেসং দ্ৱিন্নং ন কথিতা, তা কথেতুং ইমং দেসনং আৰভি. ইমাসু ৱা দ্ৱীসু কথিতাসু ইতৰাপি কথিতাৱ হোন্তি, আগমনীযপটিপদা পন ন কথিতা, তং কথেতুং ইমং দেসনং আৰভি. সহাগমনীযাপি ৱা পটিপদা কথিতাৱ, অদস্সিতং পন একং বুদ্ধুপ্পাদং দস্সেত্ৱা একস্স কুলপুত্তস্স নিক্খমনদেসনং অৰহত্তেন ৱিনিৱট্টেস্সামীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

দেৱদহসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.