৪. মহামালুক্যসুত্তৱণ্ণনা
১২৯. এৱং মে সুতন্তি মহামালুক্যসুত্তং. তত্থ ওৰম্ভাগিযানীতি হেট্ঠা কোট্ঠাসিকানি কামভৱে নিব্বত্তিসংৱত্তনিকানি. সংযোজনানীতি বন্ধনানি. কস্স খো নামাতি কস্স দেৱস্স ৱা মনুস্সস্স ৱা দেসিতানি ধাৰেসি, কিং ত্ৱমেৱেকো অস্সোসি, ন অঞ্ঞো কোচীতি? অনুসেতীতি অপ্পহীনতায অনুসেতি. অনুসযমানো সংযোজনং নাম হোতি.
এত্থ চ ভগৱতা সংযোজনং পুচ্ছিতং, থেৰেনপি সংযোজনমেৱ ব্যাকতং. এৱং সন্তেপি তস্স ৱাদে ভগৱতা দোসো আৰোপিতো. সো কস্মাতি চে? থেৰস্স তথালদ্ধিকত্তা. অযঞ্হি তস্স লদ্ধি ‘‘সমুদাচাৰক্খণেযেৱ কিলেসেহি সংযুত্তো নাম হোতি, ইতৰস্মিং খণে অসংযুত্তো’’তি. তেনস্স ভগৱতা দোসো আৰোপিতো. অথাযস্মা আনন্দো চিন্তেসি – ‘‘ভগৱতা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ধম্মং দেসেস্সামীতি অত্তনো ধম্মতাযেৱ অযং ধম্মদেসনা আৰদ্ধা, সা ইমিনা অপণ্ডিতেন ভিক্খুনা ৱিসংৱাদিতা. হন্দাহং ভগৱন্তং যাচিত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেস্সামী’’তি. সো এৱমকাসি. তং দস্সেতুং ‘‘এৱং ৱুত্তে আযস্মা আনন্দো’’তিআদি ৱুত্তং.
তত্থ সক্কাযদিট্ঠিপৰিযুট্ঠিতেনাতি সক্কাযদিট্ঠিযা গহিতেন অভিভূতেন. সক্কাযদিট্ঠিপৰেতেনাতি সক্কাযদিট্ঠিযা অনুগতেন. নিস্সৰণন্তি দিট্ঠিনিস্সৰণং নাম নিব্বানং, তং যথাভূতং নপ্পজানাতি. অপ্পটিৱিনীতাতি অৱিনোদিতা অনীহটা. ওৰম্ভাগিযং সংযোজনন্তি হেট্ঠাভাগিযসংযোজনং নাম হোতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সুক্কপক্খো উত্তানত্থোযেৱ. ‘‘সানুসযা পহীযতী’’তি ৱচনতো পনেত্থ একচ্চে ‘‘অঞ্ঞং সংযোজনং অঞ্ঞো অনুসযো’’তি ৱদন্তি. ‘‘যথা হি সব্যঞ্জনং ভত্ত’’ন্তি ৱুত্তে ভত্ততো অঞ্ঞং ব্যঞ্জনং হোতি, এৱং ‘‘সানুসযা’’তি ৱচনতো পৰিযুট্ঠানসক্কাযদিট্ঠিতো অঞ্ঞেন অনুসযেন ভৱিতব্বন্তি তেসং লদ্ধি. তে ‘‘সসীসং পাৰুপিত্ৱা’’তিআদীহি পটিক্খিপিতব্বা. ন হি সীসতো অঞ্ঞো পুৰিসো অত্থি. অথাপি সিযা – ‘‘যদি তদেৱ সংযোজনং সো অনুসযো, এৱং সন্তে ভগৱতা থেৰস্স তৰুণূপমো উপাৰম্ভো দুআৰোপিতো হোতী’’তি. ন দুআৰোপিতো, কস্মা? এৱংলদ্ধিকত্তাতি ৱিত্থাৰিতমেতং. তস্মা সোযেৱ কিলেসো বন্ধনট্ঠেন সংযোজনং, অপ্পহীনট্ঠেন অনুসযোতি ইমমত্থং সন্ধায ভগৱতা ‘‘সানুসযা পহীযতী’’তি এৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
১৩২. তচং ছেত্ৱাতিআদীসু ইদং ওপম্মসংসন্দনং – তচচ্ছেদো ৱিয হি সমাপত্তি দট্ঠব্বা, ফেগ্গুচ্ছেদো ৱিয ৱিপস্সনা, সাৰচ্ছেদো ৱিয মগ্গো. পটিপদা পন লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকাৱ ৱট্টতি. এৱমেতে দট্ঠব্বাতি এৱৰূপা পুগ্গলা এৱং দট্ঠব্বা.
১৩৩. উপধিৱিৱেকাতি উপধিৱিৱেকেন. ইমিনা পঞ্চকামগুণৱিৱেকো কথিতো. অকুসলানং ধম্মানং পহানাতি ইমিনা নীৱৰণপ্পহানং কথিতং. কাযদুট্ঠুল্লানং পটিপ্পস্সদ্ধিযাতি ইমিনা কাযালসিযপটিপ্পস্সদ্ধি কথিতা. ৱিৱিচ্চেৱ কামেহীতি উপধিৱিৱেকেন কামেহি ৱিনা হুত্ৱা. ৱিৱিচ্চ অকুসলেহীতি অকুসলানং ধম্মানং পহানেন কাযদুট্ঠুল্লানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা চ অকুসলেহি ৱিনা হুত্ৱা. যদেৱ তত্থ হোতীতি যং তত্থ অন্তোসমাপত্তিক্খণেযেৱ সমাপত্তিসমুট্ঠিতঞ্চ ৰূপাদিধম্মজাতং হোতি. তে ধম্মেতি তে ৰূপগতন্তিআদিনা নযেন ৱুত্তে ৰূপাদযো ধম্মে. অনিচ্চতোতি ন নিচ্চতো. দুক্খতোতি ন সুখতো. ৰোগতোতিআদীসু আবাধট্ঠেন ৰোগতো, অন্তোদোসট্ঠেন গণ্ডতো, অনুপৱিদ্ধট্ঠেন দুক্খজননট্ঠেন চ সল্লতো, দুক্খট্ঠেন অঘতো, ৰোগট্ঠেন আবাধতো, অসকট্ঠেন পৰতো, পলুজ্জনট্ঠেন পলোকতো, নিস্সত্তট্ঠেন সুঞ্ঞতো, ন অত্তট্ঠেন অনত্ততো. তত্থ অনিচ্চতো, পলোকতোতি দ্ৱীহি পদেহি অনিচ্চলক্খণং কথিতং, দুক্খতোতিআদীহি ছহি দুক্খলক্খণং, পৰতো সুঞ্ঞতো অনত্ততোতি তীহি অনত্তলক্খণং.
সো তেহি ধম্মেহীতি সো তেহি এৱং তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা দিট্ঠেহি অন্তোসমাপত্তিযং পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. চিত্তং পটিৱাপেতীতি চিত্তং পটিসংহৰতি মোচেতি অপনেতি. উপসংহৰতীতি ৱিপস্সনাচিত্তং তাৱ সৱনৱসেন থুতিৱসেন পৰিযত্তিৱসেন পঞ্ঞত্তিৱসেন চ এতং সন্তং নিব্বানন্তি এৱং অসঙ্খতায অমতায ধাতুযা উপসংহৰতি. মগ্গচিত্তং নিব্বানং আৰম্মণকৰণৱসেনেৱ এতং সন্তমেতং পণীতন্তি ন এৱং ৱদতি, ইমিনা পন আকাৰেন তং পটিৱিজ্ঝন্তো তত্থ চিত্তং উপসংহৰতীতি অত্থো. সো তত্থ ঠিতোতি তায তিলক্খণাৰম্মণায ৱিপস্সনায ঠিতো. আসৱানং খযং পাপুণাতীতি অনুক্কমেন চত্তাৰো মগ্গে ভাৱেত্ৱা পাপুণাতি. তেনেৱ ধম্মৰাগেনাতি সমথৱিপস্সনাধম্মে ছন্দৰাগেন. সমথৱিপস্সনাসু হি সব্বসো ছন্দৰাগং পৰিযাদাতুং সক্কোন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি.
যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতন্তি ইধ পন ৰূপং ন গহিতং. কস্মা? সমতিক্কন্তত্তা. অযঞ্হি হেট্ঠা ৰূপাৱচৰজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৰূপং অতিক্কমিত্ৱা অৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপন্নোতি সমথৱসেনপিনেন ৰূপং অতিক্কন্তং, হেট্ঠা ৰূপং সম্মদেৱ সম্মসিত্ৱা তং অতিক্কম্ম ইদানি অৰূপং সম্মসতীতি ৱিপস্সনাৱসেনপিনেন ৰূপং অতিক্কন্তং. অৰূপে পন সব্বসোপি ৰূপং নত্থীতি তং সন্ধাযপি ইধ ৰূপং ন গহিতং.
অথ কিঞ্চৰহীতি কিং পুচ্ছামীতি পুচ্ছতি? সমথৱসেন গচ্ছতো চিত্তেকগ্গতা ধুৰং হোতি, সো চেতোৱিমুত্তো নাম. ৱিপস্সনাৱসেন গচ্ছতো পঞ্ঞা ধুৰং হোতি, সো পঞ্ঞাৱিমুত্তো নামাতি এত্থ থেৰস্স কঙ্খা নত্থি. অযং সভাৱধম্মোযেৱ, সমথৱসেনেৱ পন গচ্ছন্তেসু একো চেতোৱিমুত্তো নাম হোতি, একো পঞ্ঞাৱিমুত্তো. ৱিপস্সনাৱসেন গচ্ছন্তেসুপি একো পঞ্ঞাৱিমুত্তো নাম হোতি, একো চেতোৱিমুত্তোতি এত্থ কিং কাৰণন্তি পুচ্ছতি.
ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততং ৱদামীতি ইন্দ্ৰিযনানত্ততং ৱদামি. ইদং ৱুত্তং হোতি, ন ত্ৱং, আনন্দ, দস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পটিৱিজ্ঝি, তেন তে এতং অপাকটং. অহং পন পটিৱিজ্ঝিং, তেন মে এতং পাকটং. এত্থ হি ইন্দ্ৰিযনানত্ততা কাৰণং. সমথৱসেনেৱ হি গচ্ছন্তেসু একস্স ভিক্খুনো চিত্তেকগ্গতা ধুৰং হোতি, সো চেতোৱিমুত্তো নাম হোতি. একস্স পঞ্ঞা ধুৰং হোতি, সো পঞ্ঞাৱিমুত্তো নাম হোতি. ৱিপস্সনাৱসেনেৱ চ গচ্ছন্তেসু একস্স পঞ্ঞা ধুৰং হোতি, সো পঞ্ঞাৱিমুত্তো নাম হোতি. একস্স চিত্তেকগ্গতা ধুৰং হোতি, সো চেতোৱিমুত্তো নাম হোতি. দ্ৱে অগ্গসাৱকা সমথৱিপস্সনাধুৰেন অৰহত্তং পত্তা. তেসু ধম্মসেনাপতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো জাতো, মহামোগ্গল্লানত্থেৰো চেতোৱিমুত্তো. ইতি ইন্দ্ৰিযৱেমত্তমেত্থ কাৰণন্তি ৱেদিতব্বং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহামালুক্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.