২. ৰট্ঠপালসুত্তৱণ্ণনা
২৯৩. এৱং মে সুতন্তি ৰট্ঠপালসুত্তং. তত্থ থুল্লকোট্ঠিকন্তি থুল্লকোট্ঠং পৰিপুণ্ণকোট্ঠাগাৰং. সো কিৰ জনপদো নিচ্চসস্সো সদা বীজভণ্ডং নিক্খমতি, খলভণ্ডং পৱিসতি. তেন তস্মিং নিগমে কোট্ঠা নিচ্চপূৰাৱ হোন্তি. তস্মা সো থুল্লকোট্ঠিকন্তেৱ সঙ্খং গতো.
২৯৪. ৰট্ঠপালোতি কস্মা ৰট্ঠপালো? ভিন্নং ৰট্ঠং সন্ধাৰেতুং পালেতুং সমত্থোতি ৰট্ঠপালো. কদা পনস্সেতং নামং উপ্পন্নন্তি. পদুমুত্তৰসম্মাসম্বুদ্ধকালে. ইতো হি পুব্বে সতসহস্সকপ্পমত্থকে ৱস্সসতসহস্সাযুকেসু মনুস্সেসু পদুমুত্তৰো নাম সত্থা উপ্পজ্জিত্ৱা ভিক্খুসতসহস্সপৰিৱাৰো লোকহিতায চাৰিকং চৰি, যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘নগৰং হংসৱতী নাম, আনন্দো নাম খত্তিযো;
সুজাতা নাম জনিকা, পদুমুত্তৰস্স সত্থুনো’’তি. (বু. ৱং. ১২.১৯);
পদুমুত্তৰে পন অনুপ্পন্নে এৱ হংসৱতিযা দ্ৱে কুটুম্বিকা সদ্ধা পসন্না কপণদ্ধিকযাচকাদীনং দানং পট্ঠপযিংসু. তদা পব্বতৱাসিনো পঞ্চসতা তাপসা হংসৱতিং অনুপ্পত্তা. তে দ্ৱেপি জনা তাপসগণং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা উপট্ঠহিংসু. তাপসা কিঞ্চিকালং ৱসিত্ৱা পব্বতপাদমেৱ গতা. দ্ৱে সঙ্ঘত্থেৰা ওহীযিংসু. তদা তেসং তে যাৱজীৱং উপট্ঠানং অকংসু. তাপসেসু ভুঞ্জিত্ৱা অনুমোদনং কৰোন্তেসু একো সক্কভৱনস্স ৱণ্ণং কথেসি, একো ভূমিন্ধৰনাগৰাজভৱনস্স.
কুটুম্বিকেসু একো সক্কভৱনং পত্থনং কত্ৱা সক্কো হুত্ৱা নিব্বত্তো, একো নাগভৱনে পালিতনাগৰাজা নাম. তং সক্কো অত্তনো উপট্ঠানং আগতং দিস্ৱা নাগযোনিযং অভিৰমসীতি পুচ্ছি. সো নাভিৰমামীতি আহ. তেন হি পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো দানং দত্ৱা ইমস্মিং ঠানে পত্থনং কৰোহি, উভো সুখং ৱসিস্সামাতি. নাগৰাজা সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা ভিক্খুসতসহস্সপৰিৱাৰস্স ভগৱতো সত্তাহং মহাদানং দদমানো পদুমুত্তৰস্স দসবলস্স পুত্তং উপৰেৱতং নাম সামণেৰং দিস্ৱা সত্তমে দিৱসে বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দিব্বৱত্থানি দত্ৱা সামণেৰস্স ঠানন্তৰং পত্থেসি. ভগৱা অনাগতং ওলোকেত্ৱা – ‘‘অনাগতে গোতমস্স নাম বুদ্ধস্স পুত্তো ৰাহুলকুমাৰো ভৱিস্সতী’’তি দিস্ৱা ‘‘সমিজ্ঝিস্সতি তে পত্থনা’’তি কথেসি. নাগৰাজা তমত্থং সক্কস্স কথেসি. সক্কো তস্স ৱচনং সুত্ৱা তথেৱ সত্তাহং দানং দত্ৱা ভিন্নং ৰট্ঠং সন্ধাৰেতুং পালেতুং সমত্থকুলে নিব্বত্তিত্ৱা সদ্ধাপব্বজিতং ৰট্ঠপালং নাম কুলপুত্তং দিস্ৱা – ‘‘অহম্পি অনাগতে লোকস্মিং তুম্হাদিসে বুদ্ধে উপ্পন্নে ভিন্নং ৰট্ঠং সন্ধাৰেতুং পালেতুং সমত্থকুলে নিব্বত্তিত্ৱা অযং কুলপুত্তো ৱিয সদ্ধাপব্বজিতো ৰট্ঠপালো নাম ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনমকাসি. সত্থা সমিজ্ঝনকভাৱং ঞত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘সৰাজিকং চাতুৱণ্ণং, পোসেতুং যং পহোস্সতি;
ৰট্ঠপালকুলং নাম, তত্থ জাযিস্সতে অয’’ন্তি. –
এৱং পদুমুত্তৰসম্মাসম্বুদ্ধকালে তস্সেতং নামং উপ্পন্নন্তি ৱেদিতব্বং.
এতদহোসীতি কিং অহোসি? যথা যথা খোতিআদি. তত্ৰাযং সঙ্খেপকথা – অহং খো যেন যেন কাৰণেন ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, তেন তেন মে উপপৰিক্খতো এৱং হোতি – ‘‘যদেতং সিক্খত্তযব্ৰহ্মচৰিযং একদিৱসম্পি অখণ্ডং কত্ৱা চৰিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপৰিপুণ্ণং চৰিতব্বং, একদিৱসম্পি চ কিলেসমলেন অমলীনং কত্ৱা চৰিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপৰিসুদ্ধং, সঙ্খলিখিতং ৱিলিখিতসঙ্খসদিসং ধোতসঙ্খসপ্পটিভাগং কত্ৱা চৰিতব্বং, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তেন একন্তপৰিপুণ্ণং…পে… চৰিতুং, যংনূনাহং কেসঞ্চ মস্সুঞ্চ ওহাৰেত্ৱা কাসাযৰসপীততায কাসাযানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তানং অনুচ্ছৱিকানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা নিক্খমিত্ৱা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’ন্তি.
অচিৰপক্কন্তেসু থুল্লকোট্ঠিকেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি ৰট্ঠপালো অনুট্ঠিতেসু তেসু ন ভগৱন্তং পব্বজ্জং যাচি. কস্মা? তত্থস্স বহূ ঞাতিসালোহিতা মিত্তামচ্চা সন্তি, তে – ‘‘ত্ৱং মাতাপিতূনং একপুত্তকো, ন লব্ভা তযা পব্বজিতু’’ন্তি বাহাযম্পি গহেত্ৱা আকড্ঢেয্যুং, ততো পব্বজ্জায অন্তৰাযো ভৱিস্সতীতি সহেৱ পৰিসায উট্ঠহিত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা পুন কেনচি সৰীৰকিচ্চলেসেন নিৱত্তিত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কম্ম পব্বজ্জং যাচি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো অচিৰপক্কন্তেসু থুল্লকোট্ঠিকেসু…পে… পব্বাজেতু মং ভগৱা’’তি. ভগৱা পন যস্মা ৰাহুলকুমাৰস্স পব্বজিততো পভুতি মাতাপিতূহি অননুঞ্ঞাতং পুত্তং ন পব্বাজেতি, তস্মা নং পুচ্ছি অনুঞ্ঞাতোসি পন ত্ৱং, ৰট্ঠপাল, মাতাপিতূহি…পে… পব্বজ্জাযাতি.
২৯৫. অম্মতাতাতি এত্থ অম্মাতি মাতৰং আলপতি, তাতাতি পিতৰং. একপুত্তকোতি একোৱ পুত্তকো, অঞ্ঞো কোচি জেট্ঠো ৱা কনিট্ঠো ৱা নত্থি. এত্থ চ একপুত্তোতি ৱত্তব্বে অনুকম্পাৱসেন একপুত্তকোতি ৱুত্তং. পিযোতি পীতিজনকো. মনাপোতি মনৱড্ঢনকো. সুখেধিতোতি সুখেন এধিতো, সুখসংৱড্ঢিতোতি অত্থো. সুখপৰিভতোতি সুখেন পৰিভতো, জাতকালতো পভুতি ধাতীহি অঙ্কতো অঙ্কং আহৰিত্ৱা ধাৰিযমানো অস্সকৰথকাদীহি বালকীড়নকেহি কীড়যমানো সাদুৰসভোজনং ভোজযমানো সুখেন পৰিহটো. ন ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, কস্সচি দুক্খস্স জানাসীতি ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল অপ্পমত্তকম্পি কলভাগং দুক্খস্স ন জানাসি ন সৰসীতি অত্থো. মৰণেনপি তে মযং অকামকা ৱিনা ভৱিস্সামাতি সচেপি তৱ অম্হেসু জীৱমানেসু মৰণং ভৱেয্য, তেন তে মৰণেনপি মযং অকামকা অনিচ্ছকা ন অত্তনো ৰুচিযা ৱিনা ভৱিস্সাম, তযা ৱিযোগং পাপুণিস্সামাতি অত্থো. কিং পন মযং তন্তি এৱং সন্তে কিং পন কিং নাম তং কাৰণং, যেন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সাম. অথ ৱা কিং পন মযং তন্তি কেন পন কাৰণেন মযং তং জীৱন্তং অনুজানিস্সামাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
২৯৬. তত্থেৱাতি যত্থ নং ঠিতং মাতাপিতৰো নানুজানিংসু, তত্থেৱ ঠানে. অনন্তৰহিতাযাতি কেনচি অত্থৰণেন অনত্থতায. পৰিচাৰেহীতি গন্ধব্বনটনাটকাদীনি পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা তত্থ সহাযকেহি সদ্ধিং যথাসুখং ইন্দ্ৰিযানি চাৰেহি সঞ্চাৰেহি, ইতো চিতো চ উপনেহীতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা পৰিচাৰেহীতি গন্ধব্বনটনাটকাদীনি পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা সহাযকেহি সদ্ধিং লড় উপলড় ৰম, কীড়স্সূতিপি ৱুত্তং হোতি. কামে পৰিভুঞ্জন্তোতি অত্তনো পুত্তদাৰেহি সদ্ধিং ভোগে ভুঞ্জন্তো. পুঞ্ঞানি কৰোন্তোতি বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ আৰব্ভ দানপ্পদানাদীনি সুগতিমগ্গসংসোধকানি কুসলকম্মানি কৰোন্তো. তুণ্হী অহোসীতি কথানুপ্পবন্ধৱিচ্ছেদনত্থং নিৰালাপসল্লাপো অহোসি.
অথস্স মাতাপিতৰো তিক্খত্তুং ৱত্ৱা পটিৱচনম্পি অলভমানা সহাযকে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘এস ৱো সহাযকো পব্বজিতুকামো, নিৱাৰেথ ন’’ন্তি আহংসু. তেপি তং উপসঙ্কমিত্ৱা তিক্খত্তুং অৱোচুং, তেসম্পি তুণ্হী অহোসি. তেন ৱুত্তং – অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা…পে… তুণ্হী অহোসীতি. অথস্স সহাযকানং তিক্খত্তুং ৱত্ৱা এতদহোসি – ‘‘সচে অযং পব্বজ্জং অলভমানো মৰিস্সতি, ন কোচি গুণো লব্ভতি. পব্বজিতং পন নং মাতাপিতৰোপি কালেন কালং পস্সিস্সন্তি, মযম্পি পস্সিস্সাম, পব্বজ্জাপি চ নামেসা ভাৰিযা, দিৱসে দিৱসে মত্তিকাপত্তং গহেত্ৱা পিণ্ডায চৰিতব্বং, একসেয্যং একভত্তং ব্ৰহ্মচৰিযং অতিদুক্কৰং, অযঞ্চ সুখুমালো নাগৰিকজাতিযো, সো তং চৰিতুং অসক্কোন্তো পুন ইধেৱ আগমিস্সতি, হন্দস্স মাতাপিতৰো অনুজানাপেস্সামা’’তি. তে তথা অকংসু. মাতাপিতৰোপি নং ‘‘পব্বজিতেন চ পন তে মাতাপিতৰো উদ্দস্সেতব্বা’’তি ইমং কতিকং কত্ৱা অনুজানিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স সহাযকা যেন ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স মাতাপিতৰো…পে… অনুঞ্ঞাতোসি মাতাপিতূহি…পে… উদ্দস্সেতব্বা’’তি. তত্থ উদ্দস্সেতব্বাতি উদ্ধং দস্সেতব্বা, যথা তং কালেন কালং পস্সন্তি, এৱং আগন্ত্ৱা অত্তানং দস্সেতব্বা.
২৯৯. বলং গহেত্ৱাতি সপ্পাযভোজনানি ভুঞ্জন্তো উচ্ছাদনাদীহি চ কাযং পৰিহৰন্তো কাযবলং জনেত্ৱা মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা অস্সুমুখং ঞাতিপৰিৱট্টং পহায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… পব্বাজেতু মং, ভন্তে, ভগৱাতি. ভগৱা সমীপে ঠিতং অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘তেন হি ভিক্খু ৰট্ঠপালং পব্বাজেহি চেৱ উপসম্পাদেহি চা’’তি. সাধু, ভন্তেতি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা ৰট্ঠপালং কুলপুত্তং জিনদত্তিযং সদ্ধিৱিহাৰিকং লদ্ধা পব্বাজেসি চেৱ উপসম্পাদেসি চ. তেন ৱুত্তং – ‘‘অলত্থ খো ৰট্ঠপালো কুলপুত্তো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদ’’ন্তি.
পহিতত্তো ৱিহৰন্তোতি দ্ৱাদস সংৱচ্ছৰানি এৱং ৱিহৰন্তো. নেয্যপুগ্গলো হি অযমাযস্মা, তস্মা পুঞ্ঞৱা অভিনীহাৰসম্পন্নোপি সমানো ‘‘অজ্জ অজ্জেৱ অৰহত্ত’’ন্তি সমণধম্মং কৰোন্তোপি দ্ৱাদসমে ৱস্সে অৰহত্তং পাপুণি.
যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি ময্হং মাতাপিতৰো পব্বজ্জং অনুজানমানা – ‘‘তযা কালেন কালং আগন্ত্ৱা অম্হাকং দস্সনং দাতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা অনুজানিংসু, দুক্কৰকাৰিকা খো পন মাতাপিতৰো, অহঞ্চ যেনজ্ঝাসযেন পব্বজিতো, সো মে মত্থকং পত্তো, ইদানি ভগৱন্তং আপুচ্ছিত্ৱা অত্তানং মাতাপিতূনং দস্সেস্সামীতি চিন্তেত্ৱা আপুচ্ছিতুকামো উপসঙ্কমি. মনসাকাসীতি ‘‘কিং নু খো ৰট্ঠপালে গতে কোচি উপদ্দৱো ভৱিস্সতী’’তি মনসি অকাসি. ততো ‘‘ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘সক্খিস্সতি নু খো ৰট্ঠপালো তং মদ্দিতু’’ন্তি ওলোকেন্তো তস্স অৰহত্তসম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘সক্খিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. তেন ৱুত্তং – যথা ভগৱা অঞ্ঞাসি…পে… কালং মঞ্ঞসীতি.
মিগচীৰেতি এৱংনামকে উয্যানে. তঞ্হি ৰঞ্ঞা – ‘‘অকালে সম্পত্তপব্বজিতানং দিন্নমেৱ ইদং, যথাসুখং পৰিভুঞ্জন্তূ’’তি এৱমনুঞ্ঞাতমেৱ অহোসি, তস্মা থেৰো – ‘‘মম আগতভাৱং মাতাপিতূনং আৰোচেস্সামি, তে মে পাদধোৱনউণ্হোদকপাদমক্খনতেলাদীনি পেসিস্সন্তী’’তি চিত্তম্পি অনুপ্পাদেত্ৱা উয্যানমেৱ পাৱিসি. পিণ্ডায পাৱিসীতি দুতিযদিৱসে পাৱিসি.
মজ্ঝিমাযাতি সত্তদ্ৱাৰকোট্ঠকস্স ঘৰস্স মজ্ঝিমে দ্ৱাৰকোট্ঠকে. উল্লিখাপেতীতি কপ্পকেন কেসে পহৰাপেতি. এতদৱোচাতি – ‘‘ইমে সমণকা অম্হাকং পিযপুত্তকং পব্বাজেত্ৱা চোৰানং হত্থে নিক্খিপিত্ৱা ৱিয একদিৱসম্পি ন দস্সাপেন্তি, এৱং ফৰুসকাৰকা এতে পুন ইমং ঠানং উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞন্তি, এত্তোৱ নিকড্ঢিতব্বা এতে’’তি চিন্তেত্ৱা এতং ‘‘ইমেহি মুণ্ডকেহী’’তিআদিৱচনং অৱোচ. ঞাতিদাসীতি ঞাতকানং দাসী. আভিদোসিকন্তি পাৰিৱাসিকং একৰত্তাতিক্কন্তং পূতিভূতং. তত্থাযং পদত্থো – পূতিভাৱদোসেন অভিভূতোতি অভিদোসো, অভিদোসোৱ আভিদোসিকো. একৰত্তাতিক্কন্তস্সেৱ নামসঞ্ঞা এসা যদিদং আভিদোসিকোতি, তং আভিদোসিকং. কুম্মাসন্তি যৱকুম্মাসং. ছড্ডেতুকামা হোতীতি যস্মা অন্তমসো দাসকম্মকাৰানং গোৰূপানম্পি অপৰিভোগাৰহো, তস্মা নং কচৱৰং ৱিয বহি ছড্ডেতুকামা হোতি. সচেতন্তি সচে এতং. ভগিনীতি অৰিযৱোহাৰেন অত্তনো ধাতিং ঞাতিদাসিং আলপতি. ছড্ডনীযধম্মন্তি ছড্ডেতব্বসভাৱং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘ভগিনি এতং সচে বহি ছড্ডনীযধম্মং নিস্সট্ঠপৰিগ্গহং, ইধ মে পত্তে আকিৰাহী’’তি. কিং পন এৱং ৱত্তুং লব্ভতি, ৱিঞ্ঞত্তি ৱা পযুত্তৱাচা ৱা ন হোতীতি. ন হোতি. কস্মা? নিস্সট্ঠপৰিগ্গহত্তা. যঞ্হি ছড্ডনীযধম্মং নিস্সট্ঠপৰিগ্গহং, যত্থ সামিকা অনালযা হোন্তি, তং সব্বং ‘‘দেথ আহৰথ আকিৰথা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. তেনেৱ হি অযমাযস্মা অগ্গঅৰিযৱংসিকো সমানোপি এৱমাহ.
হত্থানন্তি ভিক্খাগহণত্থং পত্তং উপনামযতো মণিবন্ধতো পভুতি দ্ৱিন্নম্পি হত্থানং. পাদানন্তি নিৱাসনন্ততো পট্ঠায দ্ৱিন্নম্পি পাদানং. সৰস্সাতি সচে তং ভগিনীতি ৱাচং নিচ্ছাৰযতো সৰস্স চ. নিমিত্তং অগ্গহেসীতি হত্থপিট্ঠিআদীনি ওলোকযমানা – ‘‘পুত্তস্স মে ৰট্ঠপালস্স ৱিয সুৱণ্ণকচ্ছপপিট্ঠিসদিসা ইমা হত্থপাদপিট্ঠিযো, হৰিতালৱট্টিযো ৱিয সুৱট্টিতা অঙ্গুলিযো, মধুৰো সৰো’’তি গিহিকালে সল্লক্খিতপুব্বং আকাৰং অগ্গহেসি সঞ্জানি সল্লক্খেসি. তস্স হাযস্মতো দ্ৱাদসৱস্সানি অৰঞ্ঞাৱাসঞ্চেৱ পিণ্ডিযালোপভোজনঞ্চ পৰিভুঞ্জন্তস্স অঞ্ঞাদিসো সৰীৰৱণ্ণো অহোসি, তেন নং সা ঞাতিদাসী দিস্ৱাৱ ন সঞ্জানি, নিমিত্তং পন অগ্গহেসীতি.
৩০০. ৰট্ঠপালস্স মাতৰং এতদৱোচাতি থেৰস্স অঙ্গপচ্চঙ্গানি সণ্ঠাপেত্ৱা থঞ্ঞং পাযেত্ৱা সংৱড্ঢিতধাতীপি সমানা পব্বজিত্ৱা মহাখীণাসৱভাৱপ্পত্তেন সামিপুত্তেন সদ্ধিং – ‘‘ত্ৱং নু খো, মে ভন্তে, পুত্তো ৰট্ঠপালো’’তিআদিৱচনং ৱত্তুং অৱিসহন্তী ৱেগেন ঘৰং পৱিসিত্ৱা ৰট্ঠপালস্স মাতৰং এতদৱোচ. যগ্ঘেতি আৰোচনত্থে নিপাতো. সচে জে সচ্চন্তি এত্থ জেতি আলপনে নিপাতো. এৱঞ্হি তস্মিং দেসে দাসিজনং আলপন্তি, তস্মা ‘‘ত্ৱঞ্হি, ভোতি দাসি, সচে সচ্চং ভণসী’’তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
উপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? মহাকুলে ইত্থিযো বহি নিক্খমন্তা গৰহং পাপুণন্তি, ইদঞ্চ অচ্চাযিককিচ্চং, সেট্ঠিস্স নং আৰোচেস্সামীতি চিন্তেতি. তস্মা উপসঙ্কমি. অঞ্ঞতৰং কুট্টমূলন্তি তস্মিং কিৰ দেসে দানপতীনং ঘৰেসু সালা হোন্তি, আসনানি চেত্থ পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, উপট্ঠাপিতং উদককঞ্জিযং. তত্থ পব্বজিতা পিণ্ডায চৰিত্ৱা নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জন্তি. সচে ইচ্ছন্তি, দানপতীনম্পি সন্তকং গণ্হন্তি. তস্মা তম্পি অঞ্ঞতৰস্স কুলস্স ঈদিসায সালায অঞ্ঞতৰং কুট্টমূলন্তি ৱেদিতব্বং. ন হি পব্বজিতা কপণমনুস্সা ৱিয অসাৰুপ্পে ঠানে নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জন্তীতি.
অত্থি নাম তাতাতি এত্থ অত্থীতি ৱিজ্জমানত্থে, নামাতি পুচ্ছনত্থে মঞ্ঞনত্থে ৱা নিপাতো. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি – অত্থি নু খো, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং ধনং, ননু মযং নিদ্ধনাতি ৱত্তব্বা, যেসং নো ত্ৱং ঈদিসে ঠানে নিসীদিত্ৱা আভিদোসিকং কুম্মাসং পৰিভুঞ্জিস্সসি. তথা অত্থি নু খো, তাত ৰট্ঠপাল, অম্হাকং জীৱিতং, ননু মযং মতাতি ৱত্তব্বা, যেসং নো ত্ৱং ঈদিসে ঠানে নিসীদিত্ৱা আভিদোসিকং কুম্মাসং পৰিভুঞ্জিস্সসি. তথা অত্থি মঞ্ঞে, তাত ৰট্ঠপাল, তৱ অব্ভন্তৰে সাসনং নিস্সায পটিলদ্ধো সমণগুণো, যং ত্ৱং সুভোজনৰসসংৱড্ঢিতোপি ইমং জিগুচ্ছনেয্যং আভিদোসিকং কুম্মাসং অমতমিৱ নিব্বিকাৰো পৰিভুঞ্জিস্সসীতি. সো পন গহপতি দুক্খাভিতুন্নতায এতমত্থং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা ৱত্তুমসক্কোন্তো – ‘‘অত্থি নাম, তাত ৰট্ঠপাল, আভিদোসিকং কুম্মাসং পৰিভুঞ্জিস্সসী’’তি এত্তকমেৱ অৱচ. অক্খৰচিন্তকা পনেত্থ ইদং লক্খণং ৱদন্তি – অনোকপ্পনামৰিসনত্থৱসেনেতং অত্থিসদ্দে উপপদে ‘‘পৰিভুঞ্জিস্সসী’’তি অনাগতৱচনং কতং. তস্সাযমত্থো – ‘‘অত্থি নাম…পে… পৰিভুঞ্জিস্সসি, ইদং পচ্চক্খম্পি অহং ন সদ্দহামি ন মৰিসযামী’’তি. ইদং এত্তকং ৱচনং গহপতি থেৰস্স পত্তমুখৱট্টিযং গহেত্ৱা ঠিতকোৱ কথেসি. থেৰোপি পিতৰি পত্তমুখৱট্টিযং গহেত্ৱা ঠিতেযেৱ তং পূতিকুম্মাসং পৰিভুঞ্জি সুনখৱন্তসদিসং পূতিকুক্কুটণ্ডমিৱ ভিন্নট্ঠানে পূতিকং ৱাযন্তং. পুথুজ্জনেন কিৰ তথাৰূপং কুম্মাসং পৰিভুঞ্জিতুং ন সক্কা. থেৰো পন অৰিযিদ্ধিযং ঠত্ৱা দিব্বোজং অমতৰসং পৰিভুঞ্জমানো ৱিয পৰিভুঞ্জিত্ৱা ধমকৰণেন উদকং গহেত্ৱা পত্তঞ্চ মুখঞ্চ হত্থপাদে চ ধোৱিত্ৱা কুতো নো গহপতীতিআদিমাহ.
তত্থ কুতো নোতি কুতো নু. নেৱ দানন্তি দেয্যধম্মৱসেন নেৱ দানং অলত্থম্হ. ন পচ্চক্খানন্তি ‘‘কিং, তাত ৰট্ঠপাল, কচ্চি তে খমনীযং, কচ্চিসি অপ্পকিলমথেন আগতো, ন তাৱ তাত গেহে ভত্তং সম্পাদিযতী’’তি এৱং পটিসন্থাৰৱসেন পচ্চক্খানম্পি ন অলত্থম্হ. কস্মা পন থেৰো এৱমাহ? পিতু অনুগ্গহেন. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘যথা এস মং ৱদতি, অঞ্ঞেপি পব্বজিতে এৱং ৱদতি মঞ্ঞে. বুদ্ধসাসনে চ পত্তন্তৰে পদুমং ৱিয ভস্মাছন্নো অগ্গি ৱিয ফেগ্গুপটিচ্ছন্নো চন্দনসাৰো ৱিয সুত্তিকাপটিচ্ছন্নং মুত্তৰতনং ৱিয ৱলাহকপটিচ্ছন্নো চন্দিমা ৱিয মাদিসানং পটিচ্ছন্নগুণানং ভিক্খূনং অন্তো নত্থি, তেসুপি ন এৱৰূপং ৱচনং পৱত্তেস্সতি, সংৱৰে ঠস্সতী’’তি অনুগ্গহেন এৱমাহ.
এহি তাতাতি তাত তুয্হং ঘৰং মা হোতু, এহি ঘৰং গমিস্সামাতি ৱদতি. অলন্তি থেৰো উক্কট্ঠএকাসনিকতায পটিক্খিপন্তো এৱমাহ. অধিৱাসেসীতি থেৰো পন পকতিযা উক্কট্ঠসপদানচাৰিকো স্ৱাতনাযভিক্খং নাম নাধিৱাসেতি, মাতু অনুগ্গহেন পন অধিৱাসেসি. মাতু কিৰস্স থেৰং অনুস্সৰিত্ৱা মহাসোকো উপ্পজ্জি, ৰোদনেনেৱ পক্কক্খি ৱিয জাতা, তস্মা থেৰো ‘‘সচাহং তং অপস্সিত্ৱা গমিস্সামি, হদযম্পিস্সা ফালেয্যা’’তি অনুগ্গহেন অধিৱাসেসি. কাৰাপেত্ৱাতি একং হিৰঞ্ঞস্স, একং সুৱণ্ণস্সাতি দ্ৱে পুঞ্জে কাৰাপেত্ৱা. কীৱমহন্তা পন পুঞ্জা অহেসুন্তি. যথা ওৰতো ঠিতো পুৰিসো পাৰতো ঠিতং মজ্ঝিমপ্পমাণং পুৰিসং ন পস্সতি, এৱংমহন্তা.
৩০১. ইদং তে তাতাতি কহাপণপুঞ্জঞ্চ সুৱণ্ণপুঞ্জঞ্চ দস্সেন্তো আহ. মত্তিকন্তি মাতিতো আগতং, ইদং তে মাতামহিযা মাতু ইমং গেহং আগচ্ছন্তিযা গন্ধমালাদীনং অত্থায দিন্নং ধনন্তি অত্থো. অঞ্ঞং পেত্তিকং অঞ্ঞং পিতামহন্তি যং পন তে পিতু চ পিতামহানঞ্চ সন্তকং, তং অঞ্ঞংযেৱ, নিহিতঞ্চ পযুত্তঞ্চ অতিৱিয বহু. এত্থ চ ‘‘পিতামহ’’ন্তি তদ্ধিতলোপং কত্ৱা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘পেতামহ’’ন্তি ৱা পাঠো. সক্কা ততোনিদানন্তি ধনহেতু ধনপচ্চযা. তং তং ধনং ৰক্খন্তস্স চ ৰাজাদীনং ৱসেন ধনপৰিক্খযং পাপুণন্তস্স কস্সচি উপ্পজ্জমানসোকাদযো সন্ধায এৱমাহ. এৱং ৱুত্তে সেট্ঠি গহপতি – ‘‘অহং ইমং উপ্পব্বাজেস্সামীতি আনেসিং, সো দানি মে ধম্মকথং কাতুং আৰদ্ধো, অযং ন মে ৱচনং কৰিস্সতী’’তি উট্ঠায গন্ত্ৱা অস্স ওৰোধানং দ্ৱাৰং ৱিৱৰাপেত্ৱা – ‘‘অযং ৱো সামিকো, গচ্ছথ যং কিঞ্চি কত্ৱা নং গণ্হিতুং ৱাযমথা’’তি উয্যোজেসি. সুৱযে ঠিতা নাটকিত্থিযো নিক্খমিত্ৱা থেৰং পৰিৱাৰযিংসু, তাসু দ্ৱে জেট্ঠকিত্থিযো সন্ধায পুৰাণদুতিযিকাতিআদি ৱুত্তং. পচ্চেকং পাদেসু গহেত্ৱাতি একেকম্হি পাদে নং গহেত্ৱা.
কীদিসা নাম তা অয্যপুত্ত অচ্ছৰাযোতি কস্মা এৱমাহংসু? তদা কিৰ সম্বহুলে খত্তিযকুমাৰেপি ব্ৰাহ্মণকুমাৰেপি সেট্ঠিপুত্তেপি মহাসম্পত্তিযো পহায পব্বজন্তে দিস্ৱা পব্বজ্জাগুণং অজানন্তা কথং সমুট্ঠাপেন্তি ‘‘কস্মা এতে পব্বজন্তী’’তি. অথঞ্ঞে ৱদন্তি ‘‘দেৱচ্ছৰাদেৱনাটকানং কাৰণা’’তি. সা কথা ৱিত্থাৰিকা অহোসি. তং গহেত্ৱা সব্বা এৱমাহংসু. অথ থেৰো পটিক্খিপন্তো ন খো মযং ভগিনীতিআদিমাহ. সমুদাচৰতীতি ৱোহৰতি ৱদতি. তত্থেৱ মুচ্ছিতা পপতিংসূতি তং ভগিনিৱাদেন সমুদাচৰন্তং দিস্ৱা ‘‘মযং অজ্জ আগমিস্সতি, অজ্জ আগমিস্সতী’’তি দ্ৱাদস ৱস্সানি বহি ন নিক্খন্তা, এতং নিস্সায নো দাৰকা ন লদ্ধা, যেসং আনুভাৱেন জীৱেয্যাম, ইতো চম্হা পৰিহীনা অঞ্ঞতো চ. অযং লোকো নাম অত্তনোৱ চিন্তেসি, তস্মা তাপি ‘‘ইদানি মযং অনাথা জাতা’’তি অত্তনোৱ চিন্তযমানা – ‘‘অনত্থিকো দানি অম্হেহি অযং, সো অম্হে পজাপতিযো সমানা অত্তনা সদ্ধিং একমাতুকুচ্ছিযা সযিতদাৰিকা ৱিয মঞ্ঞতী’’তি সমুপ্পন্নবলৱসোকা হুত্ৱা তস্মিংযেৱ পদেসে মুচ্ছিতা পপতিংসু, পতিতাতি অত্থো.
মা নো ৱিহেঠেথাতি মা অম্হে ধনং দস্সেত্ৱা মাতুগামে চ উয্যোজেত্ৱা ৱিহেঠযিত্থ, ৱিহেসা হেসা পব্বজিতানন্তি. কস্মা এৱমাহ? মাতাপিতূনং অনুগ্গহেন. সো কিৰ সেট্ঠি – ‘‘পব্বজিতলিঙ্গং নাম কিলিট্ঠং, পব্বজ্জাৱেসং হাৰেত্ৱা ন্হাযিত্ৱা তযো জনা একতো ভুঞ্জিস্সামা’’তি মঞ্ঞমানো থেৰস্স ভিক্খং ন দেতি. থেৰো – ‘‘মাদিসস্স খীণাসৱস্স আহাৰন্তৰাযং কত্ৱা এতে বহুং অপুঞ্ঞং পসৱেয্যু’’ন্তি তেসং অনুগ্গহেন এৱমাহ.
৩০২. গাথা অভাসীতি গাথাযো অভাসি. তত্থ পস্সাতি সন্তিকে ঠিতজনং সন্ধায ৱদতি. চিত্তন্তি চিত্তৱিচিত্তং. বিম্বন্তি অত্তভাৱং. অৰুকাযন্তি নৱন্নং ৱণমুখানং ৱসেন ৱণকাযং. সমুস্সিতন্তি তীণি অট্ঠিসতানি নৱহি ন্হাৰুসতেহি বন্ধিত্ৱা নৱহি মংসপেসিসতেহি লিম্পিত্ৱা সমন্ততো উস্সিতং. আতুৰন্তি জৰাতুৰতায ৰোগাতুৰতায কিলেসাতুৰতায চ নিচ্চাতুৰং. বহুসঙ্কপ্পন্তি পৰেসং উপ্পন্নপত্থনাসঙ্কপ্পেহি বহুসঙ্কপ্পং. ইত্থীনঞ্হি কাযে পুৰিসানং সঙ্কপ্পা উপ্পজ্জন্তি, তেসং কাযে ইত্থীনং. সুসানে ছড্ডিতকড়েৱৰভূতম্পি চেতং কাককুললাদযো পত্থযন্তিযেৱাতি বহুসঙ্কপ্পো নাম হোতি. যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতীতি যস্স কাযস্স মাযামৰীচিফেণপিণ্ড উদকপুপ্ফুড়াদীনং ৱিয একংসেনেৱ ঠিতি নাম নত্থি, ভিজ্জনধম্মতাৱ নিযতা.
তচেন ওনদ্ধন্তি অল্লমনুস্সচম্মেন ওনদ্ধং. সহ ৱত্থেভি সোভতীতি গন্ধাদীহি মণিকুণ্ডলেহি চ চিত্তকতম্পি ৰূপং ৱত্থেহি সহেৱ সোভতি, ৱিনা ৱত্থেহি জেগুচ্ছং হোতি অনোলোকনক্খমং.
অলত্তককতাতি অলত্তকেন ৰঞ্জিতা. চুণ্ণকমক্খিতন্তি সাসপকক্কেন মুখপীড়কাদীনি নীহৰিত্ৱা লোণমত্তিকায দুট্ঠলোহিতং ৱিলিযাপেত্ৱা তিলপিট্ঠেন লোহিতং পসাদেত্ৱা হলিদ্দিযা ৱণ্ণং সম্পাদেত্ৱা চুণ্ণকগণ্ডিকায মুখং পহৰন্তি, তেনেস অতিৱিয ৱিৰোচতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
অট্ঠাপদকতাতি ৰসোদকেন মক্খিত্ৱা নলাটপৰিযন্তে আৱত্তনপৰিৱত্তে কত্ৱা অট্ঠপদকৰচনায ৰচিতা. অঞ্জনীতি অঞ্জননাড়িকা.
ওদহীতি ঠপেসি. পাসন্তি ৱাকৰাজালং. নাসদাতি ন ঘট্টযি. নিৱাপন্তি নিৱাপসুত্তে ৱুত্তনিৱাপতিণসদিসভোজনং. কন্দন্তেতি ৱিৰৱমানে পৰিদেৱমানে. ইমায হি গাথায থেৰো মাতাপিতৰো মিগলুদ্দকে ৱিয কত্ৱা দস্সেসি, অৱসেসঞাতকে মিগলুদ্দকপৰিসং ৱিয, হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ৱাকৰাজালং ৱিয, অত্তনা ভুত্তভোজনং নিৱাপতিণং ৱিয, অত্তানং মহামিগং ৱিয কত্ৱা দস্সেসি. যথা হি মহামিগো যাৱদত্থং নিৱাপতিণং খাদিত্ৱা পানীযং পিৱিত্ৱা গীৱং উক্খিপিত্ৱা দিসং ওলোকেত্ৱা ‘‘ইমং নাম ঠানং গতস্স সোত্থি ভৱিস্সতী’’তি মিগলুদ্দকানং পৰিদেৱন্তানংযেৱ ৱাকৰং অঘট্টযমানোৱ উপ্পতিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ঘনচ্ছাযস্স ছত্তস্স ৱিয গুম্বস্স হেট্ঠা মন্দমন্দেন ৱাতেন বীজযমানো আগতমগ্গং ওলোকেন্তো তিট্ঠতি, এৱমেৱ থেৰো ইমা গাথা ভাসিত্ৱা আকাসেনেৱ গন্ত্ৱা মিগচীৰে পচ্চুপট্ঠাসি.
কস্মা পন থেৰো আকাসেন গতোতি. পিতা কিৰস্স সেট্ঠি সত্তসু দ্ৱাৰকোট্ঠকেসু অগ্গড়ং দাপেত্ৱা মল্লে আণাপেসি – ‘‘সচে নিক্খমিত্ৱা গচ্ছতি, হত্থপাদেসু নং গহেত্ৱা কাসাযানি হৰিত্ৱা গিহিৱেসং গণ্হাপেথা’’তি. তস্মা থেৰো – ‘‘এতে মাদিসং মহাখীণাসৱং হত্থে ৱা পাদে ৱা গহেত্ৱা অপুঞ্ঞং পসৱেয্যুং, তং নেসং মা অহোসী’’তি চিন্তেত্ৱা আকাসেন অগমাসি. পৰসমুদ্দৱাসিত্থেৰানং পন – ‘‘ঠিতকোৱ ইমা গাথা ভাসিত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো কোৰব্যস্স মিগচীৰে পচ্চুপট্ঠাসী’’তি অযং ৱাচনামগ্গোযেৱ.
৩০৩. মিগৱোতি তস্স উয্যানপালস্স নামং. সোধেন্তোতি উয্যানমগ্গং সমং কাৰেত্ৱা অন্তোউয্যানে তচ্ছিতব্বযুত্তট্ঠানানি তচ্ছাপেন্তো সম্মজ্জিতব্বযুত্তানি ঠানানি সম্মজ্জাপেন্তো ৱালুকাওকিৰণ-পুপ্ফৱিকিৰণ-পুণ্ণঘটট্ঠপন-কদলিক্খন্ধঠপনাদীনি চ কৰোন্তোতি অত্থো. যেন ৰাজা কোৰব্যো তেনুপসঙ্কমীতি অম্হাকং ৰাজা সদা ইমস্স কুলপুত্তস্স ৱণ্ণং কথেসি, পস্সিতুকামো এতং, আগতভাৱং পনস্স ন জানাতি, মহা খো পনাযং পণ্ণাকাৰো, গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেস্সামীতি চিন্তেত্ৱা যেন ৰাজা কোৰব্যো তেনুপসঙ্কমি.
কিত্তযমানো অহোসীতি সো কিৰ ৰাজা থেৰং অনুস্সৰিত্ৱা বলমজ্ঝেপি নাটকমজ্ঝেপি – ‘‘দুক্কৰং কতং কুলপুত্তেন তাৱ মহন্তং সম্পত্তিং পহায পব্বজিত্ৱা পুননিৱত্তিত্ৱা অনপলোকেন্তেনা’’তি গুণং কথেসি, তং গহেত্ৱা অযং এৱমাহ. ৱিস্সজ্জেথাতি ৱত্ৱাতি ওৰোধমহামত্তবলকাযাদীসু যস্স যং অনুচ্ছৱিকং, তস্স তং দাপেত্ৱাতি অত্থো. উস্সটায উস্সটাযাতি উস্সিতায উস্সিতায, মহামত্তমহাৰট্ঠিকাদীনং ৱসেন উগ্গতুগ্গতমেৱ পৰিসং গহেত্ৱা উপসঙ্কমীতি অত্থো. ইধ ভৱং ৰট্ঠপালো হত্থত্থৰে নিসীদতূতি হত্থত্থৰো তনুকো বহলপুপ্ফাদিগুণং কত্ৱা অত্থতো অভিলক্খিতো হোতি, তাদিসে অনাপুচ্ছিত্ৱা নিসীদিতুং ন যুত্তন্তি মঞ্ঞমানো এৱমাহ.
৩০৪. পাৰিজুঞ্ঞানীতি পাৰিজুঞ্ঞভাৱা পৰিক্খযা. জিণ্ণোতি জৰাজিণ্ণো. ৱুড্ঢোতি ৱযোৱুড্ঢো. মহল্লকোতি জাতিমহল্লকো. অদ্ধগতোতি অদ্ধানং অতিক্কন্তো. ৱযোঅনুপ্পত্তোতি পচ্ছিমৱযং অনুপ্পত্তো. পব্বজতীতি ধুৰৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভিক্খূ ৱন্দিত্ৱা, – ‘‘ভন্তে, মযা দহৰকালে বহুং কুসলং কতং, ইদানি মহল্লকোম্হি, মহল্লকস্স চেসা পব্বজ্জা নাম, চেতিযঙ্গণং সম্মজ্জিত্ৱা অপ্পহৰিতং কত্ৱা জীৱিস্সামি, পব্বাজেথ মং, ভন্তে,’’তি কাৰুঞ্ঞং উপ্পাদেন্তো যাচতি, থেৰা অনুকম্পায পব্বাজেন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. দুতিযৱাৰেপি এসেৱ নযো.
অপ্পাবাধোতি অৰোগো. অপ্পাতঙ্কোতি নিদ্দুক্খো. সমৱেপাকিনিযাতি সমৱিপাচনিযা. গহণিযাতি কম্মজতেজোধাতুযা. তত্থ যস্স ভুত্তভুত্তো আহাৰো জীৰতি, যস্স ৱা পন পুটভত্তং ৱিয তথেৱ তিট্ঠতি, উভোপেতে ন সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতা. যস্স পন ভুত্তকালে ভত্তচ্ছন্দো উপ্পজ্জতেৱ, অযং সমৱেপাকিনিযা সমন্নাগতো. নাতিসীতায নচ্চুণ্হাযাতি তেনেৱ কাৰণেন নাতিসীতায নচ্চুণ্হায. অনুপুব্বেনাতি ৰাজানো ৱা হৰন্তীতিআদিনা অনুক্কমেন. দুতিযৱাৰে ৰাজভযচোৰভযছাতকভযাদিনা অনুক্কমেন.
৩০৫. ধম্মুদ্দেসা উদ্দিট্ঠাতি ধম্মনিদ্দেসা উদ্দিট্ঠা. উপনিয্যতীতি জৰামৰণসন্তিকং গচ্ছতি, আযুক্খযেন ৱা তত্থ নিয্যতি. অদ্ধুৱোতি ধুৱট্ঠানৱিৰহিতো. অতাণোতি তাযিতুং সমত্থেন ৱিৰহিতো. অনভিস্সৰোতি অসৰণো অভিসৰিত্ৱা অভিগন্ত্ৱা অস্সাসেতুং সমত্থেন ৱিৰহিতো. অস্সকোতি নিস্সকো সকভণ্ডৱিৰহিতো. সব্বং পহায গমনীযন্তি সকভণ্ডন্তি সল্লক্খিতং সব্বং পহায লোকেন গন্তব্বং. তণ্হাদাসোতি তণ্হায দাসো.
৩০৬. হত্থিস্মিন্তি হত্থিসিপ্পে. কতাৱীতি কতকৰণীযো, সিক্খিতসিক্খো পগুণসিপ্পোতি অত্থো. এস নযো সব্বত্থ. ঊৰুবলীতি ঊৰুবলসম্পন্নো. যস্স হি ফলকঞ্চ আৱুধঞ্চ গহেত্ৱা পৰসেনং পৱিসিত্ৱা অভিন্নং ভিন্দতো ভিন্নং সন্ধাৰযতো পৰহত্থগতং ৰজ্জং আহৰিতুং ঊৰুবলং অত্থি, অযং ঊৰুবলী নাম. বাহুবলীতি বাহুবলসম্পন্নো. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. অলমত্তোতি সমত্থঅত্তভাৱো.
পৰিযোধায ৱত্তিস্সন্তীতি উপ্পন্নং উপ্পদ্দৱং ওধায অৱত্থৰিত্ৱা ৱত্তিস্সন্তীতি সল্লক্খেত্ৱা গহিতা.
সংৱিজ্জতি খো, ভো ৰট্ঠপাল, ইমস্মিং ৰাজকুলে পহূতং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণন্তি ইদং সো ৰাজা উপৰি ধম্মুদ্দেসস্স কাৰণং আহৰন্তো আহ.
অথাপৰং এতদৱোচাতি এতং ‘‘পস্সামি লোকে’’তিআদিনা নযেন চতুন্নং ধম্মুদ্দেসানং অনুগীতিং অৱোচ.
৩০৭. তত্থ ভিয্যোৱ কামে অভিপত্থযন্তীতি একং লভিত্ৱা দ্ৱে পত্থযন্তি, দ্ৱে লভিত্ৱা চত্তাৰোতি এৱং উত্তৰুত্তৰি ৱত্থুকামকিলেসকামে পত্থযন্তিযেৱ.
পসয্হাতি সপত্তগণং অভিভৱিত্ৱা. সসাগৰন্তন্তি সদ্ধিং সাগৰন্তেন. ওৰং সমুদ্দস্সাতি যং সমুদ্দস্স ওৰতো সকৰট্ঠং, তেন অতিত্তৰূপোতি অত্থো. ন হত্থীতি ন হি অত্থি.
অহো ৱতা নোতি অহো ৱত নু, অযমেৱ ৱা পাঠো. অমৰাতি চাহূতি অমৰং ইতি চ আহু. ইদং ৱুত্তং হোতি – যং মতং ঞাতী পৰিৱাৰেত্ৱা কন্দন্তি, তং – ‘‘অহো ৱত অম্হাকং ভাতা মতো, পুত্তো মতো’’তিআদীনিপি ৱদন্তি.
ফুসন্তি ফস্সন্তি মৰণফস্সং ফুসন্তি. তথেৱ ফুট্ঠোতি যথা বালো, ধীৰোপি তথেৱ মৰণফস্সেন ফুট্ঠো, অফুট্ঠো নাম নত্থি, অযং পন ৱিসেসো. বালো চ বাল্যা ৱধিতোৱ সেতীতি বালো বালভাৱেন মৰণফস্সং আগম্ম ৱধিতোৱ সেতি অভিহতোৱ সযতি. অকতং ৱত মে কল্যাণন্তিআদিৱিপ্পটিসাৰৱসেন চলতি ৱেধতি ৱিপ্ফন্দতি. ধীৰো চ ন ৱেধতীতি ধীৰো সুগতিনিমিত্তং পস্সন্তো ন ৱেধতি ন চলতি.
যায ৱোসানং ইধাধিগচ্ছতীতি যায পঞ্ঞায ইমস্মিং লোকে সব্বকিচ্চৱোসানং অৰহত্তং অধিগচ্ছতি, সাৱ ধনতো উত্তমতৰা. অব্যোসিতত্তাতি অপৰিযোসিতত্তা, অৰহত্তপত্তিযা, অভাৱেনাতি অত্থো. ভৱাভৱেসূতি হীনপ্পণীতেসু ভৱেসু.
উপেতি গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকন্তি তেসু পাপং কৰোন্তেসু যো কোচি সত্তো পৰম্পৰায সংসাৰং আপজ্জিত্ৱা গব্ভঞ্চ পৰঞ্চ লোকং উপেতি. তস্সপ্পপঞ্ঞোতি তস্স তাদিসস্স অপ্পপঞ্ঞস্স অঞ্ঞো অপ্পপঞ্ঞো অভিসদ্দহন্তো.
সকম্মুনা হঞ্ঞতীতি অত্তনা কতকম্মৱসেন ‘‘কসাহিপি তালেতী’’তিআদীহি কম্মকাৰণাহি হঞ্ঞতি. পেচ্চ পৰম্হি লোকেতি ইতো গন্ত্ৱা পৰম্হি অপাযলোকে.
ৱিৰূপৰূপেনাতি ৱিৱিধৰূপেন, নানাসভাৱেনাতি অত্থো. কামগুণেসূতি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকেসু সব্বকামগুণেসু আদীনৱং দিস্ৱা. দহৰাতি অন্তমসো কললমত্তভাৱং উপাদায তৰুণা. ৱুড্ঢাতি ৱস্সসতাতিক্কন্তা. অপণ্ণকং সামঞ্ঞমেৱ সেয্যোতি অৱিৰুদ্ধং অদ্ৱজ্ঝগামিং একন্তনিয্যানিকং সামঞ্ঞমেৱ ‘‘সেয্যো, উত্তৰিতৰঞ্চ পণীততৰঞ্চা’’তি উপধাৰেত্ৱা পব্বজিতোস্মি মহাৰাজাতি. তস্মা যং ত্ৱং ৱদসি – ‘‘কিং দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা’’তি, ইদং দিস্ৱা চ সুত্ৱা চ পব্বজিতোস্মীতি মং ধাৰেহীতি দেসনং নিট্ঠাপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ৰট্ঠপালসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.