৫. ব্ৰাহ্মণৱগ্গো

১. ব্ৰহ্মাযুসুত্তৱণ্ণনা

৩৮৩. এৱং মে সুতন্তি ব্ৰহ্মাযুসুত্তং. তত্থ মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিন্তি মহতাতি গুণমহত্তেনপি মহতা, সঙ্খ্যামহত্তেনপি. সো হি ভিক্খুসঙ্ঘে গুণেহিপি মহা অহোসি অপ্পিচ্ছতাদিগুণসমন্নাগতত্তা, সঙ্খ্যাযপি মহা পঞ্চসতসঙ্খ্যত্তা. ভিক্খূনং সঙ্ঘেন ভিক্খুসঙ্ঘেন, দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞসঙ্ঘাতসঙ্খাতেন সমণগণেনাতি অত্থো. সদ্ধিন্তি একতো. পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহীতি পঞ্চ মত্তা এতেসন্তি পঞ্চমত্তানি. মত্তাতি পমাণং ৱুচ্চতি, তস্মা যথা ভোজনে মত্তঞ্ঞূতি ৱুত্তে ভোজনে মত্তং জানাতি পমাণং জানাতীতি অত্থো হোতি, এৱমিধাপি তেসং ভিক্খুসতানং পঞ্চমত্তা পঞ্চপমাণন্তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. ভিক্খূনং সতানি ভিক্খুসতানি. তেহি পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি.

ৱীসৱস্সসতিকোতি ৱীসাধিকৱস্সসতিকো. তিণ্ণং ৱেদানন্তি ইৰুৱেদযজুৱেদসামৱেদানং. ওট্ঠপহতকৰণৱসেন পাৰং গতোতি পাৰগূ. সহ নিঘণ্ডুনা চ কেটুভেন চ সনিঘণ্ডুকেটুভানং, নিঘণ্ডূতি নামনিঘণ্টুৰুক্খাদীনং ৱেৱচনপ্পকাসকং সত্থং. কেটুভন্তি কিৰিযাকপ্পৱিকপ্পো কৱীনং উপকাৰায সত্থং. সহ অক্খৰপ্পভেদেন সক্খৰপ্পভেদানং. অক্খৰপ্পভেদোতি সিক্খা চ নিৰুত্তি চ. ইতিহাসপঞ্চমানন্তি আথব্বণৱেদং চতুত্থং কত্ৱা ‘‘ইতিহ আস ইতিহ আসা’’তি ঈদিসৱচনপ্পটিসংযুত্তো পুৰাণকথাসঙ্খাতো ইতিহাসো পঞ্চমো এতেসন্তি ইতিহাসপঞ্চমা, তেসং ইতিহাসপঞ্চমানং. পদঞ্চ তদৱসেসঞ্চ ব্যাকৰণং অধীযতি পৱেদেতি চাতি পদকো ৱেয্যাকৰণো. লোকাযতং ৱুচ্চতি ৱিতণ্ডৱাদসত্থং. মহাপুৰিসলক্খণন্তি মহাপুৰিসানং বুদ্ধাদীনং লক্খণদীপকং দ্ৱাদসসহস্সগন্থপ্পমাণং সত্থং, যত্থ সোড়সসহস্সগাথাপৰিমাণায বুদ্ধমন্তা নাম অহেসুং, যেসং ৱসেন ‘‘ইমিনা লক্খণেন সমন্নাগতা বুদ্ধা নাম হোন্তি, ইমিনা পচ্চেকবুদ্ধা নাম হোন্তি, ইমিনা দ্ৱে অগ্গসাৱকা, অসীতিমহাসাৱকা, বুদ্ধমাতা, বুদ্ধপিতা, অগ্গুপট্ঠাকো, অগ্গুপট্ঠাযিকা, ৰাজা চক্কৱত্তী’’তি অযং ৱিসেসো ঞাযতি. অনৱযোতি ইমেসু লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনূনো পৰিপূৰকাৰী, অৱযো ন হোতীতি ৱুত্তং হোতি. অৱযো নাম যো তানি অত্থতো চ গন্থতো চ সন্ধাৰেতুং ন সক্কোতি. অস্সোসি খোতিআদীসু যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সালেয্যকসুত্তে (ম. নি. ১.৪৩৯ আদযো) ৱুত্তমেৱ.

৩৮৪. অযং তাতাতি অযং মহল্লকতায গন্তুং অসক্কোন্তো মাণৱং আমন্তেত্ৱা এৱমাহ. অপিচ এস ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি ‘‘ইমস্মিং লোকে ‘অহং বুদ্ধো অহং বুদ্ধো’তি উগ্গতস্স নামং গহেত্ৱা বহূ জনা ৱিচৰন্তি, তস্মা ন মে অনুস্সৱমত্তেনেৱ উপসঙ্কমিতুং যুত্তং. একচ্চঞ্হি উপসঙ্কমন্তস্স অপক্কমনম্পি গৰু হোতি, অনত্থোপি উপ্পজ্জতি. যংনূনাহং মম অন্তেৱাসিকং পেসেত্ৱা ‘বুদ্ধো ৱা নো ৱা’তি জানিত্ৱা উপসঙ্কমেয্য’’ন্তি তস্মা মাণৱং আমন্তেত্ৱা ‘‘অযং তাতা’’তিআদিমাহ. তং ভৱন্তন্তি তস্স ভৱতো. তথা সন্তংযেৱাতি তথা সতোযেৱ. ইদঞ্হি ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থে উপযোগৱচনং. যথা কথং পনাহং, ভোতি এত্থ কথং পনাহং, ভো, তং ভৱন্তং গোতমং জানিস্সামি, যথা সক্কা সো ঞাতুং, তথা মে আচিক্খাতি অত্থো. যথাতি ৱা নিপাতমত্তমেৱেতং. কথন্তি অযং আকাৰপুচ্ছা, কেনাকাৰেনাহং ভৱন্তং গোতমং জানিস্সামীতি অত্থো.

এৱং ৱুত্তে কিৰ নং উপজ্ঝাযো – ‘‘কিং ত্ৱং, তাত, পথৱিযং ঠিতো পথৱিং ন পস্সামীতি ৱিয চন্দিমসূৰিযানং ওভাসে ঠিতো চন্দিমসূৰিযে ন পস্সামীতি ৱিয ৱদসী’’তিআদীনি ৱত্ৱা জাননাকাৰং দস্সেন্তো আগতানি খো তাতাতিআদিমাহ. তত্থ মন্তেসূতি ৱেদেসু. তথাগতো কিৰ উপ্পজ্জিস্সতীতি পটিকচ্চেৱ সুদ্ধাৱাসা দেৱা ৱেদেসু লক্খণানি পক্খিপিত্ৱা ‘‘বুদ্ধমন্তা নাম এতে’’তি ব্ৰাহ্মণৱেসেন ৱেদে ৱাচেন্তি ‘‘তদনুসাৰেন মহেসক্খা সত্তা তথাগতং জানিস্সন্তী’’তি. তেন পুব্বে ৱেদেসু মহাপুৰিসলক্খণানি আগচ্ছন্তি. পৰিনিব্বুতে পন তথাগতে অনুক্কমেন অন্তৰধাযন্তি, তেন এতৰহি নত্থি. মহাপুৰিসস্সাতি পণিধিসমাদানঞাণকৰুণাদিগুণমহতো পুৰিসস্স. দ্ৱেযেৱ গতিযোতি দ্ৱে এৱ নিট্ঠা. কামঞ্চাযং গতিসদ্দো – ‘‘পঞ্চ খো ইমা, সাৰিপুত্ত, গতিযো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৫৩) ভৱভেদে ৱত্ততি, ‘‘গতি মিগানং পৱন’’ন্তিআদীসু (পৰি. ৩৩৯) নিৱাসট্ঠানে, ‘‘এৱং অধিমত্তগতিমন্তো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৬১) পঞ্ঞায, ‘‘গতিগত’’ন্তিআদীসু ৱিসটভাৱে, ইধ পন নিট্ঠাযং ৱত্ততীতি ৱেদিতব্বো. তত্থ কিঞ্চাপি যেহি সমন্নাগতো ৰাজা হোতি, ন তেহেৱ বুদ্ধো হোতি, জাতিসামঞ্ঞতো পন তানিযেৱ তানীতি ৱুচ্চন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘যেহি সমন্নাগতস্সা’’তি. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতীতি যদি অগাৰে ৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী. চতূহি অচ্ছৰিযধম্মেহি সঙ্গহৱত্থূহি চ লোকং ৰঞ্জনতো ৰাজা. চক্কৰতনং ৱত্তেতি, চতূহি সম্পত্তিচক্কেহি ৱত্তেতি, তেহি চ পৰং ৱত্তেতি, পৰহিতায চ ইৰিযাপথচক্কানং ৱত্তো এতস্মিং অত্থীতি চক্কৱত্তী. এত্থ চ ৰাজাতি সামঞ্ঞং, চক্কৱত্তীতি ৱিসেসনং. ধম্মেন চৰতীতি ধম্মিকো, ঞাযেন সমেন ৱত্ততীতি অত্থো. ধম্মেন ৰজ্জং লভিত্ৱা ৰাজা জাতোতি ধম্মৰাজা. পৰহিতধম্মকৰণেন ৱা ধম্মিকো, অত্তহিতধম্মকৰণেন ধম্মৰাজা. চতুৰন্তায ইস্সৰোতি চাতুৰন্তো, চতুসমুদ্দন্তায চতুব্বিধদীপভূসিতায চ পথৱিযা ইস্সৰোতি অত্থো. অজ্ঝত্তং কোপাদিপচ্চত্থিকে বহিদ্ধা চ সব্বৰাজানো ৱিজেসীতি ৱিজিতাৱী. জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তোতি জনপদে থাৱৰভাৱং ধুৱভাৱং পত্তো, ন সক্কা কেনচি চালেতুং, জনপদো ৱা তম্হি থাৱৰিযপ্পত্তো অনুস্সুক্কো সকম্মনিৰতো অচলো অসম্পৱেধীতি জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো. সেয্যথিদন্তি নিপাতো, তস্স তানি কতমানীতি অত্থো. চক্কৰতনন্তিআদীসু চক্কঞ্চ তং ৰতিজননত্থেন ৰতনঞ্চাতি চক্কৰতনং. এসেৱ নযো সব্বত্থ.

ইমেসু পন ৰতনেসু অযং চক্কৱত্তিৰাজা চক্কৰতনেন অজিতং জিনাতি, হত্থিঅস্সৰতনেহি ৱিজিতে যথাসুখং অনুৱিচৰতি, পৰিণাযকৰতনেন ৱিজিতমনুৰক্খতি, সেসেহি উপভোগসুখমনুভৱতি. পঠমেন চস্স উস্সাহসত্তিযোগো, হত্থিঅস্সগহপতিৰতনেহি পভুসত্তিযোগো, পচ্ছিমেন মন্তসত্তিযোগো সুপৰিপুণ্ণো হোতি, ইত্থিমণিৰতনেহি তিৱিধসত্তিযোগফলং. সো ইত্থিমণিৰতনেহি ভোগসুখমনুভৱতি, সেসেহি ইস্সৰিযসুখং. ৱিসেসতো চস্স পুৰিমানি তীণি অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেন সম্পজ্জন্তি, মজ্ঝিমানি অলোভকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেন, পচ্ছিমমেকং অমোহকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেনাতি ৱেদিতব্বং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন বোজ্ঝঙ্গসংযুত্তে ৰতনসুত্তস্স (সং. নি. ৫.২২২-২২৩) উপদেসতো গহেতব্বো. অপিচ বালপণ্ডিতসুত্তেপি (ম. নি. ৩.২৫৫) ইমেসং ৰতনানং উপ্পত্তিক্কমেন সদ্ধিং ৱণ্ণনা আগমিস্সতি.

পৰোসহস্সন্তি অতিৰেকসহস্সং. সূৰাতি অভীৰুকজাতিকা. ৱীৰঙ্গৰূপাতি দেৱপুত্তসদিসকাযা, এৱং তাৱ একে ৱণ্ণযন্তি, অযং পনেত্থ সভাৱো – ৱীৰাতি উত্তমসূৰা ৱুচ্চন্তি. ৱীৰানং অঙ্গং ৱীৰঙ্গং, ৱীৰকাৰণং ৱীৰিযন্তি ৱুত্তং হোতি. ৱীৰঙ্গং ৰূপং এতেসন্তি ৱীৰঙ্গৰূপা, ৱীৰিযমযসৰীৰা ৱিযাতি ৱুত্তং হোতি. পৰসেনপ্পমদ্দনাতি সচে পটিমুখং তিট্ঠেয্য পৰসেনা, তং মদ্দিতুং সমত্থাতি অধিপ্পাযো. ধম্মেনাতি ‘‘পাণো ন হন্তব্বো’’তিআদিনা পঞ্চসীলধম্মেন.

অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদোতি এত্থ ৰাগদোসমোহমানদিট্ঠিঅৱিজ্জাদুচ্চৰিতছদনেহি সত্তহি পটিচ্ছন্নে কিলেসন্ধকাৰলোকে তং ছদনং ৱিৱট্টেত্ৱা সমন্ততো সঞ্জাতালোকো হুত্ৱা ঠিতোতি ৱিৱট্টচ্ছদো. তত্থ পঠমেন পদেন পূজাৰহতা, দুতিযেন তস্সা হেতু যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধোতি, ততিযেন বুদ্ধত্তহেতুভূতা ৱিৱট্টচ্ছদতা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. অথ ৱা ৱিৱট্টো চ ৱিচ্ছদো চাতি ৱিৱট্টচ্ছদো, ৱট্টৰহিতো ছদনৰহিতো চাতি ৱুত্তং হোতি. তেন অৰহং ৱট্টাভাৱেন, সম্মাসম্বুদ্ধো ছদনাভাৱেনাতি এৱং পুৰিমপদদ্ৱযস্সেৱ হেতুদ্ৱযং ৱুত্তং হোতি. দুতিযৱেসাৰজ্জেন চেত্থ পুৰিমসিদ্ধি, পঠমেন দুতিযসিদ্ধি, ততিযচতুত্থেহি ততিযসিদ্ধি হোতি. পুৰিমঞ্চ ধম্মচক্খুং, দুতিযং বুদ্ধচক্খুং, ততিযং সমন্তচক্খুং সাধেতীতিপি ৱেদিতব্বং. ত্ৱং মন্তানং পটিগ্গহেতাতি ইমিনাস্স সূৰভাৱং জনেতি.

৩৮৫. সোপি তায আচৰিযকথায লক্খণেসু ৱিগতসম্মোহো একোভাসজাতো ৱিয বুদ্ধমন্তে সম্পস্সমানো এৱং, ভোতি আহ. তস্সত্থো – যথা, ভো, মং ত্ৱং ৱদসি, এৱং কৰিস্সামীতি. সমন্নেসীতি গৱেসি, একং দ্ৱেতি ৱা গণযন্তো সমানযি. অদ্দসা খোতি কথং অদ্দস? বুদ্ধানঞ্হি নিসিন্নানং ৱা নিপন্নানং ৱা কোচি লক্খণং পৰিযেসিতুং ন সক্কোতি, ঠিতানং পন চঙ্কমন্তানং ৱা সক্কোতি. তস্মা লক্খণপৰিযেসনত্থং আগতং দিস্ৱা বুদ্ধা উট্ঠাযাসনা তিট্ঠন্তি ৱা চঙ্কমং ৱা অধিট্ঠহন্তি. ইতি লক্খণদস্সনানুৰূপে ইৰিযাপথে ৱত্তমানস্স অদ্দস. যেভুয্যেনাতি পাযেন, বহুকানি অদ্দস, অপ্পানি ন অদ্দসাতি অত্থো. ততো যানি ন অদ্দস, তেসং দীপনত্থং ৱুত্তং ঠপেত্ৱা দ্ৱেতি. কঙ্খতীতি ‘‘অহো ৱত পস্সেয্য’’ন্তি পত্থনং উপ্পাদেতি. ৱিচিকিচ্ছতীতি ততো ততো তানি ৱিচিনন্তো কিচ্ছতি ন সক্কোতি দট্ঠুং. নাধিমুচ্চতীতি তায ৱিচিকিচ্ছায সন্নিট্ঠানং ন গচ্ছতি. ন সম্পসীদতীতি ততো ‘‘পৰিপুণ্ণলক্খণো অয’’ন্তি ভগৱতি পসাদং নাপজ্জতি. কঙ্খায ৱা দুব্বলা ৱিমতি ৱুত্তা, ৱিচিকিচ্ছায মজ্ঝিমা, অনধিমুচ্চনতায বলৱতী, অসম্পসাদেন তেহি তীহি ধম্মেহি চিত্তস্স কালুস্সিযভাৱো. কোসোহিতেতি ৱত্থিকোসেন পটিচ্ছন্নে. ৱত্থগুয্হেতি অঙ্গজাতে. ভগৱতো হি ৱাৰণস্সেৱ কোসোহিতৱত্থগুয্হং সুৱণ্ণৱণ্ণং পদুমগব্ভসমানং, তং সো ৱত্থপটিচ্ছন্নত্তা, অন্তোমুখগতায চ জিৱ্হায পহূতভাৱং অসল্লক্খেন্তো তেসু দ্ৱীসু লক্খণেসু কঙ্খী অহোসি ৱিচিকিচ্ছী.

অথ খো ভগৱাতি অথ ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ইমস্স এতানি দ্ৱে লক্খণানি ন দস্সেস্সামি, নিক্কঙ্খো ন ভৱিস্সতি. এতস্স কঙ্খায সতি আচৰিযোপিস্স নিক্কঙ্খো ন ভৱিস্সতি, অথ মং দস্সনায ন আগমিস্সতি, অনাগতো ধম্মং ন সোস্সতি, ধম্মং অসুণন্তো তীণি সামঞ্ঞফলানি ন সচ্ছিকৰিস্সতি. এতস্মিং পন নিক্কঙ্খে আচৰিযোপিস্স নিক্কঙ্খো মং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা তীণি সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকৰিস্সতি. এতদত্থংযেৱ চ মযা পাৰমিযো পূৰিতা. দস্সেস্সামিস্স তানি লক্খণানী’’তি.

তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰমকাসি. কথংৰূপং? কিমেত্থ অঞ্ঞেন ৱত্তব্বং? ৱুত্তমেতং নাগসেনত্থেৰেনেৱ মিলিন্দৰঞ্ঞা পুট্ঠেন –

আহ চ দুক্কৰং, ভন্তে নাগসেন, ভগৱতা কতন্তি. কিং মহাৰাজাতি? মহাজনেন হিৰিকৰণোকাসং ব্ৰহ্মাযুব্ৰাহ্মণস্স চ অন্তেৱাসিউত্তৰস্স চ বাৱৰিযস্স অন্তেৱাসীনং সোড়সব্ৰাহ্মণানঞ্চ সেলস্স চ ব্ৰাহ্মণস্স অন্তেৱাসীনং তিসতমাণৱানঞ্চ দস্সেসি, ভন্তেতি. ন, মহাৰাজ, ভগৱা গুয্হং দস্সেতি, ছাযং ভগৱা দস্সেতি, ইদ্ধিযা অভিসঙ্খৰিত্ৱা নিৱাসননিৱত্থং কাযবন্ধনবদ্ধং চীৱৰপাৰুতং ছাযাৰূপকমত্তং দস্সেসি মহাৰাজাতি. ছাযং দিট্ঠে সতি দিট্ঠোযেৱ. ননু, ভন্তেতি? তিট্ঠতেতং, মহাৰাজ, হদযৰূপং দিস্ৱা বুজ্ঝনকসত্তো ভৱেয্য, হদযমংসং নীহৰিত্ৱা দস্সেয্য সম্মাসম্বুদ্ধোতি. কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনাতি.

নিন্নামেত্ৱাতি নীহৰিত্ৱা. অনুমসীতি কথিনসূচিং ৱিয কত্ৱা অনুমজ্জি. তথা কৰণেন চেত্থ মুদুভাৱো, কণ্ণসোতানুমসনেন দীঘভাৱো, নাসিকসোতানুমসনেন তনুভাৱো, নলাটচ্ছাদনেন পুথুলভাৱো পকাসিতোতি ৱেদিতব্বো. উভোপি কণ্ণসোতানীতিআদীসু চেত্থ বুদ্ধানং কণ্ণসোতেসু মলং ৱা জল্লিকা ৱা নত্থি, ধোৱিত্ৱা ঠপিতৰজতপনাড়িকা ৱিয হোন্তি, তথা নাসিকসোতেসু, তানিপি হি সুপৰিকম্মকতকঞ্চনপনাড়িকা ৱিয চ মণিপনাড়িকা ৱিয চ হোন্তি. তস্মা জিৱ্হং নীহৰিত্ৱা কথিনসূচিং ৱিয কত্ৱা মুখপৰিযন্তে উপসংহৰন্তো দক্খিণকণ্ণসোতং পৱেসেত্ৱা ততো নীহৰিত্ৱা ৱামকণ্ণসোতং পৱেসেসি, ততো নীহৰিত্ৱা দক্খিণনাসিকসোতং পৱেসেত্ৱা ততো নীহৰিত্ৱা ৱামনাসিকসোতং পৱেসেসি, ততো নীহৰিত্ৱা পুথুলভাৱং দস্সেন্তো ৰত্তৱলাহকেন অড্ঢচন্দং ৱিয চ সুৱণ্ণপত্তং ৱিয চ ৰত্তকম্বলপটলেন ৱিজ্জুজোতসদিসায জিৱ্হায কেৱলকপ্পং নলাটমণ্ডলং পটিচ্ছাদেসি.

যংনূনাহন্তি কস্মা চিন্তেসি? অহঞ্হি মহাপুৰিসলক্খণানি সমন্নেসিত্ৱা গতো ‘‘দিট্ঠানি তে, তাত, মহাপুৰিসলক্খণানী’’তি আচৰিযেন পুচ্ছিতো ‘‘আম, আচৰিযা’’তি ৱত্তুং সক্খিস্সামি. সচে পন মং ‘‘কিৰিযাকৰণমস্স কীদিস’’ন্তি পুচ্ছিস্সতি, তং ৱত্তুং ন সক্খিস্সামি, ন জানামীতি ৱুত্তে পন আচৰিযো কুজ্ঝিস্সতি ‘‘ননু ত্ৱং মযা সব্বম্পেতং জাননত্থায পেসিতো, কস্মা অজানিত্ৱা আগতোসী’’তি, তস্মা যন্নূনাহন্তি চিন্তেত্ৱা অনুবন্ধি. ভগৱা ন্হানট্ঠানং মুখধোৱনট্ঠানং সৰীৰপটিজগ্গনট্ঠানং ৰাজৰাজমহামত্তাদীনং ওৰোধেহি সদ্ধিং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নট্ঠানন্তি ইমানি চত্তাৰি ঠানানি ঠপেত্ৱা সেসট্ঠানেসু অন্তমসো একগন্ধকুটিযম্পি ওকাসমকাসি.

গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে – ‘‘অযং কিৰ ব্ৰহ্মাযুব্ৰাহ্মণস্স মাণৱো উত্তৰো নাম ‘বুদ্ধো ৱা নো ৱা’তি তথাগতস্স বুদ্ধভাৱং ৱীমংসন্তো চৰতি, বুদ্ধৱীমংসকো নামায’’ন্তি পাকটো জাতো. যম্হি যম্হি ঠানে বুদ্ধা ৱসন্তি, পঞ্চ কিচ্চানি কতানেৱ হোন্তি, তানি হেট্ঠা দস্সিতানেৱ. তত্থ পচ্ছাভত্তং অলঙ্কতধম্মাসনে নিসীদিত্ৱা দন্তখচিতং চিত্তবীজনিং গহেত্ৱা মহাজনস্স ধম্মং দেসেন্তে ভগৱতি উত্তৰোপি অৱিদূৰে নিসীদতি. ধম্মস্সৱনপৰিযোসানে সদ্ধা মনুস্সা স্ৱাতনায ভগৱন্তং নিমন্তেত্ৱা মাণৱম্পি উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদন্তি – ‘‘তাত, অম্হেহি ভগৱা নিমন্তিতো, ত্ৱম্পি ভগৱতা সদ্ধিং আগন্ত্ৱা অম্হাকং গেহে ভত্তং গণ্হেয্যাসী’’তি. পুনদিৱসে তথাগতো ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো গামং পৱিসতি, উত্তৰোপি পদৱাৰে পদৱাৰে পৰিগ্গণ্হন্তো পদানুপদিকো অনুবন্ধতি. কুলগেহং পৱিট্ঠকালে দক্খিণোদকগ্গহণং আদিং কত্ৱা সব্বং ওলোকেন্তো নিসীদতি. ভত্তকিচ্চাৱসানে তথাগতস্স পত্তং ভূমিযং ঠপেত্ৱা নিসিন্নকালে মাণৱকস্স পাতৰাসভত্তং সজ্জেন্তি. সো একমন্তে নিসিন্নো ভুঞ্জিত্ৱা পুন আগন্ত্ৱা সত্থু সন্তিকে ঠত্ৱা ভত্তানুমোদনং সুত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিংযেৱ ৱিহাৰং গচ্ছতি.

তত্থ ভগৱা ভিক্খূনং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানং আগমেন্তো গন্ধমণ্ডলমাড়ে নিসীদতি. ভিক্খূহি ভত্তকিচ্চং কত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিসামেত্ৱা আগম্ম ৱন্দিত্ৱা কালে আৰোচিতে ভগৱা গন্ধকুটিং পৱিসতি, মাণৱোপি ভগৱতা সদ্ধিংযেৱ গচ্ছতি. ভগৱা পৰিৱাৰেত্ৱা আগতং ভিক্খুসঙ্ঘং গন্ধকুটিপ্পমুখে ঠিতো ওৱদিত্ৱা উয্যোজেত্ৱা গন্ধকুটিং পৱিসতি, মাণৱোপি পৱিসতি. ভগৱা খুদ্দকমঞ্চে অপ্পমত্তকং কালং নিসীদতি, মাণৱোপি অৱিদূৰে ওলোকেন্তো নিসীদতি. ভগৱা মুহুত্তং নিসীদিত্ৱা সীসোক্কমনং দস্সেতি, – ‘‘ভোতো গোতমস্স ৱিহাৰৱেলা ভৱিস্সতী’’তি মাণৱো গন্ধকুটিদ্ৱাৰং পিদহন্তো নিক্খমিত্ৱা একমন্তং নিসীদতি. মনুস্সা পুৰেভত্তং দানং দত্ৱা ভুত্তপাতৰাসা সমাদিন্নউপোসথঙ্গা সুদ্ধুত্তৰাসঙ্গা মালাগন্ধাদিহত্থা ধম্মং সুণিস্সামাতি ৱিহাৰং আগচ্ছন্তি, চক্কৱত্তিনো খন্ধাৱাৰট্ঠানং ৱিয হোতি.

ভগৱা মুহুত্তং সীহসেয্যং কপ্পেত্ৱা ৱুট্ঠায পুব্বভাগেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা সমাপত্তিং সমাপজ্জতি. সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায মহাজনস্স আগতভাৱং ঞত্ৱা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম মহাজনপৰিৱুতো গন্ধমণ্ডলমাড়ং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনগতো পৰিসায ধম্মং দেসেতি. মাণৱোপি অৱিদূৰে নিসীদিত্ৱা – ‘‘কিং নু খো সমণো গোতমো গেহস্সিতৱসেন পৰিসং উস্সাদেন্তো ৱা অপসাদেন্তো ৱা ধম্মং দেসেতি, উদাহু নো’’তি অক্খৰক্খৰং পদং পদং পৰিগ্গণ্হাতি. ভগৱা তথাৱিধং কথং অকথেত্ৱাৱ কালং ঞত্ৱা দেসনং নিট্ঠাপেসি. মাণৱো ইমিনা নিযামেন পৰিগ্গণ্হন্তো সত্ত মাসে একতো ৱিচৰিত্ৱা ভগৱতো কাযদ্ৱাৰাদীসু অণুমত্তম্পি অৱক্খলিতং ন অদ্দস. অনচ্ছৰিযঞ্চেতং, যং বুদ্ধভূতস্স মনুস্সভূতো মাণৱো ন পস্সেয্য, যস্স বোধিসত্তভূতস্স ছব্বস্সানি পধানভূমিযং অমনুস্সভূতো মাৰো দেৱপুত্তো গেহস্সিতৱিতক্কমত্তম্পি অদিস্ৱা বুদ্ধভূতং একসংৱচ্ছৰং অনুবন্ধিত্ৱা কিঞ্চি অপস্সন্তো –

‘‘সত্ত ৱস্সানি ভগৱন্তং, অনুবন্ধিং পদাপদং;

ওতাৰং নাধিগচ্ছিস্সং, সম্বুদ্ধস্স সতীমতো’’তি. (সু. নি. ৪৪৮) –

আদিগাথাযো ৱত্ৱা পক্কামি. ততো মাণৱো চিন্তেসি – ‘‘অহং ভৱন্তং গোতমং সত্ত মাসে অনুবন্ধমানো কিঞ্চি ৱজ্জং ন পস্সামি. সচে পনাহং অঞ্ঞেপি সত্ত মাসে সত্ত ৱা ৱস্সানি ৱস্সসতং ৱা ৱস্সসহস্সং ৱা অনুবন্ধেয্যং, নেৱস্স ৱজ্জং পস্সেয্যং. আচৰিযো খো পনস্স মে মহল্লকো, যোগক্খেমং নাম ন সক্কা জানিতুং. সমণস্স গোতমস্স সভাৱগুণেনেৱ বুদ্ধভাৱং ৱত্ৱা ময্হং আচৰিযস্স আৰোচেস্সামী’’তি ভগৱন্তং আপুচ্ছিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং ৱন্দিত্ৱা নিক্খমি.

আচৰিযস্স সন্তিকঞ্চ পন গন্ত্ৱা – ‘‘কচ্চি, তাত উত্তৰ, তং ভৱন্তং গোতমং তথাসন্তংযেৱ সদ্দো অব্ভুগ্গতো’’তি পুচ্ছিতো, ‘‘আচৰিয, কিং ৱদেসি? চক্কৱাড়ং অতিসম্বাধং, ভৱগ্গং অতিনীচং, তস্স হি, ভোতো গোতমস্স আকাসং ৱিয অপৰিযন্তো গুণগণো. তথাসন্তংযেৱ, ভো, তং ভৱন্তং গোতম’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা যথাদিট্ঠানি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি পটিপাটিযা আচিক্খিত্ৱা কিৰিযসমাচাৰং আচিক্খি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো উত্তৰো মাণৱো…পে… এদিসো চ এদিসো চ ভৱং গোতমো ততো চ ভিয্যো’’তি.

৩৮৬. তত্থ সুপ্পতিট্ঠিতপাদোতি যথা হি অঞ্ঞেসং ভূমিযং পাদং ঠপেন্তানং অগ্গতলং ৱা পণ্হি ৱা পস্সং ৱা পঠমং ফুসতি, ৱেমজ্ঝং ৱা পন ছিদ্দং হোতি, উক্খিপন্তানম্পি অগ্গতলাদীসু এককোট্ঠাসোৱ পঠমং উট্ঠহতি, ন এৱং তস্স. তস্স পন সুৱণ্ণপাদুকতলং ৱিয একপ্পহাৰেনেৱ সকলং পাদতলং ভূমিং ফুসতি, ভূমিতো উট্ঠহতি. তস্মা ‘‘সুপ্পতিট্ঠিতপাদো খো পন সো ভৱং গোতমো’’তি ৱদতি.

তত্ৰিদং ভগৱতো সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায – সচেপি হি ভগৱা অনেকসতপোৰিসং নৰকং অক্কমিস্সামীতি পাদং নীহৰতি, তাৱদেৱ নিন্নট্ঠানং ৱাতপূৰিতং ৱিয কম্মাৰভস্তং উন্নমিত্ৱা পথৱীসমং হোতি, উন্নতট্ঠানম্পি অন্তো পৱিসতি. দূৰে অক্কমিস্সামীতি অভিনীহৰন্তস্স সিনেৰুপ্পমাণোপি পব্বতো সেদিতৱেত্তঙ্কুৰো ৱিয নমিত্ৱা পাদসমীপং আগচ্ছতি. তথা হিস্স যমকপাটিহাৰিযং কত্ৱা যুগন্ধৰপব্বতং অক্কমিস্সামীতি পাদে অভিনীহৰতো পব্বতো নমিত্ৱা পাদসমীপং আগতো, সো তং অক্কমিত্ৱা দুতিযপাদেন তাৱতিংসভৱনং অক্কমি. ন হি চক্কলক্খণেন পতিট্ঠাতব্বট্ঠানং ৱিসমং ভৱিতুং সক্কোতি. খাণু ৱা কণ্ডকো ৱা সক্খৰকথলা ৱা উচ্চাৰপস্সাৱো ৱা খেড়সিঙ্ঘাণিকাদীনি ৱা পুৰিমতৰাৱ অপগচ্ছন্তি, তত্থ তত্থেৱ চ পথৱিং পৱিসন্তি. তথাগতস্স হি সীলতেজেন পঞ্ঞাতেজেন ধম্মতেজেন দসন্নং পাৰমীনং আনুভাৱেন অযং মহাপথৱী সমা মুদু পুপ্ফাভিকিণ্ণা হোতি. তত্ৰ তথাগতো সমং পাদং নিক্খিপতি, সমং উদ্ধৰতি, সব্বাৱন্তেহি পাদতলেহি ভূমিং ফুসতি.

চক্কানীতি দ্ৱীসু পাদেসু দ্ৱে চক্কানি. তেসং অৰা চ নেমি চ নাভি চ পাড়িযং ৱুত্তাৱ. সব্বাকাৰপৰিপূৰানীতি ইমিনা পন অযং ৱিসেসো ৱেদিতব্বো – তেসং কিৰ চক্কানং পাদতলস্স মজ্ঝে নাভি দিস্সতি, নাভিপৰিচ্ছিন্না ৱট্টলেখা দিস্সতি, নাভিমুখপৰিক্খেপপট্টো দিস্সতি, পনাড়িমুখং দিস্সতি, অৰা দিস্সন্তি, অৰেসু ৱট্টলেখা দিস্সন্তি, নেমী দিস্সন্তি, নেমিমণিকা দিস্সন্তি. ইদং তাৱ পাড়িআগতমেৱ.

সম্বহুলৱাৰো পন অনাগতো, সো এৱং দট্ঠব্বো – সত্তি সিৰি ৱচ্ছো নন্দি সোৱত্তিকো ৱটংসকো ৱড্ঢমানকং মচ্ছযুগলং ভদ্দপীঠং অঙ্কুসং তোমৰো পাসাদো তোৰণং সেতচ্ছত্তং খগ্গো তালৱণ্টং মোৰহত্থকো ৱাড়বীজনী উণ্হীসং পত্তো মণি কুসুমদামং নীলুপ্পলং ৰত্তুপ্পলং সেতুপ্পলং পদুমং পুণ্ডৰীকং পুণ্ণঘটো পুণ্ণপাতি সমুদ্দো চক্কৱাড়ো হিমৱা সিনেৰু চন্দিমসূৰিযা নক্খত্তানি চত্তাৰো মহাদীপা দ্ৱেপৰিত্তদীপসহস্সানি, অন্তমসো চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো পৰিসং উপাদায সব্বো চক্কলক্খণস্সেৱ পৰিৱাৰো.

আযতপণ্হীতি দীঘপণ্হি, পৰিপুণ্ণপণ্হীতি অত্থো. যথা হি অঞ্ঞেসং অগ্গপাদো দীঘো হোতি, পণ্হিমত্থকে জঙ্ঘা পতিট্ঠাতি, পণ্হি তচ্ছেত্ৱা ঠপিতা ৱিয হোতি, ন এৱং তথাগতস্স. তথাগতস্স পন চতূসু কোট্ঠাসেসু দ্ৱে কোট্ঠাসা অগ্গপাদো হোতি, ততিযে কোট্ঠাসে জঙ্ঘা পতিট্ঠাতি, চতুত্থে কোট্ঠাসে আৰগ্গেন ৱট্টেত্ৱা ঠপিতা ৱিয ৰত্তকম্বলে গেণ্ডুকসদিসা পণ্হি হোতি.

দীঘঙ্গুলীতি যথা অঞ্ঞেসং কাচি অঙ্গুলি দীঘা হোতি, কাচি ৰস্সা, ন এৱং তথাগতস্স. তথাগতস্স পন মক্কটস্সেৱ দীঘহত্থপাদঙ্গুলিযো মূলে থূলা অনুপুব্বেন গন্ত্ৱা অগ্গে তনুকা নিয্যাসতেলেন মদ্দিত্ৱা ৱট্টিতহৰিতালৱট্টিসদিসা হোন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘দীঘঙ্গুলী’’তি.

মুদুতলুনহত্থপাদোতি সপ্পিমণ্ডে ওসাদেত্ৱা ঠপিতং সতৱাৰৱিহতকপ্পাসপটলং ৱিয মুদূ, জাতমত্তকুমাৰস্স ৱিয চ নিচ্চকালং তলুনা চ হত্থপাদা অস্সাতি মুদুতলুনহত্থপাদো.

জালহত্থপাদোতি ন চম্মেন পটিবদ্ধঅঙ্গুলন্তৰো. এদিসো হি ফণহত্থকো পুৰিসদোসেন উপহতো পব্বজ্জম্পি ন লভতি. তথাগতস্স পন চতস্সো হত্থঙ্গুলিযো পঞ্চপি পাদঙ্গুলিযো একপ্পমাণা হোন্তি, তাসং একপ্পমাণত্তায যৱলক্খণং অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা তিট্ঠতি. অথস্স হত্থপাদা কুসলেন ৱড্ঢকিনা যোজিতজালৱাতপানসদিসা হোন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘জালহত্থপাদো’’তি.

উদ্ধং পতিট্ঠিতগোপ্ফকত্তা উস্সঙ্খা পাদা অস্সাতি উস্সঙ্খপাদো. অঞ্ঞেসঞ্হি পিট্ঠিপাদে গোপ্ফকা হোন্তি. তেন তেসং পাদা আণিবদ্ধা ৱিয থদ্ধা হোন্তি, ন যথাসুখং পৰিৱত্তন্তি, গচ্ছন্তানং পাদতলানি ন দিস্সন্তি. তথাগতস্স পন অভিৰুহিত্ৱা উপৰি গোপ্ফকা পতিট্ঠহন্তি. তেনস্স নাভিতো পট্ঠায উপৰিমকাযো নাৱায ঠপিতসুৱণ্ণপটিমা ৱিয নিচ্চলো হোতি, অধোকাযোৱ ইঞ্জতি. সুখেন পাদা পৰিৱত্তন্তি. পুৰতোপি পচ্ছতোপি উভযপস্সেসুপি ঠত্ৱা পস্সন্তানং পাদতলানি পঞ্ঞাযন্তি, ন হত্থীনং ৱিয পচ্ছতোযেৱ.

এণিজঙ্ঘোতি এণিমিগসদিসজঙ্ঘো মংসুস্সদেন পৰিপুণ্ণজঙ্ঘো, ন একতো বদ্ধপিণ্ডিকমংসো, সমন্ততো সমসণ্ঠিতেন মংসেন পৰিক্খিত্তাহি সুৱট্টিতাহি সালিগব্ভসদিসাহি জঙ্ঘাহি সমন্নাগতোতি অত্থো.

অনোনমন্তোতি অনমন্তো. এতেনস্স অখুজ্জঅৱামনভাৱো দীপিতো. অৱসেসজনা হি খুজ্জা ৱা হোন্তি ৱামনা ৱা, খুজ্জানং উপৰিমকাযো অপৰিপুণ্ণো হোতি, ৱামনানং হেট্ঠিমকাযো. তে অপৰিপুণ্ণকাযত্তা ন সক্কোন্তি অনোনমন্তা জণ্ণুকানি পৰিমজ্জিতুং. তথাগতো পন পৰিপুণ্ণউভযকাযত্তা সক্কোতি.

উসভৱাৰণাদীনং ৱিয সুৱণ্ণপদুমকণ্ণিকসদিসে কোসে ওহিতং পটিচ্ছন্নং ৱত্থগুয্হং অস্সাতি কোসোহিতৱত্থগুয্হো. ৱত্থগুয্হন্তি ৱত্থেন গূহিতব্বং অঙ্গজাতং ৱুচ্চতি.

সুৱণ্ণৱণ্ণোতি জাতিহিঙ্গুলকেন মজ্জিত্ৱা দীপিদাঠায ঘংসিত্ৱা গেৰুকপৰিকম্মং কত্ৱা ঠপিতঘনসুৱণ্ণৰূপকসদিসোতি অত্থো. এতেনস্স ঘনসিনিদ্ধসণ্হসৰীৰতং দস্সেত্ৱা ছৱিৱণ্ণদস্সনত্থং কঞ্চনসন্নিভত্তচোতি ৱুত্তং, পুৰিমস্স ৱা ৱেৱচনমেৱ এতং.

ৰজোজল্লন্তি ৰজো ৱা মলং ৱা. ন উপলিম্পতীতি ন লগ্গতি, পদুমপলাসতো উদকবিন্দু ৱিয ৱিৱট্টতি. হত্থধোৱনপাদধোৱনাদীনি পন উতুগ্গহণত্থায চেৱ দাযকানং পুঞ্ঞফলত্থায চ বুদ্ধা কৰোন্তি, ৱত্তসীসেনাপি চ কৰোন্তিযেৱ. সেনাসনং পৱিসন্তেন হি ভিক্খুনা পাদে ধোৱিত্ৱা পৱিসিতব্বন্তি ৱুত্তমেতং.

উদ্ধগ্গলোমোতি আৱট্টপৰিযোসানে উদ্ধগ্গানি হুত্ৱা মুখসোভং উল্লোকযমানানি ৱিয ঠিতানি লোমানি অস্সাতি উদ্ধগ্গলোমো.

ব্ৰহ্মুজুগত্তোতি ব্ৰহ্মা ৱিয উজুগত্তো, উজুমেৱ উগ্গতদীঘসৰীৰো. যেভুয্যেন হি সত্তা খন্ধে কটিযং জাণূসূতি তীসু ঠানেসু নমন্তি. তে কটিযং নমন্তা পচ্ছতো নমন্তি, ইতৰেসু দ্ৱীসু ঠানেসু পুৰতো. দীঘসৰীৰা পনেকে পস্সৱঙ্কা হোন্তি, একে মুখং উন্নামেত্ৱা নক্খত্তানি গণযন্তা ৱিয চৰন্তি, একে অপ্পমংসলোহিতা সূলসদিসা হোন্তি, পৱেধমানা গচ্ছন্তি. তথাগতো পন উজুমেৱ উগ্গন্ত্ৱা দীঘপ্পমাণো দেৱনগৰে উস্সিতসুৱণ্ণতোৰণং ৱিয হোতি.

সত্তুস্সদোতি দ্ৱে হত্থপিট্ঠিযো দ্ৱে পাদপিট্ঠিযো দ্ৱে অংসকূটানি খন্ধোতি ইমেসু সত্তসু ঠানেসু পৰিপুণ্ণমংসুস্সদো অস্সাতি সত্তুস্সদো. অঞ্ঞেসং পন হত্থপাদপিট্ঠীসু ন্হাৰুজালা পঞ্ঞাযন্তি, অংসকূটখন্ধেসু অট্ঠিকোটিযো, তে মনুস্সপেতা ৱিয খাযন্তি, ন তথাগতো. তথাগতো পন সত্তসু ঠানেসু পৰিপুণ্ণমংসুস্সদত্তা নিগূড়্হন্হাৰুজালেহি হত্থপিট্ঠাদীহি ৱট্টেত্ৱা ঠপিতসুৱণ্ণৱণ্ণালিঙ্গসদিসেন খন্ধেন সিলাৰূপকং ৱিয চিত্তকম্মৰূপকং ৱিয চ খাযতি.

সীহস্স পুব্বদ্ধং ৱিয কাযো অস্সাতি সীহপুব্বদ্ধকাযো. সীহস্স হি পুৰত্থিমকাযোৱ পৰিপুণ্ণো হোতি, পচ্ছিমকাযো অপৰিপুণ্ণো. তথাগতস্স পন সীহস্স পুব্বদ্ধকাযোৱ সব্বো কাযো পৰিপুণ্ণো. সোপি সীহস্সেৱ ন তত্থ তত্থ ৱিনতুন্নতাদিৱসেন দুস্সণ্ঠিতৱিসণ্ঠিতো, দীঘযুত্তঠানে পন দীঘো, ৰস্সকিসথূলঅনুৱট্টিতযুত্তট্ঠানেসু তথাৱিধোৱ হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘মনাপিযে চ খো, ভিক্খৱে, কম্মৱিপাকে পচ্চুপট্ঠিতে যেহি অঙ্গেহি দীঘেহি সোভতি, তানি অঙ্গানি দীঘানি সণ্ঠহন্তি. যেহি অঙ্গেহি ৰস্সেহি সোভতি, তানি অঙ্গানি ৰস্সানি সণ্ঠহন্তি. যেহি অঙ্গেহি থূলেহি সোভতি, তানি অঙ্গানি থূলানি সণ্ঠহন্তি. যেহি অঙ্গেহি কিসেহি সোভতি, তানি অঙ্গানি কিসানি সণ্ঠহন্তি. যেহি অঙ্গেহি ৱট্টেহি সোভতি, তানি অঙ্গানি ৱট্টানি সণ্ঠহন্তী’’তি.

ইতি নানাচিত্তেন পুঞ্ঞচিত্তেন চিত্তিতো দসহি পাৰমীহি সজ্জিতো তথাগতস্স অত্তভাৱো, তস্স লোকে সব্বসিপ্পিনো ৱা ইদ্ধিমন্তো ৱা পটিৰূপকম্পি কাতুং ন সক্কোন্তি.

চিতন্তৰংসোতি অন্তৰংসং ৱুচ্চতি দ্ৱিন্নং কোট্টানমন্তৰং, তং চিতং পৰিপুণ্ণমস্সাতি চিতন্তৰংসো. অঞ্ঞেসঞ্হি তং ঠানং নিন্নং হোতি, দ্ৱে পিট্ঠিকোট্টা পাটিযেক্কং পঞ্ঞাযন্তি. তথাগতস্স পন কটিতো পট্ঠায মংসপটলং যাৱ খন্ধা উগ্গম্ম সমুস্সিতসুৱণ্ণফলকং ৱিয পিট্ঠিং ছাদেত্ৱা পতিট্ঠিতং.

নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলোতি নিগ্ৰোধো ৱিয পৰিমণ্ডলো. যথা পণ্ণাসহত্থতায ৱা সতহত্থতায ৱা সমক্খন্ধসাখো নিগ্ৰোধো দীঘতোপি ৱিত্থাৰতোপি একপ্পমাণোৱ হোতি, এৱং কাযতোপি ব্যামতোপি একপ্পমাণো. যথা অঞ্ঞেসং কাযো ৱা দীঘো হোতি ব্যামো ৱা, ন এৱং ৱিসমপ্পমাণোতি অত্থো. তেনেৱ ‘‘যাৱতক্ৱস্স কাযো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যাৱতকো অস্সাতি যাৱতক্ৱস্স.

সমৱট্টক্খন্ধোতি সমৱট্টিতক্খন্ধো. যথা একে কোঞ্চা ৱিয বকা ৱিয ৱৰাহা ৱিয চ দীঘগলা ৱঙ্কগলা পুথুলগলা চ হোন্তি, কথনকালে সিৰাজালং পঞ্ঞাযতি, মন্দো সৰো নিক্খমতি, ন এৱং তস্স. তথাগতস্স পন সুৱট্টিতসুৱণ্ণালিঙ্গসদিসো খন্ধো হোতি, কথনকালে সিৰাজালং ন পঞ্ঞাযতি, মেঘস্স ৱিয গজ্জতো সৰো মহা হোতি.

ৰসগ্গসগ্গীতি এত্থ ৰসং গসন্তীতি ৰসগ্গসা, ৰসহৰণীনমেতং অধিৱচনং, তা অগ্গা অস্সাতি ৰসগ্গসগ্গী. তথাগতস্স হি সত্ত ৰসহৰণিসহস্সানি উদ্ধগ্গানি হুত্ৱা গীৱাযমেৱ পটিমুক্কানি. তিলফলমত্তোপি আহাৰো জিৱ্হগ্গে ঠপিতো সব্বং কাযং অনুফৰতি, তেনেৱ মহাপধানং পদহন্তস্স একতণ্ডুলাদীহিপি কাড়াযযূসপসতেনাপি কাযস্স যাপনং অহোসি. অঞ্ঞেসং পন তথা অভাৱা ন সকলকাযং ওজা ফৰতি, তেন তে বহ্ৱাবাধা হোন্তি. ইদং লক্খণং অপ্পাবাধতাসঙ্খাতস্স নিস্সন্দফলস্স ৱসেন পাকটং হোতি.

সীহস্সেৱ হনু অস্সাতি সীহহনু. তত্থ সীহস্স হেট্ঠিমহনুমেৱ পৰিপুণ্ণং হোতি, ন উপৰিমং. তথাগতস্স পন সীহস্স হেট্ঠিমং ৱিয দ্ৱেপি পৰিপুণ্ণানি দ্ৱাদসিযং পক্খস্স চন্দসদিসানি হোন্তি.

চত্তালীসদন্তোতিআদীসু উপৰিমহনুকে পতিট্ঠিতা ৱীসতি, হেট্ঠিমে ৱীসতীতি চত্তালীস দন্তা অস্সাতি চত্তালীসদন্তো. অঞ্ঞেসঞ্হি পৰিপুণ্ণদন্তানম্পি দ্ৱত্তিংস দন্তা হোন্তি, তথাগতস্স চত্তালীসং.

অঞ্ঞেসঞ্চ কেচি দন্তা উচ্চা কেচি নীচাতি ৱিসমা হোন্তি, তথাগতস্স পন অযপট্টছিন্নসঙ্খপটলং ৱিয সমা.

অঞ্ঞেসং কুম্ভীলানং ৱিয দন্তা ৱিৰড়া হোন্তি, মচ্ছমংসাদীনি খাদন্তানং দন্তন্তৰং পূৰতি. তথাগতস্স পন কনকলতায সমুস্সাপিতৱজিৰপন্তি ৱিয অৱিৰড়া তুলিকায দস্সিতপৰিচ্ছেদা ৱিয দন্তা হোন্তি.

সুসুক্কদাঠোতি অঞ্ঞেসঞ্চ পূতিদন্তা উট্ঠহন্তি, তেন কাচি দাঠা কাড়াপি ৱিৱণ্ণাপি হোন্তি. তথাগতো সুসুক্কদাঠো ওসধিতাৰকম্পি অতিক্কম্ম ৱিৰোচমানায পভায সমন্নাগতদাঠো, তেন ৱুত্তং ‘‘সুসুক্কদাঠো’’তি.

পহূতজিৱ্হোতি অঞ্ঞেসং জিৱ্হা থূলাপি হোতি কিসাপি ৰস্সাপি থদ্ধাপি ৱিসমাপি, তথাগতস্স পন মুদু দীঘা পুথুলা ৱণ্ণসম্পন্না হোতি. সো তং লক্খণং পৰিযেসিতুং আগতানং কঙ্খাৱিনোদনত্থং মুদুকত্তা তং জিৱ্হং কথিনসূচিং ৱিয ৱট্টেত্ৱা উভো নাসিকসোতানি পৰামসতি, দীঘত্তা উভো কণ্ণসোতানি পৰামসতি, পুথুলত্তা কেসন্তপৰিযোসানং কেৱলম্পি নলাটং পটিচ্ছাদেতি. এৱং তস্সা মুদুদীঘপুথুলভাৱং পকাসেন্তো কঙ্খং ৱিনোদেতি. এৱং তিলক্খণসম্পন্নং জিৱ্হং সন্ধায ‘‘পহূতজিৱ্হো’’তি ৱুত্তং.

ব্ৰহ্মস্সৰোতি অঞ্ঞে ছিন্নস্সৰাপি ভিন্নস্সৰাপি কাকস্সৰাপি হোন্তি, তথাগতো পন মহাব্ৰহ্মুনো সৰসদিসেন সৰেন সমন্নাগতো. মহাব্ৰহ্মুনো হি পিত্তসেম্হেহি অপলিবুদ্ধত্তা সৰো ৱিসুদ্ধো হোতি. তথাগতেনাপি কতকম্মং ৱত্থুং সোধেতি, ৱত্থুস্স সুদ্ধত্তা নাভিতো পট্ঠায সমুট্ঠহন্তো সৰো ৱিসুদ্ধো অট্ঠঙ্গসমন্নাগতোৱ সমুট্ঠাতি. কৰৱিকো ৱিয ভণতীতি কৰৱিকভাণী, মত্তকৰৱিকৰুতমঞ্জুঘোসোতি অত্থো.

তত্ৰিদং কৰৱিকৰুতস্স মঞ্জুতায – কৰৱিকসকুণে কিৰ মধুৰৰসং অম্বপক্কং মুখতুণ্ডকেন পহৰিত্ৱা পগ্ঘৰিতং ৰসং সাযিত্ৱা পক্খেন তালং দত্ৱা ৱিকূজমানে চতুপ্পদাদীনি মত্তানি ৱিয লড়িতুং আৰভন্তি. গোচৰপ্পসুতাপি চতুপ্পদা মুখগতানিপি তিণানি ছড্ডেত্ৱা তং সদ্দং সুণন্তি, ৱাড়মিগা খুদ্দকমিগে অনুবন্ধমানা উক্খিত্তপাদং অনুক্খিপিত্ৱাৱ তিট্ঠন্তি, অনুবদ্ধমিগাপি মৰণভযং হিত্ৱাপি তিট্ঠন্তি, আকাসে পক্খন্দপক্খিনোপি পক্খে পসাৰেত্ৱা তিট্ঠন্তি, উদকে মচ্ছাপি কণ্ণপটলং অপ্ফোটেন্তা তং সদ্দং সুণমানাৱ তিট্ঠন্তি. এৱং মঞ্জুৰুতা কৰৱিকা.

অসন্ধিমিত্তাপি ধম্মাসোকস্স দেৱী – ‘‘অত্থি নু খো, ভন্তে, বুদ্ধসদ্দেন সদিসো কস্সচি সদ্দো’’তি সঙ্ঘং পুচ্ছি. অত্থি কৰৱিকসকুণস্সাতি. কুহিং, ভন্তে, সকুণাতি? হিমৱন্তেতি. সা ৰাজানং আহ, – ‘‘দেৱ, কৰৱিকসকুণং দট্ঠুকামা’’তি. ৰাজা ‘‘ইমস্মিং পঞ্জৰে নিসীদিত্ৱা কৰৱিকো আগচ্ছতূ’’তি সুৱণ্ণপঞ্জৰং ৱিস্সজ্জেসি. পঞ্জৰো গন্ত্ৱা একস্স কৰৱিকস্স পুৰতো অট্ঠাসি. সো ‘‘ৰাজাণায আগতো পঞ্জৰো, ন সক্কা অগন্তু’’ন্তি তত্থ নিসীদি. পঞ্জৰো আগন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো পুৰতোৱ অট্ঠাসি. কৰৱিকং সদ্দং কাৰাপেতুং ন সক্কোন্তি. অথ ৰাজা ‘‘কথং ভণে ইমে সদ্দং কৰোন্তী’’তি আহ? ঞাতকে দিস্ৱা দেৱাতি. অথ নং ৰাজা আদাসেহি পৰিক্খিপাপেসি. সো অত্তনোৱ ছাযং দিস্ৱা ‘‘ঞাতকা মে আগতা’’তি মঞ্ঞমানো পক্খেন তাড়ং দত্ৱা মঞ্জুস্সৰেন মণিৱংসং ধমমানো ৱিয ৱিৰৱি. সকলনগৰে মনুস্সা মত্তা ৱিয লড়িংসু. অসন্ধিমিত্তা চিন্তেসি – ‘‘ইমস্স তাৱ তিৰচ্ছানস্স এৱং মধুৰো সদ্দো, কীদিসো নু খো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসিৰিপ্পত্তস্স ভগৱতো অহোসী’’তি পীতিং উপ্পাদেত্ৱা তং পীতিং অৱিজহিত্ৱা সত্তহি জঙ্ঘসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. এৱং মধুৰো কৰৱিকসদ্দো. ততো সতভাগেন সহস্সভাগেন চ মধুৰতৰো তথাগতস্স সদ্দো, লোকে পন কৰৱিকতো অঞ্ঞস্স মধুৰৰস্স অভাৱতো ‘‘কৰৱিকভাণী’’তি ৱুত্তং.

অভিনীলনেত্তোতি ন সকলনীলনেত্তোৱ, নীলযুত্তট্ঠানে পনস্স উমাপুপ্ফসদিসেন অতিৱিসুদ্ধেন নীলৱণ্ণেন সমন্নাগতানি অক্খীনি হোন্তি. পীতযুত্তট্ঠানে কণিকাৰপুপ্ফসদিসেন পীতৱণ্ণেন, লোহিতযুত্তট্ঠানে বন্ধুজীৱকপুপ্ফসদিসেন লোহিতৱণ্ণেন, সেতযুত্তট্ঠানে ওসধিতাৰকসদিসেন সেতৱণ্ণেন, কাড়যুত্তট্ঠানে অদ্দাৰিট্ঠকসদিসেন কাড়ৱণ্ণেন সমন্নাগতানি সুৱণ্ণৱিমানে উগ্ঘাটিতমণিসীহপঞ্জৰসদিসানি খাযন্তি.

গোপখুমোতি এত্থ পখুমন্তি সকলং চক্খুভণ্ডং অধিপ্পেতং. তং কাড়ৱচ্ছকস্স বহলধাতুকং হোতি, ৰত্তৱচ্ছকস্স ৱিপ্পসন্নং, তংমুহুত্তজাতৰত্তৱচ্ছসদিসচক্খুভণ্ডোতি অত্থো. অঞ্ঞেসঞ্হি অক্খিভণ্ডা অপৰিপুণ্ণা হোন্তি, হত্থিমূসিককাকাদীনং অক্খিসদিসেহি ৱিনিগ্গতেহি গম্ভীৰেহিপি অক্খীহি সমন্নাগতা হোন্তি. তথাগতস্স পন ধোৱিত্ৱা মজ্জিত্ৱা ঠপিতমণিগুড়িকা ৱিয মুদুসিনিদ্ধনীলসুখুমপখুমাচিতানি অক্খীনি.

উণ্ণাতি উণ্ণলোমং. ভমুকন্তৰেতি দ্ৱিন্নং ভমুকানং ৱেমজ্ঝে নাসিকমত্থকেযেৱ জাতা. উগ্গন্ত্ৱা পন নলাটমজ্ঝজাতা. ওদাতাতি পৰিসুদ্ধা ওসধিতাৰকৱণ্ণা. মুদূতি সপ্পিমণ্ডে ওসাদেত্ৱা ঠপিতসতৱাৰৱিহতকপ্পাসপটলসদিসা. তূলসন্নিভাতি সিম্বলিতূললতাতূলসমানা, অযমস্সা ওদাততায উপমা. সা পনেসা কোটিযং গহেত্ৱা আকড্ঢিযমানা উপড্ঢবাহুপ্পমাণা হোতি, ৱিস্সট্ঠা দক্খিণাৱট্টৱসেন আৱট্টিত্ৱা উদ্ধগ্গা হুত্ৱা সন্তিট্ঠতি, সুৱণ্ণফলকমজ্ঝে ঠপিতৰজতপুপ্ফুড়কা ৱিয সুৱণ্ণঘটতো নিক্খমমানা খীৰধাৰা ৱিয অৰুণপ্পভাৰঞ্জিতে গমনতলে ওসধিতাৰকা ৱিয চ অতিমনোহৰায সিৰিযা ৱিৰোচতি.

উণ্হীসসীসোতি ইদং পৰিপুণ্ণনলাটতঞ্চেৱ পৰিপুণ্ণসীসতঞ্চাতি দ্ৱে অত্থৱসে পটিচ্চ ৱুত্তং. তথাগতস্স হি দক্খিণকণ্ণচূড়িকতো পট্ঠায মংসপটলং উট্ঠহিত্ৱা সকলং নলাটং ছাদযমানং পূৰযমানং গন্ত্ৱা ৱামকণ্ণচূড়িকায পতিট্ঠিতং, ৰঞ্ঞো বদ্ধউণ্হীসপট্টো ৱিয ৱিৰোচতি. পচ্ছিমভৱিকবোধিসত্তানং কিৰ ইমং লক্খণং ৱিদিত্ৱা ৰাজূনং উণ্হীসপট্টং অকংসু, অযং তাৱ একো অত্থো. অঞ্ঞে পন জনা অপৰিপুণ্ণসীসা হোন্তি, কেচি কপ্পসীসা, কেচি ফলসীসা, কেচি অট্ঠিসীসা, কেচি তুম্বসীসা, কেচি পব্ভাৰসীসা. তথাগতস্স পন আৰগ্গেন ৱট্টেত্ৱা ঠপিতং ৱিয সুপৰিপুণ্ণং উদকপুপ্ফুড়সদিসং সীসং হোতি. তত্থ পুৰিমনযেন উণ্হীসৱেঠিতসীসো ৱিযাতি উণ্হীসসীসো. দুতিযনযেন উণ্হীসং ৱিয সব্বত্থ পৰিমণ্ডলসীসোতি উণ্হীসসীসো.

ইমানি পন মহাপুৰিসলক্খণানি কম্মং কম্মসৰিক্খকং লক্খণং লক্খণানিসংসন্তি ইমে চত্তাৰো কোট্ঠাসে একেকস্মিং লক্খণে দস্সেত্ৱা কথিতানি সুকথিতানি হোন্তি. তস্মা ভগৱতা লক্খণসুত্তে (দী. নি. ৩.২০০-২০২) ৱুত্তানি ইমানি কম্মাদীনি দস্সেত্ৱা কথেতব্বানি. সুত্তৱসেন ৱিনিচ্ছিতুং অসক্কোন্তেন সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায তস্সেৱ সুত্তস্স ৱণ্ণনায ৱুত্তনযেন গহেতব্বানি.

ইমেহি খো, ভো, সো ভৱং গোতমোতি, ভো আচৰিয, ইমেহি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সো ভৱং গোতমো সমন্নাগতো দেৱনগৰে সমুস্সিতৰতনৱিচিত্তং সুৱণ্ণতোৰণং ৱিয যোজনসতুব্বেধো সব্বপালিফুল্লো পাৰিচ্ছত্তকো ৱিয সেলন্তৰম্হি সুপুপ্ফিতসালৰুক্খো ৱিয তাৰাগণপটিমণ্ডিতগগনতলমিৱ চ অত্তনো সিৰিৱিভৱেন লোকং আলোকং কুৰুমানো ৱিয চৰতীতি ইমত্থম্পি দীপেত্ৱা কিৰিযাচাৰং আচিক্খিতুং গচ্ছন্তো খো পনাতিআদিমাহ.

৩৮৭. দক্খিণেনাতি বুদ্ধানঞ্হি ঠত্ৱা ৱা নিসীদিত্ৱা ৱা নিপজ্জিত্ৱা ৱা গমনং অভিনীহৰন্তানং দক্খিণপাদোৱ পুৰতো হোতি. সততপাটিহাৰিযং কিৰেতং. নাতিদূৰে পাদং উদ্ধৰতীতি তং দক্খিণপাদং ন অতিদূৰে ঠপেস্সামীতি উদ্ধৰতি. অতিদূৰঞ্হি অভিহৰিযমানে দক্খিণপাদেন ৱামপাদো আকড্ঢিযমানো গচ্ছেয্য, দক্খিণপাদোপি দূৰং গন্তুং ন সক্কুণেয্য, আসন্নেযেৱ পতিট্ঠহেয্য, এৱং সতি পদৱিচ্ছেদো নাম হোতি. দক্খিণপাদে পন পমাণেনেৱ উদ্ধতে ৱামপাদোপি পমাণেনেৱ উদ্ধৰিযতি, পমাণেন উদ্ধতো পতিট্ঠহন্তোপি পমাণেযেৱ পতিট্ঠাতি. এৱমনেন তথাগতস্স দক্খিণপাদকিচ্চং ৱামপাদেন নিযমিতং, ৱামপাদকিচ্চং দক্খিণপাদেন নিযমিতন্তি ৱেদিতব্বং.

নাতিসীঘন্তি দিৱা ৱিহাৰভত্তত্থায গচ্ছন্তো ভিক্খু ৱিয ন অতিসীঘং গচ্ছতি. নাতিসণিকন্তি যথা পচ্ছতো আগচ্ছন্তো ওকাসং ন লভতি, এৱং ন অতিসণিকং গচ্ছতি. অদ্দুৱেন অদ্দুৱন্তি জণ্ণুকেন জণ্ণুকং, ন সত্থিং উন্নামেতীতি গম্ভীৰে উদকে গচ্ছন্তো ৱিয ন ঊৰুং উন্নামেতি. ন ওনামেতীতি ৰুক্খসাখাছেদনদণ্ডঙ্কুসপাদো ৱিয ন পচ্ছতো ওসক্কাপেতি. ন সন্নামেতীতি ওবদ্ধানাবদ্ধট্ঠানেহি পাদং কোট্টেন্তো ৱিয ন থদ্ধং কৰোতি. ন ৱিনামেতীতি যন্তৰূপকং কীড়াপেন্তো ৱিয ন ইতো চিতো চ চালেতি. অধৰকাযোৱাতি হেট্ঠিমকাযোৱ ইঞ্জতি, উপৰিমকাযো নাৱায ঠপিতসুৱণ্ণপটিমা ৱিয নিচ্চলো হোতি. দূৰে ঠত্ৱা ওলোকেন্তো হি বুদ্ধানং ঠিতভাৱং ৱা গমনভাৱং ৱা ন জানাতি. কাযবলেনাতি বাহা খিপন্তো সৰীৰতো সেদেহি মুচ্চন্তেহি ন কাযবলেন গচ্ছতি. সব্বকাযেনেৱাতি গীৱং অপৰিৱত্তেত্ৱা ৰাহুলোৱাদে ৱুত্তনাগাপলোকিতৱসেনেৱ অপলোকেতি.

ন উদ্ধন্তিআদীসু নক্খত্তানি গণেন্তো ৱিয ন উদ্ধং উল্লোকেতি, নট্ঠং কাকণিকং ৱা মাসকং ৱা পৰিযেসন্তো ৱিয ন অধো ওলোকেতি, ন হত্থিঅস্সাদযো পস্সন্তো ৱিয ইতো চিতো চ ৱিপেক্খমানো গচ্ছতি. যুগমত্তন্তি নৱৱিদত্থিমত্তে চক্খূনি ঠপেত্ৱা গচ্ছন্তো যুগমত্তং পেক্খতি নাম, ভগৱাপি যুগে যুত্তো সুদন্তআজানীযো ৱিয এত্তকং পস্সন্তো গচ্ছতি. ততো চস্স উত্তৰীতি যুগমত্ততো পৰং ন পস্সতীতি ন ৱত্তব্বো. ন হি কুট্টং ৱা কৱাটং ৱা গচ্ছো ৱা লতা ৱা আৱৰিতুং সক্কোতি, অথ খ্ৱস্স অনাৱৰণঞাণস্স অনেকানি চক্কৱাড়সহস্সানি একঙ্গণানেৱ হোন্তি. অন্তৰঘৰন্তি হেট্ঠা মহাসকুলুদাযিসুত্তে ইন্দখীলতো পট্ঠায অন্তৰঘৰং, ইধ ঘৰউম্মাৰতো পট্ঠায ৱেদিতব্বং. ন কাযন্তিআদি পকতিইৰিযপথেনেৱ পৱিসতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. দলিদ্দমনুস্সানং নীচঘৰকং পৱিসন্তেপি হি তথাগতে ছদনং ৱা উগ্গচ্ছতি, পথৱী ৱা ওগচ্ছতি, ভগৱা পন পকতিগমনেনেৱ গচ্ছতি. নাতিদূৰেতি অতিদূৰে পৰিৱত্তন্তেন হি একং দ্ৱে পদৱাৰে পিট্ঠিভাগেন গন্ত্ৱা নিসীদিতব্বং হোতি. নাচ্চাসন্নেতি অচ্চাসন্নে পৰিৱত্তন্তেন একং দ্ৱে পদৱাৰে পুৰতো গন্ত্ৱা নিসীদিতব্বং হোতি. তস্মা যস্মিং পদৱাৰে ঠিতেন পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা অগন্ত্ৱা নিসীদিতব্বং হোতি, তত্থ পৰিৱত্ততি.

পাণিনাতি কটিৱাতাবাধিকো ৱিয ন আসনং হত্থেহি গহেত্ৱা নিসীদতি. পক্খিপতীতি যো কিঞ্চি কম্মং কত্ৱা কীড়ন্তো ঠিতকোৱ পততি, যোপি ওৰিমং অঙ্গং নিস্সায নিসিন্নো ঘংসন্তো যাৱ পাৰিমঙ্গা গচ্ছতি, পাৰিমঙ্গং ৱা নিস্সায নিসিন্নো তথেৱ যাৱ ওৰিমঙ্গা আগচ্ছতি, সব্বো সো আসনে কাযং পক্খিপতি নাম. ভগৱা পন এৱং অকত্ৱা আসনস্স মজ্ঝে ওলম্বকং ধাৰেন্তো ৱিয তূলপিচুং ঠপেন্তো ৱিয সণিকং নিসীদতি. হত্থকুক্কুচ্চন্তি পত্তমুখৱট্টিযং উদকবিন্দুঠপনং মক্খিকবীজনিযা পণ্ণচ্ছেদনফালনাদি হত্থেন অসংযতকৰণং. পাদকুক্কুচ্চন্তি পাদেন ভূমিঘংসনাদি অসংযতকৰণং.

ন ছম্ভতীতি ন ভাযতি. ন কম্পতীতি ন ওসীদতি. ন ৱেধতীতি ন চলতি. ন পৰিতস্সতীতি ভযপৰিতস্সনাযপি তণ্হাপৰিতস্সনাযপি ন পৰিতস্সতি. একচ্চো হি ধম্মকথাদীনং অত্থায আগন্ত্ৱা মনুস্সেসু ৱন্দিত্ৱা ঠিতেসু ‘‘সক্খিস্সামি নু খো তেসং চিত্তং গণ্হন্তো ধম্মং ৱা কথেতুং, পঞ্হং ৱা পুচ্ছিতো ৱিস্সজ্জেতুং, ভত্তানুমোদনং ৱা কাতু’’ন্তি ভযপৰিতস্সনায পৰিতস্সতি. একচ্চো ‘‘মনাপা নু খো মে যাগু আগচ্ছিস্সতি, মনাপং অন্তৰখজ্জক’’ন্তি ৱা তণ্হাপৰিতস্সনায পৰিতস্সতি. তদুভযম্পি তস্স নত্থীতি ন পৰিতস্সতি. ৱিৱেকাৱট্টোতি ৱিৱেকে নিব্বানে আৱট্টমানসো হুত্ৱা. ৱিৱেকৱত্তোতিপি পাঠো, ৱিৱেকৱত্তযুত্তো হুত্ৱাতি অত্থো. ৱিৱেকৱত্তং নাম কতভত্তকিচ্চস্স ভিক্খুনো দিৱাৱিহাৰে সমথৱিপস্সনাৱসেন মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদনং. এৱং নিসিন্নস্স হি ইৰিযাপথো উপসন্তো হোতি.

ন পত্তং উন্নামেতীতিআদীসু একচ্চো পত্তমুখৱট্টিযা উদকদানং আহৰন্তো ৱিয পত্তং উন্নামেতি, একো পাদপিট্ঠিযং ঠপেন্তো ৱিয ওনামেতি, একো বদ্ধং কত্ৱা গণ্হাতি, একো ইতো চিতো চ ফন্দাপেতি, এৱং অকত্ৱা উভোহি হত্থেহি গহেত্ৱা ঈসকং নামেত্ৱা উদকং পটিগ্গণ্হাতীতি অত্থো. ন সম্পৰিৱত্তকন্তি পৰিৱত্তেত্ৱা পঠমমেৱ পত্তপিট্ঠিং ন ধোৱতি. নাতিদূৰেতি যথা নিসিন্নাসনতো দূৰে পততি, ন এৱং ছড্ডেতি. নাচ্চাসন্নেতি পাদমূলেযেৱ ন ছড্ডেতি. ৱিচ্ছড্ডযমানোতি ৱিকিৰন্তো, যথা পটিগ্গাহকো তেমতি, ন এৱং ছড্ডেতি.

নাতিথোকন্তি যথা একচ্চো পাপিচ্ছো অপ্পিচ্ছতং দস্সেন্তো মুট্ঠিমত্তমেৱ গণ্হাতি, ন এৱং. অতিবহুন্তি যাপনমত্ততো অতিৰেকং. ব্যঞ্জনমত্তাযাতি ব্যঞ্জনস্স মত্তা নাম ওদনতো চতুত্থো ভাগো. একচ্চো হি ভত্তে মনাপে ভত্তং বহুং গণ্হাতি, ব্যঞ্জনে মনাপে ব্যঞ্জনং বহুং. সত্থা পন তথা ন গণ্হাতি. ন চ ব্যঞ্জনেনাতি অমনাপঞ্হি ব্যঞ্জনং ঠপেত্ৱা ভত্তমেৱ ভুঞ্জন্তো, ভত্তং ৱা ঠপেত্ৱা ব্যঞ্জনমেৱ খাদন্তো ব্যঞ্জনেন আলোপং অতিনামেতি নাম. সত্থা একন্তৰিকং ব্যঞ্জনং গণ্হাতি, ভত্তম্পি ব্যঞ্জনম্পি একতোৱ নিট্ঠন্তি. দ্ৱত্তিক্খত্তুন্তি তথাগতস্স হি পুথুজিৱ্হায দন্তানং উপনীতভোজনং দ্ৱত্তিক্খত্তুং দন্তেহি ফুট্ঠমত্তমেৱ সণ্হকৰণীযপিট্ঠৱিলেপনং ৱিয হোতি, তস্মা এৱমাহ. ন মুখে অৱসিট্ঠাতি পোক্খৰপত্তে পতিতউদকবিন্দু ৱিয ৱিনিৱত্তিত্ৱা পৰগলমেৱ যাতি, তস্মা অৱসিট্ঠা ন হোতি. ৰসপটিসংৱেদীতি মধুৰতিত্তকদুকাদিৰসং জানাতি. বুদ্ধানঞ্হি অন্তমসো পানীযেপি দিব্বোজা পক্খিত্তাৱ হোতি, তেন নেসং সব্বত্থেৱ ৰসো পাকটো হোতি, ৰসগেধো পন নত্থি.

অট্ঠঙ্গসমন্নাগতন্তি ‘‘নেৱ দৱাযা’’তি ৱুত্তেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং. ৱিসুদ্ধিমগ্গে পনস্স ৱিনিচ্ছযো আগতোতি সব্বাসৱসুত্তে ৱুত্তমেতং. হত্থেসু ধোতেসূতি সত্থা কিং কৰোতি? পঠমং পত্তস্স গহণট্ঠানং ধোৱতি. তত্থ পত্তং গহেত্ৱা সুখুমজালহত্থং পেসেত্ৱা দ্ৱে ৱাৰে সঞ্চাৰেতি. এত্তাৱতা পোক্খৰপত্তে পতিতউদকং ৱিয ৱিনিৱত্তিত্ৱা গচ্ছতি. ন চ অনত্থিকোতি যথা একচ্চো পত্তং আধাৰকে ঠপেত্ৱা পত্তে উদকং ন পুঞ্ছতি, ৰজে পতন্তে অজ্ঝুপেক্খতি, ন এৱং কৰোতি. ন চ অতিৱেলানুৰক্খীতি যথা একচ্চো পমাণাতিক্কন্তং আৰক্খং ঠপেতি, ভুঞ্জিত্ৱা ৱা পত্তে উদকং পুঞ্ছিত্ৱা চীৱৰভোগন্তৰং পৱেসেত্ৱা পত্তং উদৰেন অক্কমিত্ৱা গণ্হাতি, ন এৱং কৰোতি.

ন চ অনুমোদনস্সাতি যো হি ভুত্তমত্তোৱ দাৰকেসু ভত্তত্থায ৰোদন্তেসু ছাতজ্ঝত্তেসু মনুস্সেসু ভুঞ্জিত্ৱা অনাগতেস্ৱেৱ অনুমোদনং আৰভতি, ততো সব্বকম্মানি ছড্ডেত্ৱা একচ্চে আগচ্ছন্তি, একচ্চে অনাগতাৱ হোন্তি, অযং কালং অতিনামেতি. যোপি মনুস্সেসু আগন্ত্ৱা অনুমোদনত্থায ৱন্দিত্ৱা নিসিন্নেসু অনুমোদনং অকত্ৱাৱ ‘‘কথং তিস্স, কথং ফুস্স, কথং সুমন, কথং তিস্সে, কথং ফুস্সে, কথং সুমনে, কচ্চিত্থ অৰোগা, সস্সং সম্পন্ন’’ন্তিআদিং পাটিযেক্কং কথং সমুট্ঠাপেতি, অযং অনুমোদনস্স কালং অতিনামেতি, মনুস্সানং পন ওকাসং ঞত্ৱা আযাচিতকালে কৰোন্তো নাতিনামেতি নাম, সত্থা তথা কৰোতি.

ন তং ভত্তন্তি কিং ভত্তং নামেতং উত্তণ্ডুলং অতিকিলিন্নন্তিআদীনি ৱত্ৱা ন গৰহতি. ন অঞ্ঞং ভত্তন্তি স্ৱাতনায ৱা পুনদিৱসায ৱা ভত্তং উপ্পাদেস্সামীতি হি অনুমোদনং কৰোন্তো অঞ্ঞং ভত্তং পটিকঙ্খতি. যো ৱা – ‘‘যাৱ মাতুগামানং ভত্তং পচ্চতি, তাৱ অনুমোদনং কৰিস্সামি, অথ মে অনুমোদনাৱসানে অত্তনো পক্কভত্ততোপি থোকং দস্সন্তী’’তি অনুমোদনং ৱড্ঢেতি, অযম্পি পটিকঙ্খতি নাম. সত্থা ন এৱং কৰোতি. ন চ মুচ্চিতুকামোতি একচ্চো হি পটিসংমুঞ্চিত্ৱা গচ্ছতি, ৱেগেন অনুবন্ধিতব্বো হোতি. সত্থা পন ন এৱং গচ্ছতি, পৰিসায মজ্ঝে ঠিতোৱ গচ্ছতি. অচ্চুক্কট্ঠন্তি যো হি যাৱ হনুকট্ঠিতো উক্খিপিত্ৱা পাৰুপতি, তস্স অচ্চুক্কট্ঠং নাম হোতি. যো যাৱ গোপ্ফকা ওতাৰেত্ৱাৱ পাৰুপতি, তস্স অচ্চুক্কট্ঠং হোতি. যোপি উভতো উক্খিপিত্ৱা উদৰং ৱিৱৰিত্ৱা যাতি, তস্সপি অচ্চুক্কট্ঠং হোতি. যো একংসং কত্ৱা থনং ৱিৱৰিত্ৱা যাতি, তস্সপি অচ্চুক্কট্ঠং. সত্থা তং সব্বং ন কৰোতি.

অল্লীনন্তি যথা অঞ্ঞেসং সেদেন তিন্তং অল্লীযতি, ন এৱং সত্থু. অপকট্ঠন্তি খলিসাটকো ৱিয কাযতো মুচ্চিত্ৱাপি ন তিট্ঠতি. ৱাতোতি ৱেৰম্ভৱাতোপি উট্ঠহিত্ৱা চালেতুং ন সক্কোতি. পাদমণ্ডনানুযোগন্তি ইট্ঠকায ঘংসনাদীহি পাদসোভানুযোগং. পক্খালেত্ৱাতি পাদেনেৱ পাদং ধোৱিত্ৱা. সো নেৱ অত্তব্যাবাধাযাতিআদীনি ন পুব্বেনিৱাসচেতোপৰিযঞাণানং অত্থিতায ৱদতি, ইৰিযাপথসন্ততং পন দিস্ৱা অনুমানেন ৱদতি. ধম্মন্তি পৰিযত্তিধম্মং. ন উস্সাদেতীতি কিং মহাৰট্ঠিক, কিং মহাকুটুম্বিকাতিআদীনি ৱত্ৱা গেহস্সিতৱসেন ন উস্সাদেতি. ন অপসাদেতীতি ‘‘কিং, উপাসক, কথং তে ৱিহাৰমগ্গো ঞাতো? কিং ভযেন নাগচ্ছসি? ন হি ভিক্খূ কিঞ্চি অচ্ছিন্দিত্ৱা গণ্হন্তি, মা ভাযী’’তি ৱা ‘‘কিং তুয্হং এৱং মচ্ছৰিযজীৱিতং নামা’’তি ৱা আদীনি ৱত্ৱা গেহস্সিতপেমেন ন অপসাদেতি.

ৱিস্সট্ঠোতি সিনিদ্ধো অপলিবুদ্ধো. ৱিঞ্ঞেয্যোতি ৱিঞ্ঞাপনীযো পাকটো, ৱিস্সট্ঠত্তাযেৱ চেস ৱিঞ্ঞেয্যো হোতি. মঞ্জূতি মধুৰো. সৱনীযোতি সোতসুখো, মধুৰত্তাযেৱ চেস সৱনীযো হোতি. বিন্দূতি সম্পিণ্ডিতো. অৱিসাৰীতি অৱিসটো, বিন্দুত্তাযেৱ চেস অৱিসাৰী হোতি. গম্ভীৰোতি গম্ভীৰসমুট্ঠিতো. নিন্নাদীতি নিন্নাদৱা, গম্ভীৰত্তাযেৱ চেস নিন্নাদী হোতি. যথাপৰিসন্তি চক্কৱাড়পৰিযন্তম্পি একাবদ্ধপৰিসং ৱিঞ্ঞাপেতি. বহিদ্ধাতি অঙ্গুলিমত্তম্পি পৰিসতো বহিদ্ধা ন গচ্ছতি. তস্মা? সো এৱৰূপো মধুৰস্সৰো অকাৰণা মা নস্সীতি. ইতি ভগৱতো ঘোসো পৰিসায মত্থকেনেৱ চৰতি.

অৱলোকযমানাতি সিৰস্মিং অঞ্জলিং ঠপেত্ৱা ভগৱন্তং ওলোকেন্তাৱ পচ্চোসক্কিত্ৱা দস্সনৱিজহনট্ঠানে ৱন্দিত্ৱা গচ্ছন্তি. অৱিজহিতত্তাতি যো হি কথং সুত্ৱা ৱুট্ঠিতো অঞ্ঞং দিট্ঠসুতাদিকং কথং কথেন্তো গচ্ছতি, এস সভাৱেন ৱিজহতি নাম. যো পন সুতধম্মকথায ৱণ্ণং কথেন্তোৱ গচ্ছতি, অযং ন ৱিজহতি নাম, এৱং অৱিজহন্তভাৱেন পক্কমন্তি. গচ্ছন্তন্তি ৰজ্জুযন্তৱসেন ৰতনসত্তুব্বেধং সুৱণ্ণগ্ঘিকং ৱিয গচ্ছন্তং. অদ্দসাম ঠিতন্তি সমুস্সিতকঞ্চনপব্বতং ৱিয ঠিতং অদ্দসাম. ততো চ ভিয্যোতি ৱিত্থাৰেত্ৱা গুণে কথেতুং অসক্কোন্তো অৱসেসে গুণে সংখিপিত্ৱা কলাপং ৱিয সুত্তকবদ্ধং ৱিয চ কত্ৱা ৱিস্সজ্জেন্তো এৱমাহ. অযমেত্থ অধিপ্পাযো – মযা কথিতগুণেহি অকথিতাৱ বহুতৰা. মহাপথৱিমহাসমুদ্দাদযো ৱিয হি তস্স ভোতো অনন্তা অপ্পমেয্যা গুণা আকাসমিৱ ৱিত্থাৰিতাতি.

৩৯০. অপ্পটিসংৱিদিতোতি অৱিঞ্ঞাতআগমনো. পব্বজিতে উপসঙ্কমন্তেন হি চীৱৰপৰিকম্মাদিসমযে ৱা একং নিৱাসেত্ৱা সৰীৰভঞ্জনসমযে ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ততোৱ পটিনিৱত্তিতব্বং হোতি, পটিসন্থাৰমত্তম্পি ন জাযতি. পুৰেতৰং পন ওকাসে কাৰিতে দিৱাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা ভিক্খু ৱিৱিত্তে ঠানে নিসীদতি, তং আগন্ত্ৱা পস্সন্তা দস্সনেনপি পসীদন্তি, পটিসন্থাৰো জাযতি, পঞ্হব্যাকৰণং ৱা ধম্মকথা ৱা লব্ভতি. তস্মা পণ্ডিতা ওকাসং কাৰেন্তি. সো চ নেসং অঞ্ঞতৰো, তেনস্স এতদহোসি. জিণ্ণো ৱুড্ঢোতি অত্তনো উগ্গতভাৱং অকথেত্ৱা কস্মা এৱমাহ? বুদ্ধা নাম অনুদ্দযসম্পন্না হোন্তি, মহল্লকভাৱং ঞত্ৱা সীঘং ওকাসং কৰিস্সতীতি এৱমাহ.

৩৯১. ওৰমিয ওকাসমকাসীতি ৱেগেন উট্ঠায দ্ৱিধা ভিজ্জিত্ৱা ওকাসমকাসি.

যে মেতি যে মযা. নাৰীসমানসৱ্হযাতি নাৰীসমাননামং ইত্থিলিঙ্গং, তেন অৱ্হাতব্বাতি নাৰীসমানসৱ্হযা, ইত্থিলিঙ্গেন ৱত্তব্বাতি ৱোহাৰকুসলতায এৱং ৱদতি. পহূতজিৱ্হোতি পুথুলজিৱ্হো. নিন্নামযেতন্তি নীহৰ এতং.

৩৯৩. কেৱলীতি সকলগুণসম্পন্নো.

৩৯৪. পচ্চভাসীতি একপ্পহাৰেন পুচ্ছিতে অট্ঠ পঞ্হে ব্যাকৰোন্তো পতিঅভাসি. যো ৱেদীতি যো ৱিদতি জানাতি, যস্স পুব্বেনিৱাসো পাকটো. সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতীতি দিব্বচক্খুঞাণং কথিতং. জাতিক্খযং পত্তোতি অৰহত্তং পত্তো. অভিঞ্ঞা ৱোসিতোতি তং অৰহত্তং অভিজানিত্ৱা ৱোসিতো ৱোসানপ্পত্তো. মুনীতি অৰহত্তঞাণমোনেয্যেন সমন্নাগতো.

ৱিসুদ্ধন্তি পণ্ডৰং. মুত্তং ৰাগেহীতি কিলেসৰাগেহি মুত্তং. পহীনজাতিমৰণোতি জাতিক্খযপ্পত্তত্তা পহীনজাতিকো, জাতিপহানেনেৱ পহীনমৰণো. ব্ৰহ্মচৰিযস্স কেৱলীতি যং ব্ৰহ্মচৰিযস্স কেৱলী সকলভাৱো, তেন সমন্নাগতো, সকলচতুমগ্গব্ৰহ্মচৰিযৱাসোতি অত্থো. পাৰগূ সব্বধম্মানন্তি সব্বেসং লোকিযলোকুত্তৰধম্মানং অভিঞ্ঞায পাৰং গতো, সব্বধম্মে অভিজানিত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. পাৰগূতি ৱা এত্তাৱতা পৰিঞ্ঞাপাৰগূ পঞ্চন্নং খন্ধানং, পহানপাৰগূ সব্বকিলেসানং, ভাৱনাপাৰগূ চতুন্নং মগ্গানং, সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ নিৰোধস্স, সমাপত্তিপাৰগূ সব্বসমাপত্তীনন্তি অযমত্থো ৱুত্তো. পুন সব্বধম্মানন্তি ইমিনা অভিঞ্ঞাপাৰগূ ৱুত্তোতি. বুদ্ধো তাদী পৱুচ্চতীতি তাদিসো ছহি আকাৰেহি পাৰং গতো সব্বাকাৰেন চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তা বুদ্ধোতি পৱুচ্চতীতি.

কিং পন এত্তাৱতা সব্বে পঞ্হা ৱিস্সজ্জিতা হোন্তীতি? আম ৱিস্সজ্জিতা, চিত্তং ৱিসুদ্ধং জানাতি, মুত্তং ৰাগেহীতি ইমিনা তাৱ বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণোতি পঠমপঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি. পাৰগূতি ইমিনা ৱেদেহি গতত্তা ৱেদগূতি দুতিযপঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি. পুব্বেনিৱাসন্তিআদীহি ইমাসং তিস্সন্নং ৱিজ্জানং অত্থিতায তেৱিজ্জোতি ততিযপঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি. মুত্তং ৰাগেহি সব্বসোতি ইমিনাৱ নিস্সটত্তা পাপধম্মানং সোত্তিযোতি চতুত্থপঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি. জাতিক্খযং পত্তোতি ইমিনা পন অৰহত্তস্সেৱ ৱুত্তত্তা পঞ্চমপঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি. ৱোসিতোতি চ ব্ৰহ্মচৰিযস্স কেৱলীতি চ ইমেহি ছট্ঠপঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি. অভিঞ্ঞা ৱোসিতো মুনীতি ইমিনা সত্তমপঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি. পাৰগূ সব্বধম্মানং, বুদ্ধো তাদী পৱুচ্চতীতি ইমিনা অট্ঠমপঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি.

৩৯৫. দানকথন্তিআদীনি হেট্ঠা সুত্তে ৱিত্থাৰিতানেৱ. পচ্চপাদীতি পটিপজ্জি. ধম্মস্সানুধম্মন্তি ইমস্মিং সুত্তে ধম্মো নাম অৰহত্তমগ্গো, অনুধম্মো নাম হেট্ঠিমা তযো মগ্গা তীণি চ সামঞ্ঞফলানি, তানি পটিপাটিযা পটিলভীতি অত্থো. ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেসেসীতি মঞ্চ ধম্মকাৰণা ন কিলমেসি, ন পুনপ্পুনং কথাপেসীতি ৱুত্তং হোতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. তত্থ পৰিনিব্বাযীতি পন পদেন দেসনায অৰহত্তেনেৱ কূটং গহিতন্তি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

ব্ৰহ্মাযুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সেলসুত্তৱণ্ণনা

৩৯৬. এৱং মে সুতন্তি সেলসুত্তং. তত্থ অঙ্গুত্তৰাপেসূতিআদি পোতলিযসুত্তে ৱিত্থাৰিতমেৱ. অড্ঢতেড়সেহীতি অড্ঢেন তেড়সেহি, দ্ৱাদসহি সতেহি পঞ্ঞাসায চ ভিক্খূহি সদ্ধিন্তি ৱুত্তং হোতি. তে পন সাৱকসন্নিপাতে সন্নিপতিতা ভিক্খূযেৱ সব্বে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজিতা খীণাসৱা. কেণিযোতি তস্স নামং, জটিলোতি তাপসো. সো কিৰ ব্ৰাহ্মণমহাসালো, ধনৰক্খণত্থায পন তাপসপব্বজ্জং সমাদায ৰঞ্ঞো পণ্ণাকাৰং দত্ৱা ভূমিভাগং গহেত্ৱা তত্থ অস্সমং কাৰেত্ৱা ৱসতি পঞ্চহি সকটসতেহি ৱণিজ্জং পযোজেত্ৱা কুলসহস্সস্স নিস্সযো হুত্ৱা, অস্সমেপি চস্স একো তালৰুক্খো দিৱসে দিৱসে একং সোৱণ্ণমযং তালফলং মুঞ্চতীতি ৱদন্তি. সো দিৱা কাসাযানি ধাৰেতি, জটা চ বন্ধতি, ৰত্তিং কামসম্পত্তিং অনুভৱতি. ধম্মিযা কথাযাতি পানকানিসংসপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায. অযঞ্হি কেণিযো তুচ্ছহত্থো ভগৱতো দস্সনায গন্তুং লজ্জাযমানো – ‘‘ৱিকালভোজনা ৱিৰতানম্পি পানকং কপ্পতী’’তি চিন্তেত্ৱা সুসঙ্খতবদৰপানং পঞ্চহি কাজসতেহি গাহাপেত্ৱা অগমাসি. এৱং গতভাৱো চস্স – ‘‘অথ খো কেণিযস্স জটিলস্স এতদহোসি কিং নু খো অহং সমণস্স গোতমস্স হৰাপেয্য’’ন্তি ভেসজ্জক্খন্ধকে (মহাৱ. ৩০০) পাড়িআৰুড়্হোযেৱ.

দুতিযম্পি খো ভগৱাতি কস্মা পুনপ্পুনং পটিক্খিপি? তিত্থিযানং পটিক্খেপপসন্নতায, অকাৰণমেতং, নত্থি বুদ্ধানং পচ্চযহেতু এৱৰূপং কোহঞ্ঞং. অযং পন অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি দিস্ৱা এত্তকানংযেৱ ভিক্খং পটিযাদেস্সতি, স্ৱেৱ সেলো তীহি পুৰিসসতেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সতি. অযুত্তং খো পন নৱকে অঞ্ঞতো পেসেত্ৱা ইমেহেৱ সদ্ধিং গন্তুং, ইমে ৱা অঞ্ঞতো পেসেত্ৱা নৱকেহি সদ্ধিং গন্তুং. অথাপি সব্বে গহেত্ৱা গমিস্সামি, ভিক্খাহাৰো নপ্পহোস্সতি. ততো ভিক্খূসু পিণ্ডায চৰন্তেসু মনুস্সা উজ্ঝাযিস্সন্তি – ‘‘চিৰস্সাপি কেণিযো সমণং গোতমং নিমন্তেত্ৱা যাপনমত্তং দাতুং নাসক্খী’’তি, সযম্পি ৱিপ্পটিসাৰী ভৱিস্সতি. পটিক্খেপে পন কতে ‘‘সমণো গোতমো পুনপ্পুনং ‘ত্ৱঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো’তি ব্ৰাহ্মণানং নামং গণ্হাতী’’তি চিন্তেত্ৱা ব্ৰাহ্মণেপি নিমন্তেতুকামো ভৱিস্সতি, ততো ব্ৰাহ্মণে পাটিযেক্কং নিমন্তেস্সতি, তে তেন নিমন্তিতা ভিক্খূ হুত্ৱা ভুঞ্জিস্সন্তি. এৱমস্স সদ্ধা অনুৰক্খিতা ভৱিস্সতীতি পুনপ্পুনং পটিক্খিপি. কিঞ্চাপি খো, ভোতি ইমিনা ইদং দীপেতি, – ‘‘ভো গোতম, কিং জাতং যদি অহং ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো, অধিৱাসেতু ভৱং গোতমো, অহং ব্ৰাহ্মণানম্পি দাতুং সক্কোমি তুম্হাকম্পী’’তি.

কাযৱেয্যাৱটিকন্তি কাযৱেয্যাৱচ্চং. মণ্ডলমাড়ন্তি দুস্সমণ্ডপং.

৩৯৭. আৱাহোতি কঞ্ঞাগহণং. ৱিৱাহোতি কঞ্ঞাদানং. সো মে নিমন্তিতোতি সো মযা নিমন্তিতো. অথ ব্ৰাহ্মণো পৰিপক্কোপনিস্সযত্তা বুদ্ধসদ্দং সুত্ৱাৱ অমতেনেৱাভিসিত্তো পসাদং আৱিকৰোন্তো বুদ্ধোতি, ভো কেণিয, ৱদেসীতি আহ. কেণিযো যথাভূতং আচিক্খন্তো বুদ্ধোতি, ভো সেল, ৱদামীতি আহ. ততো নং পুনপি দড়্হীকৰণত্থং পুচ্ছি, ইতৰোপি তথেৱ আৰোচেসি.

৩৯৮. অথস্স কপ্পসতসহস্সেহিপি বুদ্ধসদ্দস্সেৱ দুল্লভভাৱং সম্পস্সতো. এতদহোসীতি. এতং ‘‘ঘোসোপি খো’’তিআদি অহোসি. নীলৱনৰাজীতি নীলৱণ্ণৰুক্খপন্তি. পদে পদন্তি পদপ্পমাণে পদং. অচ্চাসন্নে হি অতিদূৰে ৱা পাদে নিক্খিপমানে সদ্দো উট্ঠাতি, তং পটিসেধেন্তো এৱমাহ. সীহাৱ একচৰাতি গণৱাসী সীহো সীহপোতকাদীহি সদ্ধিং পমাদং আপজ্জতি, একচৰো অপ্পমত্তো হোতি. ইতি অপ্পমাদৱিহাৰং দস্সেন্তো একচৰসীহেন ওপম্মং কৰোতি. মা মে ভোন্তোতি আচাৰং সিক্খাপেন্তো আহ. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – সচে তুম্হে কথাৱাৰং অলভিত্ৱা মম কথায অন্তৰে কথং পৱেসেস্সথ, ‘‘অন্তেৱাসিকে সিক্খাপেতুং নাসক্খী’’তি ময্হং গৰহা উপ্পজ্জিস্সতি, তস্মা ওকাসং পস্সিত্ৱা মন্তেয্যাথাতি. নো চ খো নং জানামীতি ৱিপস্সীপি বোধিসত্তো চতুৰাসীতিসহস্সত্থেৰপব্বজিতপৰিৱাৰো সত্ত মাসানি বোধিসত্তচাৰিকং চৰি, বুদ্ধুপ্পাদকালো ৱিয অহোসি. অম্হাকম্পি বোধিসত্তো ছব্বস্সানি বোধিসত্তচাৰিকং চৰি. এৱং পৰিপুণ্ণসৰীৰলক্খণেহি সমন্নাগতাপি বুদ্ধা ন হোন্তি. তস্মা ব্ৰাহ্মণো ‘‘নো চ খো নং জানামী’’তি আহ.

৩৯৯. পৰিপুণ্ণকাযোতি লক্খণেহি পৰিপুণ্ণতায অহীনঙ্গতায চ পৰিপুণ্ণসৰীৰো. সুৰুচীতি সুন্দৰসৰীৰপ্পভো. সুজাতোতি আৰোহপৰিণাহসম্পত্তিযা সণ্ঠানসম্পত্তিযা চ সুনিব্বত্তো. চাৰুদস্সনোতি সুচিৰম্পি পস্সন্তানং অতিত্তিজনকো মনোহৰদস্সনো. সুৱণ্ণৱণ্ণোতি সুৱণ্ণসদিসৱণ্ণো. সুসুক্কদাঠোতি সুট্ঠু সুক্কদাঠো. মহাপুৰিসলক্খণাতি পঠমং ৱুত্তব্যঞ্জনানেৱ ৱচনন্তৰেন নিগমেন্তো আহ.

ইদানি তেসু লক্খণেসু অত্তনো চিত্তৰুচিতানি গহেত্ৱা থোমেন্তো পসন্ননেত্তোতিআদিমাহ. ভগৱা হি পঞ্চৱণ্ণপসাদসম্পত্তিযা পসন্ননেত্তো, পুণ্ণচন্দসদিসমুখতায সুমুখো, আৰোহপৰিণাহসম্পত্তিযা ব্ৰহা, ব্ৰহ্মুজুগত্ততায উজু, জুতিমন্ততায পতাপৱা. যম্পি চেত্থ পুব্বে ৱুত্তং, তং ‘‘মজ্ঝে সমণসঙ্ঘস্সা’’তি ইমিনা পৰিযাযেন থোমযতা পুন ৱুত্তং. এদিসো হি এৱং ৱিৰোচতি. উত্তৰগাথাযপি এসেৱ নযো. উত্তমৱণ্ণীনোতি উত্তমৱণ্ণসম্পন্নস্স. ৰথেসভোতি উত্তমসাৰথি. জম্বুসণ্ডস্সাতি জম্বুদীপস্স. পাকটেন ইস্সৰিযং ইস্সৰো হোতি.

খত্তিযাতি জাতিখত্তিযা. ভোগীতি ভোগিযা. ৰাজানোতি যে কেচি ৰজ্জং কাৰেন্তা. ৰাজাভিৰাজাতি ৰাজূনং পূজনীযো, অধিৰাজা হুত্ৱা, চক্কৱত্তীতি অধিপ্পাযো. মনুজিন্দোতি মনুস্সাধিপতি পৰমিস্সৰো হুত্ৱা.

এৱং ৱুত্তে ভগৱা – ‘‘যে তে ভৱন্তি অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তে সকৱণ্ণে ভঞ্ঞমানে অত্তানং পাতুকৰোন্তী’’তি ইমং সেলস্স মনোৰথং পূৰেন্তো ৰাজাহমস্মীতিআদিমাহ. তত্ৰাযমধিপ্পাযো – যং মং ত্ৱং সেল ‘‘ৰাজা অৰহসি ভৱিতু’’ন্তি যাচসি, এত্থ অপ্পোস্সুক্কো হোতি ৰাজাহমস্মি. সতি চ ৰাজত্তে যথা অঞ্ঞো ৰাজা যোজনসতং ৱা অনুসাসতি যোজনসহস্সং ৱা, চক্কৱত্তী হুত্ৱাপি চতুদীপপৰিযন্তমত্তং ৱা, নাহমেৱং পৰিচ্ছিন্নৱিসযো, অহঞ্হি ধম্মৰাজা অনুত্তৰো ভৱগ্গতো অৱীচিপৰিযন্তং কত্ৱা তিৰিযং অপ্পমাণলোকধাতুযো অনুসাসামি. যাৱতা হি অপদদ্ৱিপদাদিভেদা সত্তা, অহং তেসং অগ্গো. ন হি মে কোচি সীলেন ৱা…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনেন ৱা পটিভাগো অত্থি, স্ৱাহং এৱং ধম্মৰাজা অনুত্তৰো অনুত্তৰেনেৱ চতুসতিপট্ঠানাদিভেদেন ধম্মেন চক্কং ৱত্তেমি. ইদং পজহথ, ইদং উপসম্পজ্জ ৱিহৰথাতি আণাচক্কং, ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চন্তিআদিনা পৰিযত্তিধম্মেন ধম্মচক্কমেৱ ৱা. চক্কং অপ্পটিৱত্তিযন্তি যং চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং হোতি সমণেন ৱা…পে… কেনচি ৱা লোকস্মিন্তি.

এৱং অত্তানং আৱিকৰোন্তং ভগৱন্তং দিস্ৱা পীতিসোমনস্সজাতো সেলো পুন দড়্হীকৰণত্থং সম্বুদ্ধো পটিজানাসীতি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ কো নু সেনাপতীতি ৰঞ্ঞো ভোতো ধম্মেন পৱত্তিতস্স চক্কস্স অনুপৱত্তকো সেনাপতি কো নূতি পুচ্ছি.

তেন চ সমযেন ভগৱতো দক্খিণপস্সে আযস্মা সাৰিপুত্তো নিসিন্নো হোতি সুৱণ্ণপুঞ্জো ৱিয সিৰিযা সোভমানো, তং দস্সেন্তো ভগৱা মযা পৱত্তিতন্তি গাথমাহ. তত্থ অনুজাতো তথাগতন্তি তথাগতং হেতুং অনুজাতো, তথাগতেন হেতুনা জাতোতি অত্থো. অপিচ অৱজাতো অনুজাতো অতিজাতোতি তযো ৱুত্তা. তেসু অৱজাতো দুস্সীলো, সো তথাগতস্স পুত্তো নাম ন হোতি. অতিজাতো নাম পিতৰা উত্তৰিতৰো, তাদিসোপি তথাগতস্স পুত্তো নত্থি. তথাগতস্স পন একো অনুজাতোৱ পুত্তো হোতি, তং দস্সেন্তো এৱমাহ.

এৱং ‘‘কো নু সেনাপতী’’তি পঞ্হং ব্যাকৰিত্ৱা যং সেলো আহ ‘‘সম্বুদ্ধো পটিজানাসী’’তি, তত্ৰ নং নিক্কঙ্খং কাতুকামো ‘‘নাহং পটিঞ্ঞামত্তেনেৱ পটিজানামি, অপিচাহং ইমিনা কাৰণেন বুদ্ধো’’তি ঞাপেতুং অভিঞ্ঞেয্যন্তি গাথমাহ. তত্ৰ অভিঞ্ঞেয্যন্তি ৱিজ্জা চ ৱিমুত্তি চ. ভাৱেতব্বং মগ্গসচ্চং. পহাতব্বং সমুদযসচ্চং. হেতুৱচনেন পন ফলসিদ্ধিতো তেসং ফলানি নিৰোধসচ্চদুক্খসচ্চানিপি ৱুত্তানেৱ হোন্তি. এৱং সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতং পৰিঞ্ঞাতব্বং পৰিঞ্ঞাতন্তি ইদম্পেত্থ সঙ্গহিতন্তি চতুসচ্চভাৱনাফলঞ্চ ৱিমুত্তিঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘বুজ্ঝিতব্বং বুজ্ঝিত্ৱা বুদ্ধো জাতোস্মী’’তি যুত্তহেতুনা বুদ্ধভাৱং সাধেতি.

এৱং নিপ্পৰিযাযেন অত্তানং আৱিকত্ৱা অত্তনি কঙ্খাৱিতৰণত্থং ব্ৰাহ্মণং অতিচাৰিযমানো ৱিনযস্সূতি গাথত্তযমাহ. তত্থ সল্লকত্তোতি ৰাগাদিসল্লকন্তনো. অনুত্তৰোতি যথা বাহিৰৱেজ্জেন ৱূপসমিতৰোগো ইমস্মিঞ্ঞেৱত্তভাৱে কুপ্পতি, ন এৱং. মযা ৱূপসমিতস্স পন ৰোগস্স ভৱন্তৰেপি উপ্পত্তি নত্থি, তস্মা অহং অনুত্তৰোতি অত্থো. ব্ৰহ্মভূতোতি সেট্ঠভূতো. অতিতুলোতি তুলং অতীতো, নিৰুপমোতি অত্থো. মাৰসেনপ্পমদ্দনোতি কামা তে পঠমা সেনাতি এৱং আগতায মাৰসেনায পমদ্দনো. সব্বামিত্তেতি খন্ধকিলেসাভিসঙ্খাৰমচ্চুদেৱপুত্তমাৰসঙ্খাতে সব্বপচ্চত্থিকে. ৱসীকত্ৱাতি অত্তনো ৱসে ৱত্তেত্ৱা. অকুতোভযোতি কুতোচি অভযো.

এৱং ৱুত্তে সেলো ব্ৰাহ্মণো তাৱদেৱ ভগৱতি সঞ্জাতপসাদো পব্বজ্জাপেক্খো হুত্ৱা ইমং ভোন্তোতি গাথত্তযমাহ. তত্থ কণ্হাভিজাতিকোতি চণ্ডালাদিনীচকুলে জাতো. ততো তেপি মাণৱকা পব্বজ্জাপেক্খা হুত্ৱা এৱঞ্চে ৰুচ্চতি, ভোতোতি গাথমাহংসু. অথ সেলো তেসু মাণৱকেসু তুট্ঠচিত্তো তে চ দস্সেন্তো পব্বজ্জং যাচন্তো ‘‘ব্ৰাহ্মণা’’তি গাথমাহ.

ততো ভগৱা যস্মা সেলো অতীতে পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো সাসনে তেসংযেৱ তিণ্ণং পুৰিসসতানং গণসেট্ঠো হুত্ৱা তেহি সদ্ধিং পৰিৱেণং কাৰেত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা তেন কম্মেন দেৱমনুস্সসম্পত্তিং অনুভৱমানো পচ্ছিমে ভৱে তেসংযেৱ আচৰিযো হুত্ৱা নিব্বত্তো, তঞ্চ তেসং কম্মং ৱিমুত্তিপৰিপাকায পৰিপক্কং এহিভিক্খুভাৱস্স চ উপনিস্সযভূতং, তস্মা তে সব্বেৱ এহিভিক্খুপব্বজ্জং পব্বাজেন্তো স্ৱাক্খাতন্তি গাথমাহ. তত্থ সন্দিট্ঠিকন্তি সযমেৱ দট্ঠব্বং পচ্চক্খং. অকালিকন্তি মগ্গানন্তৰফলুপ্পত্তিযা ন কালন্তৰং পত্তব্বফলং. যত্থ অমোঘাতি যস্মিং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযে অপ্পমত্তস্স সিক্খত্তযপূৰণেন সিক্খতো পব্বজ্জা অমোঘা হোতি, সফলাতি অত্থো. এৱঞ্চ ৱত্ৱা ‘‘এথ ভিক্খৱো’’তি ভগৱা অৱোচ. তে সব্বে পত্তচীৱৰধৰা হুত্ৱা আকাসেনাগন্ত্ৱা ৱস্সসতিকত্থেৰা ৱিয সুৱিনীতা ভগৱন্তং অভিৱাদযিংসু. এৱমিমং তেসং এহিভিক্খুভাৱং সন্ধায ‘‘অলত্থ খো সেলো’’তিআদি ৱুত্তং.

৪০০. ইমাহীতি ইমাহি কেণিযস্স চিত্তানুকূলাহি গাথাহি. তত্থ অগ্গিপৰিচৰিযং ৱিনা ব্ৰাহ্মণানং যঞ্ঞাভাৱতো ‘‘অগ্গিহুত্তমুখা যঞ্ঞা’’তি ৱুত্তং. অগ্গিহুত্তসেট্ঠা অগ্গিজুহনপ্পধানাতি অত্থো. ৱেদে সজ্ঝাযন্তেহি পঠমং সজ্ঝাযিতব্বতো, সাৱিত্তী, ‘‘ছন্দসো মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. মনুস্সানং সেট্ঠতো ৰাজা ‘‘মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. নদীনং আধাৰতো পটিসৰণতো চ সাগৰো ‘‘মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. চন্দযোগৱসেন ‘‘অজ্জ কত্তিকা অজ্জ ৰোহিণী’’তি সঞ্ঞাণতো আলোককৰণতো সোম্মভাৱতো চ ‘‘নক্খত্তানং মুখং চন্দো’’তি ৱুত্তং. তপন্তানং অগ্গত্তা আদিচ্চো ‘‘তপতং মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. দক্খিণেয্যানং পন অগ্গত্তা ৱিসেসেন তস্মিং সমযে বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং সন্ধায ‘‘পুঞ্ঞং আকঙ্খমানানং, সঙ্ঘো এৱ যজতং মুখ’’ন্তি ৱুত্তং. তেন সঙ্ঘো পুঞ্ঞস্স আযমুখন্তি দস্সেতি.

যং তং সৰণন্তি অঞ্ঞং ব্যাকৰণগাথমাহ. তস্সত্থো – পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা ভগৱা যস্মা মযং ইতো অট্ঠমে দিৱসে তং সৰণং আগতম্হা, তস্মা অত্তনা তৱ সাসনে অনুত্তৰেন দমথেন দন্তাম্হা, অহো তে সৰণস্স আনুভাৱোতি.

ততো পৰং ভগৱন্তং দ্ৱীহি গাথাহি থোমেত্ৱা ততিযায ৱন্দনং যাচন্তো ভিক্খৱো তিসতা ইমেতিআদিমাহাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সেলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. অস্সলাযনসুত্তৱণ্ণনা

৪০১. এৱং মে সুতন্তি অস্সলাযনসুত্তং. তত্থ নানাৱেৰজ্জকানন্তি অঙ্গমগধাদীহি নানপ্পকাৰেহি ৱেৰজ্জেহি আগতানং, তেসু ৱা ৰট্ঠেসু জাতসংৱড্ঢানন্তিপি অত্থো. কেনচিদেৱাতি যঞ্ঞুপাসনাদিনা অনিযমিতকিচ্চেন. চাতুৱণ্ণিন্তি চতুৱণ্ণসাধাৰণং. মযং পন ন্হানসুদ্ধিযা ভাৱনাসুদ্ধিযাপি ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তীতি ৱদাম, অযুত্তম্পি সমণো গোতমো কৰোতীতি মঞ্ঞমানা এৱং চিন্তযিংসু. ৱুত্তসিৰোতি ৱাপিতসিৰো.

ধম্মৱাদীতি সভাৱৱাদী. দুপ্পটিমন্তিযাতি অম্হাদিসেহি অধম্মৱাদীহি দুক্খেন পটিমন্তিতব্বা হোন্তি. ধম্মৱাদিনো নাম পৰাজযো ন সক্কা কাতুন্তি দস্সেতি. পৰিব্বাজকন্তি পব্বজ্জাৱিধানং, তযো ৱেদে উগ্গহেত্ৱা সব্বপচ্ছা পব্বজন্তা যেহি মন্তেহি পব্বজন্তি, পব্বজিতা চ যে মন্তে পৰিহৰন্তি, যং ৱা আচাৰং আচৰন্তি, তং সব্বং ভোতা চৰিতং সিক্খিতং. তস্মা তুয্হং পৰাজযো নত্থি, জযোৱ ভৱিস্সতীতি মঞ্ঞন্তা এৱমাহংসু.

৪০২. দিস্সন্তি খো পনাতিআদি তেসং লদ্ধিভিন্দনত্থং ৱুত্তং. তত্থ ব্ৰাহ্মণিযোতি ব্ৰাহ্মণানং পুত্তপটিলাভত্থায আৱাহৱিৱাহৱসেন কুলা আনীতা ব্ৰাহ্মণিযো দিস্সন্তি. তা খো পনেতা অপৰেন সমযেন উতুনিযোপি হোন্তি, সঞ্জাতপুপ্ফাতি অত্থো. গব্ভিনিযোতি সঞ্জাতগব্ভা. ৱিজাযমানাতি পুত্তধীতৰো জনযমানা. পাযমানাতি দাৰকে থঞ্ঞং পাযন্তিযো. যোনিজাৱ সমানাতি ব্ৰাহ্মণীনং পস্সাৱমগ্গেন জাতা সমানা. এৱমাহংসূতি এৱং ৱদন্তি. কথং? ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো…পে… ব্ৰহ্মদাযাদাতি. যদি পন নেসং সচ্চৱচনং সিযা, ব্ৰাহ্মণীনং কুচ্ছি মহাব্ৰহ্মুনো উৰো ভৱেয্য, ব্ৰাহ্মণীনং পস্সাৱমগ্গো মহাব্ৰহ্মুনো মুখং ভৱেয্য, এত্তাৱতা ‘‘মযং মহাব্ৰহ্মুনো উৰে ৱসিত্ৱা মুখতো নিক্খন্তা’’তি ৱত্তুং মা লভন্তূতি অযং মুখতো জাতচ্ছেদকৱাদো ৱুত্তো.

৪০৩. অয্যো হুত্ৱা দাসো হোতি, দাসো হুত্ৱা অয্যো হোতীতি ব্ৰাহ্মণো সভৰিযো ৱণিজ্জং পযোজেন্তো যোনকৰট্ঠং ৱা কম্বোজৰট্ঠং ৱা গন্ত্ৱা কালং কৰোতি, তস্স গেহে ৱযপ্পত্তে পুত্তে অসতি ব্ৰাহ্মণী দাসেন ৱা কম্মকৰেন ৱা সদ্ধিং সংৱাসং কপ্পেতি. একস্মিং দাৰকে জাতে সো পুৰিসো দাসোৱ হোতি, তস্স জাতদাৰকো পন দাযজ্জসামিকো হোতি. মাতিতো সুদ্ধো পিতিতো অসুদ্ধো সো ৱণিজ্জং পযোজেন্তো মজ্ঝিমপদেসং গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণদাৰিকং গহেত্ৱা তস্সা কুচ্ছিস্মিং পুত্তং পটিলভতি, সোপি মাতিতোৱ সুদ্ধো হোতি পিতিতো অসুদ্ধো. এৱং ব্ৰাহ্মণসমযস্মিঞ্ঞেৱ জাতিসম্ভেদো হোতীতি দস্সনত্থমেতং ৱুত্তং. কিং বলং, কো অস্সাসোতি যত্থ তুম্হে দাসা হোন্তা সব্বেৱ দাসা হোথ, অয্যা হোন্তা সব্বেৱ অয্যা হোথ, এত্থ ৱো কো থামো, কো অৱস্সযো, যং ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণোতি ৱদথাতি দীপেতি.

৪০৪. খত্তিযোৱ নু খোতিআদযো সুত্তচ্ছেদকৱাদা নাম হোন্তি.

৪০৮. ইদানি চাতুৱণ্ণিসুদ্ধিং দস্সেন্তো ইধ ৰাজাতিআদিমাহ. সাপানদোণিযাতি সুনখানং পিৱনদোণিযা. অগ্গিকৰণীযন্তি সীতৱিনোদনঅন্ধকাৰৱিধমনভত্তপচনাদি অগ্গিকিচ্চং. এত্থ অস্সলাযনাতি এত্থ সব্বস্মিং অগ্গিকিচ্চং কৰোন্তে.

৪০৯. ইদানি যদেতং ব্ৰাহ্মণা চাতুৱণ্ণিসুদ্ধীতি ৱদন্তি, এত্থ চাতুৱণ্ণাতি নিযমো নত্থি. পঞ্চমো হি পাদসিকৱণ্ণোপি অত্থীতি সংখিত্তেন তেসং ৱাদে দোসদস্সনত্থং ইধ খত্তিযকুমাৰোতিআদিমাহ. তত্ৰ অমুত্ৰ চ পনেসানন্তি অমুস্মিঞ্চ পন পুৰিমনযে এতেসং মাণৱকানং কিঞ্চি নানাকৰণং ন পস্সামীতি ৱদতি. নানাকৰণং পন তেসম্পি অত্থিযেৱ. খত্তিযকুমাৰস্স হি ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞায উপ্পন্নো খত্তিযপাদসিকো নাম, ইতৰো ব্ৰাহ্মণপাদসিকো নাম, এতে হীনজাতিমাণৱকা.

এৱং পঞ্চমস্স ৱণ্ণস্স অত্থিতায চাতুৱণ্ণিসুদ্ধীতি এতেসং ৱাদে দোসং দস্সেত্ৱা ইদানি পুন চাতুৱণ্ণিসুদ্ধিযং ওৱদন্তো তং কিং মঞ্ঞসীতিআদিমাহ. তত্থ সদ্ধেতি মতকভত্তে. থালিপাকেতি পণ্ণাকাৰভত্তে. যঞ্ঞেতি যঞ্ঞভত্তে. পাহুনেতি আগন্তুকানং কতভত্তে. কিং হীতি কিং মহপ্ফলং ভৱিস্সতি, নো ভৱিস্সতীতি দীপেতি.

৪১০. ভূতপুব্বন্তি অস্সলাযন পুব্বে মযি জাতিযা হীনতৰে তুম্হে সেট্ঠতৰা সমানাপি মযা জাতিৱাদে পঞ্হং পুট্ঠা সম্পাদেতুং ন সক্খিত্থ, ইদানি তুম্হে হীনতৰা হুত্ৱা মযা সেট্ঠতৰেন বুদ্ধানং সকে জাতিৱাদপঞ্হং পুট্ঠা কিং সম্পাদেস্সথ? ন এত্থ চিন্তা কাতব্বাতি মাণৱং উপত্থম্ভেন্তো ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ অসিতোতি কাড়কো. দেৱলোতি তস্স নামং, অযমেৱ ভগৱা তেন সমযেন. পটলিযোতি গণঙ্গণুপাহনা. পত্থণ্ডিলেতি পণ্ণসালপৰিৱেণে. কো নু খোতি কহং নু খো. গামণ্ডলৰূপো ৱিযাতি গামদাৰকৰূপো ৱিয. সো খ্ৱাহং, ভো, হোমীতি সো অহং, ভো, অসিতদেৱলো হোমীতি ৱদতি. তদা কিৰ মহাসত্তো কোণ্ডদমকো হুত্ৱা ৱিচৰতি. অভিৱাদেতুং উপক্কমিংসূতি ৱন্দিতুং উপক্কমং অকংসু. ততো পট্ঠায চ ৱস্সসতিকতাপসোপি তদহুজাতং ব্ৰাহ্মণকুমাৰং অৱন্দন্তো কোণ্ডিতো হোতি.

৪১১. জনিকা মাতাতি যায তুম্হে জনিতা, সা ৱো জনিকা মাতা. জনিকামাতূতি জনিকায মাতু. যো জনকোতি যো জনকো পিতা. ‘‘যো জনিকো পিতাতেৱ’’ ৱা পাঠো.

অসিতেনাতি পঞ্চাভিঞ্ঞেন অসিতেন দেৱলেন ইসিনা ইমং গন্ধব্বপঞ্হং পুট্ঠা ন সম্পাযিস্সন্তি. যেসন্তি যেসং সত্তন্নং ইসীনং. ন পুণ্ণো দব্বিগাহোতি তেসং সত্তন্নং ইসীনং দব্বিং গহেত্ৱা পণ্ণং পচিত্ৱা দাযকো পুণ্ণো নাম একো অহোসি, সো দব্বিগহণসিপ্পং জানাতি. ত্ৱং সাচৰিযকো তেসং পুণ্ণোপি ন হোতি, তেন ঞাতং দব্বিগহণসিপ্পমত্তম্পি ন জানাসীতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

অযং পন অস্সলাযনো সদ্ধো অহোসি পসন্নো, অত্তনো অন্তোনিৱেসনেযেৱ চেতিযং কাৰেসি. যাৱজ্জদিৱসা অস্সলাযনৱংসে জাতা নিৱেসনং কাৰেত্ৱা অন্তোনিৱেসনে চেতিযং কৰোন্তেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

অস্সলাযনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ঘোটমুখসুত্তৱণ্ণনা

৪১২. এৱং মে সুতন্তি ঘোটমুখসুত্তং. তত্থ খেমিযম্বৱনেতি এৱংনামকে অম্বৱনে. ধম্মিকো পৰিব্বজোতি ধম্মিকা পব্বজ্জা. অদস্সনাতি তুম্হাদিসানং ৱা পণ্ডিতানং অদস্সনেন. যো ৱা পনেত্থ ধম্মোতি যো ৱা পন এত্থ ধম্মো সভাৱো, তস্সেৱ ৱা অদস্সনেন. ইমিনা ‘‘অম্হাকং কথা অপ্পমাণং, ধম্মোৱ পমাণ’’ন্তি দস্সেতি. ততো থেৰো ‘‘নৱউপোসথাগাৰে ৱিয বহুনা কম্মেন ইধ ভৱিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৱা চঙ্কমা ওৰুয্হ পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা নিসীদি. তং দস্সেতুং এৱং ৱুত্তেতিআদি ৱুত্তং.

৪১৩. চত্তাৰোমে ব্ৰাহ্মণাতি থেৰস্স কিৰ এতদহোসি – ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো ‘ধম্মিকং পব্বজ্জং উপগতো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা নত্থী’তি ৱদতি. ইমস্স চত্তাৰো পুগ্গলে দ্ৱে চ পৰিসা দস্সেত্ৱা ‘চতুত্থং পুগ্গলং কতৰায পৰিসায বহুলং পস্সসী’তি পুচ্ছিস্সামি, জানমানো ‘অনাগাৰিযপৰিসায’ন্তি ৱক্খতি. এৱমেতং সকমুখেনেৱ ‘ধম্মিকো পৰিব্বজো অত্থী’তি ৱদাপেস্সামী’’তি ইমং দেসনং আৰভি.

৪১৪. তত্থ সাৰত্তৰত্তাতি সুট্ঠু ৰত্তৰত্তা. সানুগ্গহা ৱাচা ভাসিতা সকাৰণা ৱাচা ভাসিতা. ৱুত্তঞ্হেতং মযা ‘‘অম্হাকং কথা অপ্পমাণং, ধম্মোৱ পমাণ’’ন্তি.

৪২১. কিং পন তেতি গিহি নাম কপ্পিযম্পি অকপ্পিযম্পি ৱদেয্যাতি ৱিৱেচনত্থং পুচ্ছি. কাৰাপেসীতি মাপেসি. কাৰাপেত্ৱা চ পন কালং কত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তো. এতস্স কিৰ জাননসিপ্পে মাতৰম্পি পিতৰম্পি ঘাতেত্ৱা অত্তাৱ ঘাতেতব্বোতি আগচ্ছতি. এতং সিপ্পং জানন্তো ঠপেত্ৱা এতং অঞ্ঞো সগ্গে নিব্বত্তো নাম নত্থি, এস পন থেৰং উপনিস্সায পুঞ্ঞং কত্ৱা তত্থ নিব্বত্তিত্ৱা চ পন ‘‘কেনাহং কম্মেন ইধ নিব্বত্তো’’তি আৱজ্জেত্ৱা যথাভূতং ঞত্ৱা একদিৱসং জিণ্ণায ভোজনসালায পটিসঙ্খৰণত্থং সঙ্ঘে সন্নিপতিতে মনুস্সৱেসেন আগন্ত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কিমত্থং, ভন্তে, সঙ্ঘো সন্নিপতিতো’’তি? ভোজনসালায পটিসঙ্খৰণত্থন্তি. কেনেসা কাৰিতাতি? ঘোটমুখেনাতি. ইদানি সো কুহিন্তি? কালঙ্কতোতি. অত্থি পনস্স কোচি ঞাতকোতি? অত্থি একা ভগিনীতি. পক্কোসাপেথ নন্তি. ভিক্খূ পক্কোসাপেসুং. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা – ‘‘অহং, তৱ ভাতা, ঘোটমুখো নাম ইমং সালং কাৰেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তো, অসুকে চ অসুকে চ ঠানে মযা ঠপিতং ধনং অত্থি, তং গহেত্ৱা ইমঞ্চ ভোজনসালং কাৰেহি, দাৰকে চ পোসেহী’’তি ৱত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং ৱন্দিত্ৱা ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা দেৱলোকমেৱ অগমাসি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

ঘোটমুখসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চঙ্কীসুত্তৱণ্ণনা

৪২২. এৱং মে সুতন্তি চঙ্কীসুত্তং. তত্থ দেৱৱনে সালৱনেতি তস্মিং কিৰ দেৱতানং বলিকম্মং কৰীযতি, তেন তং দেৱৱনন্তিপি সালৱনন্তিপি ৱুচ্চতি. ওপাসাদং অজ্ঝাৱসতীতি ওপাসাদনামকে ব্ৰাহ্মণগামে ৱসতি, অভিভৱিত্ৱা ৱা আৱসতি, তস্স সামী হুত্ৱা যায মৰিযাদায তত্থ ৱসিতব্বং, তায মৰিযাদায ৱসতি. উপসগ্গৱসেন পনেত্থ ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং ৱেদিতব্বং, তথস্স অনুপ্পযোগত্তাৱ সেসপদেসু. তত্থ লক্খণং সদ্দসত্থতো পৰিযেসিতব্বং. সত্তুস্সদন্তি সত্তেহি উস্সদং উস্সন্নং, বহুজনং আকিণ্ণমনুস্সং পোসাৱনিযহত্থিঅস্সমোৰমিগাদিঅনেকসত্তসমাকিণ্ণঞ্চাতি অত্থো. যস্মা পন সো গামো বহি আৱিজ্ঝিত্ৱা জাতেন হত্থিঅস্সাদীনং ঘাসতিণেন চেৱ গেহচ্ছদনতিণেন চ সম্পন্নো, তথা দাৰুকট্ঠেহি চেৱ গেহসম্ভাৰকট্ঠেহি চ, যস্মা চস্স অব্ভন্তৰে ৱট্টচতুৰস্সাদিসণ্ঠানা বহূ পোক্খৰণিযো, জলজকুসুমৱিচিত্তানি চ বহি অনেকানি তড়াকানি ৱা উদকস্স নিচ্চভৰিতানেৱ হোন্তি, তস্মা সতিণকট্ঠোদকন্তি ৱুত্তং.

সহ ধঞ্ঞেন সধঞ্ঞং, পুব্বণ্ণাপৰণ্ণাদিভেদং বহুধঞ্ঞসন্নিচযন্তি অত্থো. এত্তাৱতা যস্মিং গামে ব্ৰাহ্মণো সেতচ্ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰাজলীলায ৱসতি. তস্স সমিদ্ধিসম্পত্তি দীপিতা হোতি. ৰাজতো লদ্ধং ভোগ্গং ৰাজভোগ্গং. কেন দিন্নন্তি চে, ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নং. ৰাজদাযন্তি ৰঞ্ঞো দাযভূতং, দাযজ্জন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মদেয্যন্তি সেট্ঠদেয্যং, ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰাজসঙ্খেপেন ভুঞ্জিতব্বন্তি অত্থো. অথ ৱা ৰাজভোগ্গন্তি সব্বং ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তেন তিত্থপব্বতাদীসু সুঙ্কং গণ্হন্তেন সেতচ্ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰঞ্ঞা হুত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. তত্থ ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নং ৰাজদাযন্তি. এত্থ ৰঞ্ঞা দিন্নত্তা ৰাজদাযং, দাযকৰাজদীপনত্থং পনস্স ‘‘ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্ন’’ন্তি ইদং ৱুত্তং. ব্ৰহ্মদেয্যন্তি সেট্ঠদেয্যং, যথা দিন্নং ন পুন গহেতব্বং হোতি নিস্সট্ঠপৰিচ্চত্তং, এৱং দিন্নন্তি অত্থো.

৪২৩. বহূ বহূ হুত্ৱা সংহতাতি সঙ্ঘা. একেকিস্সা দিসায সঙ্ঘো তেসং অত্থীতি সঙ্ঘী. পুব্বে গামস্স অন্তো অগণা বহি নিক্খমিত্ৱা গণা সম্পন্নাতি গণীভূতা. উত্তৰেনমুখাতি উত্তৰদিসাভিমুখা. খত্তং আমন্তেসীতি খত্তা ৱুচ্চতি পুচ্ছিতপঞ্হব্যাকৰণসমত্থো মহামত্তো, তং আমন্তেসি. আগমেন্তূতি মুহুত্তং পটিমানেন্তু, অচ্ছন্তূতি ৱুত্তং হোতি.

৪২৪. নানাৱেৰজ্জকানন্তি নানাৱিধেসু ৰজ্জেসু অঞ্ঞেসু কাসিকোসলাদীসু জাতা ৱা নিৱসন্তি ৱা, ততো ৱা আগতাতি নানাৱেৰজ্জকা, তেসং নানাৱেৰজ্জকানং. কেনচিদেৱাতি অনিযমিতেন যঞ্ঞুপাসনাদিনা কেনচি কিচ্চেন. তে তস্স গমনং সুত্ৱা চিন্তেসুং – ‘‘অযং, চঙ্কী, উগ্গতব্ৰাহ্মণো, যেভুয্যেন চ অঞ্ঞে ব্ৰাহ্মণা সমণং গোতমং সৰণং গতা, অযমেৱ ন গতো. স্ৱাযং সচে তত্থ গমিস্সতি, অদ্ধা সমণস্স গোতমস্স আৱট্টনিযা মাযায আৱট্টিতো সৰণং গমিস্সতি. ততো এতস্সাপি গেহদ্ৱাৰে ব্ৰাহ্মণানং অসন্নিপাতো ভৱিস্সতি. হন্দস্স গমনন্তৰাযং কৰোমা’’তি সম্মন্তযিত্ৱা তত্থ অগমংসু. তং সন্ধায ‘‘অথ খো তে ব্ৰাহ্মণা’’তিআদি ৱুত্তং.

তত্থ উভতোতি দ্ৱীহি পক্খেহি. মাতিতো চ পিতিতো চাতি, ভোতো মাতা ব্ৰাহ্মণী, মাতুমাতা ব্ৰাহ্মণী, তস্সাপি মাতা ব্ৰাহ্মণী. পিতা ব্ৰাহ্মণো, পিতুপিতা ব্ৰাহ্মণো, তস্সপি পিতা ব্ৰাহ্মণোতি. এৱং ভৱং উভতো সুজাতো, মাতিতো চ পিতিতো চ. সংসুদ্ধগহণিকোতি সংসুদ্ধা তে মাতু গহণী, সংসুদ্ধা তে মাতু কুচ্ছীতি অত্থো. যাৱ সত্তমা পিতামহযুগাতি এত্থ পিতু পিতা পিতামহো, পিতামহস্স যুগং পিতামহযুগং. যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৱুচ্চতি. অভিলাপমত্তমেৱ চেতং, অত্থতো পন পিতামহোৱ পিতামহযুগং. ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুৰিসা পিতামহগ্গহণেনেৱ গহিতা. এৱং যাৱ সত্তমো পুৰিসো, তাৱ সংসুদ্ধগহণিকো. অথ ৱা অক্খিত্তো অনুপকুট্ঠো জাতিৱাদেনাতি দস্সেতি. অক্খিত্তোতি অপনেথ এতং, কিং ইমিনাতি এৱং অক্খিত্তো অনৱক্খিত্তো. অনুপক্কুট্ঠোতি ন উপকুট্ঠো, ন অক্কোসং ৱা নিন্দং ৱা পত্তপুব্বো. কেন কাৰণেনাতি. জাতিৱাদেন, ইতিপি হীনজাতিকো এসোতি এৱৰূপেন ৱচনেনাতি অত্থো. ইমিনাপঙ্গেনাতি ইমিনাপি কাৰণেন.

অড্ঢোতি ইস্সৰো. মহদ্ধনোতি মহতা ধনেন সমন্নাগতো. ভোতো হি গেহে পথৱিযং পংসুৱালিকা ৱিয বহু ধনং, সমণো পন গোতমো অধনো ভিক্খায উদৰং পূৰেত্ৱা যাপেতীতি দস্সেন্তি. মহাভোগোতি পঞ্চকামগুণৱসেন মহাউপভোগো. এৱং যং যং গুণং ৱদন্তি, তস্স তস্স পটিপক্খৱসেন ভগৱতো অগুণংযেৱ দস্সেমাতি মঞ্ঞমানা ৱদন্তি.

অভিৰূপোতি অঞ্ঞেহি মনুস্সেহি অধিকৰূপো. দস্সনীযোতি দিৱসম্পি পস্সন্তানং অতিত্তিকৰণতো দস্সনযোগ্গো, দস্সনেনেৱ চিত্তপসাদজননতো পাসাদিকো. পোক্খৰতা ৱুচ্চতি সুন্দৰভাৱো, ৱণ্ণস্স পোক্খৰতা ৱণ্ণপোক্খৰতা, তায ৱণ্ণপোক্খৰতায, ৱণ্ণসম্পত্তিযাতি অত্থো. পোৰাণা পন পোক্খৰন্তি সৰীৰং ৱদন্তি, ৱণ্ণং ৱণ্ণমেৱ. তেসং মতেন ৱণ্ণো চ পোক্খৰঞ্চ ৱণ্ণপোক্খৰানি, তেসং ভাৱো ৱণ্ণপোক্খৰতা. ইতি পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতাযাতি উত্তমপৰিসুদ্ধেন ৱণ্ণেন চেৱ সৰীৰসণ্ঠানসম্পত্তিযা চাতি অত্থো. ব্ৰহ্মৱণ্ণীতি সেট্ঠৱণ্ণী, পৰিসুদ্ধৱণ্ণেসুপি সেট্ঠেন সুৱণ্ণৱণ্ণেনেৱ সমন্নাগতোতি অত্থো. ব্ৰহ্মৱচ্ছসীতি মহাব্ৰহ্মুনো সৰীৰসদিসেন সৰীৰেন সমন্নাগতো. অখুদ্দাৱকাসো দস্সনাযাতি ভোতো সৰীৰে দস্সনস্স ওকাসো ন খুদ্দকো মহা. সব্বানেৱ তে অঙ্গপচ্চঙ্গানি দস্সনীযানেৱ, তানি চাপি মহন্তানেৱাতি দীপেতি.

সীলমস্স অত্থীতি সীলৱা. ৱুদ্ধং ৱড্ঢিতং সীলমস্সাতি ৱুদ্ধসীলী. ৱুদ্ধসীলেনাতি ৱুদ্ধেন ৱড্ঢিতেন সীলেন. সমন্নাগতোতি যুত্তো, ইদং ৱুদ্ধসীলীপদস্সেৱ ৱেৱচনং. সব্বমেতং পঞ্চসীলমত্তমেৱ সন্ধায ৱদন্তি.

কাল্যাণৱাচোতিআদীসু কল্যাণা সুন্দৰা পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা ৱাচা অস্সাতি কল্যাণৱাচো. কল্যাণং মধুৰং ৱাক্কৰণং অস্সাতি কল্যাণৱাক্কৰণো. ৱাক্কৰণন্তি উদাহৰণঘোসো. গুণপৰিপুণ্ণভাৱেন পুৰে ভৱাতি পোৰী. পুৰে ৱা ভৱত্তা পোৰী. নাগৰিকিত্থিযা সুখুমালত্তনেন সদিসাতিপি পোৰী. তায পোৰিযা. ৱিস্সট্ঠাযাতি অপলিবুদ্ধায, সন্দিট্ঠৱিলম্বিতাদিদোসৰহিতায. অনেলগলাযাতি এলগলেন ৱিৰহিতায. একচ্চস্স হি কথেন্তস্স এলং গলতি, লালা ৱা পগ্ঘৰতি, খেড়ফুসিতানি ৱা নিক্খমন্তি, তস্স ৱাচা এলগলা নাম হোতি. তব্বিপৰিতাযাতি অত্থো. অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযাতিআদিমজ্ঝপৰিযোসানং পাকটং কত্ৱা ভাসিতত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনসমত্থায. সেসমেত্থ ব্ৰাহ্মণৱণ্ণে উত্তানমেৱ.

৪২৫. এৱং ৱুত্তেতি এৱং তেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱুত্তে, চঙ্কী, ‘‘ইমে ব্ৰাহ্মণা অত্তনো ৱণ্ণে ৱুচ্চমানে অতুস্সনকসত্তো নাম নত্থি, ৱণ্ণমস্স ভণিত্ৱা নিৱাৰেস্সামাতি জাতিআদীহি মম ৱণ্ণং ৱদন্তি, ন খো পন মে যুত্তং অত্তনো ৱণ্ণে ৰজ্জিতুং. হন্দাহং এতেসং ৱাদং ভিন্দিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স মহন্তভাৱং ঞাপেত্ৱা এতেসং তত্থ গমনং কৰোমী’’তি চিন্তেত্ৱা তেন হি, ভো, মমাপি সুণাথাতিআদিমাহ. তত্থ যেপি ‘‘উভতো সুজাতো’’তিআদযো অত্তনো গুণেহি সদিসা গুণা, তেপি ‘‘কো চাহং, কে চ সমণস্স গোতমস্স জাতিসম্পত্তিআদযো গুণা’’তি অত্তনো গুণেহি উত্তৰিতৰেযেৱ মঞ্ঞমানো, ইতৰে পন একন্তেনেৱ ভগৱতো মহন্তভাৱদীপনত্থং পকাসেতি. মযমেৱ অৰহামাতি এৱং নিযমেন্তো চেত্থ ইদং দীপেতি – যদি গুণমহন্ততায উপসঙ্কমিতব্বো নাম হোতি, যথা সিনেৰুং উপনিধায সাসপো, মহাসমুদ্দং উপনিধায গোপদকং, সত্তসু মহাসৰেসু উদকং উপনিধায উস্সাৱবিন্দু পৰিত্তো লামকো, এৱমেৱং সমণস্স গোতমস্স জাতিসম্পত্তিআদযো গুণে উপনিধায অম্হাকং গুণা পৰিত্তা লামকা, তস্মা মযমেৱ অৰহাম তং ভৱন্তং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুন্তি.

ভূমিগতঞ্চ ৱেহাসট্ঠঞ্চাতি এত্থ ৰাজঙ্গণে চেৱ উয্যানে চ সুধামট্ঠা পোক্খৰণিযো সত্তৰতনপূৰিং কত্ৱা ভূমিযং ঠপিতং ধনং ভূমিগতং নাম, পাসাদনিযূহাদযো পন পূৰেত্ৱা ঠপিতং ৱেহাসট্ঠং নাম. এৱং তাৱ কুলপৰিযাযেন আগতং. তথাগতস্স পন জাতদিৱসেযেৱ সঙ্খো এলো উপ্পলো পুণ্ডৰীকোতি চত্তাৰো নিধযো উপগতা. তেসু সঙ্খো গাৱুতিকো, এলো অড্ঢযোজনিকো, উপ্পলো তিগাৱুতিকো পুণ্ডৰীকো যোজনিকোতি. তেসুপি গহিতগহিতট্ঠানং পূৰতিযেৱ. ইতি ভগৱা পহূতং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ওহায পব্বজিতোতি ৱেদিতব্বো. দহৰো ৱাতিআদীনি হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতানেৱ.

অখুদ্দাৱকাসোতি এত্থ ভগৱতি অপৰিমাণোযেৱ দস্সনাৱকাসোতি ৱেদিতব্বো. তত্ৰিদং ৱত্থুং – ৰাজগহে কিৰ অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণো ‘‘সমণস্স কিৰ গোতমস্স পমাণং গহেতুং ন সক্কা’’তি সুত্ৱা ভগৱতো পিণ্ডায পৱিসনকালে সট্ঠিহত্থং ৱেড়ুং গহেত্ৱা নগৰদ্ৱাৰস্স বহি ঠত্ৱা সম্পত্তে ভগৱতি ৱেড়ুং গহেত্ৱা সমীপে অট্ঠাসি, ৱেড়ু ভগৱতো জাণুমত্তং পাপুণি. পুনদিৱসে দ্ৱে ৱেড়ূ ঘটেত্ৱা সমীপে অট্ঠাসি, ভগৱা দ্ৱিন্নং ৱেড়ূনং উপৰি দ্ৱিৱেণুমত্তমেৱ পঞ্ঞাযমানো, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, কিং কৰোসী’’তি আহ? তুম্হাকং পমাণং গণ্হামীতি. ‘‘ব্ৰাহ্মণ, সচেপি ত্ৱং সকলচক্কৱাড়গব্ভং পূৰেত্ৱা ঠিতৱেড়ুং ঘটেত্ৱা আগমিস্সসি, নেৱ মে পমাণং গহেতুং সক্খিস্সসি. ন হি মযা চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ তথা পাৰমিযো পূৰিতা, যথা মে পৰো পমাণং গণ্হেয্য, অতুলো ব্ৰাহ্মণ, তথাগতো অপ্পমেয্যো’’তি ৱত্ৱা ধম্মপদে গাথমাহ. গাথাপৰিযোসানে চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি অমতং পিৱিংসু.

অপৰম্পি ৱত্থু – ৰাহু কিৰ অসুৰিন্দো চত্তাৰি যোজনসহস্সানি অট্ঠ চ যোজনসতানি উচ্চো, বাহন্তৰমস্স দ্ৱাদসযোজনসতানি, হত্থতলপাদতলানং পুথুলতা তীণি যোজনসতানি, অঙ্গুলিপব্বানি পণ্ণাসযোজনানি, ভমুকন্তৰং পণ্ণাসযোজনং, নলাটং তিযোজনসতং, সীসং নৱযোজনসতং. সো – ‘‘অহং উচ্চোস্মি, সত্থাৰং ওনমিত্ৱা ওলোকেতুং ন সক্খিস্সামী’’তি ন গচ্ছতি. সো একদিৱসং ভগৱতো ৱণ্ণং সুত্ৱা ‘‘যথা কথঞ্চ ওলোকেস্সামী’’তি আগতো. ভগৱা তস্স অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা ‘‘চতূসু ইৰিযাপথেসু কতৰেন দস্সেমী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ঠিতকো নাম নীচোপি উচ্চো ৱিয পঞ্ঞাযতি, নিপন্নোৱস্স অত্তানং দস্সেস্সামী’’তি, ‘‘আনন্দ, গন্ধকুটিপৰিৱেণে মঞ্চকং পঞ্ঞাপেহী’’তি ৱত্ৱা তত্থ সীহসেয্যং কপ্পেসি. ৰাহু আগন্ত্ৱা নিপন্নং ভগৱন্তং গীৱং উন্নামেত্ৱা নভমজ্ঝে পুণ্ণচন্দং ৱিয উল্লোকেতি. কিমিদং অসুৰিন্দাতি চ ৱুত্তে, ভগৱা ওনমিত্ৱা ওলোকেতুং ন সক্খিস্সামীতি ন গচ্ছিন্তি. ন মযা অসুৰিন্দ অধোমুখেন পাৰমিযো পূৰিতা, উদ্ধগ্গং মে কত্ৱা দানং দিন্নন্তি. তংদিৱসং ৰাহু সৰণং অগমাসি. এৱং ভগৱা অখুদ্দাৱকাসো দস্সনায.

চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেন সীলৱা. তং পন সীলং অৰিযং উত্তমং পৰিসুদ্ধং, তেনাহ অৰিযসীলীতি. তদেৱ অনৱজ্জট্ঠেন কুসলং, তেনাহ কুসলসীলীতি. কুসলেন সীলেনাতি ইদমস্স ৱেৱচনং. বহূনং আচৰিযপাচৰিযোতি ভগৱতো একেকায ধম্মদেসনায চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি অপৰিমাণাপি দেৱমনুস্সা মগ্গফলামতং পিৱন্তি. তস্মা বহূনং আচৰিযো, সাৱকৱিনেয্যানং পাচৰিযোতি.

খীণকামৰাগোতি এত্থ কামং ভগৱতো সব্বেপি কিলেসা খীণা, ব্ৰাহ্মণো পন তে ন জানাতি, অত্তনো জাননট্ঠানেযেৱ গুণং কথেতি. ৱিগতচাপল্লোতি ‘‘পত্তমণ্ডনা চীৱৰমণ্ডনা সেনাসনমণ্ডনা ইমস্স ৱা পূতিকাযস্স…পে… কেলনা পটিকেলনা’’তি এৱং ৱুত্তচাপল্যৱিৰহিতো.

অপাপপুৰেক্খাৰোতি অপাপে নৱলোকুত্তৰধম্মে পুৰতো কত্ৱা ৱিচৰতি. ব্ৰহ্মঞ্ঞায পজাযাতি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানমহাকস্সপাদিভেদায ব্ৰাহ্মণপজায. (অৱিৰুদ্ধো হি সো) এতিস্সায পজায পুৰেক্খাৰো. অযঞ্হি পজা সমণং গোতমং পুৰতো কত্ৱা চৰতীতি অত্থো. অপিচ অপাপপুৰেক্খাৰোতি ন পাপুপুৰেক্খাৰো, ন পাপং পুৰতো কত্ৱা চৰতি, পাপং ন ইচ্ছতীতি অত্থো. কস্স? ব্ৰহ্মঞ্ঞায পজায অত্তনা সদ্ধিং পটিৱিৰুদ্ধাযপি ব্ৰাহ্মণপজায অৱিৰুদ্ধো হিতসুখত্থিকোযেৱাতি ৱুত্তং হোতি.

তিৰোৰট্ঠাতি পৰৰট্ঠতো. তিৰোজনপদাতি পৰজনপদতো. সংপুচ্ছিতুং আগচ্ছন্তীতি খত্তিযপণ্ডিতাদযো চেৱ ব্ৰাহ্মণগন্ধব্বাদযো চ পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা পুচ্ছিস্সামাতি আগচ্ছন্তি. তত্থ কেচি পুচ্ছায ৱা দোসং ৱিস্সজ্জনসম্পটিচ্ছনে ৱা অসমত্থতং সল্লক্খেত্ৱা অপুচ্ছিত্ৱাৱ তুণ্হী নিসীদন্তি, কেচি পুচ্ছন্তি, কেসঞ্চি ভগৱা পুচ্ছায উস্সাহং জনেত্ৱা ৱিস্সজ্জেতি. এৱং সব্বেসম্পি তেসং ৱিমতিযো তীৰং পত্ৱা মহাসমুদ্দস্স ঊমিযো ৱিয ভগৱন্তং পত্ৱাৱ ভিজ্জন্তি. সেসমেত্থ তথাগতস্স ৱণ্ণে উত্তানমেৱ.

অতিথী নো তে হোন্তীতি তে অম্হাকং আগন্তুকা নৱকা পাহুনকা হোন্তীতি অত্থো. পৰিযাপুণামীতি জানামি. অপৰিমাণৱণ্ণোতি তথাৰূপেনেৱ সব্বঞ্ঞুনাপি অপ্পমেয্যৱণ্ণো, পগেৱ মাদিসেনাতি দস্সেতি. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘বুদ্ধোপি বুদ্ধস্স ভণেয্য ৱণ্ণং,

কপ্পম্পি চে অঞ্ঞমভাসমানো;

খীযেথ কপ্পো চিৰদীঘমন্তৰে,

ৱণ্ণো ন খীযেথ তথাগতস্সা’’তি.