২. পঞ্চত্তযসুত্তৱণ্ণনা

২১. এৱং মে সুতন্তি পঞ্চত্তযসুত্তং. তত্থ একেতি একচ্চে. সমণব্ৰাহ্মণাতি পৰিব্বজুপগতভাৱেন সমণা জাতিযা ব্ৰাহ্মণা, লোকেন ৱা সমণাতি চ ব্ৰাহ্মণাতি চ এৱং সম্মতা. অপৰন্তং কপ্পেত্ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা গণ্হন্তীতি অপৰন্তকপ্পিকা. অপৰন্তকপ্পো ৱা এতেসং অত্থীতিপি অপৰন্তকপ্পিকা. এত্থ চ অন্তোতি ‘‘সক্কাযো খো, আৱুসো, একো অন্তো’’তিআদীসু (অ. নি. ৬.৬১) ৱিয ইধ কোট্ঠাসো অধিপ্পেতো. কপ্পোতি তণ্হাদিট্ঠিযো. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘কপ্পোতি উদ্দানতো দ্ৱে কপ্পা তণ্হাকপ্পো চ দিট্ঠিকপ্পো চা’’তি. তস্মা তণ্হাদিট্ঠিৱসেন অনাগতং খন্ধকোট্ঠাসং কপ্পেত্ৱা ঠিতাতি অপৰন্তকপ্পিকাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তেসং এৱং অপৰন্তং কপ্পেত্ৱা ঠিতানং পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনৱসেন অপৰন্তমেৱ অনুগতা দিট্ঠীতি অপৰন্তানুদিট্ঠিনো. তে এৱংদিট্ঠিনো তং অপৰন্তং আৰব্ভ আগম্ম পটিচ্চ অঞ্ঞম্পি জনং দিট্ঠিগতিকং কৰোন্তা অনেকৱিহিতানি অধিৱুত্তিপদানি অভিৱদন্তি. অনেকৱিহিতানীতি অনেকৱিধানি. অধিৱুত্তিপদানীতি অধিৱচনপদানি. অথ ৱা ভূতমত্থং অধিভৱিত্ৱা যথাসভাৱতো অগ্গহেত্ৱা ৱত্তনতো অধিৱুত্তিযোতি দিট্ঠিযো ৱুচ্চন্তি, অধিৱুত্তীনং পদানি অধিৱুত্তিপদানি, দিট্ঠিদীপকানি ৱচনানীতি অত্থো.

সঞ্ঞীতি সঞ্ঞাসমঙ্গী. অৰোগোতি নিচ্চো. ইত্থেকেতি ইত্থং একে, এৱমেকেতি অত্থো. ইমিনা সোড়স সঞ্ঞীৱাদা কথিতা, অসঞ্ঞীতি ইমিনা অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা, নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ইমিনা অট্ঠ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা, সতো ৱা পন সত্তস্সাতি ইমিনা সত্ত উচ্ছেদৱাদা. তত্থ সতোতি ৱিজ্জমানস্স. উচ্ছেদন্তি উপচ্ছেদং. ৱিনাসন্তি অদস্সনং. ৱিভৱন্তি ভৱৱিগমং. সব্বানেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানেৱ. দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৱাতি ইমিনা পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদা কথিতা. তত্থ দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খধম্মো ৱুচ্চতি, তত্থ তত্থ পটিলদ্ধঅত্তভাৱস্সেতং অধিৱচনং. দিট্ঠধম্মে নিব্বানং দিট্ঠধম্মনিব্বানং, ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে দুক্খৱূপসমন্তি অত্থো. সন্তং ৱাতি সঞ্ঞীতিআদিৱসেন তীহাকাৰেহি সন্তং. তীণি হোন্তীতি সঞ্ঞী অত্তাতিআদীনি সন্তঅত্তৱসেন একং, ইতৰানি দ্ৱেতি এৱং তীণি.

২২. ৰূপিং ৱাতি কৰজৰূপেন ৱা কসিণৰূপেন ৱা ৰূপিং. তত্থ লাভী কসিণৰূপং অত্তাতি গণ্হাতি, তক্কী উভোপি ৰূপানি গণ্হাতিযেৱ. অৰূপিন্তি অৰূপসমাপত্তিনিমিত্তং ৱা, ঠপেত্ৱা সঞ্ঞাক্খন্ধং সেসঅৰূপধম্মে ৱা অত্তাতি পঞ্ঞপেন্তা লাভিনোপি তক্কিকাপি এৱং পঞ্ঞপেন্তি. ততিযদিট্ঠি পন মিস্সকগাহৱসেন পৱত্তা, চতুত্থা তক্কগাহেনেৱ. দুতিযচতুক্কে পঠমদিট্ঠি সমাপন্নকৱাৰেন কথিতা, দুতিযদিট্ঠি অসমাপন্নকৱাৰেন, ততিযদিট্ঠি সুপ্পমত্তেন ৱা সৰাৱমত্তেন ৱা কসিণপৰিকম্মৱসেন, চতুত্থদিট্ঠি ৱিপুলকসিণৱসেন কথিতাতি ৱেদিতব্বা.

এতং ৱা পনেকেসং উপাতিৱত্ততন্তি সঞ্ঞীতিপদেন সঙ্খেপতো ৱুত্তং সঞ্ঞাসত্তকং অতিক্কন্তানন্তি অত্থো. অপৰে অট্ঠকন্তি ৱদন্তি. তদুভযং পৰতো আৱিভৱিস্সতি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – কেচি হি এতা সত্ত ৱা অট্ঠ ৱা সঞ্ঞা সমতিক্কমিতুং সক্কোন্তি, কেচি পন ন সক্কোন্তি. তত্থ যে সক্কোন্তি, তেৱ গহিতা. তেসং পন একেসং উপাতিৱত্ততং অতিক্কমিতুং সক্কোন্তানং যথাপি নাম গঙ্গং উত্তিণ্ণেসু মনুস্সেসু একো দীঘৱাপিং গন্ত্ৱা তিট্ঠেয্য, একো ততো পৰং মহাগামং; এৱমেৱ একে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অপ্পমাণং আনেঞ্জন্তি ৱত্ৱা তিট্ঠন্তি, একে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. তত্থ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং তাৱ দস্সেতুং ৱিঞ্ঞাণকসিণমেকেতি ৱুত্তং. পৰতো ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনমেকে’’তি ৱক্খতি. তযিদন্তি তং ইদং দিট্ঠিগতঞ্চ দিট্ঠিপচ্চযঞ্চ দিট্ঠাৰম্মণঞ্চ. তথাগতো অভিজানাতীতি. ইমিনা পচ্চযেন ইদং নাম দস্সনং গহিতন্তি অভিৱিসিট্ঠেন ঞাণেন জানাতি.

ইদানি তদেৱ ৱিত্থাৰেন্তো যে খো তে ভোন্তোতিআদিমাহ. যা ৱা পন এতাসং সঞ্ঞানন্তি যা ৱা পন এতাসং ‘‘যদি ৰূপসঞ্ঞান’’ন্তি এৱং ৱুত্তসঞ্ঞানং. পৰিসুদ্ধাতি নিৰুপক্কিলেসা. পৰমাতি উত্তমা. অগ্গাতি সেট্ঠা. অনুত্তৰিযা অক্খাযতীতি অসদিসা কথীযতি. যদি ৰূপসঞ্ঞানন্তি ইমিনা চতস্সো ৰূপাৱচৰসঞ্ঞা কথিতা. যদি অৰূপসঞ্ঞানন্তি ইমিনা আকাসানঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা. ইতৰেহি পন দ্ৱীহি পদেহি সমাপন্নকৱাৰো চ অসমাপন্নকৱাৰো চ কথিতোতি এৱমেতা কোট্ঠাসতো অট্ঠ, অত্থতো পন সত্ত সঞ্ঞা হোন্তি. সমাপন্নকৱাৰো হি পুৰিমাহি ছহিসঙ্গহিতোযেৱ. তযিদং সঙ্খতন্তি তং ইদং সব্বম্পি সঞ্ঞাগতং সদ্ধিং দিট্ঠিগতেন সঙ্খতং পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৱা কতং. ওড়াৰিকন্তি সঙ্খতত্তাৱ ওড়াৰিকং. অত্থি খো পন সঙ্খাৰানং নিৰোধোতি এতেসং পন সঙ্খতন্তি ৱুত্তানং সঙ্খাৰানং নিৰোধসঙ্খাতং নিব্বানং নাম অত্থি. অত্থেতন্তি ইতি ৱিদিত্ৱাতি তং খো পন নিব্বানং ‘‘অত্থি এত’’ন্তি এৱং জানিত্ৱা. তস্স নিস্সৰণদস্সাৱীতি তস্স সঙ্খতস্স নিস্সৰণদস্সী নিব্বানদস্সী. তথাগতো তদুপাতিৱত্তোতি তং সঙ্খতং অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তোতি অত্থো.

২৩. তত্ৰাতি তেসু অট্ঠসু অসঞ্ঞীৱাদেসু. ৰূপিং ৱাতিআদীনি সঞ্ঞীৱাদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. অযঞ্চ যস্মা অসঞ্ঞীৱাদো, তস্মা ইধ দুতিযচতুক্কং ন ৱুত্তং. পটিক্কোসন্তীতি পটিবাহন্তি পটিসেধেন্তি. সঞ্ঞা ৰোগোতিআদীসু আবাধট্ঠেন ৰোগো, সদোসট্ঠেন গণ্ডো, অনুপৱিট্ঠট্ঠেন সল্লং. আগতিং ৱা গতিং ৱাতিআদীসু পটিসন্ধিৱসেন আগতিং, চুতিৱসেন গতিং, চৱনৱসেন চুতিং, উপপজ্জনৱসেন উপপত্তিং, পুনপ্পুনং উপ্পজ্জিত্ৱা অপৰাপৰং ৱড্ঢনৱসেন ৱুড্ঢিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং. কামঞ্চ চতুৱোকাৰভৱে ৰূপং ৱিনাপি ৱিঞ্ঞাণস্স পৱত্তি অত্থি, সেসে পন তযো খন্ধে ৱিনা নত্থি. অযং পন পঞ্হো পঞ্চৱোকাৰভৱৱসেন কথিতো. পঞ্চৱোকাৰে হি এত্তকে খন্ধে ৱিনা ৱিঞ্ঞাণস্স পৱত্তি নাম নত্থি. ৱিতণ্ডৱাদী পনেত্থ ‘‘অঞ্ঞত্ৰ ৰূপাতিআদিৱচনতো অৰূপভৱেপি ৰূপং, অসঞ্ঞাভৱে চ ৱিঞ্ঞাণং অত্থি, তথা নিৰোধসমাপন্নস্সা’’তি ৱদতি. সো ৱত্তব্বো – ব্যঞ্জনচ্ছাযায চে অত্থং পটিবাহসি, আগতিং ৱাতিআদিৱচনতো তং ৱিঞ্ঞাণং পক্খিদ্ৱিপদচতুপ্পদা ৱিয উপ্পতিত্ৱাপি গচ্ছতি, পদসাপি গচ্ছতি, গোৱিসাণৱল্লিআদীনি ৱিয চ ৱড্ঢতীতি আপজ্জতি. যে চ ভগৱতা অনেকসতেসু সুত্তেসু তযো ভৱা ৱুত্তা, তে অৰূপভৱস্স অভাৱা দ্ৱেৱ আপজ্জন্তি. তস্মা মা এৱং অৱচ, যথা ৱুত্তমত্থং ধাৰেহীতি.

২৪. তত্ৰাতি অট্ঠসু নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদেসু ভুম্মং. ইধাপি ৰূপিং ৱাতিআদীনি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. অসঞ্ঞা সম্মোহোতি নিস্সঞ্ঞভাৱো নামেস সম্মোহট্ঠানং. যো হি কিঞ্চি ন জানাতি, তং অসঞ্ঞী এসোতি ৱদন্তি. দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বসঙ্খাৰমত্তেনাতি দিট্ঠৱিঞ্ঞাতব্বমত্তেন সুতৱিঞ্ঞাতব্বমত্তেন মুতৱিঞ্ঞাতব্বমত্তেন. এত্থ চ ৱিজানাতীতি ৱিঞ্ঞাতব্বং, দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বমত্তেন পঞ্চদ্ৱাৰিকসঞ্ঞাপৱত্তিমত্তেনাতি অযঞ্হি এত্থ অত্থো. সঙ্খাৰমত্তেনাতি ওড়াৰিকসঙ্খাৰপৱত্তিমত্তেনাতি অত্থো. এতস্স আযতনস্সাতি এতস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্স. উপসম্পদন্তি পটিলাভং. ব্যসনং হেতন্তি ৱিনাসো হেস, ৱুট্ঠানং হেতন্তি অত্থো. পঞ্চদ্ৱাৰিকসঞ্ঞাপৱত্তঞ্হি ওড়াৰিকসঙ্খাৰপৱত্তং ৱা অপ্পৱত্তং কত্ৱা তং সমাপজ্জিতব্বং. তস্স পন পৱত্তেন ততো ৱুট্ঠানং হোতীতি দস্সেতি. সঙ্খাৰসমাপত্তিপত্তব্বমক্খাযতীতি ওড়াৰিকসঙ্খাৰপৱত্তিযা পত্তব্বন্তি ন অক্খাযতি. সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিপত্তব্বন্তি সঙ্খাৰানংযেৱ অৱসেসা ভাৱনাৱসেন সব্বসুখুমভাৱং পত্তা সঙ্খাৰা, তেসং পৱত্তিযা এতং পত্তব্বন্তি অত্থো. এৱৰূপেসু হি সঙ্খাৰেসু পৱত্তেসু এতং পত্তব্বং নাম হোতি. তযিদন্তি তং ইদং এতং সুখুমম্পি সমানং সঙ্খতং সঙ্খতত্তা চ ওড়াৰিকং.

২৫. তত্ৰাতি সত্তসু উচ্ছেদৱাদেসু ভুম্মং. উদ্ধং সৰন্তি উদ্ধং ৱুচ্চতি অনাগতসংসাৰৱাদো, অনাগতং সংসাৰৱাদং সৰন্তীতি অত্থো. আসত্তিংযেৱ অভিৱদন্তি লগ্গনকংযেৱ ৱদন্তি. ‘‘আসত্ত’’ন্তিপি পাঠো, তণ্হংযেৱ ৱদন্তীতি অত্থো. ইতি পেচ্চ ভৱিস্সামাতি এৱং পেচ্চ ভৱিস্সাম. খত্তিযা ভৱিস্সাম, ব্ৰাহ্মণা ভৱিস্সামাতি এৱমেত্থ নযো নেতব্বো. ৱাণিজূপমা মঞ্ঞেতি ৱাণিজূপমা ৱিয ৱাণিজপটিভাগা ৱাণিজসদিসা ময্হং উপট্ঠহন্তি. সক্কাযভযাতি সক্কাযস্স ভযা. তে হি যথেৱ ‘‘চত্তাৰো খো, মহাৰাজ, অভযস্স ভাযন্তি. কতমে চত্তাৰো? গণ্ডুপ্পাদো খো, মহাৰাজ, ভযা পথৱিং ন খাদতি ‘মা পথৱী খিযী’তি, কোন্তো খো, মহাৰাজ, একপাদেন তিট্ঠতি ‘মা পথৱী ওসীদী’তি, কিকী খো, মহাৰাজ, উত্তানা সেতি ‘মা অম্ভা উন্দ্ৰিযী’তি, ব্ৰাহ্মণধম্মিকো খো, মহাৰাজ, ব্ৰহ্মচৰিযং ন চৰতি ‘মা লোকো উচ্ছিজ্জী’তি ইমে চত্তাৰো অভযস্স ভাযন্তি, এৱং সক্কাযস্স ভাযন্তি’’. সক্কাযপৰিজেগুচ্ছাতি তমেৱ তেভূমকসঙ্খাতং সক্কাযং পৰিজিগুচ্ছমানা. সা গদ্দুলবদ্ধোতি দণ্ডকে ৰজ্জুং পৱেসেত্ৱা বদ্ধসুনখো. এৱমেৱিমেতি এত্থ দড়্হত্থম্ভো ৱিয খীলো ৱিয চ তেভূমকধম্মসঙ্খাতো সক্কাযো দট্ঠব্বো, সা ৱিয দিট্ঠিগতিকো, দণ্ডকো ৱিয দিট্ঠি, ৰজ্জু ৱিয তণ্হা, গদ্দুলেন বন্ধিত্ৱা থম্ভে ৱা খীলে ৱা উপনিবদ্ধসুনখস্স অত্তনো ধম্মতায ছিন্দিত্ৱা গন্তুং অসমত্থস্স অনুপৰিধাৱনং ৱিয দিট্ঠিগতিকস্স দিট্ঠিদণ্ডকে পৱেসিতায তণ্হাৰজ্জুযা বন্ধিত্ৱা সক্কাযে উপনিবদ্ধস্স অনুপৰিধাৱনং ৱেদিতব্বং.

২৬. ইমানেৱ পঞ্চাযতনানীতি ইমানেৱ পঞ্চ কাৰণানি. ইতি মাতিকং ঠপেন্তেনপি পঞ্চেৱ ঠপিতানি, নিগমেন্তেনপি পঞ্চেৱ নিগমিতানি, ভাজেন্তেন পন চত্তাৰি ভাজিতানি. দিট্ঠধম্মনিব্বানং কুহিং পৱিট্ঠন্তি. একত্তনানত্তৱসেন দ্ৱীসু পদেসু পৱিট্ঠন্তি ৱেদিতব্বং.

২৭. এৱঞ্চ চতুচত্তালীস অপৰন্তকপ্পিকে দস্সেত্ৱা ইদানি অট্ঠাৰস পুব্বন্তকপ্পিকে দস্সেতুং সন্তি, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অতীতকোট্ঠাসসঙ্খাতং পুব্বন্তং কপ্পেত্ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা গণ্হন্তীতি পুব্বন্তকপ্পিকা. পুব্বন্তকপ্পো ৱা এতেসং অত্থীতি পুব্বন্তকপ্পিকা. এৱং সেসম্পি পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি ৰূপাদীসু অঞ্ঞতৰং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৱা সস্সতো অমৰো নিচ্চো ধুৱোতি অভিৱদন্তি. যথাহ ‘‘ৰূপং অত্তা চেৱ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তী’’তি ৱিত্থাৰো. অসস্সতাদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ পঠমৱাদেন চত্তাৰো সস্সতৱাদা ৱুত্তা, দুতিযৱাদেন সত্ত উচ্ছেদৱাদা.

ননু চেতে হেট্ঠা আগতা, ইধ কস্মা পুন গহিতাতি. হেট্ঠা তত্থ তত্থ মতো তত্থ তত্থেৱ উচ্ছিজ্জতীতি দস্সনত্থং আগতা. ইধ পন পুব্বেনিৱাসলাভী দিট্ঠিগতিকো অতীতং পস্সতি, ন অনাগতং, তস্স এৱং হোতি ‘‘পুব্বন্ততো আগতো অত্তা ইধেৱ উচ্ছিজ্জতি, ইতো পৰং ন গচ্ছতী’’তি ইমস্সত্থস্স দস্সনত্থং গহিতা. ততিযৱাদেন চত্তাৰো একচ্চসস্সতৱাদা ৱুত্তা, চতুত্থৱাদেন চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা ৱুত্তা. অন্তৱাতি সপৰিযন্তো পৰিচ্ছিন্নো পৰিৱটুমো. অৱড্ঢিতকসিণস্স তং কসিণং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৱা এৱং হোতি. দুতিযৱাদো ৱড্ঢিতকসিণস্স ৱসেন ৱুত্তো, ততিযৱাদো তিৰিযং ৱড্ঢেত্ৱা উদ্ধমধো অৱড্ঢিতকসিণস্স, চতুত্থৱাদো তক্কিৱসেন ৱুত্তো. অনন্তৰচতুক্কং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

একন্তসুখীতি নিৰন্তৰসুখী. অযং দিট্ঠি লাভীজাতিস্সৰতক্কীনং ৱসেন উপ্পজ্জতি. লাভিনো হি পুব্বেনিৱাসঞাণেন খত্তিযাদিকুলে একন্তসুখমেৱ অত্তনো জাতিং অনুস্সৰন্তস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি. তথা জাতিস্সৰস্স পচ্চুপ্পন্নং সুখমনুভৱতো অতীতাসু সত্তসু জাতীসু তাদিসমেৱ অত্তভাৱং অনুস্সৰন্তস্স. তক্কিস্স পন ইধ সুখসমঙ্গিনো ‘‘অতীতেপাহং এৱমেৱ অহোসি’’ন্তি তক্কেনেৱ উপ্পজ্জতি.

একন্তদুক্খীতি অযং দিট্ঠি লাভিনো নুপ্পজ্জতি. সো হি একন্তেনেৱ ইধ ঝানসুখেন সুখী হোতি. ইধ দুক্খেন ফুট্ঠস্স পন জাতিস্সৰস্স তক্কিস্সেৱ চ সা উপ্পজ্জতি. ততিযা ইধ ৱোকিণ্ণসুখদুক্খানং সব্বেসম্পি তেসং উপ্পজ্জতি, তথা চতুত্থা দিট্ঠি. লাভিনো হি ইদানি চতুত্থজ্ঝানৱসেন অদুক্খমসুখস্স, পুব্বে চতুত্থজ্ঝানিকমেৱ ব্ৰহ্মলোকং অনুস্সৰন্তস্স. জাতিস্সৰস্সাপি পচ্চুপ্পন্নে মজ্ঝত্তস্স, অনুস্সৰন্তস্সাপি মজ্ঝত্তভূতট্ঠানমেৱ অনুস্সৰন্তস্স, তক্কিনোপি পচ্চুপ্পন্নে মজ্ঝত্তস্স, অতীতেপি এৱং ভৱিস্সতীতি তক্কেনেৱ গণ্হন্তস্স এসা দিট্ঠি উপ্পজ্জতি. এত্তাৱতা চত্তাৰো সস্সতৱাদা, চত্তাৰো একচ্চসস্সতিকা, চত্তাৰো অন্তানন্তিকা, চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা, দ্ৱে অধিচ্চ-সমুপ্পন্নিকাতি অট্ঠাৰসপি পুব্বন্তকপ্পিকা কথিতা হোন্তি.

২৮. ইদানি দিট্ঠুদ্ধাৰং উদ্ধৰন্তো তত্ৰ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ পচ্চত্তংযেৱ ঞাণন্তি পচ্চক্খঞাণং. পৰিসুদ্ধন্তি নিৰুপক্কিলেসং. পৰিযোদাতন্তি পভস্সৰং. সব্বপদেহি ৱিপস্সনাঞাণংযেৱ কথিতং. সদ্ধাদযো হি পঞ্চ ধম্মা বাহিৰসমযস্মিম্পি হোন্তি, ৱিপস্সনাঞাণং সাসনস্মিংযেৱ. তত্থ ঞাণভাগমত্তমেৱ পৰিযোদপেন্তীতি মযমিদং জানামাতি এৱং তত্থ ঞাণকোট্ঠাসং ওতাৰেন্তিযেৱ. উপাদানমক্খাযতীতি ন তং ঞাণং, মিচ্ছাদস্সনং নামেতং, তস্মা তদপি তেসং ভৱন্তানং দিট্ঠুপাদানং অক্খাযতীতি অত্থো. অথাপি তং জাননমত্তলক্খণত্তা ঞাণভাগমত্তমেৱ, তথাপি তস্স দস্সনস্স অনুপাতিৱত্তনতো উপাদানপচ্চযতো চ উপাদানমেৱ. তদুপাতিৱত্তোতি তং দিট্ঠিং অতিক্কন্তো. এত্তাৱতা চত্তাৰো সস্সতৱাদা, চত্তাৰো একচ্চসস্সতিকা, চত্তাৰো অন্তানন্তিকা, চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা, দ্ৱে অধিচ্চসমুপ্পন্নিকা, সোড়স সঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা, সত্ত উচ্ছেদৱাদা, পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদাতি ব্ৰহ্মজালে আগতা দ্ৱাসট্ঠিপি দিট্ঠিযো কথিতা হোন্তি. ব্ৰহ্মজালে পন কথিতে ইদং সুত্তং অকথিতমেৱ হোতি. কস্মা? ইধ ততো অতিৰেকায সক্কাযদিট্ঠিযা আগতত্তা. ইমস্মিং পন কথিতে ব্ৰহ্মজালং কথিতমেৱ হোতি.

৩০. ইদানি ইমা দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো উপ্পজ্জমানা সক্কাযদিট্ঠিপমুখেনেৱ উপ্পজ্জন্তীতি দস্সেতুং ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চোতিআদিমাহ. তত্থ পটিনিস্সগ্গাতি পৰিচ্চাগেন. কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানাতি পঞ্চকামগুণতণ্হানং নিস্সট্ঠত্তা. পৱিৱেকং পীতিন্তি সপ্পীতিকজ্ঝানদ্ৱযপীতিং. নিৰুজ্ঝতীতি ঝাননিৰোধেন নিৰুজ্ঝতি. সমাপত্তিতো পন ৱুট্ঠিতস্স নিৰুদ্ধা নাম হোতি. যথেৱ হি ‘‘অদুক্খমসুখায ৱেদনায নিৰোধা উপ্পজ্জতি নিৰামিসং সুখং, নিৰামিসসুখস্স নিৰোধা উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৱেদনা’’তি এত্থ ন অযমত্থো হোতি – চতুত্থজ্ঝাননিৰোধা ততিযজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি. অযং পনেত্থ অত্থো – চতুত্থজ্ঝানা ৱুট্ঠায ততিযং ঝানং সমাপজ্জতি, ততিযজ্ঝানা ৱুট্ঠায চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জতীতি, এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বং. উপ্পজ্জতি দোমনস্সন্তি হীনজ্ঝানপৰিযাদানকদোমনস্সং. সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতচিত্তস্স পন কম্মনীযভাৱো কথিতো.

পৱিৱেকা পীতীতি সা এৱ ঝানদ্ৱযপীতি. যং ছাযা জহতীতি যং ঠানং ছাযা জহতি. কিং ৱুত্তং হোতি? যস্মিং ঠানে ছাযা অত্থি, তস্মিং আতপো নত্থি. যস্মিং আতপো অত্থি, তস্মিং ছাযা নত্থীতি.

৩১. নিৰামিসং সুখন্তি ততিযজ্ঝানসুখং.

৩২. অদুক্খমসুখন্তি চতুত্থজ্ঝানৱেদনং.

৩৩. অনুপাদানোহমস্মীতি নিগ্গহণো অহমস্মি. নিব্বানসপ্পাযন্তি নিব্বানস্স সপ্পাযং উপকাৰভূতং. ননু চ মগ্গদস্সনং নাম সব্বত্থ নিকন্তিযা সুক্খাপিতায উপ্পজ্জতি, কথমেতং নিব্বানস্স উপকাৰপটিপদা নাম জাতন্তি, সব্বত্থ অনুপাদিযনৱসেন অগ্গণ্হনৱসেন উপকাৰপটিপদা নাম জাতং. অভিৱদতীতি অভিমানেন উপৱদতি. পুব্বন্তানুদিট্ঠিন্তি অট্ঠাৰসৱিধম্পি পুব্বন্তানুদিট্ঠিং. অপৰন্তানুদিট্ঠিন্তি চতুচত্তাৰীসৱিধম্পি অপৰন্তানুদিট্ঠিং. উপাদানমক্খাযতীতি অহমস্মীতি গহণস্স সক্কাযদিট্ঠিপৰিযাপন্নত্তা দিট্ঠুপাদানং অক্খাযতি.

সন্তিৱৰপদন্তি ৱূপসন্তকিলেসত্তা সন্তং উত্তমপদং. ছন্নং ফস্সাযতনানন্তি ভগৱতা ‘‘যত্থ চক্খু চ নিৰুজ্ঝতি ৰূপসঞ্ঞা চ নিৰুজ্ঝতি সো আযতনো ৱেদিতব্বো’’তি এত্থ দ্ৱিন্নং আযতনানং পটিক্খেপেন নিব্বানং দস্সিতং.

‘‘যত্থ আপো চ পথৱী, তেজো ৱাযো ন গাধতি;

অতো সৰা নিৱত্তন্তি, এত্থ ৱট্টং ন ৱত্ততি;

এত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, অসেসং উপৰুজ্ঝতী’’তি. (সং. নি. ১.২৭) –

এত্থ পন সঙ্খাৰপটিক্খেপেন নিব্বানং দস্সিতং.

‘‘কত্থ আপো চ পথৱী, তেজো ৱাযো ন গাধতি;

কত্থ দীঘঞ্চ ৰস্সঞ্চ, অণুং থূলং সুভাসুভং;

কত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, অসেসং উপৰুজ্ঝতী’’তি. (দী. নি. ১.৪৯৮);

তত্ৰ ৱেয্যাকৰণং ভৱতি –

‘‘ৱিঞ্ঞাণং অনিদস্সনং, অনন্তং সব্বতো পভ’’ন্তি –

এত্থ সঙ্খাৰপটিক্খেপেন নিব্বানং দস্সিতং. ইমস্মিং পন সুত্তে ছআযতনপটিক্খেপেন দস্সিতং. অঞ্ঞত্থ চ অনুপাদাৱিমোক্খোতি নিব্বানমেৱ দস্সিতং, ইধ পন অৰহত্তফলসমাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

পঞ্চত্তযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.