২. ভিক্খুৱগ্গো
১. অম্বলট্ঠিকৰাহুলোৱাদসুত্তৱণ্ণনা
১০৭. এৱং মে সুতন্তি অম্বলট্ঠিকৰাহুলোৱাদসুত্তং. তত্থ অম্বলট্ঠিকাযং ৱিহৰতীতি ৱেড়ুৱনৱিহাৰস্স পচ্চন্তে পধানঘৰসঙ্খেপে ৱিৱেককামানং ৱসনত্থায কতে অম্বলট্ঠিকাতি এৱংনামকে পাসাদে পৱিৱেকং ব্ৰূহযন্তো ৱিহৰতি. কণ্টকো নাম জাতকালতো পট্ঠায তিখিণোৱ হোতি, এৱমেৱং অযম্পি আযস্মা সত্তৱস্সিকসামণেৰকালেযেৱ পৱিৱেকং ব্ৰূহযমানো তত্থ ৱিহাসি. পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায. আসনন্তি পকতিপঞ্ঞত্তমেৱেত্থ আসনং অত্থি, তং পপ্ফোটেত্ৱা ঠপেসি. উদকাধানেতি উদকভাজনে. ‘‘উদকট্ঠানে’’তিপি পাঠো.
আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসীতি ওৱাদদানত্থং আমন্তেসি. ভগৱতা হি ৰাহুলত্থেৰস্স সম্বহুলা ধম্মদেসনা কতা. সামণেৰপঞ্হং থেৰস্সেৱ ৱুত্তং. তথা ৰাহুলসংযুত্তং মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং চূড়ৰাহুলোৱাদসুত্তমিদং অম্বলট্ঠিকৰাহুলোৱাদসুত্তন্তি.
অযঞ্হি আযস্মা সত্তৱস্সিককালে ভগৱন্তং চীৱৰকণ্ণে গহেত্ৱা ‘‘দাযজ্জং মে সমণ দেহী’’তি দাযজ্জং যাচমানো ভগৱতা ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰস্স নিয্যাদেত্ৱা পব্বাজিতো. অথ ভগৱা দহৰকুমাৰা নাম যুত্তাযুত্তং কথং কথেন্তি, ওৱাদমস্স দেমীতি ৰাহুলকুমাৰং আমন্তেত্ৱা ‘‘সামণেৰেন নাম, ৰাহুল, তিৰচ্ছানকথং কথেতুং ন ৱট্টতি, ত্ৱং কথযমানো এৱৰূপং কথং কথেয্যাসী’’তি সব্ববুদ্ধেহি অৱিজহিতং দসপুচ্ছং পঞ্চপণ্ণাসৱিস্সজ্জনং – ‘‘একো পঞ্হো একো উদ্দেসো একং ৱেয্যাকৰণং দ্ৱে পঞ্হা…পে… দস পঞ্হা দস উদ্দেসা দস ৱেয্যাকৰণাতি. একং নাম কিং? সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকা…পে… দস নাম কিং? দসহঙ্গেহি সমন্নাগতো অৰহাতি ৱুচ্চতী’’তি (খু. পা. ৪.১০) ইমং সামণেৰপঞ্হং কথেসি. পুন চিন্তেসি ‘‘দহৰকুমাৰা নাম পিযমুসাৱাদা হোন্তি, অদিট্ঠমেৱ দিট্ঠং অম্হেহি, দিট্ঠমেৱ ন দিট্ঠং অম্হেহীতি ৱদন্তি ওৱাদমস্স দেমী’’তি অক্খীহি ওলোকেত্ৱাপি সুখসঞ্জাননত্থং পঠমমেৱ চতস্সো উদকাধানূপমাযো, ততো দ্ৱে হত্থিউপমাযো একং আদাসূপমঞ্চ দস্সেত্ৱা ইমং সুত্তং কথেসি. চতূসু পন পচ্চযেসু তণ্হাৱিৱট্টনং পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দৰাগপ্পহানং কল্যাণমিত্তুপনিস্সযস্স মহন্তভাৱঞ্চ দস্সেত্ৱা ৰাহুলসুত্তং (সু. নি. ৰাহুলসুত্ত) কথেসি. আগতাগতট্ঠানে ভৱেসু ছন্দৰাগো ন কত্তব্বোতি দস্সেতুং ৰাহুলসংযুত্তং (সং. নি. ২.১৮৮ আদযো) কথেসি. ‘‘অহং সোভামি, মম ৱণ্ণাযতনং পসন্ন’’ন্তি অত্তভাৱং নিস্সায গেহস্সিতছন্দৰাগো ন কত্তব্বোতি মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং কথেসি.
তত্থ ৰাহুলসুত্তং ইমস্মিং নাম কালে ৱুত্তন্তি ন ৱত্তব্বং. তঞ্হি অভিণ্হোৱাদৱসেন ৱুত্তং. ৰাহুলসংযুত্তং সত্তৱস্সিককালতো পট্ঠায যাৱ অৱস্সিকভিক্খুকালা ৱুত্তং. মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং অট্ঠাৰস ৱস্সসামণেৰকালে ৱুত্তং. চূড়ৰাহুলোৱাদসুত্তং অৱস্সিকভিক্খুকালে ৱুত্তং. কুমাৰকপঞ্হঞ্চ ইদঞ্চ অম্বলট্ঠিকৰাহুলোৱাদসুত্তং সত্তৱস্সিকসামণেৰকালে ৱুত্তং. তেসু ৰাহুলসুত্তং অভিণ্হোৱাদত্থং, ৰাহুলসংযুত্তং, থেৰস্স ৱিপস্সনাগব্ভগহণত্থং, মহাৰাহুলোৱাদং গেহস্সিতছন্দৰাগৱিনোদনত্থং, চূড়ৰাহুলোৱাদং থেৰস্স পঞ্চদস-ৱিমুত্তিপৰিপাচনীয-ধম্মপৰিপাককালে অৰহত্তগাহাপনত্থং ৱুত্তং. ইদঞ্চ পন সন্ধায ৰাহুলত্থেৰো ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে তথাগতস্স গুণং কথেন্তো ইদমাহ –
‘‘কিকীৱ বীজং ৰক্খেয্য, চামৰী ৱালমুত্তমং;
নিপকো সীলসম্পন্নো, মমং ৰক্খি তথাগতো’’তি. (অপ. ১.২.৮৩);
সামণেৰপঞ্হং অযুত্তৱচনপহানত্থং, ইদং অম্বলট্ঠিকৰাহুলোৱাদসুত্তং সম্পজানমুসাৱাদস্স অকৰণত্থং ৱুত্তং.
তত্থ পস্সসি নোতি পস্সসি নু. পৰিত্তন্তি থোকং. সামঞ্ঞন্তি সমণধম্মো. নিক্কুজ্জিত্ৱাতি অধোমুখং কত্ৱা. উক্কুজ্জিত্ৱাতি উত্তানং কত্ৱা.
১০৮. সেয্যথাপি, ৰাহুল, ৰঞ্ঞো নাগোতি অযং উপমা সম্পজানমুসাৱাদে সংৱৰৰহিতস্স ওপম্মদস্সনত্থং ৱুত্তা. তত্থ ঈসাদন্তোতি ৰথীসাসদিসদন্তো. উৰুড়্হৱাতি অভিৱড্ঢিতো আৰোহসম্পন্নো. অভিজাতোতি সুজাতো জাতিসম্পন্নো. সঙ্গামাৱচৰোতি সঙ্গামং ওতিণ্ণপুব্বো. কম্মং কৰোতীতি আগতাগতে পৱট্টেন্তো ঘাতেতি. পুৰত্থিমকাযাদীসু পন পুৰত্থিমকাযেন তাৱ পটিসেনায ফলককোট্ঠকমুণ্ডপাকাৰাদযো পাতেতি, তথা পচ্ছিমকাযেন. সীসেন কম্মং নাম নিযমেত্ৱা এতং পদেসং মদ্দিস্সামীতি নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেতি, এত্তকেন সতম্পি সহস্সম্পি দ্ৱেধা ভিজ্জতি. কণ্ণেহি কম্মং নাম আগতাগতে সৰে কণ্ণেহি পহৰিত্ৱা পাতনং. দন্তেহি কম্মং নাম পটিহত্থিঅস্সহত্থাৰোহঅস্সাৰোহপদাদীনং ৱিজ্ঝনং. নঙ্গুট্ঠেন কম্মং নাম নঙ্গুট্ঠে বন্ধায দীঘাসিলট্ঠিযা ৱা অযমুসলেন ৱা ছেদনভেদনং. ৰক্খতেৱ সোণ্ডন্তি সোণ্ডং পন মুখে পক্খিপিত্ৱা ৰক্খতি.
তত্থাতি তস্মিং তস্স হত্থিনো কৰণে. অপৰিচ্চত্তন্তি অনিস্সট্ঠং, পৰেসং জযং অম্হাকঞ্চ পৰাজযং পস্সীতি মঞ্ঞতি. সোণ্ডাযপি কম্মং কৰোতীতি অযমুগ্গৰং ৱা খদিৰমুসলং ৱা গহেত্ৱা সমন্তা অট্ঠাৰসহত্থট্ঠানং মদ্দতি. পৰিচ্চত্তন্তি ৱিস্সট্ঠং, ইদানি হত্থিযোধাদীসু ন কুতোচি ভাযতি, অম্হাকং জযং পৰেসঞ্চ পৰাজযং পস্সীতি মঞ্ঞতি. নাহং তস্স কিঞ্চি পাপন্তি তস্স দুক্কটাদিআপত্তিৱীতিক্কমে ৱা মাতুঘাতকাদিকম্মেসু ৱা কিঞ্চি পাপং অকত্তব্বং নাম নত্থি. তস্মা তিহ তেতি যস্মা সম্পজানমুসাৱাদিনো অকত্তব্বং পাপং নাম নত্থি, তস্মা তযা হসাযপি দৱকম্যতাযপি মুসা ন ভণিস্সামীতি সিক্খিতব্বং. পচ্চৱেক্খণত্থোতি ওলোকনত্থো, যং মুখে ৱজ্জং হোতি, তস্স দস্সনত্থোতি ৱুত্তং হোতি. পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱাতি ওলোকেত্ৱা ওলোকেত্ৱা.
১০৯. সসক্কং ন কৰণীযন্তি একংসেনেৱ ন কাতব্বং. পটিসংহৰেয্যাসীতি নিৱত্তেয্যাসি মা কৰেয্যাসি. অনুপদজ্জেয্যাসীতি অনুপদেয্যাসি উপত্থম্ভেয্যাসি পুনপ্পুনং কৰেয্যাসি. অহোৰত্তানুসিক্খীতি ৰত্তিঞ্চ দিৱঞ্চ সিক্খমানো.
১১১. অট্টীযিতব্বন্তি অট্টেন পীড়িতেন ভৱিতব্বং. হৰাযিতব্বন্তি লজ্জিতব্বং. জিগুচ্ছিতব্বন্তি গূথং দিস্ৱা ৱিয জিগুচ্ছা উপ্পাদেতব্বা. মনোকম্মস্স পন অদেসনাৱত্থুকত্তা ইধ দেসেতব্বন্তি ন ৱুত্তং. কিত্তকে পন ঠানে কাযকম্মৱচীকম্মানি সোধেতব্বানি, কিত্তকে মনোকম্মন্তি. কাযকম্মৱচীকম্মানি তাৱ একস্মিং পুৰেভত্তেযেৱ সোধেতব্বানি. ভত্তকিচ্চং কত্ৱা দিৱাট্ঠানে নিসিন্নেন হি পচ্চৱেক্খিতব্বং ‘‘অৰুণুগ্গমনতো পট্ঠায যাৱ ইমস্মিং ঠানে নিসজ্জা অত্থি নু খো মে ইমস্মিং অন্তৰে পৰেসং অপ্পিযং কাযকম্মং ৱা ৱচীকম্মং ৱা’’তি. সচে অত্থীতি জানাতি, দেসনাযুত্তং দেসেতব্বং, আৱিকৰণযুত্তং আৱিকাতব্বং. সচে নত্থি, তেনেৱ পীতিপামোজ্জেন ৱিহাতব্বং. মনোকম্মং পন এতস্মিং পিণ্ডপাতপৰিযেসনট্ঠানে সোধেতব্বং. কথং? ‘‘অত্থি নু খো মে অজ্জ পিণ্ডপাতপৰিযেসনট্ঠানে ৰূপাদীসু ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা পটিঘং ৱা’’তি? সচে অত্থি, ‘‘পুন ন এৱং কৰিস্সামী’’তি চিত্তেনেৱ অধিট্ঠাতব্বং. সচে নত্থি, তেনেৱ পীতিপামোজ্জেন ৱিহাতব্বং.
১১২. সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱাতি বুদ্ধা ৱা পচ্চেকবুদ্ধা ৱা তথাগতসাৱকা ৱা. তস্মাতিহাতি যস্মা অতীতেপি এৱং পৰিসোধেসুং, অনাগতেপি পৰিসোধেস্সন্তি, এতৰহিপি পৰিসোধেন্তি, তস্মা তুম্হেহিপি তেসং অনুসিক্খন্তেহি এৱং সিক্খিতব্বন্তি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. ইমং পন দেসনং ভগৱা যাৱ ভৱগ্গা উস্সিতস্স ৰতনৰাসিনো যোজনিযমণিক্খন্ধেন কূটং গণ্হন্তো ৱিয নেয্যপুগ্গলৱসেন পৰিনিট্ঠাপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
অম্বলট্ঠিকৰাহুলোৱাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. মহাৰাহুলোৱাদসুত্তৱণ্ণনা
১১৩. এৱং মে সুতন্তি মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং. তত্থ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধীতি দস্সনং অৱিজহিত্ৱা গমনং অব্বোচ্ছিন্নং কত্ৱা পচ্ছতো পচ্ছতো ইৰিযাপথানুবন্ধনেন অনুবন্ধি. তদা হি ভগৱা পদে পদং নিক্খিপন্তো ৱিলাসিতগমনেন পুৰতো পুৰতো গচ্ছতি, ৰাহুলত্থেৰো দসবলস্স পদানুপদিকো হুত্ৱা পচ্ছতো পচ্ছতো.
তত্থ ভগৱা সুপুপ্ফিতসালৱনমজ্ঝগতো সুভূমিওতৰণত্থায নিক্খন্তমত্তৱৰৱাৰণো ৱিয ৱিৰোচিত্থ, ৰাহুলভদ্দো চ ৱৰৱাৰণস্স পচ্ছতো নিক্খন্তগজপোতকো ৱিয. ভগৱা সাযন্হসমযে মণিগুহতো নিক্খমিত্ৱা গোচৰং পটিপন্নো কেসৰসীহো ৱিয, ৰাহুলভদ্দো চ সীহমিগৰাজানং অনুবন্ধন্তো নিক্খন্তসীহপোতকো ৱিয. ভগৱা মণিপব্বতসস্সিৰিকৱনসণ্ডতো দাঠবলো মহাব্যগ্ঘো ৱিয, ৰাহুলভদ্দো চ ব্যগ্ঘৰাজানং অনুবন্ধব্যগ্ঘপোতকো ৱিয. ভগৱা সিম্বলিদাযতো নিক্খন্তসুপণ্ণৰাজা ৱিয, ৰাহুলভদ্দো চ সুপণ্ণৰাজস্স পচ্ছতো নিক্খন্তসুপণ্ণপোতকো ৱিয. ভগৱা চিত্তকূটপব্বততো গগনতলং পক্খন্দসুৱণ্ণহংসৰাজা ৱিয, ৰাহুলভদ্দো চ হংসাধিপতিং অনুপক্খন্দহংসপোতকো ৱিয. ভগৱা মহাসৰং অজ্ঝোগাড়্হা সুৱণ্ণমহানাৱা ৱিয, ৰাহুলভদ্দো চ সুৱণ্ণনাৱং পচ্ছা অনুবন্ধনাৱাপোতকো ৱিয. ভগৱা চক্কৰতনানুভাৱেন গগনতলে সম্পযাতচক্কৱত্তিৰাজা ৱিয, ৰাহুলভদ্দো চ ৰাজানং অনুসম্পযাতপৰিণাযকৰতনং ৱিয. ভগৱা ৱিগতৱলাহকং নভং পটিপন্নতাৰকৰাজা ৱিয, ৰাহুলভদ্দো চ তাৰকাধিপতিনো অনুমগ্গপটিপন্না পৰিসুদ্ধওসধিতাৰকা ৱিয.
ভগৱাপি মহাসম্মতপৱেণিযং ওক্কাকৰাজৱংসে জাতো, ৰাহুলভদ্দোপি. ভগৱাপি সঙ্খে পক্খিত্তখীৰসদিসো সুপৰিসুদ্ধজাতিখত্তিযকুলে জাতো, ৰাহুলভদ্দোপি. ভগৱাপি ৰজ্জং পহায পব্বজিতো, ৰাহুলভদ্দোপি. ভগৱতোপি সৰীৰং দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণপটিমণ্ডিতং দেৱনগৰেসু সমুস্সিতৰতনতোৰণং ৱিয সব্বপালিফুল্লো পাৰিচ্ছত্তকো ৱিয চ অতিমনোহৰণং, ৰাহুলভদ্দস্সাপি. ইতি দ্ৱেপি অভিনীহাৰসম্পন্না, দ্ৱেপি ৰাজপব্বজিতা, দ্ৱেপি খত্তিযসুখুমালা, দ্ৱেপি সুৱণ্ণৱণ্ণা, দ্ৱেপি লক্খণসম্পন্না একমগ্গং পটিপন্না পটিপাটিযা গচ্ছন্তানং দ্ৱিন্নং চন্দমণ্ডলানং দ্ৱিন্নং সূৰিযমণ্ডলানং দ্ৱিন্নং সক্কসুযামসন্তুসিতসুনিম্মিতৱসৱত্তিমহাব্ৰহ্মাদীনং সিৰিযা সিৰিং অভিভৱমানা ৱিয ৱিৰোচিংসু.
তত্ৰাযস্মা ৰাহুলো ভগৱতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তোৱ পাদতলতো যাৱ উপৰি কেসন্তা তথাগতং আলোকেসি. সো ভগৱতো বুদ্ধৱেসৱিলাসং দিস্ৱা ‘‘সোভতি ভগৱা দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণৱিচিত্তসৰীৰো ব্যামপ্পভাপৰিক্খিত্ততায ৱিপ্পকিণ্ণসুৱণ্ণচুণ্ণমজ্ঝগতো ৱিয, ৱিজ্জুলতাপৰিক্খিত্তো কনকপব্বতো ৱিয, যন্তসুত্তসমাকড্ঢিতৰতনৱিচিত্তং সুৱণ্ণঅগ্ঘিকং ৱিয, ৰত্তপংসুকূলচীৱৰপটিচ্ছন্নোপি ৰত্তকম্বলপৰিক্খিত্তকনকপব্বতো ৱিয, পৱাড়লতাপটিমণ্ডিতং সুৱণ্ণঅগ্ঘিকং ৱিয, চীনপিট্ঠচুণ্ণপূজিতং সুৱণ্ণচেতিযং ৱিয, লাখাৰসানুলিত্তো কনকযূপো ৱিয, ৰত্তৱলাহকন্তৰতো তঙ্খণব্ভুগ্গতপুণ্ণচন্দো ৱিয, অহো সমতিংসপাৰমিতানুভাৱসজ্জিতস্স অত্তভাৱস্স সিৰীসম্পত্তী’’তি চিন্তেসি. ততো অত্তানম্পি ওলোকেত্ৱা – ‘‘অহম্পি সোভামি. সচে ভগৱা চতূসু মহাদীপেসু চক্কৱত্তিৰজ্জং অকৰিস্সা, ময্হং পৰিণাযকট্ঠানন্তৰং অদস্সা. এৱং সন্তে অতিৱিয জম্বুদীপতলং অসোভিস্সা’’তি অত্তভাৱং নিস্সায গেহস্সিতং ছন্দৰাগং উপ্পাদেসি.
ভগৱাপি পুৰতো গচ্ছন্তোৱ চিন্তেসি – ‘‘পৰিপুণ্ণচ্ছৱিমংসলোহিতো দানি ৰাহুলস্স অত্তভাৱো. ৰজনীযেসু ৰূপাৰম্মণাদীসু হি চিত্তস্স পক্খন্দনকালো জাতো, কিং বহুলতায নু খো ৰাহুলো ৱীতিনামেতী’’তি. অথ সহাৱজ্জনেনেৱ পসন্নউদকে মচ্ছং ৱিয, পৰিসুদ্ধে আদাসমণ্ডলে মুখনিমিত্তং ৱিয চ তস্স তং চিত্তুপ্পাদং অদ্দস. দিস্ৱাৱ – ‘‘অযং ৰাহুলো ময্হং অত্ৰজো হুত্ৱা মম পচ্ছতো আগচ্ছন্তো ‘অহং সোভামি, ময্হং ৱণ্ণাযতনং পসন্ন’ন্তি অত্তভাৱং নিস্সায গেহস্সিতছন্দৰাগং উপ্পাদেতি, অতিত্থে পক্খন্দো উপ্পথং পটিপন্নো অগোচৰে চৰতি, দিসামূড়্হঅদ্ধিকো ৱিয অগন্তব্বং দিসং গচ্ছতি. অযং খো পনস্স কিলেসো অব্ভন্তৰে ৱড্ঢন্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং পস্সিতুং ন দস্সতি, পৰত্থম্পি, উভযত্থম্পি. ততো নিৰযেপি পটিসন্ধিং গণ্হাপেস্সতি, তিৰচ্ছানযোনিযম্পি, পেত্তিৱিসযেপি, অসুৰকাযেপি, সম্বাধেপি মাতুকুচ্ছিস্মিন্তি অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে পৰিপাতেস্সতি. অযঞ্হি –
অনত্থজননো লোভো, লোভো চিত্তপ্পকোপনো;
ভযমন্তৰতো জাতং, তং জনো নাৱবুজ্ঝতি.
লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং লোভো সহতে নৰং. (ইতিৱু. ৮৮) –
যথা খো পন অনেকৰতনপূৰা মহানাৱা ভিন্নফলকন্তৰেন উদকং আদিযমানা মুহুত্তম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বা হোতি, ৱেগেনস্সা ৱিৱৰং পিদহিতুং ৱট্টতি, এৱমেৱং অযম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো. যাৱস্স অযং কিলেসো অব্ভন্তৰে সীলৰতনাদীনি ন ৱিনাসেতি, তাৱদেৱ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযমকাসি. এৱৰূপেসু পন ঠানেসু বুদ্ধানং নাগৱিলোকনং নাম হোতি. তস্মা যন্তেন পৰিৱত্তিতসুৱণ্ণপটিমা ৱিয সকলকাযেনেৱ পৰিৱত্তেত্ৱা ঠিতো ৰাহুলভদ্দং আমন্তেসি. তং সন্ধায ‘‘অথ খো ভগৱা অপলোকেত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং.
তত্থ যংকিঞ্চি ৰূপন্তিআদীনি সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে খন্ধনিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতানি. নেতং মমাতিআদীনি মহাহত্থিপদোপমে ৱুত্তানি. ৰূপমেৱ নু খো ভগৱাতি কস্মা পুচ্ছতি? তস্স কিৰ – ‘‘সব্বং ৰূপং নেতং মম, নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তা’’তি সুত্ৱা – ‘‘ভগৱা সব্বং ৰূপং ৱিপস্সনাপঞ্ঞায এৱং দট্ঠব্বন্তি ৱদতি, ৱেদনাদীসু নু খো কথং পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি নযো উদপাদি. তস্মা তস্মিং নযে ঠিতো পুচ্ছতি. নযকুসলো হেস আযস্মা ৰাহুলো, ইদং ন কত্তব্বন্তি ৱুত্তে ইদম্পি ন কত্তব্বং ইদম্পি ন কত্তব্বমেৱাতি নযসতেনপি নযসহস্সেনপি পটিৱিজ্ঝতি. ইদং কত্তব্বন্তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো.
সিক্খাকামো হি অযং আযস্মা, পাতোৱ গন্ধকুটিপৰিৱেণে পত্থমত্তং ৱালিকং ওকিৰতি – ‘‘অজ্জ সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকা ময্হং উপজ্ঝাযস্স সন্তিকা এত্তকং ওৱাদং এত্তকং পৰিভাসং লভামী’’তি. সম্মাসম্বুদ্ধোপি নং এতদগ্গে ঠপেন্তো – ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং সিক্খাকামানং যদিদং ৰাহুলো’’তি (অ. নি. ১.২০৯) সিক্খাযমেৱ অগ্গং কত্ৱা ঠপেসি. সোপি আযস্মা ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে তমেৱ সীহনাদং নদি –
‘‘সব্বমেতং অভিঞ্ঞায, ধম্মৰাজা পিতা মম;
সম্মুখা ভিক্খুসঙ্ঘস্স, এতদগ্গে ঠপেসি মং.
সিক্খাকামানহং অগ্গো, ধম্মৰাজেন থোমিতো;
সদ্ধাপব্বজিতানঞ্চ, সহাযো পৱৰো মম.
ধম্মৰাজা পিতা ময্হং, ধম্মাৰক্খো চ পেত্তিযো;
সাৰিপুত্তো উপজ্ঝাযো, সব্বং মে জিনসাসন’’ন্তি.
অথস্স ভগৱা যস্মা ন কেৱলং ৰূপমেৱ, ৱেদনাদযোপি এৱং দট্ঠব্বা, তস্মা ৰূপম্পি ৰাহুলাতিআদিমাহ. কো নজ্জাতি কো নু অজ্জ. থেৰস্স কিৰ এতদহোসি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ময্হং অত্তভাৱনিস্সিতং ছন্দৰাগং ঞত্ৱা ‘সমণেন নাম এৱৰূপো ৱিতক্কো ন ৱিতক্কিতব্বো’তি নেৱ পৰিযাযেন কথং কথেসি, গচ্ছ ভিক্খু ৰাহুলং ৱদেহি ‘মা পুন এৱৰূপং ৱিতক্কং ৱিতক্কেসী’তি ন দূতং পেসেসি. মং সম্মুক্খে ঠত্ৱাযেৱ পন সভণ্ডকং চোৰং চূড়ায গণ্হন্তো ৱিয সম্মুখা সুগতোৱাদং অদাসি. সুগতোৱাদো চ নাম অসঙ্খেয্যেহিপি কপ্পেহি দুল্লভো. এৱৰূপস্স বুদ্ধস্স সম্মুখা ওৱাদং লভিত্ৱা কো নু ৱিঞ্ঞূ পণ্ডিতজাতিকো অজ্জ গামং পিণ্ডায পৱিসিস্সতী’’তি. অথেস আযস্মা আহাৰকিচ্চং পহায যস্মিং নিসিন্নট্ঠানে ঠিতেন ওৱাদো লদ্ধো, ততোৱ পটিনিৱত্তেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. ভগৱাপি তং আযস্মন্তং নিৱত্তমানং দিস্ৱা ন এৱমাহ – ‘‘মা নিৱত্ত তাৱ, ৰাহুল, ভিক্খাচাৰকালো তে’’তি. কস্মা? এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অজ্জ তাৱ কাযগতাসতিঅমতভোজনং ভুঞ্জতূ’’তি.
অদ্দসা খো আযস্মা সাৰিপুত্তোতি ভগৱতি গতে পচ্ছা গচ্ছন্তো অদ্দস. এতস্স কিৰাযস্মতো এককস্স ৱিহৰতো অঞ্ঞং ৱত্তং, ভগৱতা সদ্ধিং ৱিহৰতো অঞ্ঞং. যদা হি দ্ৱে অগ্গসাৱকা একাকিনো ৱসন্তি, তদা পাতোৱ সেনাসনং সম্মজ্জিত্ৱা সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা সন্নিসিন্না অত্তনো চিত্তৰুচিযা ভিক্খাচাৰং গচ্ছন্তি. ভগৱতা সদ্ধিং ৱিহৰন্তা পন থেৰা এৱং ন কৰোন্তি. তদা হি ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো পঠমং ভিক্খাচাৰং গচ্ছতি. তস্মিং গতে থেৰো অত্তনো সেনাসনা নিক্খমিত্ৱা – ‘‘বহূনং ৱসনট্ঠানে নাম সব্বেৱ পাসাদিকং কাতুং সক্কোন্তি ৱা, ন ৱা সক্কোন্তী’’তি তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা অসম্মট্ঠং ঠানং সম্মজ্জতি. সচে কচৱৰো অছড্ডিতো হোতি, তং ছড্ডেতি. পানীযট্ঠপেতব্বট্ঠানম্হি পানীযকূটে অসতি পানীযঘটং ঠপেতি. গিলানানং সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘আৱুসো, তুম্হাকং কিং আহৰামি, কিং ৱো ইচ্ছিতব্ব’’ন্তি? পুচ্ছতি. অৱস্সিকদহৰানং সন্তিকং গন্ত্ৱা – ‘‘অভিৰমথ, আৱুসো, মা উক্কণ্ঠিত্থ, পটিপত্তিসাৰকং বুদ্ধসাসন’’ন্তি ওৱদতি. এৱং কত্ৱা সব্বপচ্ছা ভিক্খাচাৰং গচ্ছতি. যথা হি চক্কৱত্তি কুহিঞ্চি গন্তুকামো সেনায পৰিৱাৰিতো পঠমং নিক্খমতি, পৰিণাযকৰতনং সেনঙ্গানি সংৱিধায পচ্ছা নিক্খমতি, এৱং সদ্ধম্মচক্কৱত্তি ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো পঠমং নিক্খমতি, তস্স ভগৱতো পৰিণাযকৰতনভূতো ধম্মসেনাপতি ইমং কিচ্চং কত্ৱা সব্বপচ্ছা নিক্খমতি. সো এৱং নিক্খন্তো তস্মিং দিৱসে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং ৰাহুলভদ্দং অদ্দস. তেন ৱুত্তং ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তো অদ্দসা’’তি.
অথ কস্মা আনাপানস্সতিযং নিযোজেসি? নিসজ্জানুচ্ছৱিকত্তা. থেৰো কিৰ ‘‘এতস্স ভগৱতা ৰূপকম্মট্ঠানং কথিত’’ন্তি অনাৱজ্জিত্ৱাৱ যেনাকাৰেন অযং অচলো অনোবদ্ধো হুত্ৱা নিসিন্নো, ইদমস্স এতিস্সা নিসজ্জায কম্মট্ঠানং অনুচ্ছৱিকন্তি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ. তত্থ আনাপানস্সতিন্তি অস্সাসপস্সাসে পৰিগ্গহেত্ৱা তত্থ চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হাহীতি দস্সেতি.
মহপ্ফলা হোতীতি কীৱমহপ্ফলা হোতি? ইধ ভিক্খু আনাপানস্সতিং অনুযুত্তো একাসনে নিসিন্নোৱ সব্বাসৱে খেপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, তথা অসক্কোন্তো মৰণকালে সমসীসী হোতি, তথা অসক্কোন্তো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ধম্মকথিকদেৱপুত্তস্স ধম্মং সুত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, ততো ৱিৰদ্ধো অনুপ্পন্নে বুদ্ধুপ্পাদে পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি, তং অসচ্ছিকৰোন্তো বুদ্ধানং সম্মুখীভাৱে বাহিযত্থেৰাদযো ৱিয খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতি, এৱং মহপ্ফলা. মহানিসংসাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘আনাপানস্সতী যস্স, পৰিপুণ্ণা সুভাৱিতা;
অনুপুব্বং পৰিচিতা, যথা বুদ্ধেন দেসিতা;
সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৱ চন্দিমা’’তি. (থেৰগা. ৫৪৮; পটি. ম. ১.১.৬০) –
ইমং মহপ্ফলতং সম্পস্সমানো থেৰো সদ্ধিৱিহাৰিকং তত্থ নিযোজেতি.
ইতি ভগৱা ৰূপকম্মট্ঠানং, থেৰো আনাপানস্সতিন্তি উভোপি কম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা গতা, ৰাহুলভদ্দো ৱিহাৰেযেৱ ওহীনো. ভগৱা তস্স ওহীনভাৱং জানন্তোপি নেৱ অত্তনা খাদনীযং ভোজনীযং গহেত্ৱা অগমাসি, ন আনন্দত্থেৰস্স হত্থে পেসেসি, ন পসেনদিমহাৰাজঅনাথপিণ্ডিকাদীনং সঞ্ঞং অদাসি. সঞ্ঞামত্তকঞ্হি লভিত্ৱা তে কাজভত্তং অভিহৰেয্যুং. যথা চ ভগৱা, এৱং সাৰিপুত্তত্থেৰোপি ন কিঞ্চি অকাসি. ৰাহুলত্থেৰো নিৰাহাৰো ছিন্নভত্তো অহোসি. তস্স পনাযস্মতো – ‘‘ভগৱা মং ৱিহাৰে ওহীনং জানন্তোপি অত্তনা লদ্ধপিণ্ডপাতং নাপি সযং গহেত্ৱা আগতো, ন অঞ্ঞস্স হত্থে পহিণি, ন মনুস্সানং সঞ্ঞং অদাসি, উপজ্ঝাযোপি মে ওহীনভাৱং জানন্তো তথেৱ ন কিঞ্চি অকাসী’’তি চিত্তম্পি ন উপ্পন্নং, কুতো তপ্পচ্চযা ওমানং ৱা অতিমানং ৱা জনেস্সতি. ভগৱতা পন আচিক্খিতকম্মট্ঠানমেৱ পুৰেভত্তম্পি পচ্ছাভত্তম্পি – ‘‘ইতিপি ৰূপং অনিচ্চং, ইতিপি দুক্খং, ইতিপি অসুভং, ইতিপি অনত্তা’’তি অগ্গিং অভিমত্থেন্তো ৱিয নিৰন্তৰং মনসিকত্ৱা সাযন্হসমযে চিন্তেসি – ‘‘অহং উপজ্ঝাযেন আনাপানস্সতিং ভাৱেহীতি ৱুত্তো, তস্স ৱচনং ন কৰিস্সামি. আচৰিযুপজ্ঝাযানঞ্হি ৱচনং অকৰোন্তো দুব্বচো নাম হোতি. ‘দুব্বচো ৰাহুলো, উপজ্ঝাযস্সপি ৱচনং ন কৰোতী’তি চ গৰহুপ্পত্তিতো কক্খড়তৰা পীড়া নাম নত্থী’’তি ভাৱনাৱিধানং পুচ্ছিতুকামো ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. তং দস্সেতুং অথ খো আযস্মা ৰাহুলোতিআদি ৱুত্তং.
১১৪. তত্থ পটিসল্লানাতি একীভাৱতো. যংকিঞ্চি ৰাহুলাতি কস্মা? ভগৱা আনাপানস্সতিং পুট্ঠো ৰূপকম্মট্ঠানং কথেতীতি. ৰূপে ছন্দৰাগপ্পহানত্থং. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘ৰাহুলস্স অত্তভাৱং নিস্সায ছন্দৰাগো উপ্পন্নো, হেট্ঠা চস্স সঙ্খেপেন ৰূপকম্মট্ঠানং কথিতং. ইদানিস্সাপি দ্ৱিচত্তালীসায আকাৰেহি অত্তভাৱং ৱিৰাজেত্ৱা ৱিসঙ্খৰিত্ৱা তংনিস্সিতং ছন্দৰাগং অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদেস্সামী’’তি. অথ আকাসধাতুং কস্মা ৱিত্থাৰেসীতি? উপাদাৰূপদস্সনত্থং. হেট্ঠা হি চত্তাৰি মহাভূতানেৱ কথিতানি, ন উপাদাৰূপং. তস্মা ইমিনা মুখেন তং দস্সেতুং আকাসধাতুং ৱিত্থাৰেসি. অপিচ অজ্ঝত্তিকেন আকাসেন পৰিচ্ছিন্নৰূপম্পি পাকটং হোতি.
আকাসেন পৰিচ্ছিন্নং, ৰূপং যাতি ৱিভূততং;
তস্সেৱং আৱিভাৱত্থং, তং পকাসেসি নাযকো.
এত্থ পন পুৰিমাসু তাৱ চতূসু ধাতূসু যং ৱত্তব্বং, তং মহাহত্থিপদোপমে ৱুত্তমেৱ.
১১৮. আকাসধাতুযং আকাসগতন্তি আকাসভাৱং গতং. উপাদিন্নন্তিআদিন্নং গহিতং পৰামট্ঠং, সৰীৰট্ঠকন্তি অত্থো. কণ্ণচ্ছিদ্দন্তি মংসলোহিতাদীহি অসম্ফুট্ঠকণ্ণৱিৱৰং. নাসচ্ছিদ্দাদীসুপি এসেৱ নযো. যেন চাতি যেন ছিদ্দেন. অজ্ঝোহৰতীতি অন্তো পৱেসেতি, জিৱ্হাবন্ধনতো হি যাৱ উদৰপটলা মনুস্সানং ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলং ছিদ্দট্ঠানং হোতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. যত্থ চাতি যস্মিং ওকাসে. সন্তিট্ঠতীতি পতিট্ঠাতি. মনুস্সানঞ্হি মহন্তং পটপৰিস্সাৱনমত্তঞ্চ উদৰপটলং নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. অধোভাগং নিক্খমতীতি যেন হেট্ঠা নিক্খমতি. দ্ৱত্তিংসহত্থমত্তং একৱীসতিযা ঠানেসু ৱঙ্কং অন্তং নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. যং ৱা পনঞ্ঞম্পীতি ইমিনা সুখুমসুখুমং চম্মমংসাদিঅন্তৰগতঞ্চেৱ লোমকূপভাৱেন চ ঠিতং আকাসং দস্সেতি. সেসমেত্থাপি পথৱীধাতুআদীসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
১১৯. ইদানিস্স তাদিভাৱলক্খণং আচিক্খন্তো পথৱীসমন্তিআদিমাহ. ইট্ঠানিট্ঠেসু হি অৰজ্জন্তো অদুস্সন্তো তাদী নাম হোতি. মনাপামনাপাতি এত্থ অট্ঠ লোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা মনাপা নাম, দ্ৱে দোমনস্সচিত্তসম্পযুত্তা অমনাপা নাম. চিত্তং ন পৰিযাদায ঠস্সন্তীতি এতে ফস্সা উপ্পজ্জিত্ৱা তৱ চিত্তং অন্তোমুট্ঠিগতং কৰোন্তো ৱিয পৰিযাদায গহেত্ৱা ঠাতুং ন সক্খিস্সন্তি ‘‘অহং সোভামি, ময্হং ৱণ্ণাযতনং পসন্ন’’ন্তি পুন অত্তভাৱং নিস্সায ছন্দৰাগো নুপ্পজ্জিস্সতি. গূথগতন্তিআদীসু গূথমেৱ গূথগতং. এৱং সব্বত্থ.
ন কত্থচি পতিট্ঠিতোতি পথৱীপব্বতৰুক্খাদীসু একস্মিম্পি ন পতিট্ঠিতো, যদি হি পথৱিযং পতিট্ঠিতো ভৱেয্য, পথৱিযা ভিজ্জমানায সহেৱ ভিজ্জেয্য, পব্বতে পতমানে সহেৱ পতেয্য, ৰুক্খে ছিজ্জমানে সহেৱ ছিজ্জেয্য.
১২০. মেত্তং ৰাহুলাতি কস্মা আৰভি? তাদিভাৱস্স কাৰণদস্সনত্থং. হেট্ঠা হি তাদিভাৱলক্খণং দস্সিতং, ন চ সক্কা অহং তাদী হোমীতি অকাৰণা ভৱিতুং, নপি ‘‘অহং উচ্চাকুলপ্পসুতো বহুস্সুতো লাভী, মং ৰাজৰাজমহামত্তাদযো ভজন্তি, অহং তাদী হোমী’’তি ইমেহি কাৰণেহি কোচি তাদী নাম হোতি, মেত্তাদিভাৱনায পন হোতীতি তাদিভাৱস্স কাৰণদস্সনত্থং ইমং দেসনং আৰভি.
তত্থ ভাৱযতোতি উপচাৰং ৱা অপ্পনং ৱা পাপেন্তস্স. যো ব্যাপাদোতি যো সত্তে কোপো, সো পহীযিস্সতি. ৱিহেসাতি পাণিআদীহি সত্তানং ৱিহিংসনং. অৰতীতি পন্তসেনাসনেসু চেৱ অধিকুসলধম্মেসু চ উক্কণ্ঠিততা. পটিঘোতি যত্থ কত্থচি সত্তেসু সঙ্খাৰেসু চ পটিহঞ্ঞনকিলেসো. অসুভন্তি উদ্ধুমাতকাদীসু উপচাৰপ্পনং. উদ্ধুমাতকাদীসু অসুভভাৱনা চ নামেসা ৱিত্থাৰতো ৱিসুদ্ধিমগ্গে কথিতাৱ. ৰাগোতি পঞ্চকামগুণিকৰাগো. অনিচ্চসঞ্ঞন্তি অনিচ্চানুপস্সনায সহজাতসঞ্ঞং. ৱিপস্সনা এৱ ৱা এসা অসঞ্ঞাপি সঞ্ঞাসীসেন সঞ্ঞাতি ৱুত্তা. অস্মিমানোতি ৰূপাদীসু অস্মীতি মানো.
১২১. ইদানি থেৰেন পুচ্ছিতং পঞ্হং ৱিত্থাৰেন্তো আনাপানস্সতিন্তিআদিমাহ. তত্থ ইদং কম্মট্ঠানঞ্চ কম্মট্ঠানভাৱনা চ পাড়িঅত্থো চ সদ্ধিং আনিসংসকথায সব্বো সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে অনুস্সতিনিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতোযেৱ. ইমং দেসনং ভগৱা নেয্যপুগ্গলৱসেনেৱ পৰিনিট্ঠাপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মাহাৰাহুলোৱাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. চূড়মালুক্যসুত্তৱণ্ণনা
১২২. এৱং মে সুতন্তি মালুক্যসুত্তং. তত্থ মালুক্যপুত্তস্সাতি এৱংনামকস্স থেৰস্স. ঠপিতানি পটিক্খিত্তানীতি দিট্ঠিগতানি নাম ন ব্যাকাতব্বানীতি এৱং ঠপিতানি চেৱ পটিক্খিত্তানি চ. তথাগতোতি সত্তো. তং মে ন ৰুচ্চতীতি তং অব্যাকৰণং ময্হং ন ৰুচ্চতি. সিক্খং পচ্চক্খাযাতি সিক্খং পটিক্খিপিত্ৱা.
১২৫. কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসীতি যাচকো ৱা হি যাচিতকং পচ্চাচিক্খেয্য, যাচিতকো ৱা যাচকং. ত্ৱং নেৱ যাচকো ন যাচিতকো, সো দানি ত্ৱং কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসীতি অত্থো.
১২৬. ৱিদ্ধো অস্সাতি পৰসেনায ঠিতেন ৱিদ্ধো ভৱেয্য. গাড়্হপলেপনেনাতি বহললেপনেন. ভিসক্কন্তি ৱেজ্জং. সল্লকত্তন্তি সল্লকন্তনং সল্লকন্তিযসুত্তৱাচকং. অক্কস্সাতি অক্কৱাকে গহেত্ৱা জিযং কৰোন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘অক্কস্সা’’তি. সণ্হস্সাতি ৱেণুৱিলীৱস্স. মৰুৱাখীৰপণ্ণীনম্পি ৱাকেহিযেৱ কৰোন্তি. তেন ৱুত্তং যদি ৱা মৰুৱায যদি ৱা খীৰপণ্ণিনোতি. গচ্ছন্তি পব্বতগচ্ছনদীগচ্ছাদীসু জাতং. ৰোপিমন্তি ৰোপেত্ৱা ৱড্ঢিতং সৰৱনতো সৰং গহেত্ৱা কতং. সিথিলহনুনোতি এৱংনামকস্স পক্খিনো. ভেৰৱস্সাতি কাড়সীহস্স. সেম্হাৰস্সাতি মক্কটস্স. এৱং নোতি এতায দিট্ঠিযা সতি ন হোতীতি অত্থো.
১২৭. অত্থেৱ জাতীতি এতায দিট্ঠিযা সতি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসোৱ নত্থি, জাতি পন অত্থিযেৱ. তথা জৰামৰণাদীনীতি দস্সেতি. যেসাহন্তি যেসং অহং. নিঘাতন্তি উপঘাতং ৱিনাসং. মম সাৱকা হি এতেসু নিব্বিন্না ইধেৱ নিব্বানং পাপুণন্তীতি অধিপ্পাযো.
১২৮. তস্মাতিহাতি যস্মা অব্যাকতমেতং, চতুসচ্চমেৱ মযা ব্যাকতং, তস্মাতি অত্থো. ন হেতং মালুক্যপুত্ত অত্থসংহিতন্তি এতং দিট্ঠিগতং ৱা এতং ব্যাকৰণং ৱা কাৰণনিস্সিতং ন হোতি. ন আদিব্ৰহ্মচৰিযকন্তি ব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিমত্তম্পি পুব্বভাগসীলমত্তম্পি ন হোতি. ন নিব্বিদাযাতিআদীসু ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায ৱা ৱিৰজ্ঝনত্থায ৱা ৱট্টনিৰোধায ৱা ৰাগাদিৱূপসমনত্থায ৱা অভিঞ্ঞেয্যে ধম্মে অভিজাননত্থায ৱা চতুমগ্গসঙ্খাতসম্বোধত্থায ৱা অসঙ্খতনিব্বানসচ্ছিকিৰিযত্থায ৱা ন হোতি. এতং হীতি এতং চতুসচ্চব্যাকৰণং. আদিব্ৰহ্মচৰিযকন্তি ব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতং পুব্বপদট্ঠানং. সেসং ৱুত্তপটিৱিপক্খনযেন ৱেদিতব্বং. ইমম্পি দেসনং ভগৱা নেয্যপুগ্গলৱসেন নিট্ঠাপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
চূড়মালুক্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. মহামালুক্যসুত্তৱণ্ণনা
১২৯. এৱং মে সুতন্তি মহামালুক্যসুত্তং. তত্থ ওৰম্ভাগিযানীতি হেট্ঠা কোট্ঠাসিকানি কামভৱে নিব্বত্তিসংৱত্তনিকানি. সংযোজনানীতি বন্ধনানি. কস্স খো নামাতি কস্স দেৱস্স ৱা মনুস্সস্স ৱা দেসিতানি ধাৰেসি, কিং ত্ৱমেৱেকো অস্সোসি, ন অঞ্ঞো কোচীতি? অনুসেতীতি অপ্পহীনতায অনুসেতি. অনুসযমানো সংযোজনং নাম হোতি.
এত্থ চ ভগৱতা সংযোজনং পুচ্ছিতং, থেৰেনপি সংযোজনমেৱ ব্যাকতং. এৱং সন্তেপি তস্স ৱাদে ভগৱতা দোসো আৰোপিতো. সো কস্মাতি চে? থেৰস্স তথালদ্ধিকত্তা. অযঞ্হি তস্স লদ্ধি ‘‘সমুদাচাৰক্খণেযেৱ কিলেসেহি সংযুত্তো নাম হোতি, ইতৰস্মিং খণে অসংযুত্তো’’তি. তেনস্স ভগৱতা দোসো আৰোপিতো. অথাযস্মা আনন্দো চিন্তেসি – ‘‘ভগৱতা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ধম্মং দেসেস্সামীতি অত্তনো ধম্মতাযেৱ অযং ধম্মদেসনা আৰদ্ধা, সা ইমিনা অপণ্ডিতেন ভিক্খুনা ৱিসংৱাদিতা. হন্দাহং ভগৱন্তং যাচিত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেস্সামী’’তি. সো এৱমকাসি. তং দস্সেতুং ‘‘এৱং ৱুত্তে আযস্মা আনন্দো’’তিআদি ৱুত্তং.
তত্থ সক্কাযদিট্ঠিপৰিযুট্ঠিতেনাতি সক্কাযদিট্ঠিযা গহিতেন অভিভূতেন. সক্কাযদিট্ঠিপৰেতেনাতি সক্কাযদিট্ঠিযা অনুগতেন. নিস্সৰণন্তি দিট্ঠিনিস্সৰণং নাম নিব্বানং, তং যথাভূতং নপ্পজানাতি. অপ্পটিৱিনীতাতি অৱিনোদিতা অনীহটা. ওৰম্ভাগিযং সংযোজনন্তি হেট্ঠাভাগিযসংযোজনং নাম হোতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সুক্কপক্খো উত্তানত্থোযেৱ. ‘‘সানুসযা পহীযতী’’তি ৱচনতো পনেত্থ একচ্চে ‘‘অঞ্ঞং সংযোজনং অঞ্ঞো অনুসযো’’তি ৱদন্তি. ‘‘যথা হি সব্যঞ্জনং ভত্ত’’ন্তি ৱুত্তে ভত্ততো অঞ্ঞং ব্যঞ্জনং হোতি, এৱং ‘‘সানুসযা’’তি ৱচনতো পৰিযুট্ঠানসক্কাযদিট্ঠিতো অঞ্ঞেন অনুসযেন ভৱিতব্বন্তি তেসং লদ্ধি. তে ‘‘সসীসং পাৰুপিত্ৱা’’তিআদীহি পটিক্খিপিতব্বা. ন হি সীসতো অঞ্ঞো পুৰিসো অত্থি. অথাপি সিযা – ‘‘যদি তদেৱ সংযোজনং সো অনুসযো, এৱং সন্তে ভগৱতা থেৰস্স তৰুণূপমো উপাৰম্ভো দুআৰোপিতো হোতী’’তি. ন দুআৰোপিতো, কস্মা? এৱংলদ্ধিকত্তাতি ৱিত্থাৰিতমেতং. তস্মা সোযেৱ কিলেসো বন্ধনট্ঠেন সংযোজনং, অপ্পহীনট্ঠেন অনুসযোতি ইমমত্থং সন্ধায ভগৱতা ‘‘সানুসযা পহীযতী’’তি এৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
১৩২. তচং ছেত্ৱাতিআদীসু ইদং ওপম্মসংসন্দনং – তচচ্ছেদো ৱিয হি সমাপত্তি দট্ঠব্বা, ফেগ্গুচ্ছেদো ৱিয ৱিপস্সনা, সাৰচ্ছেদো ৱিয মগ্গো. পটিপদা পন লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকাৱ ৱট্টতি. এৱমেতে দট্ঠব্বাতি এৱৰূপা পুগ্গলা এৱং দট্ঠব্বা.
১৩৩. উপধিৱিৱেকাতি উপধিৱিৱেকেন. ইমিনা পঞ্চকামগুণৱিৱেকো কথিতো. অকুসলানং ধম্মানং পহানাতি ইমিনা নীৱৰণপ্পহানং কথিতং. কাযদুট্ঠুল্লানং পটিপ্পস্সদ্ধিযাতি ইমিনা কাযালসিযপটিপ্পস্সদ্ধি কথিতা. ৱিৱিচ্চেৱ কামেহীতি উপধিৱিৱেকেন কামেহি ৱিনা হুত্ৱা. ৱিৱিচ্চ অকুসলেহীতি অকুসলানং ধম্মানং পহানেন কাযদুট্ঠুল্লানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা চ অকুসলেহি ৱিনা হুত্ৱা. যদেৱ তত্থ হোতীতি যং তত্থ অন্তোসমাপত্তিক্খণেযেৱ সমাপত্তিসমুট্ঠিতঞ্চ ৰূপাদিধম্মজাতং হোতি. তে ধম্মেতি তে ৰূপগতন্তিআদিনা নযেন ৱুত্তে ৰূপাদযো ধম্মে. অনিচ্চতোতি ন নিচ্চতো. দুক্খতোতি ন সুখতো. ৰোগতোতিআদীসু আবাধট্ঠেন ৰোগতো, অন্তোদোসট্ঠেন গণ্ডতো, অনুপৱিদ্ধট্ঠেন দুক্খজননট্ঠেন চ সল্লতো, দুক্খট্ঠেন অঘতো, ৰোগট্ঠেন আবাধতো, অসকট্ঠেন পৰতো, পলুজ্জনট্ঠেন পলোকতো, নিস্সত্তট্ঠেন সুঞ্ঞতো, ন অত্তট্ঠেন অনত্ততো. তত্থ অনিচ্চতো, পলোকতোতি দ্ৱীহি পদেহি অনিচ্চলক্খণং কথিতং, দুক্খতোতিআদীহি ছহি দুক্খলক্খণং, পৰতো সুঞ্ঞতো অনত্ততোতি তীহি অনত্তলক্খণং.
সো তেহি ধম্মেহীতি সো তেহি এৱং তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা দিট্ঠেহি অন্তোসমাপত্তিযং পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. চিত্তং পটিৱাপেতীতি চিত্তং পটিসংহৰতি মোচেতি অপনেতি. উপসংহৰতীতি ৱিপস্সনাচিত্তং তাৱ সৱনৱসেন থুতিৱসেন পৰিযত্তিৱসেন পঞ্ঞত্তিৱসেন চ এতং সন্তং নিব্বানন্তি এৱং অসঙ্খতায অমতায ধাতুযা উপসংহৰতি. মগ্গচিত্তং নিব্বানং আৰম্মণকৰণৱসেনেৱ এতং সন্তমেতং পণীতন্তি ন এৱং ৱদতি, ইমিনা পন আকাৰেন তং পটিৱিজ্ঝন্তো তত্থ চিত্তং উপসংহৰতীতি অত্থো. সো তত্থ ঠিতোতি তায তিলক্খণাৰম্মণায ৱিপস্সনায ঠিতো. আসৱানং খযং পাপুণাতীতি অনুক্কমেন চত্তাৰো মগ্গে ভাৱেত্ৱা পাপুণাতি. তেনেৱ ধম্মৰাগেনাতি সমথৱিপস্সনাধম্মে ছন্দৰাগেন. সমথৱিপস্সনাসু হি সব্বসো ছন্দৰাগং পৰিযাদাতুং সক্কোন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি.
যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতন্তি ইধ পন ৰূপং ন গহিতং. কস্মা? সমতিক্কন্তত্তা. অযঞ্হি হেট্ঠা ৰূপাৱচৰজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৰূপং অতিক্কমিত্ৱা অৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপন্নোতি সমথৱসেনপিনেন ৰূপং অতিক্কন্তং, হেট্ঠা ৰূপং সম্মদেৱ সম্মসিত্ৱা তং অতিক্কম্ম ইদানি অৰূপং সম্মসতীতি ৱিপস্সনাৱসেনপিনেন ৰূপং অতিক্কন্তং. অৰূপে পন সব্বসোপি ৰূপং নত্থীতি তং সন্ধাযপি ইধ ৰূপং ন গহিতং.
অথ কিঞ্চৰহীতি কিং পুচ্ছামীতি পুচ্ছতি? সমথৱসেন গচ্ছতো চিত্তেকগ্গতা ধুৰং হোতি, সো চেতোৱিমুত্তো নাম. ৱিপস্সনাৱসেন গচ্ছতো পঞ্ঞা ধুৰং হোতি, সো পঞ্ঞাৱিমুত্তো নামাতি এত্থ থেৰস্স কঙ্খা নত্থি. অযং সভাৱধম্মোযেৱ, সমথৱসেনেৱ পন গচ্ছন্তেসু একো চেতোৱিমুত্তো নাম হোতি, একো পঞ্ঞাৱিমুত্তো. ৱিপস্সনাৱসেন গচ্ছন্তেসুপি একো পঞ্ঞাৱিমুত্তো নাম হোতি, একো চেতোৱিমুত্তোতি এত্থ কিং কাৰণন্তি পুচ্ছতি.
ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততং ৱদামীতি ইন্দ্ৰিযনানত্ততং ৱদামি. ইদং ৱুত্তং হোতি, ন ত্ৱং, আনন্দ, দস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পটিৱিজ্ঝি, তেন তে এতং অপাকটং. অহং পন পটিৱিজ্ঝিং, তেন মে এতং পাকটং. এত্থ হি ইন্দ্ৰিযনানত্ততা কাৰণং. সমথৱসেনেৱ হি গচ্ছন্তেসু একস্স ভিক্খুনো চিত্তেকগ্গতা ধুৰং হোতি, সো চেতোৱিমুত্তো নাম হোতি. একস্স পঞ্ঞা ধুৰং হোতি, সো পঞ্ঞাৱিমুত্তো নাম হোতি. ৱিপস্সনাৱসেনেৱ চ গচ্ছন্তেসু একস্স পঞ্ঞা ধুৰং হোতি, সো পঞ্ঞাৱিমুত্তো নাম হোতি. একস্স চিত্তেকগ্গতা ধুৰং হোতি, সো চেতোৱিমুত্তো নাম হোতি. দ্ৱে অগ্গসাৱকা সমথৱিপস্সনাধুৰেন অৰহত্তং পত্তা. তেসু ধম্মসেনাপতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো জাতো, মহামোগ্গল্লানত্থেৰো চেতোৱিমুত্তো. ইতি ইন্দ্ৰিযৱেমত্তমেত্থ কাৰণন্তি ৱেদিতব্বং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহামালুক্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. ভদ্দালিসুত্তৱণ্ণনা
১৩৪. এৱং মে সুতন্তি ভদ্দালিসুত্তং. তত্থ একাসনভোজনন্তি একস্মিং পুৰেভত্তে অসনভোজনং, ভুঞ্জিতব্বভত্তন্তি অত্থো. অপ্পাবাধতন্তিআদীনি ককচোপমে ৱিত্থাৰিতানি. ন উস্সহামীতি ন সক্কোমি. সিযা কুক্কুচ্চং সিযা ৱিপ্পটিসাৰোতি এৱং ভুঞ্জন্তো যাৱজীৱং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং সক্খিস্সামি নু খো, ন নু খোতি ইতি মে ৱিপ্পটিসাৰকুক্কুচ্চং ভৱেয্যাতি অত্থো. একদেসং ভুঞ্জিত্ৱাতি পোৰাণকত্থেৰা কিৰ পত্তে ভত্তং পক্খিপিত্ৱা সপ্পিম্হি দিন্নে সপ্পিনা উণ্হমেৱ থোকং ভুঞ্জিত্ৱা হত্থে ধোৱিত্ৱা অৱসেসং বহি নীহৰিত্ৱা ছাযূদকফাসুকে ঠানে নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জন্তি. এতং সন্ধায সত্থা আহ. ভদ্দালি, পন চিন্তেসি – ‘‘সচে সকিং পত্তং পূৰেত্ৱা দিন্নং ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা পুন পত্তং ধোৱিত্ৱা ওদনস্স পূৰেত্ৱা লদ্ধং বহি নীহৰিত্ৱা ছাযূদকফাসুকে ঠানে ভুঞ্জেয্য, ইতি এৱং ৱট্টেয্য, ইতৰথা কো সক্কোতী’’তি. তস্মা এৱম্পি খো অহং, ভন্তে, ন উস্সহামীতি আহ. অযং কিৰ অতীতে অনন্তৰায জাতিযা কাকযোনিযং নিব্বত্তি. কাকা চ নাম মহাছাতকা হোন্তি. তস্মা ছাতকত্থেৰো নাম অহোসি. তস্স পন ৱিৰৱন্তস্সেৱ ভগৱা তং মদ্দিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা – ‘‘যো পন ভিক্খু ৱিকালে খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা খাদেয্য ৱা ভুঞ্জেয্য ৱা পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৪৮) সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি. তেন ৱুত্তং অথ খো আযস্মা, ভদ্দালি,…পে… অনুস্সাহং পৱেদেসীতি.
যথা তন্তি যথা অঞ্ঞোপি সিক্খায ন পৰিপূৰকাৰী একৱিহাৰেপি ৱসন্তো সত্থু সম্মুখীভাৱং ন দদেয্য, তথেৱ ন অদাসীতি অত্থো. নেৱ ভগৱতো উপট্ঠানং অগমাসি, ন ধম্মদেসনট্ঠানং ন ৱিতক্কমাড়কং, ন একং ভিক্খাচাৰমগ্গং পটিপজ্জি. যস্মিং কুলে ভগৱা নিসীদতি, তস্স দ্ৱাৰেপি ন অট্ঠাসি. সচস্স ৱসনট্ঠানং ভগৱা গচ্ছতি, সো পুৰেতৰমেৱ ঞত্ৱা অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি. সদ্ধাপব্বজিতো কিৰেস কুলপুত্তো পৰিসুদ্ধসীলো. তেনস্স ন অঞ্ঞো ৱিতক্কো অহোসি, – ‘‘মযা নাম উদৰকাৰণা ভগৱতো সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং পটিবাহিতং, অননুচ্ছৱিকং মে কত’’ন্তি অযমেৱ ৱিতক্কো অহোসি. তস্মা একৱিহাৰে ৱসন্তোপি লজ্জায সত্থু সম্মুখীভাৱং নাদাসি.
১৩৫. চীৱৰকম্মং কৰোন্তীতি মনুস্সা ভগৱতো চীৱৰসাটকং অদংসু, তং গহেত্ৱা চীৱৰং কৰোন্তি. এতং দোসকন্তি এতং ওকাসমেতং অপৰাধং, সত্থু সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তস্স পটিবাহিতকাৰণং সাধুকং মনসি কৰোহীতি অত্থো. দুক্কৰতৰন্তি ৱস্সঞ্হি ৱসিত্ৱা দিসাপক্কন্তে ভিক্খূ কুহিং ৱসিত্থাতি পুচ্ছন্তি, তেহি জেতৱনে ৱসিম্হাতি ৱুত্তে, ‘‘আৱুসো, ভগৱা ইমস্মিং অন্তোৱস্সে কতৰং জাতকং কথেসি, কতৰং সুত্তন্তং, কতৰং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসী’’তি পুচ্ছিতাৰো হোন্তি. ততো ‘‘ৱিকালভোজনসিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি, ভদ্দালি, নাম নং একো থেৰো পটিবাহী’’তি ৱক্খন্তি. তং সুত্ৱা ভিক্খূ – ‘‘ভগৱতোপি নাম সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তস্স পটিবাহিতং অযুত্তং অকাৰণ’’ন্তি ৱদন্তি. এৱং তে অযং দোসো মহাজনন্তৰে পাকটো হুত্ৱা দুপ্পটিকাৰতং আপজ্জিস্সতীতি মঞ্ঞমানা এৱমাহংসু. অপিচ অঞ্ঞেপি ভিক্খূ পৱাৰেত্ৱা সত্থু সন্তিকং আগমিস্সন্তি. অথ ত্ৱং ‘‘এথাৱুসো, মম সত্থাৰং খমাপেন্তস্স সহাযা হোথা’’তি সঙ্ঘং সন্নিপাতেস্সসি. তত্থ আগন্তুকা পুচ্ছিস্সন্তি, ‘‘আৱুসো, কিং ইমিনাপি ভিক্খুনা কত’’ন্তি. ততো এতমত্থং সুত্ৱা ‘‘ভাৰিযং কতং ভিক্খুনা, দসবলং নাম পটিবাহিস্সতীতি অযুত্তমেত’’ন্তি ৱক্খন্তি. এৱম্পি তে অযং অপৰাধো মহাজনন্তৰে পাকটো হুত্ৱা দুপ্পটিকাৰতং আপজ্জিস্সতীতি মঞ্ঞমানাপি এৱমাহংসু. অথ ৱা ভগৱা পৱাৰেত্ৱা চাৰিকং পক্কমিস্সতি, অথ ত্ৱং গতগতট্ঠানে ভগৱতো খমাপনত্থায সঙ্ঘং সন্নিপাতেস্সসি. তত্ৰ দিসাৱাসিনো ভিক্খূ পুচ্ছিস্সন্তি, ‘‘আৱুসো, কিং ইমিনা ভিক্খুনা কত’’ন্তি…পে… দুপ্পটিকাৰতং আপজ্জিস্সতীতি মঞ্ঞমানাপি এৱমাহংসু.
এতদৱোচাতি অপ্পতিৰূপং মযা কতং, ভগৱা পন মহন্তেপি অগুণে অলগ্গিত্ৱা ময্হং অচ্চযং পটিগ্গণ্হিস্সতীতি মঞ্ঞমানো এতং ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে,’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ অচ্চযোতি অপৰাধো. মং অচ্চগমাতি মং অতিক্কম্ম অভিভৱিত্ৱা পৱত্তো. পটিগ্গণ্হাতূতি খমতু. আযতিং সংৱৰাযাতি অনাগতে সংৱৰণত্থায, পুন এৱৰূপস্স অপৰাধস্স দোসস্স খলিতস্স অকৰণত্থায. তগ্ঘাতি একংসেন. সমযোপি খো তে, ভদ্দালীতি, ভদ্দালি, তযা পটিৱিজ্ঝিতব্বযুত্তকং একং কাৰণং অত্থি, তম্পি তে ন পটিৱিদ্ধং ন সল্লক্খিতন্তি দস্সেতি.
১৩৬. উভতোভাগৱিমুত্তোতিআদীসু ধম্মানুসাৰী, সদ্ধানুসাৰীতি দ্ৱে একচিত্তক্খণিকা মগ্গসমঙ্গিপুগ্গলা. এতে পন সত্তপি অৰিযপুগ্গলে ভগৱতাপি এৱং আণাপেতুং ন যুত্তং, ভগৱতা আণত্তে তেসম্পি এৱং কাতুং ন যুত্তং. অট্ঠানপৰিকপ্পৱসেন পন অৰিযপুগ্গলানং সুৱচভাৱদস্সনত্থং ভদ্দালিত্থেৰস্স চ দুব্বচভাৱদস্সনত্থমেতং ৱুত্তং.
অপি নু ত্ৱং তস্মিং সমযে উভতোভাগৱিমুত্তোতি দেসনং কস্মা আৰভি? ভদ্দালিস্স নিগ্গহণত্থং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ভদ্দালি, ইমে সত্ত অৰিযপুগ্গলা লোকে দক্খিণেয্যা মম সাসনে সামিনো, মযি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তে পটিবাহিতব্বযুত্তে কাৰণে সতি এতেসং পটিবাহিতুং যুত্তং. ত্ৱং পন মম সাসনতো বাহিৰকো, মযি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তে তুয্হং পটিবাহিতুং ন যুত্তন্তি.
ৰিত্তো তুচ্ছোতি অন্তো অৰিযগুণানং অভাৱেন ৰিত্তকো তুচ্ছকো, ইস্সৰৱচনে কিঞ্চি ন হোতি. যথাধম্মং পটিকৰোসীতি যথা ধম্মো ঠিতো, তথেৱ কৰোসি, খমাপেসীতি ৱুত্তং হোতি. তং তে মযং পটিগ্গণ্হামাতি তং তৱ অপৰাধং মযং খমাম. ৱুড্ঢি হেসা, ভদ্দালি, অৰিযস্স ৱিনযেতি এসা, ভদ্দালি, অৰিযস্স ৱিনযে বুদ্ধস্স ভগৱতো সাসনে ৱুড্ঢি নাম. কতমা? অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰিত্ৱা আযতিং সংৱৰাপজ্জনা. দেসনং পন পুগ্গলাধিট্ঠানং কৰোন্তো ‘‘যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, আযতিং সংৱৰং আপজ্জতী’’তি আহ.
১৩৭. সত্থাপি উপৱদতীতি ‘‘অসুকৱিহাৰৱাসী অসুকস্স থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকো অসুকস্স অন্তেৱাসিকো ইত্থন্নামো নাম ভিক্খু লোকুত্তৰধম্মং নিব্বত্তেতুং অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো’’তি সুত্ৱা – ‘‘কিং তস্স অৰঞ্ঞৱাসেন, যো ময্হং পন সাসনে সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী’’তি এৱং উপৱদতি, সেসপদেসুপি এসেৱ নযো, অপিচেত্থ দেৱতা ন কেৱলং উপৱদন্তি, ভেৰৱাৰম্মণং দস্সেত্ৱা পলাযনাকাৰম্পি কৰোন্তি. অত্তনাপি অত্তানন্তি সীলং আৱজ্জন্তস্স সংকিলিট্ঠট্ঠানং পাকটং হোতি, চিত্তং ৱিধাৱতি, ন কম্মট্ঠানং অল্লীযতি. সো ‘‘কিং মাদিসস্স অৰঞ্ঞৱাসেনা’’তি ৱিপ্পটিসাৰী উট্ঠায পক্কমতি. অত্তাপি অত্তানং উপৱদিতোতি অত্তনাপি অত্তা উপৱদিতো, অযমেৱ ৱা পাঠো. সুক্কপক্খো ৱুত্তপচ্চনীকনযেন ৱেদিতব্বো. সো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহীতিআদি এৱং সচ্ছিকৰোতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং.
১৪০. পসয্হ পসয্হ কাৰণং কৰোন্তীতি অপ্পমত্তকেপি দোসে নিগ্গহেত্ৱা পুনপ্পুনং কাৰেন্তি. নো তথাতি মহন্তেপি অপৰাধে যথা ইতৰং, এৱং পসয্হ ন কাৰেন্তি. সো কিৰ, ‘‘আৱুসো, ভদ্দালি, মা চিন্তযিত্থ, এৱৰূপং নাম হোতি, এহি সত্থাৰং খমাপেহী’’তি ভিক্খুসঙ্ঘতোপি, কঞ্চি ভিক্খুং পেসেত্ৱা অত্তনো সন্তিকং পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘ভদ্দালি, মা চিন্তযিত্থ, এৱৰূপং নাম হোতী’’তি এৱং সত্থুসন্তিকাপি অনুগ্গহং পচ্চাসীসতি. ততো ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘেনাপি ন সমস্সাসিতো, সত্থাৰাপী’’তি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ.
অথ ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘোপি সত্থাপি ওৱদিতব্বযুত্তমেৱ ওৱদতি, ন ইতৰন্তি দস্সেতুং ইধ, ভদ্দালি, একচ্চোতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞেনাঞ্ঞন্তিআদীনি অনুমানসুত্তে ৱিত্থাৰিতানি. ন সম্মা ৱত্ততীতি সম্মা ৱত্তম্পি ন ৱত্ততি. ন লোমং পাতেতীতি অনুলোমৱত্তে ন ৱত্ততি, ৱিলোমমেৱ গণ্হাতি. ন নিত্থাৰং ৱত্ততীতি নিত্থাৰণকৱত্তম্হি ন ৱত্ততি, আপত্তিৱুট্ঠানত্থং তুৰিততুৰিতো ছন্দজাতো ন হোতি. তত্ৰাতি তস্মিং তস্স দুব্বচকৰণে. অভিণ্হাপত্তিকোতি নিৰন্তৰাপত্তিকো. আপত্তিবহুলোতি সাপত্তিককালোৱস্স বহু, সুদ্ধো নিৰাপত্তিককালো অপ্পোতি অত্থো. ন খিপ্পমেৱ ৱূপসম্মতীতি খিপ্পং ন ৱূপসম্মতি, দীঘসুত্তং হোতি. ৱিনযধৰা পাদধোৱনকালে আগতং ‘‘গচ্ছাৱুসো, ৱত্তৱেলা’’তি ৱদন্তি. পুন কালং মঞ্ঞিত্ৱা আগতং ‘‘গচ্ছাৱুসো, তুয্হং ৱিহাৰৱেলা, গচ্ছাৱুসো, সামণেৰাদীনং উদ্দেসদানৱেলা, অম্হাকং ন্হানৱেলা, থেৰূপট্ঠানৱেলা, মুখধোৱনৱেলা’’তিআদীনি ৱত্ৱা দিৱসভাগেপি ৰত্তিভাগেপি আগতং উয্যোজেন্তিযেৱ. ‘‘কায ৱেলায, ভন্তে, ওকাসো ভৱিস্সতী’’তি ৱুত্তেপি ‘‘গচ্ছাৱুসো, ত্ৱং ইমমেৱ ঠানং জানাসি, অসুকো নাম ৱিনযধৰত্থেৰো সিনেহপানং পিৱতি, অসুকো ৱিৰেচনং কাৰেতি, কস্মা তুৰিতোসী’’তিআদীনি ৱত্ৱা দীঘসুত্তমেৱ কৰোন্তি.
১৪১. খিপ্পমেৱ ৱূপসম্মতীতি লহুং ৱূপসম্মতি, ন দীঘসুত্তং হোতি. উস্সুক্কাপন্না ভিক্খূ – ‘‘আৱুসো, অযং সুব্বচো ভিক্খু, জনপদৱাসিনো নাম গামন্তসেনাসনে ৱসনট্ঠাননিসজ্জনাদীনি ন ফাসুকানি হোন্তি, ভিক্খাচাৰোপি দুক্খো হোতি, সীঘমস্স অধিকৰণং ৱূপসমেমা’’তি সন্নিপতিত্ৱা আপত্তিতো ৱুট্ঠাপেত্ৱা সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাপেন্তি.
১৪২. অধিচ্চাপত্তিকোতি কদাচি কদাচি আপত্তিং আপজ্জতি. সো কিঞ্চাপি লজ্জী হোতি পকতত্তো, দুব্বচত্তা পনস্স ভিক্খূ তথেৱ পটিপজ্জন্তি.
১৪৪. সদ্ধামত্তকেন ৱহতি পেমমত্তকেনাতি আচৰিযুপজ্ঝাযেসু অপ্পমত্তিকায গেহস্সিতসদ্ধায অপ্পমত্তকেন গেহস্সিতপেমেন যাপেতি. পটিসন্ধিগ্গহণসদিসা হি অযং পব্বজ্জা নাম, নৱপব্বজিতো পব্বজ্জায গুণং অজানন্তো আচৰিযুপজ্ঝাযেসু পেমমত্তেন যাপেতি, তস্মা এৱৰূপা সঙ্গণ্হিতব্বা. অপ্পমত্তকম্পি হি সঙ্গহং লভিত্ৱা পব্বজ্জায ঠিতা অভিঞ্ঞাপত্তা মহাসমণা ভৱিস্সন্তি. এত্তকেন কথামগ্গেন ‘‘ওৱদিতব্বযুত্তকং ওৱদন্তি, ন ইতৰ’’ন্তি ইমমেৱ ভগৱতা দস্সিতং.
১৪৫. অঞ্ঞায সণ্ঠহিংসূতি অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু. সত্তেসু হাযমানেসূতি পটিপত্তিযা হাযমানায সত্তা হাযন্তি নাম. সদ্ধম্মে অন্তৰধাযমানেতি পটিপত্তিসদ্ধম্মে অন্তৰধাযমানে. পটিপত্তিসদ্ধম্মোপি হি পটিপত্তিপূৰকেসু সত্তেসু অসতি অন্তৰধাযতি নাম. আসৱট্ঠানীযাতি আসৱা তিট্ঠন্তি এতেসূতি আসৱট্ঠানীযা. যেসু দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকা পৰূপৱাদৱিপ্পটিসাৰৱধবন্ধনাদযো চেৱ অপাযদুক্খৱিসেসভূতা চ আসৱা তিট্ঠন্তিযেৱ. যস্মা নেসং তে কাৰণং হোন্তীতি অত্থো. তে আসৱট্ঠানীযা ৱীতিক্কমধম্মা যাৱ ন সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, ন তাৱ সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতীতি অযমেত্থ যোজনা.
এৱং অকালং দস্সেত্ৱা পুন কালং দস্সেতুং যতো চ খো, ভদ্দালীতিআদিমাহ. তত্থ যতোতি যদা, যস্মিং কালেতি ৱুত্তং হোতি. সেসং ৱুত্তানুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযং ৱা এত্থ সঙ্খেপত্থো – যস্মিং কালে আসৱট্ঠানীযা ধম্মাতি সঙ্খং গতা ৱীতিক্কমদোসা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, তদা সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি. কস্মা? তেসংযেৱ আসৱট্ঠানীযধম্মসঙ্খাতানং ৱীতিক্কমদোসানং পটিঘাতায.
এৱং আসৱট্ঠানীযানং ধম্মানং অনুপ্পত্তিং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা অকালং, উপ্পত্তিঞ্চ কালন্তি ৱত্ৱা ইদানি তেসং ধম্মানং অনুপ্পত্তিকালঞ্চ উপ্পত্তিকালঞ্চ দস্সেতুং ‘‘ন তাৱ, ভদ্দালি, ইধেকচ্চে’’তিআদিমাহ. তত্থ মহত্তন্তি মহন্তভাৱং. সঙ্ঘো হি যাৱ ন থেৰনৱমজ্ঝিমানং ৱসেন মহত্তং পত্তো হোতি, তাৱ সেনাসনানি পহোন্তি, সাসনে একচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি. মহত্তং পত্তে পন তে উপ্পজ্জন্তি, অথ সত্থা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি. তত্থ মহত্তং পত্তে সঙ্ঘে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানি –
‘‘যো পন ভিক্খু অনুপসম্পন্নেন উত্তৰিদ্ৱিৰত্ততিৰত্তং সহসেয্যং কপ্পেয্য পাচিত্তিযং (পাচি. ৫১). যা পন ভিক্খুনী অনুৱস্সং ৱুট্ঠাপেয্য পাচিত্তিযং (পাচি. ১১৭১). যা পন ভিক্খুনী একৱস্সং দ্ৱে ৱুট্ঠাপেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ১১৭৫).
ইমিনা নযেন ৱেদিতব্বানি.
লাভগ্গন্তি লাভস্স অগ্গং. সঙ্ঘো হি যাৱ ন লাভগ্গপত্তো হোতি, ন তাৱ লাভং পটিচ্চ আসৱট্ঠানীযা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. পত্তে পন উপ্পজ্জন্তি, অথ সত্থা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি –
‘‘যো পন ভিক্খু অচেলকস্স ৱা পৰিব্বাজকস্স ৱা পৰিব্বাজিকায ৱা সহত্থা খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা দদেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৭০).
ইদঞ্হি লাভগ্গপত্তে সঙ্ঘে সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং.
যসগ্গন্তি যসস্স অগ্গং. সঙ্ঘো হি যাৱ ন যসগ্গপত্তো হোতি, ন তাৱ যসং পটিচ্চ আসৱট্ঠানীযা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. পত্তে পন উপ্পজ্জন্তি, অথ সত্থা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি ‘‘সুৰামেৰযপানে পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৩২৭). ইদঞ্হি যসগ্গপত্তে সঙ্ঘে সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং.
বাহুসচ্চন্তি বহুস্সুতভাৱং. সঙ্ঘো হি যাৱ ন বাহুসচ্চপত্তো হোতি, ন তাৱ আসৱট্ঠানীযা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. বাহুসচ্চপত্তে পন যস্মা একং নিকাযং দ্ৱে নিকাযে পঞ্চপি নিকাযে উগ্গহেত্ৱা অযোনিসো উম্মুজ্জমানা পুগ্গলা ৰসেন ৰসং সংসন্দেত্ৱা উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থু সাসনং দীপেন্তি, অথ সত্থা – ‘‘যো পন ভিক্খু এৱং ৱদেয্য তথাহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি (পাচি. ৪১৮)…পে… সমণুদ্দেসোপি চে এৱং ৱদেয্যা’’তিআদিনা (পাচি. ৪২৯) নযেন সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি.
ৰত্তঞ্ঞুতং পত্তোতি এত্থ ৰত্তিযো জানন্তীতি ৰত্তঞ্ঞূ. অত্তনো পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায বহূ ৰত্তিযো জানন্তি, চিৰপব্বজিতাতি ৱুত্তং হোতি. ৰত্তঞ্ঞূনং ভাৱং ৰত্তঞ্ঞুতং. তত্ৰ ৰত্তঞ্ঞুতং পত্তে সঙ্ঘে উপসেনং ৱঙ্গন্তপুত্তং আৰব্ভ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সো হাযস্মা ঊনদসৱস্সে ভিক্খূ উপসম্পাদেন্তে দিস্ৱা একৱস্সো সদ্ধিৱিহাৰিকং উপসম্পাদেসি. অথ ভগৱা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, ঊনদসৱস্সেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ৭৫). এৱং পঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে পুন ভিক্খূ ‘‘দসৱস্সম্হা দসৱস্সম্হা’’তি বালা অব্যত্তা উপসম্পাদেন্তি. অথ ভগৱা অপৰম্পি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, বালেন অব্যত্তেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন দসৱস্সেন ৱা অতিৰেকদসৱস্সেন ৱা উপসম্পাদেতু’’ন্তি. ইতি ৰত্তঞ্ঞুতং পত্তকালে দ্ৱে সিক্খাপদানি পঞ্ঞত্তানি.
১৪৬. আজানীযসুসূপমং ধম্মপৰিযাযং দেসেসিন্তি তৰুণাজানীযউপমং কত্ৱা ধম্মং দেসযিং. তত্ৰাতি তস্মিং অসৰণে. ন খো, ভদ্দালি, এসেৱ হেতূতি ন এস সিক্খায অপৰিপূৰকাৰীভাৱোযেৱ একো হেতু.
১৪৭. মুখাধানে কাৰণং কাৰেতীতি খলীনবন্ধাদীহি মুখট্ঠপনে সাধুকং গীৱং পগ্গণ্হাপেতুং কাৰণং কাৰেতি. ৱিসূকাযিতানীতিআদীহি ৱিসেৱনাচাৰং কথেসি. সব্বানেৱ হেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. তস্মিং ঠানেতি তস্মিং ৱিসেৱনাচাৰে. পৰিনিব্বাযতীতি নিব্বিসেৱনো হোতি, তং ৱিসেৱনং জহতীতি অত্থো. যুগাধানেতি যুগট্ঠপনে যুগস্স সাধুকং গহণত্থং.
অনুক্কমেতি চত্তাৰোপি পাদে একপ্পহাৰেনেৱ উক্খিপনে চ নিক্খিপনে চ. পৰসেনায হি আৱাটে ঠত্ৱা অসিং গহেত্ৱা আগচ্ছন্তস্স অস্সস্স পাদে ছিন্দন্তি. তস্মিং সমযে এস একপ্পহাৰেনেৱ চত্তাৰোপি পাদে উক্খিপিস্সতীতি ৰজ্জুবন্ধনৱিধানেন এতং কাৰণং কৰোন্তি. মণ্ডলেতি যথা অস্সে নিসিন্নোযেৱ ভূমিযং পতিতং আৱুধং গহেতুং সক্কোতি, এৱং কৰণত্থং মণ্ডলে কাৰণং কাৰেতি. খুৰকাসেতি অগ্গগ্গখুৰেহি পথৱীকমনে. ৰত্তিং ওক্কন্তকৰণস্মিঞ্হি যথা পদসদ্দো ন সুয্যতি, তদত্থং একস্মিং ঠানে সঞ্ঞং দত্ৱা অগ্গগ্গখুৰেহিযেৱ গমনং সিক্খাপেন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. জৱেতি সীঘৱাহনে. ‘‘ধাৱে’’তিপি পাঠো. অত্তনো পৰাজযে সতি পলাযনত্থং, পৰং পলাযন্তং অনুবন্ধিত্ৱা গহণত্থঞ্চ এতং কাৰণং কাৰেতি. দৱত্তেতি দৱত্তায, যুদ্ধকালস্মিঞ্হি হত্থীসু ৱা কোঞ্চনাদং কৰোন্তেসু অস্সেসু ৱা হসন্তেসু ৰথেসু ৱা নিঘোসন্তেসু যোধেসু ৱা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তেসু তস্স ৰৱস্স অভাযিত্ৱা পৰসেনপৱেসনত্থং অযং কাৰণা কৰীযতি.
ৰাজগুণেতি ৰঞ্ঞা জানিতব্বগুণে. কূটকণ্ণৰঞ্ঞো কিৰ গুড়ৱণ্ণো নাম অস্সো অহোসি. ৰাজা পাচীনদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা চেতিযপব্বতং গমিস্সামীতি কলম্বনদীতীৰং সম্পত্তো. অস্সো তীৰে ঠত্ৱা উদকং ওতৰিতুং ন ইচ্ছতি, ৰাজা অস্সাচৰিযং আমন্তেত্ৱা – ‘‘অহো তযা অস্সো সিক্খাপিতো উদকং ওতৰিতুং ন ইচ্ছতী’’তি আহ. আচৰিযো – ‘‘সুসিক্খাপিতো দেৱ অস্সো, এৱমস্স হি চিত্তং ‘সচাহং উদকং ওতৰিস্সামি, ৱালং তেমিস্সতি, ৱালে তিন্তে ৰঞ্ঞো অঙ্গে উদকং পাতেয্যা’তি এৱং তুম্হাকং সৰীৰে উদকপাতনভযেন ন ওতৰতি, ৱালং গণ্হাপেথা’’তি আহ. ৰাজা তথা কাৰেসি. অস্সো ৱেগেন ওতৰিত্ৱা পাৰং গতো. এতদত্থং অযং কাৰণা কৰীযতি. ৰাজৱংসেতি অস্সৰাজৱংসে. ৱংসো চেসো অস্সৰাজানং, তথাৰূপেন পহাৰেন ছিন্নভিন্নসৰীৰাপি অস্সাৰোহং পৰসেনায অপাতেত্ৱা বহি নীহৰন্তিযেৱ. এতদত্থং কাৰণং কাৰেতীতি অত্থো.
উত্তমে জৱেতি জৱসম্পত্তিযং, যথা উত্তমজৱো হোতি, এৱং কাৰণং কাৰেতীতি অত্থো. উত্তমে হযেতি উত্তমহযভাৱে, যথা উত্তমহযো হোতি, এৱং কাৰণং কাৰেতীতি অত্থো. তত্থ পকতিযা উত্তমহযোৱ উত্তমহযকাৰণং অৰহতি, ন অঞ্ঞো. উত্তমহযকাৰণায এৱ চ হযো উত্তমজৱং পটিপজ্জতি, ন অঞ্ঞোতি.
তত্ৰিদং ৱত্থু – একো কিৰ ৰাজা একং সিন্ধৱপোতকং লভিত্ৱা সিন্ধৱভাৱং অজানিত্ৱাৱ ইমং সিক্খাপেহীতি আচৰিযস্স অদাসি. আচৰিযোপি তস্স সিন্ধৱভাৱং অজানন্তো তং মাসখাদকঘোটকানং কাৰণাসু উপনেতি. সো অত্তনো অননুচ্ছৱিকত্তা কাৰণং ন পটিপজ্জতি. সো তং দমেতুং অসক্কোন্তো ‘‘কূটস্সো অযং মহাৰাজা’’তি ৱিস্সজ্জাপেসি.
অথেকদিৱসং একো অস্সাচৰিযপুব্বকো দহৰো উপজ্ঝাযস্স ভণ্ডকং গহেত্ৱা গচ্ছন্তো তং পৰিখাপিট্ঠে চৰন্তং দিস্ৱা – ‘‘অনগ্ঘো, ভন্তে, সিন্ধৱপোতকো’’তি উপজ্ঝাযস্স কথেসি. সচে ৰাজা জানেয্য, মঙ্গলস্সং নং কৰেয্যাতি. থেৰো আহ – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো, তাত, ৰাজা অপ্পেৱ নাম বুদ্ধসাসনে পসীদেয্য ৰঞ্ঞো কথেহী’’তি. সো গন্ত্ৱা, – ‘‘মহাৰাজ, অনগ্ঘো সিন্ধৱপোতকো অত্থী’’তি কথেসি. তযা দিট্ঠো, তাতাতি? আম, মহাৰাজাতি. কিং লদ্ধুং ৱট্টতীতি? তুম্হাকং ভুঞ্জনকসুৱণ্ণথালে তুম্হাকং ভুঞ্জনকভত্তং তুম্হাকং পিৱনকৰসো তুম্হাকং গন্ধা তুম্হাকং মালাতি. ৰাজা সব্বং দাপেসি. দহৰো গাহাপেত্ৱা অগমাসি.
অস্সো গন্ধং ঘাযিত্ৱাৱ ‘‘ময্হং গুণজাননকআচৰিযো অত্থি মঞ্ঞে’’তি সীসং উক্খিপিত্ৱা ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. দহৰো গন্ত্ৱা ‘‘ভত্তং ভুঞ্জা’’তি অচ্ছৰং পহৰি. অস্সো আগন্ত্ৱা সুৱণ্ণথালে ভত্তং ভুঞ্জি, ৰসং পিৱি. অথ নং গন্ধেহি ৱিলিম্পিত্ৱা ৰাজপিড়ন্ধনং পিড়ন্ধিত্ৱা ‘‘পুৰতো পুৰতো গচ্ছা’’তি অচ্ছৰং পহৰি. সো দহৰস্স পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা মঙ্গলস্সট্ঠানে অট্ঠাসি. দহৰো – ‘‘অযং তে, মহাৰাজ, অনগ্ঘো সিন্ধৱপোতকো, ইমিনাৱ নং নিযামেন কতিপাহং পটিজগ্গাপেহী’’তি ৱত্ৱা নিক্খমি.
অথ কতিপাহস্স অচ্চযেন আগন্ত্ৱা অস্সস্স আনুভাৱং পস্সিস্সসি, মহাৰাজাতি. সাধু আচৰিয কুহিং ঠত্ৱা পস্সামাতি? উয্যানং গচ্ছ, মহাৰাজাতি. ৰাজা অস্সং গাহাপেত্ৱা অগমাসি. দহৰো অচ্ছৰং পহৰিত্ৱা ‘‘এতং ৰুক্খং অনুপৰিযাহী’’তি অস্সস্স সঞ্ঞং অদাসি. অস্সো পক্খন্দিত্ৱা ৰুক্খং অনুপৰিগন্ত্ৱা আগতো. ৰাজা নেৱ গচ্ছন্তং ন আগচ্ছন্তং অদ্দস. দিট্ঠো তে, মহাৰাজাতি? ন দিট্ঠো, তাতাতি. ৱলঞ্জকদণ্ডং এতং ৰুক্খং নিস্সায ঠপেথাতি ৱত্ৱা অচ্ছৰং পহৰি ‘‘ৱলঞ্জকদণ্ডং গহেত্ৱা এহী’’তি. অস্সো পক্খন্দিত্ৱা মুখেন গহেত্ৱা আগতো. দিট্ঠং, মহাৰাজাতি. দিট্ঠং, তাতাতি.
পুন অচ্ছৰং পহৰি ‘‘উয্যানস্স পাকাৰমত্থকেন চৰিত্ৱা এহী’’তি. অস্সো তথা অকাসি. দিট্ঠো, মহাৰাজাতি. ন দিট্ঠো, তাতাতি. ৰত্তকম্বলং আহৰাপেত্ৱা অস্সস্স পাদে বন্ধাপেত্ৱা তথেৱ সঞ্ঞং অদাসি. অস্সো উল্লঙ্ঘিত্ৱা পাকাৰমত্থকেন অনুপৰিযাযি. বলৱতা পুৰিসেন আৱিঞ্ছনঅলাতগ্গিসিখা ৱিয উয্যানপাকাৰমত্থকে পঞ্ঞাযিত্থ. অস্সো গন্ত্ৱা সমীপে ঠিতো. দিট্ঠং, মহাৰাজাতি. দিট্ঠং, তাতাতি. মঙ্গলপোক্খৰণিপাকাৰমত্থকে অনুপৰিযাহীতি সঞ্ঞং অদাসি.
পুন ‘‘পোক্খৰণিং ওতৰিত্ৱা পদুমপত্তেসু চাৰিকং চৰাহী’’তি সঞ্ঞং অদাসি. পোক্খৰণিং ওতৰিত্ৱা সব্বপদুমপত্তে চৰিত্ৱা অগমাসি, একং পত্তম্পি অনক্কন্তং ৱা ফালিতং ৱা ছিন্দিতং ৱা খণ্ডিতং ৱা নাহোসি. দিট্ঠং, মহাৰাজাতি. দিট্ঠং, তাতাতি. অচ্ছৰং পহৰিত্ৱা তং হত্থতলং উপনামেসি. ধাতূপত্থদ্ধো লঙ্ঘিত্ৱা হত্থতলে অট্ঠাসি. দিট্ঠং, মহাৰাজাতি? দিট্ঠং, তাতাতি. এৱং উত্তমহযো এৱ উত্তমকাৰণায উত্তমজৱং পটিপজ্জতি.
উত্তমে সাখল্যেতি মুদুৱাচায. মুদুৱাচায হি, ‘‘তাত, ত্ৱং মা চিন্তযি, ৰঞ্ঞো মঙ্গলস্সো ভৱিস্সসি, ৰাজভোজনাদীনি লভিস্সসী’’তি উত্তমহযকাৰণং কাৰেতব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘উত্তমে সাখল্যে’’তি. ৰাজভোগ্গোতি ৰঞ্ঞো উপভোগো. ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতীতি যত্থ কত্থচি গচ্ছন্তেন হত্থং ৱিয পাদং ৱিয অনোহাযেৱ গন্তব্বং হোতি. তস্মা অঙ্গন্তি সঙ্খং গচ্ছতি, চতূসু ৱা সেনঙ্গেসু একং অঙ্গং হোতি.
অসেখায সম্মাদিট্ঠিযাতি অৰহত্তফলসম্মাদিট্ঠিযা. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি তংসম্পযুত্তাৱ. সম্মাঞাণং পুব্বে ৱুত্তসম্মাদিট্ঠিযেৱ. ঠপেত্ৱা পন অট্ঠ ফলঙ্গানি সেসা ধম্মা ৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. অযং পন দেসনা উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলস্স ৱসেন অৰহত্তনিকূটং গহেত্ৱা নিট্ঠাপিতাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ভদ্দালিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. লটুকিকোপমসুত্তৱণ্ণনা
১৪৮. এৱং মে সুতন্তি লটুকিকোপমসুত্তং. তত্থ যেন সো ৱনসণ্ডোতি অযম্পি মহাউদাযিত্থেৰো ভগৱতা সদ্ধিংযেৱ পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা সদ্ধিং পটিক্কমি. তস্মা যেন সো ভগৱতা উপসঙ্কমন্তো ৱনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমীতি ৱেদিতব্বো. অপহত্তাতি অপহাৰকো. উপহত্তাতি উপহাৰকো. পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতো.
১৪৯. যং ভগৱাতি যস্মিং সমযে ভগৱা. ইঙ্ঘাতি আণত্তিযং নিপাতো. অঞ্ঞথত্তন্তি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং. তঞ্চ খো ন ভগৱন্তং পটিচ্চ, এৱৰূপং পন পণীতভোজনং অলভন্তা কথং যাপেস্সামাতি এৱং পণীতভোজনং পটিচ্চ অহোসীতি ৱেদিতব্বং. ভূতপুব্বন্তি ইমিনা ৰত্তিভোজনস্স পণীতভাৱং দস্সেতি. সূপেয্যন্তি সূপেন উপনেতব্বং মচ্ছমংসকড়ীৰাদি. সমগ্গা ভুঞ্জিস্সামাতি একতো ভুঞ্জিস্সাম. সঙ্খতিযোতি অভিসঙ্খাৰিকখাদনীযানি. সব্বা তা ৰত্তিন্তি সব্বা তা সঙ্খতিযো ৰত্তিংযেৱ হোন্তি, দিৱা পন অপ্পা পৰিত্তা থোকিকা হোন্তীতি. মনুস্সা হি দিৱা যাগুকঞ্জিযাদীহি যাপেত্ৱাপি ৰত্তিং যথাসত্তি যথাপণীতমেৱ ভুঞ্জন্তি.
পুন ভূতপুব্বন্তি ইমিনা ৰত্তি ৱিকালভোজনে আদীনৱং দস্সেতি. তত্থ অন্ধকাৰতিমিসাযন্তি বহলন্ধকাৰে. মাণৱেহীতি চোৰেহি. কতকম্মেহীতি কতচোৰকম্মেহি. চোৰা কিৰ কতকম্মা যং নেসং দেৱতং আযাচিত্ৱা কম্মং নিপ্ফন্নং, তস্স উপহাৰত্থায মনুস্সে মাৰেত্ৱা গললোহিতাদীনি গণ্হন্তি. তে অঞ্ঞেসু মনুস্সেসু মাৰিযমানেসু কোলাহলা উপ্পজ্জিস্সন্তি, পব্বজিতং পৰিযেসন্তো নাম নত্থীতি মঞ্ঞমানা ভিক্খূ গহেত্ৱা মাৰেন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. অকতকম্মেহীতি অটৱিতো গামং আগমনকালে কম্মনিপ্ফন্নত্থং পুৰেতৰং বলিকম্মং কাতুকামেহি. অসদ্ধম্মেন নিমন্তেতীতি ‘‘এহি ভিক্খু অজ্জেকৰত্তিং ইধেৱ ভুঞ্জিত্ৱা ইধ ৱসিত্ৱা সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা স্ৱে গমিস্সসী’’তি মেথুনধম্মেন নিমন্তেতি.
পুন ভূতপুব্বন্তি ইমিনা অত্তনা দিট্ঠকাৰণং কথেতি. ৱিজ্জন্তৰিকাযাতি ৱিজ্জুৱিজ্জোতনক্খণে. ৱিস্সৰমকাসীতি মহাসদ্দমকাসি. অভুম্মেতি ভূ’তি ৱড্ঢি, অভূ’তি অৱড্ঢি, ৱিনাসো ময্হন্তি অত্থো. পিসাচো ৱত মন্তি পিসাচো মং খাদিতুং আগতো ৱত. আতুমাৰী মাতুমাৰীতি এত্থ আতূতি পিতা, মাতূতি মাতা. ইদং ৱুত্তং হোতি – যস্স পিতা ৱা মাতা ৱা অত্থি, তং মাতাপিতৰো অম্হাকং পুত্তকোতি যথা তথা ৱা উপ্পাদেত্ৱা যংকিঞ্চি খাদনীযভোজনীযং দত্ৱা একস্মিং ঠানে সযাপেন্তি. সো এৱং ৰত্তিং পিণ্ডায ন চৰতি. তুয্হং পন মাতাপিতৰো মতা মঞ্ঞে, তেন এৱং চৰসীতি.
১৫০. এৱমেৱাতি এৱমেৱ কিঞ্চি আনিসংসং অপস্সন্তা নিক্কাৰণেনেৱ. এৱমাহংসূতি গৰহন্তো আহ. তত্থ আহংসূতি ৱদন্তি. কিং পনিমস্সাতি ইমস্স অপ্পমত্তকস্স হেতু কিং ৱত্তব্বং নাম, ননু অপস্সন্তেন ৱিয অসুণন্তেন ৱিয ভৱিতব্বন্তি. ওৰমত্তকস্সাতি পৰিত্তমত্তকস্স. অধিসল্লিখতেৱাযন্তি অযং সমণো নৱনীতং পিসন্তো ৱিয পদুমনাড়সুত্তং ককচেন ওক্কন্তন্তো ৱিয অতিসল্লেখতি, অতিৱাযামং কৰোতি. সিক্খাকামাতি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো ৱিয সিক্খাকামা, তেসু চ অপ্পচ্চযং উপট্ঠপেন্তি. তেসঞ্হি এৱং হোতি ‘‘সচে এতে ‘অপ্পমত্তকমেতং, হৰথ ভগৱা’তি ৱদেয্যুং, কিং সত্থা ন হৰেয্য. এৱং পন অৱত্ৱা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্না ‘এৱং ভগৱা, সাধু ভগৱা, পঞ্ঞপেথ ভগৱা’তি অতিৰেকতৰং উস্সাহং পটিলভন্তী’’তি. তস্মা তেসু অপ্পচ্চযং উপট্ঠপেন্তি.
তেসন্তি তেসং একচ্চানং মোঘপুৰিসানং. তন্তি তং অপ্পমত্তকং পহাতব্বং. থূলো কলিঙ্গৰোতি গলে বদ্ধং মহাকট্ঠং ৱিয হোতি. লটুকিকা সকুণিকাতি চাতকসকুণিকা. সা কিৰ ৰৱসতং ৰৱিত্ৱা নচ্চসতং নচ্চিত্ৱা সকিং গোচৰং গণ্হাতি. আকাসতো ভূমিযং পতিট্ঠিতং পন নং দিস্ৱা ৱচ্ছপালকাদযো কীড়নত্থং পূতিলতায বন্ধন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. আগমেতীতি উপেতি. তঞ্হি তস্সাতি তং পূতিলতাবন্ধনং তস্সা অপ্পসৰীৰতায চেৱ অপ্পথামতায চ বলৱবন্ধনং নাম, মহন্তং নাড়িকেৰৰজ্জু ৱিয দুচ্ছিজ্জং হোতি. তেসন্তি তেসং মোঘপুৰিসানং সদ্ধামন্দতায চ পঞ্ঞামন্দতায চ বলৱং বন্ধনং নাম, দুক্কটৱত্থুমত্তকম্পি মহন্তং পাৰাজিকৱত্থু ৱিয দুপ্পজহং হোতি.
১৫১. সুক্কপক্খে পহাতব্বস্সাতি কিং ইমস্স অপ্পমত্তকস্স পহাতব্বস্স হেতু ভগৱতা ৱত্তব্বং অত্থি, যস্স নো ভগৱা পহানমাহ. ননু এৱং ভগৱতো অধিপ্পাযং ঞত্ৱাপি পহাতব্বমেৱাতি অত্থো. অপ্পোস্সুক্কাতি অনুস্সুক্কা. পন্নলোমাতি পতিতলোমা, ন তস্স পহাতব্বভযেন উদ্ধগ্গলোমা. পৰদত্তৱুত্তাতি পৰেহি দিন্নৱুত্তিনো, পৰতো লদ্ধেন যাপেন্তাতি অত্থো. মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰন্তীতি অপচ্চাসীসনপক্খে ঠিতা হুত্ৱা ৱিহৰন্তি. মিগো হি পহাৰং লভিত্ৱা মনুস্সাৱাসং গন্ত্ৱা ভেসজ্জং ৱা ৱণতেলং ৱা লভিস্সামীতি অজ্ঝাসযং অকত্ৱা পহাৰং লভিত্ৱাৱ অগামকং অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা পহটট্ঠানং হেট্ঠা কত্ৱা নিপতিত্ৱা ফাসুভূতকালে উট্ঠায গচ্ছতি. এৱং মিগা অপচ্চাসীসনপক্খে ঠিতা. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰন্তী’’তি. তঞ্হি তস্সাতি তং ৱৰত্তবন্ধনং তস্স হত্থিনাগস্স মহাসৰীৰতায চেৱ মহাথামতায চ দুব্বলবন্ধনং নাম. পূতিলতা ৱিয সুছিজ্জং হোতি. তেসং তন্তি তেসং তং কুলপুত্তানং সদ্ধামহন্ততায চ পঞ্ঞামহন্ততায চ মহন্তং পাৰাজিকৱত্থুপি দুক্কটৱত্থুমত্তকং ৱিয সুপ্পজহং হোতি.
১৫২. দলিদ্দোতি দালিদ্দিযেন সমন্নাগতো. অস্সকোতি নিস্সকো. অনাড়্হিযোতি অনড্ঢো. অগাৰকন্তি খুদ্দকগেহং. ওলুগ্গৱিলুগ্গন্তি যস্স গেহযট্ঠিযো পিট্ঠিৱংসতো মুচ্চিত্ৱা মণ্ডলে লগ্গা, মণ্ডলতো মুচ্চিত্ৱা ভূমিযং লগ্গা. কাকাতিদাযিন্তি যত্থ কিঞ্চিদেৱ ভুঞ্জিস্সামাতি অন্তো নিসিন্নকালে ৱিসুং দ্ৱাৰকিচ্চং নাম নত্থি, ততো ততো কাকা পৱিসিত্ৱা পৰিৱাৰেন্তি. সূৰকাকা হি পলাযনকালে চ যথাসম্মুখট্ঠানেনেৱ নিক্খমিত্ৱা পলাযন্তি. নপৰমৰূপন্তি ন পুঞ্ঞৱন্তানং গেহং ৱিয উত্তমৰূপং. খটোপিকাতি ৱিলীৱমঞ্চকো. ওলুগ্গৱিলুগ্গাতি ওণতুণ্ণতা. ধঞ্ঞসমৱাপকন্তি ধঞ্ঞঞ্চ সমৱাপকঞ্চ. তত্থ ধঞ্ঞং নাম কুদ্ৰূসকো. সমৱাপকন্তি লাবুবীজকুম্ভণ্ডবীজকাদি বীজজাতং. নপৰমৰূপন্তি যথা পুঞ্ঞৱন্তানং গন্ধসালিবীজাদি পৰিসুদ্ধং বীজং, ন এৱৰূপং. জাযিকাতি কপণজাযা. নপৰমৰূপাতি পচ্ছিসীসা লম্বত্থনী মহোদৰা পিসাচা ৱিয বীভচ্ছা. সামঞ্ঞন্তি সমণভাৱো. সো ৱতস্সং, যোহন্তি সো ৱতাহং পুৰিসো নাম অস্সং, যো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা পব্বজেয্যন্তি.
সো ন সক্কুণেয্যাতি সো এৱং চিন্তেত্ৱাপি গেহং গন্ত্ৱা – ‘‘পব্বজ্জা নাম লাভগৰুকা দুক্কৰা দুৰাসদা, সত্তপি অট্ঠপি গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা যথাধোতেনেৱ পত্তেন আগন্তব্বম্পি হোতি, এৱং যাপেতুং অসক্কোন্তস্স মে পুন আগতস্স ৱসনট্ঠানং ইচ্ছিতব্বং, তিণৱল্লিদব্বসম্ভাৰা নাম দুস্সমোধানিযা, কিন্তি কৰোমী’’তি ৱীমংসতি. অথস্স তং অগাৰকং ৱেজযন্তপাসাদো ৱিয উপট্ঠাতি. অথস্স খটোপিকং ওলোকেত্ৱা – ‘‘মযি গতে ইমং ৱিসঙ্খৰিত্ৱা উদ্ধনালাতং কৰিস্সন্তি, পুন অট্টনিপাদৱিলীৱাদীনি লদ্ধব্বানি হোন্তি, কিন্তি কৰিস্সামী’’তি চিন্তেতি. অথস্স সা সিৰিসযনং ৱিয উপট্ঠাতি. ততো ধঞ্ঞকুম্ভিং ওলোকেত্ৱা – ‘‘মযি গতে অযং ঘৰণী ইমং ধঞ্ঞং তেন তেন সদ্ধিং ভুঞ্জিস্সতি. পুন আগতেন জীৱিতৱুত্তি নাম লদ্ধব্বা হোতি, কিন্তি কৰিস্সামী’’তি চিন্তেতি. অথস্স সা অড্ঢতেড়সানি কোট্ঠাগাৰসতানি ৱিয উপট্ঠাতি. ততো মাতুগামং ওলোকেত্ৱা – ‘‘মযি গতে ইমং হত্থিগোপকো ৱা অস্সগোপকো ৱা যো কোচি পলোভেস্সতি, পুন আগতেন ভত্তপাচিকা নাম লদ্ধব্বা হোতি, কিন্তি কৰিস্সামী’’তি চিন্তেতি. অথস্স সা ৰূপিনী দেৱী ৱিয উপট্ঠাতি. ইদং সন্ধায ‘‘সো ন সক্কুণেয্যা’’তিআদি ৱুত্তং.
১৫৩. নিক্খগণানন্তি সুৱণ্ণনিক্খসতানং. চযোতি সন্তানতো কতসন্নিচযো. ধঞ্ঞগণানন্তি ধঞ্ঞসকটসতানং.
১৫৪. চত্তাৰোমে, উদাযি, পুগ্গলাতি ইধ কিং দস্সেতি? হেট্ঠা ‘‘তে তঞ্চেৱ পজহন্তি, তে তঞ্চেৱ নপ্পজহন্তী’’তি পজহনকা চ অপ্পজহনকা চ ৰাসিৱসেন দস্সিতা, ন পাটিযেক্কং ৱিভত্তা. ইদানি যথা নাম দব্বসম্ভাৰত্থং গতো পুৰিসো পটিপাটিযা ৰুক্খে ছিন্দিত্ৱা পুন নিৱত্তিত্ৱা ৱঙ্কঞ্চ পহায কম্মে উপনেতব্বযুত্তকমেৱ গণ্হাতি, এৱমেৱ অপ্পজহনকে ছড্ডেত্ৱা অব্বোহাৰিকে কত্ৱা পজহনকপুগ্গলা চত্তাৰো হোন্তীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি.
উপধিপহানাযাতি খন্ধুপধিকিলেসুপধিঅভিসঙ্খাৰুপধিকামগুণূপধীতি ইমেসং উপধীনং পহানায. উপধিপটিসংযুত্তাতি উপধিঅনুধাৱনকা. সৰসঙ্কপ্পাতি এত্থ সৰন্তি ধাৱন্তীতি সৰা. সঙ্কপ্পেন্তীতি সঙ্কপ্পা. পদদ্ৱযেনপি ৱিতক্কাযেৱ ৱুত্তা. সমুদাচৰন্তীতি অভিভৱন্তি অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা ৱত্তন্তি. সংযুত্তোতি কিলেসেহি সংযুত্তো. ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততাতি ইন্দ্ৰিযনানত্ততা. কদাচি কৰহচীতি বহুকালং ৱীতিৱত্তেত্ৱা. সতিসম্মোসাতি সতিসম্মোসেন. নিপাতোতি অযোকটাহম্হি পতনং. এত্তাৱতা ‘‘নপ্পজহতি, পজহতি, খিপ্পং পজহতী’’তি তযো ৰাসযো দস্সিতা. তেসু চত্তাৰো জনা নপ্পজহন্তি নাম, চত্তাৰো পজহন্তি নাম, চত্তাৰো খিপ্পং পজহন্তি নাম.
তত্থ পুথুজ্জনো সোতাপন্নো সকদাগামী অনাগামীতি ইমে চত্তাৰো জনা নপ্পজহন্তি নাম. পুথুজ্জনাদযো তাৱ মা পজহন্তু, অনাগামী কথং ন পজহতীতি? সোপি হি যাৱদেৱস্স ভৱলোভো অত্থি, তাৱ অহোসুখং অহোসুখন্তি অভিনন্দতি. তস্মা নপ্পজহতি নাম. এতেযেৱ পন চত্তাৰো জনা পজহন্তি নাম. সোতাপন্নাদযো তাৱ পজহন্তু, পুথুজ্জনো কথং পজহতীতি? আৰদ্ধৱিপস্সকো হি সতিসম্মোসেন সহসা কিলেসে উপ্পন্নে ‘‘মাদিসস্স নাম ভিক্খুনো কিলেসো উপ্পন্নো’’তি সংৱেগং কত্ৱা ৱীৰিযং পগ্গয্হ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা মগ্গেন কিলেসে সমুগ্ঘাতেতি. ইতি সো পজহতি নাম. তেযেৱ চত্তাৰো খিপ্পং পজহন্তি নাম. তত্থ ইমস্মিং সুত্তে, মহাহত্থিপদোপমে (ম. নি. ১.২৮৮ আদযো), ইন্দ্ৰিযভাৱনেতি (ম. নি. ৩.৪৫৩ আদযো) ইমেসু সুত্তেসু কিঞ্চাপি ততিযৱাৰো গহিতো, পঞ্হো পন দুতিযৱাৰেনেৱ কথিতোতি ৱেদিতব্বো.
উপধি দুক্খস্স মূলন্তি এত্থ পঞ্চ খন্ধা উপধি নাম. তং দুক্খস্স মূলন্তি ইতি ৱিদিত্ৱা কিলেসুপধিনা নিৰুপধি হোতি, নিগ্গহণো নিতণ্হোতি অত্থো. উপধিসঙ্খযে ৱিমুত্তোতি তণ্হক্খযে নিব্বানে আৰম্মণতো ৱিমুত্তো.
১৫৫. এৱং চত্তাৰো পুগ্গলে ৱিত্থাৰেত্ৱা ইদানি যে পজহন্তি, তে ‘‘ইমে নাম এত্তকে কিলেসে পজহন্তি’’. যে নপ্পজহন্তি, তেপি ‘‘ইমে নাম এত্তকে কিলেসে নপ্পজহন্তী’’তি দস্সেতুং পঞ্চ খো ইমে উদাযি কামগুণাতিআদিমাহ. তত্থ মিড়্হসুখন্তি অসুচিসুখং. অনৰিযসুখন্তি অনৰিযেহি সেৱিতসুখং. ভাযিতব্বন্তি এতস্স সুখস্স পটিলাভতোপি ৱিপাকতোপি ভাযিতব্বং. নেক্খম্মসুখন্তি কামতো নিক্খন্তসুখং. পৱিৱেকসুখন্তি গণতোপি কিলেসতোপি পৱিৱিত্তসুখং. উপসমসুখন্তি ৰাগাদিৱূপসমত্থায সুখং. সম্বোধসুখন্তি মগ্গসঙ্খাতস্স সম্বোধস্স নিব্বত্তনত্থায সুখং. ন ভাযিতব্বন্তি এতস্স সুখস্স পটিলাভতোপি ৱিপাকতোপি ন ভাযিতব্বং, ভাৱেতব্বমেৱেতং.
১৫৬. ইঞ্জিতস্মিং ৱদামীতি ইঞ্জনং চলনং ফন্দনন্তি ৱদামি. কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতস্মিন্তি কিঞ্চ তত্থ ইঞ্জিতং. ইদং তত্থ ইঞ্জিতস্মিন্তি যে এতে অনিৰুদ্ধা ৱিতক্কৱিচাৰা, ইদং তত্থ ইঞ্জিতং. দুতিযততিযজ্ঝানেসুপি এসেৱ নযো. অনিঞ্জিতস্মিং ৱদামীতি ইদং চতুত্থজ্ঝানং অনিঞ্জনং অচলনং নিপ্ফন্দনন্তি ৱদামি.
অনলন্তি ৱদামীতি অকত্তব্বআলযন্তি ৱদামি, তণ্হালযো এত্থ ন উপ্পাদেতব্বোতি দস্সেতি. অথ ৱা অনলং অপৰিযত্তং, ন এত্তাৱতা অলমেতন্তি সন্নিট্ঠানং কাতব্বন্তি ৱদামি. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্সাপীতি এৱৰূপাযপি সন্তায সমাপত্তিযা পহানমেৱ ৱদামি. অণুং ৱা থূলং ৱাতি খুদ্দকং ৱা মহন্তং ৱা অপ্পসাৱজ্জং ৱা মহাসাৱজ্জং ৱা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. দেসনা পন নেয্যপুগ্গলস্স ৱসেন অৰহত্তনিকূটেনেৱ নিট্ঠাপিতাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
লটুকিকোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. চাতুমসুত্তৱণ্ণনা
১৫৭. এৱং মে সুতন্তি চাতুমসুত্তং. তত্থ চাতুমাযন্তি এৱংনামকে গামে. পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানীতি অধুনা পব্বজিতানং ভিক্খূনং পঞ্চ সতানি. থেৰা কিৰ চিন্তেসুং – ‘‘ইমে কুলপুত্তা দসবলং অদিস্ৱাৱ পব্বজিতা, এতেসং ভগৱন্তং দস্সেস্সাম, ভগৱতো সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা অত্তনো অত্তনো যথাউপনিস্সযেন পতিট্ঠহিস্সন্তী’’তি. তস্মা তে ভিক্খূ গহেত্ৱা আগতা. পটিসম্মোদমানাতি ‘‘কচ্চাৱুসো, খমনীয’’ন্তিআদিং পটিসন্থাৰকথং কুৰুমানা. সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানাতি অত্তনো অত্তনো আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱসনট্ঠানানি পুচ্ছিত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানানি ৱিৱৰিত্ৱা মঞ্চপীঠকটসাৰকাদীনি নীহৰিত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা যথাট্ঠানে সণ্ঠাপযমানা. পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানাতি, ভন্তে, ইদং মে পত্তং ঠপেথ, ইদং চীৱৰং, ইদং থালকং, ইদং উদকতুম্বং, ইমং কত্তৰযট্ঠিন্তি এৱং সমণপৰিক্খাৰে সঙ্গোপযমানা.
উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দাতি উদ্ধং উগ্গতত্তা উচ্চং, পত্থটত্তা মহন্তং অৱিনিব্ভোগসদ্দং কৰোন্তা. কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপেতি কেৱট্টানং মচ্ছপচ্ছিঠপিতট্ঠানে মহাজনো সন্নিপতিত্ৱা – ‘‘ইধ অঞ্ঞং একং মচ্ছং দেহি, একং মচ্ছফালং দেহি, এতস্স তে মহা দিন্নো, ময্হং খুদ্দকো’’তি এৱং উচ্চাসদ্দং মহাসদ্দং কৰোন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. মচ্ছগহণত্থং জালে পক্খিত্তেপি তস্মিং ঠানে কেৱট্টা চেৱ অঞ্ঞে চ ‘‘পৱিট্ঠো ন পৱিট্ঠো, গহিতো ন গহিতো’’তি মহাসদ্দং কৰোন্তি. তম্পি সন্ধাযেতং ৱুত্তং. পণামেমীতি নীহৰামি. ন ৱো মম সন্তিকে ৱত্থব্বন্তি তুম্হে মাদিসস্স বুদ্ধস্স ৱসনট্ঠানং আগন্ত্ৱা এৱং মহাসদ্দং কৰোথ, অত্তনো ধম্মতায ৱসন্তা কিং নাম সাৰুপ্পং কৰিস্সথ, তুম্হাদিসানং মম সন্তিকে ৱসনকিচ্চং নত্থীতি দীপেতি. তেসু একভিক্খুপি ‘‘ভগৱা তুম্হে মহাসদ্দমত্তকেন অম্হে পণামেথা’’তি ৱা অঞ্ঞং ৱা কিঞ্চি ৱত্তুং নাসক্খি, সব্বে ভগৱতো ৱচনং সম্পটিচ্ছন্তা ‘‘এৱং, ভন্তে,’’তি ৱত্ৱা নিক্খমিংসু. এৱং পন তেসং অহোসি ‘‘মযং সত্থাৰং পস্সিস্সাম, ধম্মকথং সোস্সাম, সত্থু সন্তিকে ৱসিস্সামাতি আগতা. এৱৰূপস্স পন গৰুনো সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৱা মহাসদ্দং কৰিম্হা, অম্হাকমেৱ দোসোযং, পণামিতম্হা, ন নো লদ্ধং ভগৱতো সন্তিকে ৱত্থুং, ন সুৱণ্ণৱণ্ণসৰীৰং ওলোকেতুং, ন মধুৰস্সৰেন ধম্মং সোতু’’ন্তি. তে বলৱদোমনস্সজাতা হুত্ৱা পক্কমিংসু.
১৫৮. তেনুপসঙ্কমিংসূতি তে কিৰ সক্যা আগমনসমযেপি তে ভিক্খূ তত্থেৱ নিসিন্না পস্সিংসু. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো এতে ভিক্খূ পৱিসিত্ৱাৱ পটিনিৱত্তা, জানিস্সাম তং কাৰণ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিংসু. হন্দাতি ৱৱস্সগ্গত্থে নিপাতো. কহং পন তুম্হেতি তুম্হে ইদানেৱ আগন্ত্ৱা কহং গচ্ছথ, কিং তুম্হাকং কোচি উপদ্দৱো, উদাহু দসবলস্সাতি? তেসং পন ভিক্খূনং, – ‘‘আৱুসো, মযং ভগৱন্তং দস্সনায আগতা, দিট্ঠো নো ভগৱা, ইদানি অত্তনো ৱসনট্ঠানং গচ্ছামা’’তি কিঞ্চাপি এৱং ৱচনপৰিহাৰো অত্থি, এৱৰূপং পন লেসকপ্পং অকত্ৱা যথাভূতমেৱ আৰোচেত্ৱা ভগৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খুসঙ্ঘো পণামিতোতি আহংসু. তে পন ৰাজানো সাসনে ধুৰৱহা, তস্মা চিন্তেসুং – ‘‘দ্ৱীহি অগ্গসাৱকেহি সদ্ধিং পঞ্চসু ভিক্খুসতেসু গচ্ছন্তেসু ভগৱতো পাদমূলং ৱিগচ্ছিস্সতি, ইমেসং নিৱত্তনাকাৰং কৰিস্সামা’’তি. এৱং চিন্তেত্ৱা তেন হাযস্মন্তোতিআদিমাহংসু. তেসুপি ভিক্খূসু ‘‘মযং মহাসদ্দমত্তকেন পণামিতা, ন মযং জীৱিতুং অসক্কোন্তা পব্বজিতা’’তি একভিক্খুপি পটিপ্ফৰিতো নাম নাহোসি, সব্বে পন সমকংযেৱ, ‘‘এৱমাৱুসো,’’তি সম্পটিচ্ছিংসু.
১৫৯. অভিনন্দতূতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স আগমনং ইচ্ছন্তো অভিনন্দতু. অভিৱদতূতি এতু ভিক্খুসঙ্ঘোতি এৱং চিত্তং উপ্পাদেন্তো অভিৱদতু. অনুগ্গহিতোতি আমিসানুগ্গহেন চ ধম্মানুগ্গহেন চ অনুগ্গহিতো. অঞ্ঞথত্তন্তি দসবলস্স দস্সনং ন লভামাতি পসাদঞ্ঞথত্তং ভৱেয্য. ৱিপৰিণামোতি পসাদঞ্ঞথত্তেন ৱিব্ভমন্তানং ৱিপৰিণামঞ্ঞথত্তং ভৱেয্য. বীজানং তৰুণানন্তি তৰুণসস্সানং. সিযা অঞ্ঞথত্তন্তি উদকৱাৰকালে উদকং অলভন্তানং মিলাতভাৱেন অঞ্ঞথত্তং ভৱেয্য, সুস্সিত্ৱা মিলাতভাৱং আপজ্জনেন ৱিপৰিণামো ভৱেয্য. ৱচ্ছকস্স পন খীৰপিপাসায সুস্সনং অঞ্ঞথত্তং নাম, সুস্সিত্ৱা কালকিৰিযা ৱিপৰিণামো নাম.
১৬০. পসাদিতো ভগৱাতি থেৰো কিৰ তত্থ নিসিন্নোৱ দিব্বচক্খুনা ব্ৰহ্মানং আগতং অদ্দস, দিব্বায সোতধাতুযা চ আযাচনসদ্দং সুণি, চেতোপৰিযঞাণেন ভগৱতো পসন্নভাৱং অঞ্ঞাসি. তস্মা – ‘‘কঞ্চি ভিক্খুং পেসেত্ৱা পক্কোসিযমানানং গমনং নাম ন ফাসুকং, যাৱ সত্থা ন পেসেতি, তাৱদেৱ গমিস্সামা’’তি মঞ্ঞমানো এৱমাহ. অপ্পোস্সুক্কোতি অঞ্ঞেসু কিচ্চেসু অনুস্সুক্কো হুত্ৱা. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰন্তি ফলসমাপত্তিৱিহাৰং অনুযুত্তো মঞ্ঞে ভগৱা ৱিহৰিতুকামো, সো ইদানি যথাৰুচিযা ৱিহৰিস্সতীতি এৱং মে অহোসীতি ৱদতি. মযম্পি দানীতি মযং পৰং ওৱদমানা ৱিহাৰতো নিক্কড্ঢিতা, কিং অম্হাকং পৰোৱাদেন. ইদানি মযম্পি দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰেনেৱ ৱিহৰিস্সামাতি দীপেতি. থেৰো ইমস্মিং ঠানে ৱিৰদ্ধো অত্তনো ভাৰভাৱং ন অঞ্ঞাসি. অযঞ্হি ভিক্খুসঙ্ঘো দ্ৱিন্নম্পি মহাথেৰানং ভাৰো, তেন নং পটিসেধেন্তো ভগৱা আগমেহীতিআদিমাহ. মহামোগ্গল্লানত্থেৰো পন অত্তনো ভাৰভাৱং অঞ্ঞাসি. তেনস্স ভগৱা সাধুকাৰং অদাসি.
১৬১. চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱেতি কস্মা আৰভি? ইমস্মিং সাসনে চত্তাৰি ভযানি. যো তানি অভীতো হোতি, সো ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠাতুং সক্কোতি. ইতৰো পন ন সক্কোতীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ উদকোৰোহন্তেতি উদকং ওৰোহন্তে পুগ্গলে. কুম্ভীলভযন্তি সুংসুমাৰভযং. সুসুকাভযন্তি চণ্ডমচ্ছভযং.
১৬২. কোধুপাযাসস্সেতং অধিৱচনন্তি যথা হি বাহিৰং উদকং ওতিণ্ণো ঊমীসু ওসীদিত্ৱা মৰতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে কোধুপাযাসে ওসীদিত্ৱা ৱিব্ভমতি. তস্মা কোধুপাযাসো ‘‘ঊমিভয’’ন্তি ৱুত্তো.
১৬৩. ওদৰিকত্তস্সেতং অধিৱচনন্তি যথা হি বাহিৰং উদকং ওতিণ্ণো কুম্ভীলেন খাদিতো মৰতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে ওদৰিকত্তেন খাদিতো ৱিব্ভমতি. তস্মা ওদৰিকত্তং ‘‘কুম্ভীলভয’’ন্তি ৱুত্তং.
১৬৪. অৰক্খিতেনেৱ কাযেনাতি সীসপ্পচালকাদিকৰণেন অৰক্খিতকাযো হুত্ৱা. অৰক্খিতায ৱাচাযাতি দুট্ঠুল্লভাসনাদিৱসেন অৰক্খিতৱাচো হুত্ৱা. অনুপট্ঠিতায সতিযাতি কাযগতাসতিং অনুপট্ঠাপেত্ৱা. অসংৱুতেহীতি অপিহিতেহি. পঞ্চন্নেতংকামগুণানং অধিৱচনন্তি যথা হি বাহিৰং উদকং ওতিণ্ণো আৱট্টে নিমুজ্জিত্ৱা মৰতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে পব্বজিতো পঞ্চকামগুণাৱট্টে নিমুজ্জিত্ৱা ৱিব্ভমতি. তস্মা পঞ্চ কামগুণা ‘‘আৱট্টভয’’ন্তি ৱুত্তা.
১৬৫. অনুদ্ধংসেতীতি কিলমেতি মিলাপেতি. ৰাগানুদ্ধংসেনাতি ৰাগানুদ্ধংসিতেন. মাতুগামস্সেতং অধিৱচনন্তি যথা হি বাহিৰং উদকং ওতিণ্ণো চণ্ডমচ্ছং আগম্ম লদ্ধপ্পহাৰো মৰতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে মাতুগামং আগম্ম উপ্পন্নকামৰাগো ৱিব্ভমতি. তস্মা মাতুগামো ‘‘সুসুকাভয’’ন্তি ৱুত্তো.
ইমানি পন চত্তাৰি ভযানি ভাযিত্ৱা যথা উদকং অনোৰোহন্তস্স উদকং নিস্সায আনিসংসো নত্থি, উদকপিপাসায পিপাসিতো চ হোতি ৰজোজল্লেন কিলিট্ঠসৰীৰো চ, এৱমেৱং ইমানি চত্তাৰি ভযানি ভাযিত্ৱা সাসনে অপব্বজন্তস্সাপি ইমং সাসনং নিস্সায আনিসংসো নত্থি, তণ্হাপিপাসায পিপাসিতো চ হোতি কিলেসৰজেন সংকিলিট্ঠচিত্তো চ. যথা পন ইমানি চত্তাৰি ভযানি অভাযিত্ৱা উদকং ওৰোহন্তস্স ৱুত্তপ্পকাৰো আনিসংসো হোতি, এৱং ইমানি অভাযিত্ৱা সাসনে পব্বজিতস্সাপি ৱুত্তপ্পকাৰো আনিসংসো হোতি. থেৰো পনাহ – ‘‘চত্তাৰি ভযানি ভাযিত্ৱা উদকং অনোতৰন্তো সোতং ছিন্দিত্ৱা পৰতীৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি, অভাযিত্ৱা ওতৰন্তো সক্কোতি, এৱমেৱং ভাযিত্ৱা সাসনে অপব্বজন্তোপি তণ্হাসোতং ছিন্দিত্ৱা নিব্বানপাৰং দট্ঠুং ন সক্কোতি, অভাযিত্ৱা পব্বজন্তো পন সক্কোতী’’তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. অযং পন দেসনা নেয্যপুগ্গলস্স ৱসেন নিট্ঠাপিতাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায