২. সেলসুত্তৱণ্ণনা

৩৯৬. এৱং মে সুতন্তি সেলসুত্তং. তত্থ অঙ্গুত্তৰাপেসূতিআদি পোতলিযসুত্তে ৱিত্থাৰিতমেৱ. অড্ঢতেড়সেহীতি অড্ঢেন তেড়সেহি, দ্ৱাদসহি সতেহি পঞ্ঞাসায চ ভিক্খূহি সদ্ধিন্তি ৱুত্তং হোতি. তে পন সাৱকসন্নিপাতে সন্নিপতিতা ভিক্খূযেৱ সব্বে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজিতা খীণাসৱা. কেণিযোতি তস্স নামং, জটিলোতি তাপসো. সো কিৰ ব্ৰাহ্মণমহাসালো, ধনৰক্খণত্থায পন তাপসপব্বজ্জং সমাদায ৰঞ্ঞো পণ্ণাকাৰং দত্ৱা ভূমিভাগং গহেত্ৱা তত্থ অস্সমং কাৰেত্ৱা ৱসতি পঞ্চহি সকটসতেহি ৱণিজ্জং পযোজেত্ৱা কুলসহস্সস্স নিস্সযো হুত্ৱা, অস্সমেপি চস্স একো তালৰুক্খো দিৱসে দিৱসে একং সোৱণ্ণমযং তালফলং মুঞ্চতীতি ৱদন্তি. সো দিৱা কাসাযানি ধাৰেতি, জটা চ বন্ধতি, ৰত্তিং কামসম্পত্তিং অনুভৱতি. ধম্মিযা কথাযাতি পানকানিসংসপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায. অযঞ্হি কেণিযো তুচ্ছহত্থো ভগৱতো দস্সনায গন্তুং লজ্জাযমানো – ‘‘ৱিকালভোজনা ৱিৰতানম্পি পানকং কপ্পতী’’তি চিন্তেত্ৱা সুসঙ্খতবদৰপানং পঞ্চহি কাজসতেহি গাহাপেত্ৱা অগমাসি. এৱং গতভাৱো চস্স – ‘‘অথ খো কেণিযস্স জটিলস্স এতদহোসি কিং নু খো অহং সমণস্স গোতমস্স হৰাপেয্য’’ন্তি ভেসজ্জক্খন্ধকে (মহাৱ. ৩০০) পাড়িআৰুড়্হোযেৱ.

দুতিযম্পি খো ভগৱাতি কস্মা পুনপ্পুনং পটিক্খিপি? তিত্থিযানং পটিক্খেপপসন্নতায, অকাৰণমেতং, নত্থি বুদ্ধানং পচ্চযহেতু এৱৰূপং কোহঞ্ঞং. অযং পন অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি দিস্ৱা এত্তকানংযেৱ ভিক্খং পটিযাদেস্সতি, স্ৱেৱ সেলো তীহি পুৰিসসতেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সতি. অযুত্তং খো পন নৱকে অঞ্ঞতো পেসেত্ৱা ইমেহেৱ সদ্ধিং গন্তুং, ইমে ৱা অঞ্ঞতো পেসেত্ৱা নৱকেহি সদ্ধিং গন্তুং. অথাপি সব্বে গহেত্ৱা গমিস্সামি, ভিক্খাহাৰো নপ্পহোস্সতি. ততো ভিক্খূসু পিণ্ডায চৰন্তেসু মনুস্সা উজ্ঝাযিস্সন্তি – ‘‘চিৰস্সাপি কেণিযো সমণং গোতমং নিমন্তেত্ৱা যাপনমত্তং দাতুং নাসক্খী’’তি, সযম্পি ৱিপ্পটিসাৰী ভৱিস্সতি. পটিক্খেপে পন কতে ‘‘সমণো গোতমো পুনপ্পুনং ‘ত্ৱঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো’তি ব্ৰাহ্মণানং নামং গণ্হাতী’’তি চিন্তেত্ৱা ব্ৰাহ্মণেপি নিমন্তেতুকামো ভৱিস্সতি, ততো ব্ৰাহ্মণে পাটিযেক্কং নিমন্তেস্সতি, তে তেন নিমন্তিতা ভিক্খূ হুত্ৱা ভুঞ্জিস্সন্তি. এৱমস্স সদ্ধা অনুৰক্খিতা ভৱিস্সতীতি পুনপ্পুনং পটিক্খিপি. কিঞ্চাপি খো, ভোতি ইমিনা ইদং দীপেতি, – ‘‘ভো গোতম, কিং জাতং যদি অহং ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো, অধিৱাসেতু ভৱং গোতমো, অহং ব্ৰাহ্মণানম্পি দাতুং সক্কোমি তুম্হাকম্পী’’তি.

কাযৱেয্যাৱটিকন্তি কাযৱেয্যাৱচ্চং. মণ্ডলমাড়ন্তি দুস্সমণ্ডপং.

৩৯৭. আৱাহোতি কঞ্ঞাগহণং. ৱিৱাহোতি কঞ্ঞাদানং. সো মে নিমন্তিতোতি সো মযা নিমন্তিতো. অথ ব্ৰাহ্মণো পৰিপক্কোপনিস্সযত্তা বুদ্ধসদ্দং সুত্ৱাৱ অমতেনেৱাভিসিত্তো পসাদং আৱিকৰোন্তো বুদ্ধোতি, ভো কেণিয, ৱদেসীতি আহ. কেণিযো যথাভূতং আচিক্খন্তো বুদ্ধোতি, ভো সেল, ৱদামীতি আহ. ততো নং পুনপি দড়্হীকৰণত্থং পুচ্ছি, ইতৰোপি তথেৱ আৰোচেসি.

৩৯৮. অথস্স কপ্পসতসহস্সেহিপি বুদ্ধসদ্দস্সেৱ দুল্লভভাৱং সম্পস্সতো. এতদহোসীতি. এতং ‘‘ঘোসোপি খো’’তিআদি অহোসি. নীলৱনৰাজীতি নীলৱণ্ণৰুক্খপন্তি. পদে পদন্তি পদপ্পমাণে পদং. অচ্চাসন্নে হি অতিদূৰে ৱা পাদে নিক্খিপমানে সদ্দো উট্ঠাতি, তং পটিসেধেন্তো এৱমাহ. সীহাৱ একচৰাতি গণৱাসী সীহো সীহপোতকাদীহি সদ্ধিং পমাদং আপজ্জতি, একচৰো অপ্পমত্তো হোতি. ইতি অপ্পমাদৱিহাৰং দস্সেন্তো একচৰসীহেন ওপম্মং কৰোতি. মা মে ভোন্তোতি আচাৰং সিক্খাপেন্তো আহ. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – সচে তুম্হে কথাৱাৰং অলভিত্ৱা মম কথায অন্তৰে কথং পৱেসেস্সথ, ‘‘অন্তেৱাসিকে সিক্খাপেতুং নাসক্খী’’তি ময্হং গৰহা উপ্পজ্জিস্সতি, তস্মা ওকাসং পস্সিত্ৱা মন্তেয্যাথাতি. নো চ খো নং জানামীতি ৱিপস্সীপি বোধিসত্তো চতুৰাসীতিসহস্সত্থেৰপব্বজিতপৰিৱাৰো সত্ত মাসানি বোধিসত্তচাৰিকং চৰি, বুদ্ধুপ্পাদকালো ৱিয অহোসি. অম্হাকম্পি বোধিসত্তো ছব্বস্সানি বোধিসত্তচাৰিকং চৰি. এৱং পৰিপুণ্ণসৰীৰলক্খণেহি সমন্নাগতাপি বুদ্ধা ন হোন্তি. তস্মা ব্ৰাহ্মণো ‘‘নো চ খো নং জানামী’’তি আহ.

৩৯৯. পৰিপুণ্ণকাযোতি লক্খণেহি পৰিপুণ্ণতায অহীনঙ্গতায চ পৰিপুণ্ণসৰীৰো. সুৰুচীতি সুন্দৰসৰীৰপ্পভো. সুজাতোতি আৰোহপৰিণাহসম্পত্তিযা সণ্ঠানসম্পত্তিযা চ সুনিব্বত্তো. চাৰুদস্সনোতি সুচিৰম্পি পস্সন্তানং অতিত্তিজনকো মনোহৰদস্সনো. সুৱণ্ণৱণ্ণোতি সুৱণ্ণসদিসৱণ্ণো. সুসুক্কদাঠোতি সুট্ঠু সুক্কদাঠো. মহাপুৰিসলক্খণাতি পঠমং ৱুত্তব্যঞ্জনানেৱ ৱচনন্তৰেন নিগমেন্তো আহ.

ইদানি তেসু লক্খণেসু অত্তনো চিত্তৰুচিতানি গহেত্ৱা থোমেন্তো পসন্ননেত্তোতিআদিমাহ. ভগৱা হি পঞ্চৱণ্ণপসাদসম্পত্তিযা পসন্ননেত্তো, পুণ্ণচন্দসদিসমুখতায সুমুখো, আৰোহপৰিণাহসম্পত্তিযা ব্ৰহা, ব্ৰহ্মুজুগত্ততায উজু, জুতিমন্ততায পতাপৱা. যম্পি চেত্থ পুব্বে ৱুত্তং, তং ‘‘মজ্ঝে সমণসঙ্ঘস্সা’’তি ইমিনা পৰিযাযেন থোমযতা পুন ৱুত্তং. এদিসো হি এৱং ৱিৰোচতি. উত্তৰগাথাযপি এসেৱ নযো. উত্তমৱণ্ণীনোতি উত্তমৱণ্ণসম্পন্নস্স. ৰথেসভোতি উত্তমসাৰথি. জম্বুসণ্ডস্সাতি জম্বুদীপস্স. পাকটেন ইস্সৰিযং ইস্সৰো হোতি.

খত্তিযাতি জাতিখত্তিযা. ভোগীতি ভোগিযা. ৰাজানোতি যে কেচি ৰজ্জং কাৰেন্তা. ৰাজাভিৰাজাতি ৰাজূনং পূজনীযো, অধিৰাজা হুত্ৱা, চক্কৱত্তীতি অধিপ্পাযো. মনুজিন্দোতি মনুস্সাধিপতি পৰমিস্সৰো হুত্ৱা.

এৱং ৱুত্তে ভগৱা – ‘‘যে তে ভৱন্তি অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তে সকৱণ্ণে ভঞ্ঞমানে অত্তানং পাতুকৰোন্তী’’তি ইমং সেলস্স মনোৰথং পূৰেন্তো ৰাজাহমস্মীতিআদিমাহ. তত্ৰাযমধিপ্পাযো – যং মং ত্ৱং সেল ‘‘ৰাজা অৰহসি ভৱিতু’’ন্তি যাচসি, এত্থ অপ্পোস্সুক্কো হোতি ৰাজাহমস্মি. সতি চ ৰাজত্তে যথা অঞ্ঞো ৰাজা যোজনসতং ৱা অনুসাসতি যোজনসহস্সং ৱা, চক্কৱত্তী হুত্ৱাপি চতুদীপপৰিযন্তমত্তং ৱা, নাহমেৱং পৰিচ্ছিন্নৱিসযো, অহঞ্হি ধম্মৰাজা অনুত্তৰো ভৱগ্গতো অৱীচিপৰিযন্তং কত্ৱা তিৰিযং অপ্পমাণলোকধাতুযো অনুসাসামি. যাৱতা হি অপদদ্ৱিপদাদিভেদা সত্তা, অহং তেসং অগ্গো. ন হি মে কোচি সীলেন ৱা…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনেন ৱা পটিভাগো অত্থি, স্ৱাহং এৱং ধম্মৰাজা অনুত্তৰো অনুত্তৰেনেৱ চতুসতিপট্ঠানাদিভেদেন ধম্মেন চক্কং ৱত্তেমি. ইদং পজহথ, ইদং উপসম্পজ্জ ৱিহৰথাতি আণাচক্কং, ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চন্তিআদিনা পৰিযত্তিধম্মেন ধম্মচক্কমেৱ ৱা. চক্কং অপ্পটিৱত্তিযন্তি যং চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং হোতি সমণেন ৱা…পে… কেনচি ৱা লোকস্মিন্তি.

এৱং অত্তানং আৱিকৰোন্তং ভগৱন্তং দিস্ৱা পীতিসোমনস্সজাতো সেলো পুন দড়্হীকৰণত্থং সম্বুদ্ধো পটিজানাসীতি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ কো নু সেনাপতীতি ৰঞ্ঞো ভোতো ধম্মেন পৱত্তিতস্স চক্কস্স অনুপৱত্তকো সেনাপতি কো নূতি পুচ্ছি.

তেন চ সমযেন ভগৱতো দক্খিণপস্সে আযস্মা সাৰিপুত্তো নিসিন্নো হোতি সুৱণ্ণপুঞ্জো ৱিয সিৰিযা সোভমানো, তং দস্সেন্তো ভগৱা মযা পৱত্তিতন্তি গাথমাহ. তত্থ অনুজাতো তথাগতন্তি তথাগতং হেতুং অনুজাতো, তথাগতেন হেতুনা জাতোতি অত্থো. অপিচ অৱজাতো অনুজাতো অতিজাতোতি তযো ৱুত্তা. তেসু অৱজাতো দুস্সীলো, সো তথাগতস্স পুত্তো নাম ন হোতি. অতিজাতো নাম পিতৰা উত্তৰিতৰো, তাদিসোপি তথাগতস্স পুত্তো নত্থি. তথাগতস্স পন একো অনুজাতোৱ পুত্তো হোতি, তং দস্সেন্তো এৱমাহ.

এৱং ‘‘কো নু সেনাপতী’’তি পঞ্হং ব্যাকৰিত্ৱা যং সেলো আহ ‘‘সম্বুদ্ধো পটিজানাসী’’তি, তত্ৰ নং নিক্কঙ্খং কাতুকামো ‘‘নাহং পটিঞ্ঞামত্তেনেৱ পটিজানামি, অপিচাহং ইমিনা কাৰণেন বুদ্ধো’’তি ঞাপেতুং অভিঞ্ঞেয্যন্তি গাথমাহ. তত্ৰ অভিঞ্ঞেয্যন্তি ৱিজ্জা চ ৱিমুত্তি চ. ভাৱেতব্বং মগ্গসচ্চং. পহাতব্বং সমুদযসচ্চং. হেতুৱচনেন পন ফলসিদ্ধিতো তেসং ফলানি নিৰোধসচ্চদুক্খসচ্চানিপি ৱুত্তানেৱ হোন্তি. এৱং সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতং পৰিঞ্ঞাতব্বং পৰিঞ্ঞাতন্তি ইদম্পেত্থ সঙ্গহিতন্তি চতুসচ্চভাৱনাফলঞ্চ ৱিমুত্তিঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘বুজ্ঝিতব্বং বুজ্ঝিত্ৱা বুদ্ধো জাতোস্মী’’তি যুত্তহেতুনা বুদ্ধভাৱং সাধেতি.

এৱং নিপ্পৰিযাযেন অত্তানং আৱিকত্ৱা অত্তনি কঙ্খাৱিতৰণত্থং ব্ৰাহ্মণং অতিচাৰিযমানো ৱিনযস্সূতি গাথত্তযমাহ. তত্থ সল্লকত্তোতি ৰাগাদিসল্লকন্তনো. অনুত্তৰোতি যথা বাহিৰৱেজ্জেন ৱূপসমিতৰোগো ইমস্মিঞ্ঞেৱত্তভাৱে কুপ্পতি, ন এৱং. মযা ৱূপসমিতস্স পন ৰোগস্স ভৱন্তৰেপি উপ্পত্তি নত্থি, তস্মা অহং অনুত্তৰোতি অত্থো. ব্ৰহ্মভূতোতি সেট্ঠভূতো. অতিতুলোতি তুলং অতীতো, নিৰুপমোতি অত্থো. মাৰসেনপ্পমদ্দনোতি কামা তে পঠমা সেনাতি এৱং আগতায মাৰসেনায পমদ্দনো. সব্বামিত্তেতি খন্ধকিলেসাভিসঙ্খাৰমচ্চুদেৱপুত্তমাৰসঙ্খাতে সব্বপচ্চত্থিকে. ৱসীকত্ৱাতি অত্তনো ৱসে ৱত্তেত্ৱা. অকুতোভযোতি কুতোচি অভযো.

এৱং ৱুত্তে সেলো ব্ৰাহ্মণো তাৱদেৱ ভগৱতি সঞ্জাতপসাদো পব্বজ্জাপেক্খো হুত্ৱা ইমং ভোন্তোতি গাথত্তযমাহ. তত্থ কণ্হাভিজাতিকোতি চণ্ডালাদিনীচকুলে জাতো. ততো তেপি মাণৱকা পব্বজ্জাপেক্খা হুত্ৱা এৱঞ্চে ৰুচ্চতি, ভোতোতি গাথমাহংসু. অথ সেলো তেসু মাণৱকেসু তুট্ঠচিত্তো তে চ দস্সেন্তো পব্বজ্জং যাচন্তো ‘‘ব্ৰাহ্মণা’’তি গাথমাহ.

ততো ভগৱা যস্মা সেলো অতীতে পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো সাসনে তেসংযেৱ তিণ্ণং পুৰিসসতানং গণসেট্ঠো হুত্ৱা তেহি সদ্ধিং পৰিৱেণং কাৰেত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা তেন কম্মেন দেৱমনুস্সসম্পত্তিং অনুভৱমানো পচ্ছিমে ভৱে তেসংযেৱ আচৰিযো হুত্ৱা নিব্বত্তো, তঞ্চ তেসং কম্মং ৱিমুত্তিপৰিপাকায পৰিপক্কং এহিভিক্খুভাৱস্স চ উপনিস্সযভূতং, তস্মা তে সব্বেৱ এহিভিক্খুপব্বজ্জং পব্বাজেন্তো স্ৱাক্খাতন্তি গাথমাহ. তত্থ সন্দিট্ঠিকন্তি সযমেৱ দট্ঠব্বং পচ্চক্খং. অকালিকন্তি মগ্গানন্তৰফলুপ্পত্তিযা ন কালন্তৰং পত্তব্বফলং. যত্থ অমোঘাতি যস্মিং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযে অপ্পমত্তস্স সিক্খত্তযপূৰণেন সিক্খতো পব্বজ্জা অমোঘা হোতি, সফলাতি অত্থো. এৱঞ্চ ৱত্ৱা ‘‘এথ ভিক্খৱো’’তি ভগৱা অৱোচ. তে সব্বে পত্তচীৱৰধৰা হুত্ৱা আকাসেনাগন্ত্ৱা ৱস্সসতিকত্থেৰা ৱিয সুৱিনীতা ভগৱন্তং অভিৱাদযিংসু. এৱমিমং তেসং এহিভিক্খুভাৱং সন্ধায ‘‘অলত্থ খো সেলো’’তিআদি ৱুত্তং.

৪০০. ইমাহীতি ইমাহি কেণিযস্স চিত্তানুকূলাহি গাথাহি. তত্থ অগ্গিপৰিচৰিযং ৱিনা ব্ৰাহ্মণানং যঞ্ঞাভাৱতো ‘‘অগ্গিহুত্তমুখা যঞ্ঞা’’তি ৱুত্তং. অগ্গিহুত্তসেট্ঠা অগ্গিজুহনপ্পধানাতি অত্থো. ৱেদে সজ্ঝাযন্তেহি পঠমং সজ্ঝাযিতব্বতো, সাৱিত্তী, ‘‘ছন্দসো মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. মনুস্সানং সেট্ঠতো ৰাজা ‘‘মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. নদীনং আধাৰতো পটিসৰণতো চ সাগৰো ‘‘মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. চন্দযোগৱসেন ‘‘অজ্জ কত্তিকা অজ্জ ৰোহিণী’’তি সঞ্ঞাণতো আলোককৰণতো সোম্মভাৱতো চ ‘‘নক্খত্তানং মুখং চন্দো’’তি ৱুত্তং. তপন্তানং অগ্গত্তা আদিচ্চো ‘‘তপতং মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. দক্খিণেয্যানং পন অগ্গত্তা ৱিসেসেন তস্মিং সমযে বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং সন্ধায ‘‘পুঞ্ঞং আকঙ্খমানানং, সঙ্ঘো এৱ যজতং মুখ’’ন্তি ৱুত্তং. তেন সঙ্ঘো পুঞ্ঞস্স আযমুখন্তি দস্সেতি.

যং তং সৰণন্তি অঞ্ঞং ব্যাকৰণগাথমাহ. তস্সত্থো – পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা ভগৱা যস্মা মযং ইতো অট্ঠমে দিৱসে তং সৰণং আগতম্হা, তস্মা অত্তনা তৱ সাসনে অনুত্তৰেন দমথেন দন্তাম্হা, অহো তে সৰণস্স আনুভাৱোতি.

ততো পৰং ভগৱন্তং দ্ৱীহি গাথাহি থোমেত্ৱা ততিযায ৱন্দনং যাচন্তো ভিক্খৱো তিসতা ইমেতিআদিমাহাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সেলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.