৯. সুভসুত্তৱণ্ণনা
৪৬২. এৱং মে সুতন্তি সুভসুত্তং. তত্থ তোদেয্যপুত্তোতি তুদিগামৱাসিনো তোদেয্যব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো. আৰাধকো হোতীতি সম্পাদকো হোতি পৰিপূৰকো. ঞাযং ধম্মন্তি কাৰণধম্মং. কুসলন্তি অনৱজ্জং.
৪৬৩. মিচ্ছাপটিপত্তিন্তি অনিয্যানিকং অকুসলপটিপদং. সম্মাপটিপত্তিন্তি নিয্যানিকং কুসলপটিপদং.
মহট্ঠন্তিআদীসু মহন্তেহি ৱেয্যাৱচ্চকৰেহি ৱা উপকৰণেহি ৱা বহূহি অত্থো এত্থাতি মহট্ঠং. মহন্তানি নামগ্গহণমঙ্গলাদীনি কিচ্চানি এত্থাতি মহাকিচ্চং. ইদং অজ্জ কত্তব্বং, ইদং স্ৱেতি এৱং মহন্তানি অধিকাৰসঙ্খাতানি অধিকৰণানি এত্থাতি মহাধিকৰণং. বহূনং কম্মে যুত্তপ্পযুত্ততাৱসেন পীড়াসঙ্খাতো মহাসমাৰম্ভো এত্থাতি মহাসমাৰম্ভং. ঘৰাৱাসকম্মট্ঠানন্তি ঘৰাৱাসকম্মং. এৱং সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. কসিকম্মে চেত্থ নঙ্গলকোটিং আদিং কত্ৱা উপকৰণানং পৰিযেসনৱসেন মহট্ঠতা, ৱণিজ্জায যথাঠিতংযেৱ ভণ্ডং গহেত্ৱা পৰিৱত্তনৱসেন অপ্পট্ঠতা ৱেদিতব্বা. ৱিপজ্জমানন্তি অৱুট্ঠিঅতিৱুট্ঠিআদীহি কসিকম্মং, মণিসুৱণ্ণাদীসু অচ্ছেকতাদীহি চ ৱণিজ্জকম্মং অপ্পফলং হোতি, মূলচ্ছেদম্পি পাপুণাতি. ৱিপৰিযাযেন সম্পজ্জমানং মহপ্ফলং চূড়ন্তেৱাসিকস্স ৱিয.
৪৬৪. এৱমেৱ খোতি যথা কসিকম্মট্ঠানং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি, এৱং ঘৰাৱাসকম্মট্ঠানম্পি. অকতকল্যাণো হি কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্ততি. মহাদত্তসেনাপতি নাম কিৰেকো ব্ৰাহ্মণভত্তো অহোসি, তস্স মৰণসমযে নিৰযো উপট্ঠাসি. সো ব্ৰাহ্মণেহি ‘‘কিং পস্সসী’’তি ৱুত্তো? লোহিতঘৰন্তি আহ. ব্ৰহ্মলোকো ভো এসোতি. ব্ৰহ্মলোকো নাম ভো কহন্তি? উপৰীতি. ময্হং হেট্ঠা উপট্ঠাতীতি. কিঞ্চাপি হেট্ঠা উপট্ঠাতি, তথাপি উপৰীতি কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তো. ‘‘ইমিনা অম্হাকং যঞ্ঞে দোসো দিন্নো’’তি সহস্সং গহেত্ৱা নীহৰিতুং অদংসু. সম্পজ্জমানং পন মহপ্ফলং হোতি. কতকল্যাণো হি কালং কত্ৱা সগ্গে নিব্বত্ততি. সকলায গুত্তিলৱিমানকথায দীপেতব্বং. যথা পন তং ৱণিজ্জকম্মট্ঠানং ৱিপজ্জমানং অপ্পফলং হোতি, এৱং সীলেসু অপৰিপূৰকাৰিনো অনেসনায যুত্তস্স পব্বজ্জাকম্মট্ঠানম্পি. এৱৰূপা হি নেৱ ঝানাদিসুখং ন সগ্গমোক্খং লভতি. সম্পজ্জমানং পন মহপ্ফলং হোতি. সীলানি হি পূৰেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তো অৰহত্তম্পি পাপুণাতি.
ব্ৰাহ্মণা, ভো গোতমোতি ইধ কিং পুচ্ছামীতি পুচ্ছতি? ব্ৰাহ্মণা ৱদন্তি – ‘‘পব্বজিতো ইমে পঞ্চ ধম্মে পূৰেতুং সমত্থো নাম নত্থি, গহট্ঠোৱ পূৰেতী’’তি. সমণো পন গোতমো – ‘‘গিহিস্স ৱা অহং মাণৱ পব্বজিতস্স ৱা’’তি পুনপ্পুনং ৱদতি, নেৱ পব্বজিতং মুঞ্চতি, ময্হমেৱ পুচ্ছং মঞ্ঞে ন সল্লক্খেতীতি চাগসীসেন পঞ্চ ধম্মে পুচ্ছামীতি পুচ্ছতি. সচে তে অগৰূতি সচে তুয্হং যথা ব্ৰাহ্মণা পঞ্ঞপেন্তি, তথা ইধ ভাসিতুং ভাৰিযং ন হোতি, যদি ন কোচি অফাসুকভাৱো হোতি, ভাসস্সূতি অত্থো. ন খো মে, ভোতি কিং সন্ধাযাহ? পণ্ডিতপটিৰূপকানঞ্হি সন্তিকে কথেতুং দুক্খং হোতি, তে পদে পদে অক্খৰে অক্খৰে দোসমেৱ ৱদন্তি. একন্তপণ্ডিতা পন কথং সুত্ৱা সুকথিতং পসংসন্তি, দুক্কথিতে পাড়িপদঅত্থব্যঞ্জনেসু যং যং ৱিৰুজ্ঝতি, তং তং উজুং কত্ৱা দেন্তি. ভগৱতা চ সদিসো একন্তপণ্ডিতো নাম নত্থি, তেনাহ ‘‘ন খো মে, ভো গোতম, গৰু, যত্থস্সু ভৱন্তো ৱা নিসিন্নো ভৱন্তৰূপো ৱা’’তি. সচ্চন্তি ৱচীসচ্চং. তপন্তি তপচৰিযং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মেথুনৱিৰতিং. অজ্ঝেনন্তি মন্তগহণং. চাগন্তি আমিসপৰিচ্চাগং.
৪৬৬. পাপিতো ভৱিস্সতীতি. অজাননভাৱং পাপিতো ভৱিস্সতি. এতদৱোচাতি ভগৱতা অন্ধৱেণূপমায নিগ্গহিতো তং পচ্চাহৰিতুং অসক্কোন্তো যথা নাম দুব্বলসুনখো মিগং উট্ঠপেত্ৱা সামিকস্স অভিমুখং কত্ৱা সযং অপসক্কতি, এৱমেৱং আচৰিযং অপদিসন্তো এৱং ‘‘ব্ৰাহ্মণো’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ পোক্খৰসাতীতি ইদং তস্স নামং, ‘‘পোক্খৰসাযী’’তিপি ৱুচ্চতি. তস্স কিৰ কাযো সেতপোক্খৰসদিসো দেৱনগৰে উস্সাপিতৰজততোৰণং ৱিয সোভতি, সীসং পনস্স কাড়ৱণ্ণইন্দনীলমযং ৱিয, মস্সুপি চন্দমণ্ডলে কাড়মেঘৰাজি ৱিয খাযতি, অক্খীনি নীলুপ্পলসদিসানি, নাসা ৰজতপনাড়িকা ৱিয সুৱট্টিতা সুপৰিসুদ্ধা, হত্থপাদতলানি চেৱ মুখঞ্চ কতলাখাৰসপৰিকম্মং ৱিয সোভতি. অতিৱিয সোভগ্গপ্পত্তো ব্ৰাহ্মণস্স অত্তভাৱো. অৰাজকে ঠানে ৰাজানং কাতুং যুত্তমিমং ব্ৰাহ্মণং, এৱমেস সস্সিৰিকো, ইতি নং পোক্খৰসদিসত্তা ‘‘পোক্খৰসাতী’’তি সঞ্জানন্তি, পোক্খৰে পন সো নিব্বত্তো, ন মাতুকুচ্ছিযন্তি ইতি নং পোক্খৰে সযিতত্তা ‘‘পোক্খৰসাযী’’তিপি সঞ্জানন্তি. ওপমঞ্ঞোতি উপমঞ্ঞগোত্তো. সুভগৱনিকোতি উক্কট্ঠায সুভগৱনস্স ইস্সৰো. হস্সকংযেৱাতি হসিতব্বকঞ্ঞেৱ. নামকংযেৱাতি লামকংযেৱ. তদেৱ তং অত্থাভাৱেন ৰিত্তকং. ৰিত্তকত্তা চ তুচ্ছকং. ইদানি নং ভগৱা সাচৰিযকং নিগ্গণ্হিতুং কিং পন মাণৱাতিআদিমাহ.
৪৬৭. তত্থ কতমা নেসং সেয্যোতি কতমা ৱাচা তেসং সেয্যো, পাসংসতৰোতি অত্থো. সম্মুচ্চাতি সম্মুতিযা লোকৱোহাৰেন. মন্তাতি তুলযিত্ৱা পৰিগ্গণ্হিত্ৱা. পটিসঙ্খাযাতি জানিত্ৱা. অত্থসংহিতন্তি কাৰণনিস্সিতং. এৱং সন্তেতি লোকৱোহাৰং অমুঞ্চিত্ৱা তুলযিত্ৱা জানিত্ৱা কাৰণনিস্সিতং কত্ৱা কথিতায সেয্যভাৱে সতি. আৱুতোতি আৱৰিতো. নিৱুতোতি নিৱাৰিতো. ওফুটোতি ওনদ্ধো. পৰিযোনদ্ধোতি পলিৱেঠিতো.
৪৬৮. গধিতোতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. সচে তং, ভো গোতম, ঠানন্তি সচে এতং কাৰণমত্থি. স্ৱাস্সাতি ধূমছাৰিকাদীনং অভাৱেন সো অস্স অগ্গি অচ্চিমা চ ৱণ্ণিমা চ পভস্সৰো চাতি. তথূপমাহং মাণৱাতি তপ্পটিভাগং অহং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথেৱ হি তিণকট্ঠুপাদানং পটিচ্চ জলমানো অগ্গি ধূমছাৰিকঙ্গাৰানং অত্থিতায সদোসো হোতি, এৱমেৱং পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পন্না পীতি জাতিজৰাব্যাধিমৰণসোকাদীনং অত্থিতায সদোসা. যথা পন পৰিচ্চত্ততিণকট্ঠুপাদানো ধূমাদীনং অভাৱেন পৰিসুদ্ধো, এৱমেৱং লোকুত্তৰজ্ঝানদ্ৱযসম্পযুত্তা পীতি জাতিআদীনং অভাৱেন পৰিসুদ্ধাতি অত্থো.
৪৬৯. ইদানি যে তে ব্ৰাহ্মণেহি চাগসীসেন পঞ্চ ধম্মা পঞ্ঞত্তা, তেপি যস্মা পঞ্চেৱ হুত্ৱা ন নিচ্চলা তিট্ঠন্তি, অনুকম্পাজাতিকেন সদ্ধিং ছ আপজ্জন্তি. তস্মা তং দোসং দস্সেতুং যে তে মাণৱাতিআদিমাহ. তত্থ অনুকম্পাজাতিকন্তি অনুকম্পাসভাৱং.
কত্থ বহুলং সমনুপস্সসীতি ইদং ভগৱা যস্মা – ‘‘এস ইমে পঞ্চ ধম্মে পব্বজিতো পৰিপূৰেতুং সমত্থো নাম নত্থি, গহট্ঠো পৰিপূৰেতী’’তি আহ, তস্মা – ‘‘পব্বজিতোৱ ইমে পূৰেতি, গহট্ঠো পূৰেতুং সমত্থো নাম নত্থী’’তি তেনেৱ মুখেন ভণাপেতুং পুচ্ছতি.
ন সততং সমিতং সচ্চৱাদীতিআদীসু গহট্ঠো অঞ্ঞস্মিং অসতি ৱড়ঞ্জনকমুসাৱাদম্পি কৰোতিযেৱ, পব্বজিতা অসিনা সীসে ছিজ্জন্তেপি দ্ৱে কথা ন কথেন্তি. গহট্ঠো চ অন্তোতেমাসমত্তম্পি সিক্খাপদং ৰক্খিতুং ন সক্কোতি, পব্বজিতো নিচ্চমেৱ তপস্সী সীলৱা তপনিস্সিতকো হোতি. গহট্ঠো মাসস্স অট্ঠদিৱসমত্তম্পি উপোসথকম্মং কাতুং ন সক্কোতি, পব্বজিতা যাৱজীৱং ব্ৰহ্মচাৰিনো হোন্তি. গহট্ঠো ৰতনসুত্তমঙ্গলসুত্তমত্তম্পি পোত্থকে লিখিত্ৱা ঠপেতি, পব্বজিতা নিচ্চং সজ্ঝাযন্তি. গহট্ঠো সলাকভত্তম্পি অখণ্ডং কত্ৱা দাতুং ন সক্কোতি, পব্বজিতা অঞ্ঞস্মিং অসতি কাকসুনখাদীনম্পি পিণ্ডং দেন্তি, ভণ্ডগ্গাহকদহৰস্সপি পত্তে পক্খিপন্তেৱাতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. চিত্তস্সাহমেতেন্তি অহং এতে পঞ্চ ধম্মে মেত্তচিত্তস্স পৰিৱাৰে ৱদামীতি অত্থো.
৪৭০. জাতৱদ্ধোতি জাতো চ ৱড্ঢিতো চ. যো হি কেৱলং তত্থ জাতোৱ হোতি, অঞ্ঞত্থ ৱড্ঢিতো, তস্স সমন্তা গামমগ্গা ন সব্বসো পচ্চক্খা হোন্তি, তস্মা জাতৱদ্ধোতি আহ. জাতৱদ্ধোপি হি যো চিৰং নিক্খন্তো, তস্স ন সব্বসো পচ্চক্খা হোন্তি, তস্মা তাৱদেৱ অৱসটন্তি আহ, তংখণমেৱ নিক্খন্তন্তি অত্থো. দন্ধাযিতত্তন্তি ‘‘অযং নু খো মগ্গো অযং ন নু খো’’তি কঙ্খাৱসেন চিৰাযিতত্তং. ৱিত্থাযিতত্তন্তি যথা সুখুমং অত্থজাতং সহসা পুচ্ছিতস্স কস্সচি সৰীৰং থদ্ধভাৱং গণ্হাতি, এৱং থদ্ধভাৱগহণং. নত্ৱেৱাতি ইমিনা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স অপ্পটিহতভাৱং দস্সেতি. তস্স হি পুৰিসস্স মাৰাৱট্টনাদীনং ৱসেন সিযা ঞাণস্স পটিঘাতো, তেন সো দন্ধাযেয্য ৱা ৱিত্থাযেয্য ৱা, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন অপ্পটিহতং, ন সক্কা তস্স কেনচি অন্তৰাযো কাতুন্তি দীপেতি.
সেয্যথাপি মাণৱ বলৱা সঙ্খধমোতি এত্থ বলৱাতি বলসম্পন্নো. সঙ্খধমোতি সঙ্খধমকো. অপ্পকসিৰেনাতি অকিচ্ছেন অদুক্খেন. দুব্বলো হি সঙ্খধমকো সঙ্খং ধমন্তোপি ন সক্কোতি চতস্সো দিসা সৰেন ৱিঞ্ঞাপেতুং, নাস্স সঙ্খসদ্দো সব্বসো ফৰি. বলৱতো পন ৱিপ্ফাৰিকো হোতি, তস্মা বলৱাতি আহ. মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযাতি এত্থ মেত্তাযাতি ৱুত্তে উপচাৰোপি অপ্পনাপি ৱট্টতি, চেতোৱিমুত্তিযাতি ৱুত্তে পন অপ্পনাৱ ৱট্টতি. যং পমাণকতং কম্মন্তি পমাণকতং কম্মং নাম কামাৱচৰং ৱুচ্চতি, অপ্পমাণকতং কম্মং নাম ৰূপাৰূপাৱচৰং. তেসুপি ইধ ব্ৰহ্মৱিহাৰকম্মঞ্ঞেৱ অধিপ্পেতং. তঞ্হি পমাণং অতিক্কমিত্ৱা ওধিসকঅনোধিসক দিসাফৰণৱসেন ৱড্ঢেত্ৱা কতত্তা অপ্পমাণকতন্তি ৱুচ্চতি. ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি, ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতীতি তং কামাৱচৰকম্মং তস্মিং ৰূপাৰূপাৱচৰকম্মে ন ওহীযতি ন তিট্ঠতি. কিং ৱুত্তং হোতি? কামাৱচৰকম্মং তস্স ৰূপাৰূপাৱচৰকম্মস্স অন্তৰা লগ্গিতুং ৱা ঠাতুং ৱা ৰূপাৰূপাৱচৰকম্মং ফৰিত্ৱা পৰিযাদিযিত্ৱা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৱা পতিট্ঠাতুং ৱা ন সক্কোতি, অথ খো ৰূপাৰূপাৱচৰকম্মমেৱ কামাৱচৰং মহোঘো ৱিয পৰিত্তউদকং ফৰিত্ৱা পৰিযাদিযিত্ৱা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৱা তিট্ঠতি, তস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা সযমেৱ ব্ৰহ্মসহব্যতং উপনেতীতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
সুভসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.