৯. ধম্মচেতিযসুত্তৱণ্ণনা

৩৬৪. এৱং মে সুতন্তি ধম্মচেতিযসুত্তং. তত্থ মেদাড়ুপন্তি নামেতং তস্স, তস্স হি নিগমস্স মেদৱণ্ণা পাসাণা কিৰেত্থ উস্সন্না অহেসুং, তস্মা মেদাড়ুপন্তি সঙ্খং গতং. সেনাসনং পনেত্থ অনিযতং, তস্মা ন তং ৱুত্তং. নগৰকন্তি এৱংনামকং সক্যানং নিগমং. কেনচিদেৱ কৰণীযেনাতি ন অঞ্ঞেন কৰণীযেন, অযং পন বন্ধুলসেনাপতিং সদ্ধিং দ্ৱত্তিংসায পুত্তেহি একদিৱসেনেৱ গণ্হথাতি আণাপেসি, তংদিৱসঞ্চস্স ভৰিযায মল্লিকায পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ভগৱা নিমন্তিতো, বুদ্ধপ্পমুখে ভিক্খুসঙ্ঘে ঘৰং আগন্ত্ৱা নিসিন্নমত্তে ‘‘সেনাপতি কালঙ্কতো’’তি সাসনং আহৰিত্ৱা মল্লিকায অদংসু. সা পণ্ণং গহেত্ৱা মুখসাসনং পুচ্ছি. ‘‘ৰঞ্ঞা অয্যে সেনাপতি সদ্ধিং দ্ৱত্তিংসায পুত্তেহি একপ্পহাৰেনেৱ গহাপিতো’’তি আৰোচেসুং. মহাজনগতং মা কৰিত্থাতি ওৱট্টিকায পণ্ণং কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসি. তস্মিং সমযে একা সপ্পিচাটি নীহৰিতা, সা উম্মাৰে আহচ্চ ভিন্না, তং অপনেত্ৱা অঞ্ঞং আহৰাপেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসি.

সত্থা কতভত্তকিচ্চো কথাসমুট্ঠাপনত্থং – ‘‘সপ্পিচাটিযা ভিন্নপচ্চযা ন চিন্তেতব্ব’’ন্তি আহ. তস্মিং সমযে মল্লিকা পণ্ণং নীহৰিত্ৱা ভগৱতো পুৰতো ঠপেত্ৱা – ‘‘ভগৱা ইমং দ্ৱত্তিংসায পুত্তেহি সদ্ধিং সেনাপতিনো মতসাসনং, অহং এতম্পি ন চিন্তযামি, সপ্পিচাটিপচ্চযা কিং চিন্তেয্যামী’’তি আহ. ভগৱা – ‘‘মল্লিকে, মা চিন্তযি, অনমতগ্গে সংসাৰে নাম ৱত্তমানানং হোতি এত’’ন্তি অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তং ধম্মকথং কত্ৱা অগমাসি. মল্লিকা দ্ৱত্তিংসসুণিসাযো পক্কোসাপেত্ৱা ওৱাদং অদাসি. ৰাজা মল্লিকং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সেনাপতিনো অম্হাকং অন্তৰে ভিন্নদোসো অত্থি নত্থী’’তি পুচ্ছি. নত্থি সামীতি. সো তস্সা ৱচনেন তস্স নিদ্দোসভাৱং ঞত্ৱা ৱিপ্পটিসাৰী বলৱদোমনস্সং উপ্পাদেসি. সো – ‘‘এৱৰূপং নাম অদোসকাৰকং মং সম্ভাৱযিত্ৱা আগতং সহাযকং ৱিনাসেসি’’ন্তি ততো পট্ঠায পাসাদে ৱা নাটকেসু ৱা ৰজ্জসুখেসু ৱা চিত্তস্সাদং অলভমানো তত্থ তত্থ ৱিচৰিতুং আৰদ্ধো. এতদেৱ কিচ্চং অহোসি. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘কেনচিদেৱ কৰণীযেনা’’তি.

দীঘং কাৰাযনন্তি দীঘকাৰাযনো নাম বন্ধুলসেনাপতিস্স ভাগিনেয্যো ‘‘এতস্স মে মাতুলো অদোসকাৰকো নিক্কাৰণেন ঘাতিতো’’তি ৰঞ্ঞা সেনাপতিট্ঠানে ঠপিতো. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. মহচ্চা ৰাজানুভাৱেনাতি মহতা ৰাজানুভাৱেন, ধৰণিতলং ভিন্দন্তো ৱিয সাগৰং পৰিৱত্তেন্তো ৱিয ৱিচিত্তৱেসসোভেন মহতা বলকাযেনাতি অত্থো. পাসাদিকানীতি দস্সনেনেৱ সহ ৰঞ্জনকানি. পসাদনীযানীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. অথ ৱা পাসাদিকানীতি পসাদজনকানি. অপ্পসদ্দানীতি নিস্সদ্দানি. অপ্পনিগ্ঘোসানীতি অৱিভাৱিতত্থেন নিগ্ঘোসেন ৰহিতানি. ৱিজনৱাতানীতি ৱিগতজনৱাতানি. মনুস্সৰাহস্সেয্যকানীতি মনুস্সানং ৰহস্সকম্মানুচ্ছৱিকানি, ৰহস্সমন্তং মন্তেন্তানং অনুৰূপানীতি অত্থো. পটিসল্লানসাৰুপ্পানীতি নিলীযনভাৱস্স একীভাৱস্স অনুচ্ছৱিকানি. যত্থ সুদং মযন্তি ন তেন তত্থ ভগৱা পযিৰুপাসিতপুব্বো, তাদিসেসু পন পযিৰুপাসিতপুব্বো, তস্মা যাদিসেসু সুদং মযন্তি অযমেত্থ অত্থো.

অত্থি, মহাৰাজাতি পণ্ডিতো সেনাপতি ‘‘ৰাজা ভগৱন্তং মমাযতী’’তি জানাতি, সো সচে মং ৰাজা ‘‘কহং ভগৱা’’তি ৱদেয্য, অদন্ধাযন্তেন আচিক্খিতুং যুত্তন্তি চৰপুৰিসে পযোজেত্ৱা ভগৱতো নিৱাসনট্ঠানং ঞত্ৱাৱ ৱিহৰতি. তস্মা এৱমাহ. আৰামং পাৱিসীতি বহিনিগমে খন্ধাৱাৰং বন্ধাপেত্ৱা কাৰাযনেন সদ্ধিং পাৱিসি.

৩৬৬. ৱিহাৰোতি গন্ধকুটিং সন্ধাযাহংসু. আড়িন্দন্তি পমুখং. উক্কাসিত্ৱাতি উক্কাসিতসদ্দং কত্ৱা. অগ্গড়ন্তি কৱাটং. আকোটেহীতি অগ্গনখেন ঈসকং কুঞ্চিকচ্ছিদ্দসমীপে কোটেহীতি ৱুত্তং হোতি. দ্ৱাৰং কিৰ অতিউপৰি অমনুস্সা, অতিহেট্ঠা দীঘজাতিকা কোটেন্তি. তথা অকোটেত্ৱা মজ্ঝে ছিদ্দসমীপে কোটেতব্বং, ইদং দ্ৱাৰকোট্টকৱত্তন্তি দীপেন্তা ৱদন্তি. তত্থেৱাতি ভিক্খূহি ৱুত্তট্ঠানেযেৱ. খগ্গঞ্চ উণ্হীসঞ্চাতি দেসনামত্তমেতং,

ৱালবীজনিমুণ্হীসং, খগ্গং ছত্তঞ্চুপাহনং;

ওৰুয্হ ৰাজা যানম্হা, ঠপযিত্ৱা পটিচ্ছদন্তি. –

আগতানি পন পঞ্চপি ৰাজককুধভণ্ডানি অদাসি. কস্মা পন অদাসীতি. অতিগৰুনো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকং উদ্ধতৱেসেন গন্তুং ন যুত্তন্তি চ, এককোৱ উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনো ৰুচিৱসেন সম্মোদিস্সামি চাতি. পঞ্চসু হি ৰাজককুধভণ্ডেসু নিৱত্তিতেসু ত্ৱং নিৱত্তাতি ৱত্তব্বং ন হোতি, সব্বে সযমেৱ নিৱত্তন্তি. ইতি ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি অদাসি. ৰহাযতীতি ৰহস্সং কৰোতি নিগূহতি. অযং কিৰস্স অধিপ্পাযো ‘‘পুব্বেপি অযং ৰাজা সমণেন গোতমেন সদ্ধিং চতুক্কণ্ণমন্তং মন্তেত্ৱা ময্হং মাতুলং সদ্ধিং দ্ৱত্তিংসায পুত্তেহি গণ্হাপেসি, ইদানিপি চতুক্কণ্ণমন্তং মন্তেতুকামো, কচ্চি নু খো মং গণ্হাপেস্সতী’’তি. এৱং কোপৱসেনস্স এতদহোসি.

ৱিৱৰি ভগৱা দ্ৱাৰন্তি ন ভগৱা উট্ঠায দ্ৱাৰং ৱিৱৰি, ৱিৱৰতূতি পন হত্থং পসাৰেসি. ততো – ‘‘ভগৱা তুম্হেহি অনেকেসু কপ্পকোটীসু দানং দদমানেহি ন সহত্থা দ্ৱাৰৱিৱৰণকম্মং কত’’ন্তি সযমেৱ দ্ৱাৰং ৱিৱটং. তং পন যস্মা ভগৱতো মনেন ৱিৱটং, তস্মা ‘‘ৱিৱৰি ভগৱা দ্ৱাৰ’’ন্তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱাতি গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা. তস্মিং পন পৱিট্ঠমত্তেযেৱ কাৰাযনো পঞ্চ ৰাজককুধভণ্ডানি গহেত্ৱা খন্ধাৱাৰং গন্ত্ৱা ৱিটটূভং আমন্তেসি ‘‘ছত্তং সম্ম উস্সাপেহী’’তি. ময্হং পিতা কিং গতোতি? পিতৰং মা পুচ্ছ, সচে ত্ৱং ন উস্সাপেসি, তং গণ্হিত্ৱা অহং উস্সাপেমীতি. ‘‘উস্সাপেমি সম্মা’’তি সম্পটিচ্ছি. কাৰাযনো ৰঞ্ঞো একং অস্সঞ্চ অসিঞ্চ একমেৱ চ পৰিচাৰিকং ইত্থিং ঠপেত্ৱা – ‘‘সচে ৰাজা জীৱিতেন অত্থিকো, মা আগচ্ছতূ’’তি ৱিটটূভস্স ছত্তং উস্সাপেত্ৱা তং গহেত্ৱা সাৱত্থিমেৱ গতো.

৩৬৭. ধম্মন্ৱযোতি পচ্চক্খঞাণসঙ্খাতস্স ধম্মস্স অনুনযো অনুমানং, অনুবুদ্ধীতি অত্থো. ইদানি যেনস্স ধম্মন্ৱযেন ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা’’তিআদি হোতি, তং দস্সেতুং ইধ পনাহং, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ আপাণকোটিকন্তি পাণোতি জীৱিতং, তং মৰিযাদং অন্তো কৰিত্ৱা, মৰণসমযেপি চৰন্তিযেৱ, তং ন ৱীতিক্কমন্তীতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘অপাণকোটিক’’ন্তিপি পাঠো, আজীৱিতপৰিযন্তন্তি অত্থো. যথা একচ্চে জীৱিতহেতু অতিক্কমন্তা পাণকোটিকং কত্ৱা চৰন্তি, ন এৱন্তি অত্থো. অযম্পি খো মে, ভন্তেতি বুদ্ধসুবুদ্ধতায ধম্মস্ৱাক্খাততায সঙ্ঘসুপ্পটিপন্নতায চ এতং এৱং হোতি, এৱঞ্হি মে, ভন্তে, অযং ভগৱতি ধম্মন্ৱযো হোতীতি দীপেতি. এসেৱ নযো সব্বত্থ.

৩৬৯. ন ৱিয মঞ্ঞে চক্খুং বন্ধন্তেতি চক্খুং অবন্ধন্তে ৱিয. অপাসাদিকঞ্হি দিস্ৱা পুন ওলোকনকিচ্চং ন হোতি, তস্মা সো চক্খুং ন বন্ধতি নাম. পাসাদিকং দিস্ৱা পুনপ্পুনং ওলোকনকিচ্চং হোতি, তস্মা সো চক্খুং বন্ধতি নাম. ইমে চ অপাসাদিকা, তস্মা এৱমাহ. বন্ধুকৰোগো নোতি কুলৰোগো. অম্হাকং কুলে জাতা এৱৰূপা হোন্তীতি ৱদন্তি. উড়াৰন্তি মহেসক্খং. পুব্বেনাপৰন্তি পুব্বতো অপৰং ৱিসেসং. তত্থ কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা সমাপত্তিং নিব্বত্তেন্তো উড়াৰং পুব্বে ৱিসেসং সঞ্জানাতি নাম, সমাপত্তিং পদট্ঠানং কত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হন্তো উড়াৰং পুব্বতো অপৰং ৱিসেসং সঞ্জানাতি নাম.

৩৭০. ঘাতেতাযং ৱা ঘাতেতুন্তি ঘাতেতব্বযুত্তকং ঘাতেতুং. জাপেতাযং ৱা জাপেতুন্তি ধনেন ৱা জাপেতব্বযুত্তকং জাপেতুং জানিতুং অধনং কাতুং. পব্বাজেতাযং ৱা পব্বাজেতুন্তি ৰট্ঠতো ৱা পব্বাজেতব্বযুত্তকং পব্বাজেতুং.

৩৭৩. ইসিদত্তপুৰাণাতি ইসিদত্তো চ পুৰাণো চ. তেসু একো ব্ৰহ্মচাৰী, একো সদাৰসন্তুট্ঠো. মমভত্তাতি মম সন্তকং ভত্তং এতেসন্তি মমভত্তা. মমযানাতি মম সন্তকং যানং এতেসন্তি মমযানা. জীৱিকায দাতাতি জীৱিতৱুত্তিং দাতা. ৱীমংসমানোতি উপপৰিক্খমানো. তদা কিৰ ৰাজা নিদ্দং অনোক্কন্তোৱ ওক্কন্তো ৱিয হুত্ৱা নিপজ্জি. অথ তে থপতযো ‘‘কতৰস্মিং দিসাভাগে ভগৱা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অসুকস্মিং নামা’’তি সুত্ৱা মন্তযিংসু – ‘‘যেন সম্মাসম্বুদ্ধো, তেন সীসে কতে ৰাজা পাদতো হোতি. যেন ৰাজা, তেন সীসে কতে সত্থা পাদতো হোতি, কিং কৰিস্সামা’’তি? ততো নেসং এতদহোসি – ‘‘ৰাজা কুপ্পমানো যং অম্হাকং দেতি, তং অচ্ছিন্দেয্য. ন খো পন মযং সক্কোম জানমানা সত্থাৰং পাদতো কাতু’’ন্তি ৰাজানং পাদতো কত্ৱা নিপজ্জিংসু. তং সন্ধায অযং ৰাজা এৱমাহ.

৩৭৪. পক্কামীতি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা কাৰাযনস্স ঠিতট্ঠানং গতো, তং তত্থ অদিস্ৱা খন্ধাৱাৰট্ঠানং গতো, তত্থাপি অঞ্ঞং অদিস্ৱা তং ইত্থিং পুচ্ছি. সা সব্বং পৱত্তিং আচিক্খি. ৰাজা – ‘‘ন ইদানি মযা এককেন তত্থ গন্তব্বং, ৰাজগহং গন্ত্ৱা ভাগিনেয্যেন সদ্ধিং আগন্ত্ৱা ময্হং ৰজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি ৰাজগহং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে কণাজকভত্তঞ্চেৱ ভুঞ্জি, বহলউদকঞ্চ পিৱি. তস্স সুখুমালপকতিকস্স আহাৰো ন সম্মা পৰিণামি. সো ৰাজগহং পাপুণন্তোপি ৱিকালে দ্ৱাৰেসু পিহিতেসু পাপুণি. ‘‘অজ্জ সালাযং সযিত্ৱা স্ৱে ময্হং ভাগিনেয্যং পস্সিস্সামী’’তি বহিনগৰে সালায নিপজ্জি. তস্স ৰত্তিভাগে উট্ঠানানি পৱত্তিংসু, কতিপযৱাৰে বহি নিক্খমি. ততো পট্ঠায পদসা গন্তুং অসক্কোন্তো তস্সা ইত্থিযা অঙ্কে নিপজ্জিত্ৱা বলৱপচ্চূসে কালমকাসি. সা তস্স মতভাৱং ঞত্ৱা – ‘‘দ্ৱীসু ৰজ্জেসু ৰজ্জং কাৰেত্ৱা ইদানি পৰস্স বহিনগৰে অনাথসালায অনাথকালকিৰিযং কত্ৱা নিপন্নো ময্হং সামি কোসলৰাজা’’তিআদীনি ৱদমানা উচ্চাসদ্দেন পৰিদেৱিতুং আৰভি. মনুস্সা সুত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা আগন্ত্ৱা দিস্ৱা সঞ্জানিত্ৱা আগতকাৰণং ঞত্ৱা মহাপৰিহাৰেন সৰীৰকিচ্চং কৰিত্ৱা ‘‘ৱিটটূভং গণ্হিস্সামী’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা বলকাযং সন্নিপাতেসি. অমচ্চা পাদেসু পতিত্ৱা – ‘‘সচে, দেৱ, তুম্হাকং মাতুলো অৰোগো অস্স, তুম্হাকং গন্তুং যুত্তং ভৱেয্য, ইদানি পন ৱিটটূভোপি তুম্হে নিস্সায ছত্তং উস্সাপেতুং অৰহতিযেৱা’’তি সঞ্ঞাপেত্ৱা নিৱাৰেসুং.

ধম্মচেতিযানীতি ধম্মস্স চিত্তীকাৰৱচনানি. তীসু হি ৰতনেসু যত্থ কত্থচি চিত্তীকাৰে কতে সব্বত্থ কতোযেৱ হোতি, তস্মা ভগৱতি চিত্তীকাৰে কতে ধম্মোপি কতোৱ হোতীতি ভগৱা ‘‘ধম্মচেতিযানী’’তি আহ. আদিব্ৰহ্মচৰিযকানীতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতানি, পুব্বভাগপটিপত্তিভূতানীতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

ধম্মচেতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.