৩. পৰিব্বাজকৱগ্গো

১. তেৱিজ্জৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা

১৮৫. এৱং মে সুতন্তি তেৱিজ্জৱচ্ছসুত্তং. তত্থ একপুণ্ডৰীকেতি পুণ্ডৰীকো ৱুচ্চতি সেতম্বৰুক্খো, সো তস্মিং আৰামে একো পুণ্ডৰীকো অত্থীতি একপুণ্ডৰীকো. এতদহোসীতি তত্থ পৱিসিতুকামতায অহোসি. চিৰস্সং খো, ভন্তেতি পকতিযা আগতপুব্বতং উপাদায. ধম্মস্স চানুধম্মন্তি ইধ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ধম্মো নাম, মহাজনস্স ব্যাকৰণং অনুধম্মো নাম. সেসং জীৱকসুত্তে (ম. নি. ২.৫১ আদযো) ৱুত্তনযমেৱ. ন মে তেতি অননুঞ্ঞায ঠত্ৱা অনুঞ্ঞম্পি পটিক্খিপতি. ‘‘সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতী’’তি হি ইদং অনুজানিতব্বং সিযা, – ‘‘চৰতো চ মে…পে… পচ্চুপট্ঠিত’’ন্তি ইদং পন নানুজানিতব্বং. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন হি আৱজ্জিত্ৱা পজানাতি. তস্মা অননুঞ্ঞায ঠত্ৱা অনুঞ্ঞম্পি পটিক্খিপন্তো এৱমাহ.

১৮৬. আসৱানং খযাতি এত্থ সকিং খীণানং আসৱানং পুন খেপেতব্বাভাৱা যাৱদেৱাতি ন ৱুত্তং. পুব্বেনিৱাসঞাণেন চেত্থ ভগৱা অতীতজাননগুণং দস্সেতি, দিব্বচক্খুঞাণেন পচ্চুপ্পন্নজাননগুণং, আসৱক্খযঞাণেন লোকুত্তৰগুণন্তি. ইতি ইমাহি তীহি ৱিজ্জাহি সকলবুদ্ধগুণে সংখিপিত্ৱা কথেসি.

গিহিসংযোজনন্তি গিহিবন্ধনং গিহিপৰিক্খাৰেসু নিকন্তিং. নত্থি খো ৱচ্ছাতি গিহিসংযোজনং অপ্পহায দুক্খস্সন্তকৰো নাম নত্থি. যেপি হি সন্ততিমহামত্তো উগ্গসেনো সেট্ঠিপুত্তো ৱীতসোকদাৰকোতি গিহিলিঙ্গে ঠিতাৱ অৰহত্তং পত্তা, তেপি মগ্গেন সব্বসঙ্খাৰেসু নিকন্তিং সুক্খাপেত্ৱা পত্তা. তং পত্ৱা পন ন তেন লিঙ্গেন অট্ঠংসু, গিহিলিঙ্গং নামেতং হীনং, উত্তমগুণং ধাৰেতুং ন সক্কোতি. তস্মা তত্থ ঠিতো অৰহত্তং পত্ৱা তংদিৱসমেৱ পব্বজতি ৱা পৰিনিব্বাতি ৱা. ভূমদেৱতা পন তিট্ঠন্তি. কস্মা? নিলীযনোকাসস্স অত্থিতায. সেসকামভৱে মনুস্সেসু সোতাপন্নাদযো তযো তিট্ঠন্তি, কামাৱচৰদেৱেসু সোতাপন্না সকদাগামিনো চ, অনাগামিখীণাসৱা পনেত্থ ন তিট্ঠন্তি. কস্মা? তঞ্হি ঠানং লড়িতজনস্স আৱাসো, নত্থি তত্থ তেসং পৱিৱেকাৰহং পটিচ্ছন্নট্ঠানঞ্চ. ইতি তত্থ খীণাসৱো পৰিনিব্বাতি, অনাগামী চৱিত্ৱা সুদ্ধাৱাসে নিব্বত্ততি. কামাৱচৰদেৱতো উপৰি পন চত্তাৰোপি অৰিযা তিট্ঠন্তি.

সোপাসি কম্মৱাদীতি সোপি কম্মৱাদী অহোসি, কিৰিযম্পি ন পটিবাহিত্থ. তঞ্হি একনৱুতিকপ্পমত্থকে অত্তানংযেৱ গহেত্ৱা কথেতি. তদা কিৰ মহাসত্তো পাসণ্ডপৰিগ্গণ্হনত্থং পব্বজিতো তস্সপি পাসণ্ডস্স নিপ্ফলভাৱং জানিত্ৱা ৱীৰিযং ন হাপেসি, কিৰিযৱাদী হুত্ৱা সগ্গে নিব্বত্ততি. তস্মা এৱমাহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

তেৱিজ্জৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অগ্গিৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা

১৮৭. এৱং মে সুতন্তি অগ্গিৱচ্ছসুত্তং. তত্থ ন খো অহন্তি পঠমৱাৰে নাহং সস্সতদিট্ঠিকোতি ৱদতি, দুতিযে নাহং উচ্ছেদদিট্ঠিকোতি. এৱং অন্তানন্তিকাদিৱসেন সব্বৱাৰেসু পটিক্খেপো ৱেদিতব্বো. হোতি চ ন চ হোতীতি অযং পনেত্থ একচ্চসস্সতৱাদো. নেৱ হোতি ন ন হোতীতি অযং অমৰাৱিক্খেপোতি ৱেদিতব্বো.

১৮৯. সদুক্খন্তি কিলেসদুক্খেন চেৱ ৱিপাকদুক্খেন চ সদুক্খং. সৱিঘাতন্তি তেসংযেৱ দ্ৱিন্নং ৱসেন সউপঘাতকং. সউপাযাসন্তি তেসংযেৱ ৱসেন সউপাযাসং. সপৰিড়াহন্তি তেসংযেৱ ৱসেন সপৰিড়াহং.

কিঞ্চি দিট্ঠিগতন্তি কাচি একা দিট্ঠিপি ৰুচ্চিত্ৱা খমাপেত্ৱা গহিতা অত্থীতি পুচ্ছতি. অপনীতন্তি নীহটং অপৱিদ্ধং. দিট্ঠন্তি পঞ্ঞায দিট্ঠং. তস্মাতি যস্মা পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযৱযং অদ্দস, তস্মা. সব্বমঞ্ঞিতানন্তি সব্বেসং তিণ্ণম্পি তণ্হাদিট্ঠিমানমঞ্ঞিতানং. মথিতানন্তি তেসংযেৱ ৱেৱচনং. ইদানি তানি ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো সব্বঅহংকাৰ-মমংকাৰ-মানানুসযানন্তি আহ. এত্থ হি অহংকাৰো দিট্ঠি, মমংকাৰো তণ্হা, মানানুসযো মানো. অনুপাদা ৱিমুত্তোতি চতূহি উপাদানেহি কঞ্চি ধম্মং অনুপাদিযিত্ৱা ৱিমুত্তো.

১৯০. ন উপেতীতি ন যুজ্জতি. এত্থ চ ‘‘ন উপপজ্জতী’’তি ইদং অনুজানিতব্বং সিযা. যস্মা পন এৱং ৱুত্তে সো পৰিব্বাজকো উচ্ছেদং গণ্হেয্য, উপপজ্জতীতি পন সস্সতমেৱ, উপপজ্জতি চ ন চ উপপজ্জতীতি একচ্চসস্সতং, নেৱ উপপজ্জতি ন ন উপপজ্জতীতি অমৰাৱিক্খেপং, তস্মা ভগৱা – ‘‘অযং অপ্পতিট্ঠো অনালম্বো হোতু, সুখপৱেসনট্ঠানং মা লভতূ’’তি অননুঞ্ঞায ঠত্ৱা অনুঞ্ঞম্পি পটিক্খিপি. অলন্তি সমত্থং পৰিযত্তং. ধম্মোতি পচ্চযাকাৰধম্মো. অঞ্ঞত্ৰযোগেনাতি অঞ্ঞত্থ পযোগেন. অঞ্ঞত্ৰাচৰিযকেনাতি পচ্চযাকাৰং অজানন্তানং অঞ্ঞেসং আচৰিযানং সন্তিকে ৱসন্তেন.

১৯১. তেন হি ৱচ্ছাতি যস্মা ত্ৱং সম্মোহমাপাদিন্তি ৱদসি, তস্মা তংযেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. অনাহাৰো নিব্বুতোতি অপ্পচ্চযো নিব্বুতো.

১৯২. যেন ৰূপেনাতি যেন ৰূপেন সত্তসঙ্খাতং তথাগতং ৰূপীতি পঞ্ঞাপেয্য. গম্ভীৰোতি গুণগম্ভীৰো. অপ্পমেয্যোতি পমাণং গণ্হিতুং ন সক্কুণেয্যো. দুপ্পৰিযোগাড়্হোতি দুওগাহো দুজ্জানো. সেয্যথাপি মহাসমুদ্দোতি যথা মহাসমুদ্দো গম্ভীৰো অপ্পমেয্যো দুজ্জানো, এৱমেৱ খীণাসৱোপি. তং আৰব্ভ উপপজ্জতীতিআদি সব্বং ন যুজ্জতি. কথং? যথা পৰিনিব্বুতং অগ্গিং আৰব্ভ পুৰত্থিমং দিসং গতোতিআদি সব্বং ন যুজ্জতি, এৱং.

অনিচ্চতাতি অনিচ্চতায. সাৰে পতিট্ঠিতন্তি লোকুত্তৰধম্মসাৰে পতিট্ঠিতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

অগ্গিৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. মহাৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা

১৯৩. এৱং মে সুতন্তি মহাৱচ্ছসুত্তং. তত্থ সহকথীতি সদ্ধিংৱাদো, বহুং মযা তুম্হেহি সদ্ধিং কথিতপুব্বন্তি কথং সাৰেতি মেত্তিং ঘটেতি. পুৰিমানি হি দ্ৱে সুত্তানি এতস্সেৱ কথিতানি, সংযুত্তকে অব্যাকতসংযুত্তং (সং. নি. ৪.৪১৬ আদযো) নাম এতস্সেৱ কথিতং – ‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সস্সতো লোকো ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি অব্যাকতমেত’’ন্তি এৱং একুত্তৰনিকাযেপি ইমিনা সদ্ধিং কথিতং অত্থিযেৱ. তস্মা এৱমাহ. সম্মাসম্বুদ্ধোপি তস্স আগতাগতস্স সঙ্গহং কত্ৱা ওকাসমকাসিযেৱ. কস্মা? অযঞ্হি সস্সতদিট্ঠিকো, সস্সতদিট্ঠিকা চ সীঘং লদ্ধিং ন ৱিস্সজ্জেন্তি, ৱসাতেলমক্খিতপিলোতিকা ৱিয চিৰেন সুজ্ঝন্তি. পস্সতি চ ভগৱা – ‘‘অযং পৰিব্বাজকো কালে গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে লদ্ধিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা মম সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ছ অভিঞ্ঞাযো সচ্ছিকত্ৱা অভিঞ্ঞাতসাৱকো ভৱিস্সতী’’তি. তস্মা তস্স আগতাগতস্স সঙ্গহং কত্ৱা ওকাসমকাসিযেৱ. ইদং পনস্স পচ্ছিমগমনং. সো হি ইমস্মিং সুত্তে তৰণং ৱা হোতু অতৰণং ৱা, যট্ঠিং ওতৰিত্ৱা উদকে পতমানো ৱিয সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজিস্সামীতি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা আগতো. তস্মা ধম্মদেসনং যাচন্তো সাধু মে ভৱং গোতমোতিআদিমাহ. তস্স ভগৱা মূলৱসেন সংখিত্তদেসনং, কম্মপথৱসেন ৱিত্থাৰদেসনং দেসেসি. মূলৱসেন চেত্থ অতিসংখিত্তা দেসনা, কম্মপথৱসেন সংখিত্তা ৱিত্থাৰসদিসা. বুদ্ধানং পন নিপ্পৰিযাযেন ৱিত্থাৰদেসনা নাম নত্থি. চতুৱীসতিসমন্তপট্ঠানম্পি হি সত্তপকৰণে অভিধম্মপিটকে চ সব্বং সংখিত্তমেৱ. তস্মা মূলৱসেনাপি কম্মপথৱসেনাপি সংখিত্তমেৱ দেসেসীতি ৱেদিতব্বো.

১৯৪. তত্থ পাণাতিপাতা ৱেৰমণী কুসলন্তিআদীসু পটিপাটিযা সত্তধম্মা কামাৱচৰা, অনভিজ্ঝাদযো তযো চতুভূমিকাপি ৱট্টন্তি.

যতো খো, ৱচ্ছ, ভিক্খুনোতি কিঞ্চাপি অনিযমেত্ৱা ৱুত্তং, যথা পন জীৱকসুত্তে চ চঙ্কীসুত্তে চ, এৱং ইমস্মিং সুত্তে চ অত্তানমেৱ সন্ধাযেতং ভগৱতা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

১৯৫. অত্থি পনাতি কিং পুচ্ছামীতি পুচ্ছতি? অযং কিৰস্স লদ্ধি – ‘‘তস্মিং তস্মিং সাসনে সত্থাৱ অৰহা হোতি, সাৱকো পন অৰহত্তং পত্তুং সমত্থো নত্থি. সমণো চ গোতমো ‘যতো খো, ৱচ্ছ, ভিক্খুনো’তি একং ভিক্খুং কথেন্তো ৱিয কথেতি, অত্থি নু খো সমণস্স গোতমস্স সাৱকো অৰহত্তপ্পত্তো’’তি. এতমত্থং পুচ্ছিস্সামীতি পুচ্ছতি. তত্থ তিট্ঠতূতি ভৱং তাৱ গোতমো তিট্ঠতু, ভৱঞ্হি লোকে পাকটো অৰহাতি অত্থো. তস্মিং ব্যাকতে উত্তৰি ভিক্খুনীআদীনং ৱসেন পঞ্হং পুচ্ছি, ভগৱাপিস্স ব্যাকাসি.

১৯৬. আৰাধকোতি সম্পাদকো পৰিপূৰকো.

১৯৭. সেখায ৱিজ্জায পত্তব্বন্তি হেট্ঠিমফলত্তযং পত্তব্বং. তং সব্বং মযা অনুপ্পত্তন্তি ৱদতি. ৱিতণ্ডৱাদী পনাহ – ‘‘কতমে ধম্মা সেক্খা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না হেট্ঠিমানি চ তীণি সামঞ্ঞফলানী’’তি (ধ. স. ১০২৩) ৱচনতো অৰহত্তমগ্গোপি অনেন পত্তোযেৱ. ফলং পন অপত্তং, তস্স পত্তিযা উত্তৰি যোগং কথাপেতীতি. সো এৱং সঞ্ঞাপেতব্বো –

‘‘যো ৱে কিলেসানি পহায পঞ্চ,

পৰিপুণ্ণসেখো অপৰিহানধম্মো;

চেতোৱসিপ্পত্তো সমাহিতিন্দ্ৰিযো,

স ৱে ঠিতত্তোতি নৰো পৱুচ্চতী’’তি. (অ. নি. ৪.৫);

অনাগামিপুগ্গলো হি একন্তপৰিপুণ্ণসেখো. তং সন্ধায ‘‘সেখায ৱিজ্জায পত্তব্ব’’ন্তি আহ. মগ্গস্স পন একচিত্তক্খণিকত্তা তত্থ ঠিতস্স পুচ্ছা নাম নত্থি. ইমিনা সুত্তেন মগ্গোপি বহুচিত্তক্খণিকো হোতূতি চে. এতং ন বুদ্ধৱচনং, ৱুত্তগাথায চ অত্থো ৱিৰুজ্ঝতি. তস্মা অনাগামিফলে ঠত্ৱা অৰহত্তমগ্গস্স ৱিপস্সনং কথাপেতীতি ৱেদিতব্বো. যস্মা পনস্স ন কেৱলং সুদ্ধঅৰহত্তস্সেৱ উপনিস্সযো, ছন্নম্পি অভিঞ্ঞানং উপনিস্সযো অত্থি, তস্মা ভগৱা – ‘‘এৱমযং সমথে কম্মং কত্ৱা পঞ্চ অভিঞ্ঞা নিব্বত্তেস্সতি, ৱিপস্সনায কম্মং কত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতি. এৱং ছড়ভিঞ্ঞো মহাসাৱকো ভৱিস্সতী’’তি ৱিপস্সনামত্তং অকথেত্ৱা সমথৱিপস্সনা আচিক্খি.

১৯৮. সতি সতিআযতনেতি সতি সতিকাৰণে. কিঞ্চেত্থ কাৰণং? অভিঞ্ঞা ৱা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং ৱা অৱসানে পন অৰহত্তং ৱা কাৰণং অৰহত্তস্স ৱিপস্সনা ৱাতি ৱেদিতব্বং.

২০০. পৰিচিণ্ণো মে ভগৱাতি সত্ত হি সেখা ভগৱন্তং পৰিচৰন্তি নাম, খীণাসৱেন ভগৱা পৰিচিণ্ণো হোতি. ইতি সঙ্খেপেন অৰহত্তং ব্যাকৰোন্তো থেৰো এৱমাহ. তে পন ভিক্খূ তমত্থং ন জানিংসু, অজানন্তাৱ তস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা. ভগৱতো আৰোচেসুং. দেৱতাতি তেসং গুণানং লাভী দেৱতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মহাৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. দীঘনখসুত্তৱণ্ণনা

২০১. এৱং মে সুতন্তি দীঘনখসুত্তং. তত্থ সূকৰখতাযন্তি সূকৰখতাতি এৱংনামকে লেণে. কস্সপবুদ্ধকালে কিৰ তং লেণং একস্মিং বুদ্ধন্তৰে পথৱিযা ৱড্ঢমানায অন্তোভূমিগতং জাতং. অথেকদিৱসং একো সূকৰো তস্স ছদনপৰিযন্তসমীপে পংসুং খণি. দেৱে ৱুট্টে পংসুধোতো ছদনপৰিযন্তো পাকটো অহোসি. একো ৱনচৰকো দিস্ৱা – ‘‘পুব্বে সীলৱন্তেহি পৰিভুত্তলেণেন ভৱিতব্বং, পটিজগ্গিস্সামি ন’’ন্তি সমন্ততো পংসুং অপনেত্ৱা লেণং সোধেত্ৱা কুট্টপৰিক্খেপং কত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানং যোজেত্ৱা সুপৰিনিট্ঠিত-সুধাকম্মচিত্তকম্মৰজতপট্টসদিসায ৱালুকায সন্থতপৰিৱেণং লেণং কত্ৱা মঞ্চপীঠং পঞ্ঞাপেত্ৱা ভগৱতো ৱসনত্থায অদাসি. লেণং গম্ভীৰং অহোসি ওতৰিত্ৱা অভিৰুহিতব্বং. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

দীঘনখোতি তস্স পৰিব্বাজকস্স নামং. উপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? সো কিৰ থেৰে অড্ঢমাসপব্বজিতে চিন্তেসি – ‘‘ময্হং মাতুলো অঞ্ঞং পাসণ্ডং গন্ত্ৱা ন চিৰং তিট্ঠতি, ইদানি পনস্স সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গতস্স অড্ঢমাসো জাতো. পৱত্তিম্পিস্স ন সুণামি, ওজৱন্তং নু খো সাসনং, জানিস্সামি ন’’ন্তি গন্তুকামো জাতো. তস্মা উপসঙ্কমি. একমন্তং ঠিতোতি তস্মিং কিৰ সমযে থেৰো ভগৱন্তং বীজযমানো ঠিতো হোতি, পৰিব্বাজকো মাতুলে হিৰোত্তপ্পেন ঠিতকোৱ পঞ্হং পুচ্ছি. তেন ৱুত্তং ‘‘একমন্তং ঠিতো’’তি.

সব্বং মে নক্খমতীতি সব্বা মে উপপত্তিযো নক্খমন্তি, পটিসন্ধিযো নক্খমন্তীতি অধিপ্পাযেন ৱদতি. এত্তাৱতানেন ‘‘উচ্ছেদৱাদোহমস্মী’’তি দীপিতং হোতি. ভগৱা পনস্স অধিপ্পাযং মুঞ্চিত্ৱা অক্খৰে তাৱ দোসং দস্সেন্তো যাপি খো তেতিআদিমাহ. তত্থ এসাপি তে দিট্ঠি নক্খমতীতি এসাপি তে পঠমং ৰুচ্চিত্ৱা খমাপেত্ৱা গহিতদিট্ঠি নক্খমতীতি. এসা চে মে, ভো গোতম, দিট্ঠি খমেয্যাতি ময্হঞ্হি সব্বং নক্খমতীতি দিট্ঠি, তস্স ময্হং যা এসা সব্বং মে নক্খমতীতি দিট্ঠি, এসা মে খমেয্য. যং তং ‘‘সব্বং মে নক্খমতী’’তি ৱুত্তং, তম্পিস্স তাদিসমেৱ. যথা সব্বগহণেন গহিতাপি অযং দিট্ঠি খমতি, এৱমেৱং তম্পি খমেয্য. এৱং অত্তনো ৱাদে আৰোপিতং দোসং ঞত্ৱা তং পৰিহৰামীতি সঞ্ঞায ৱদতি, অত্থতো পনস্স ‘‘এসা দিট্ঠি ন মে খমতী’’তি আপজ্জতি. যস্স পনেসা ন খমতি ন ৰুচ্চতি, তস্সাযং তায দিট্ঠিযা সব্বং মে ন খমতীতি দিট্ঠি ৰুচিতং. তেন হি দিট্ঠিঅক্খমেন অৰুচিতেন ভৱিতব্বন্তি সব্বং খমতীতি ৰুচ্চতীতি আপজ্জতি. ন পনেস তং সম্পটিচ্ছতি, কেৱলং তস্সাপি উচ্ছেদদিট্ঠিযা উচ্ছেদমেৱ গণ্হাতি. তেনাহ ভগৱা অতো খো তে, অগ্গিৱেস্সন,…পে… অঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠিং উপাদিযন্তীতি. তত্থ অতোতি পজহনকেসু নিস্সক্কং, যে পজহন্তি, তেহি যে নপ্পজহন্তীতি ৱুচ্চিযন্তি, তেৱ বহুতৰাতি অত্থো. বহূ হি বহুতৰাতি এত্থ হিকাৰো নিপাতমত্তং, বহূ বহুতৰাতি অত্থো. পৰতো তনূ হি তনুতৰাতি পদেপি এসেৱ নযো. যে এৱমাহংসূতি যে এৱং ৱদন্তি. তঞ্চেৱ দিট্ঠিং নপ্পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠিং উপাদিযন্তীতি মূলদস্সনং নপ্পজহন্তি, অপৰদস্সনং উপাদিযন্তি.

এত্থ চ সস্সতং গহেত্ৱা তম্পি অপ্পহায উচ্ছেদং ৱা একচ্চসস্সতং ৱা গহেতুং ন সক্কা, উচ্ছেদম্পি গহেত্ৱা তং অপ্পহায সস্সতং ৱা একচ্চসস্সতং ৱা ন সক্কা গহেতুং, একচ্চসস্সতম্পি গহেত্ৱা তং অপ্পহায সস্সতং ৱা উচ্ছেদং ৱা ন সক্কা গহেতুং. মূলসস্সতং পন অপ্পহায অঞ্ঞং সস্সতমেৱ সক্কা গহেতুং. কথং? একস্মিঞ্হি সমযে ‘‘ৰূপং সস্সত’’ন্তি গহেত্ৱা অপৰস্মিং সমযে ‘‘ন সুদ্ধৰূপমেৱ সস্সতং, ৱেদনাপি সস্সতা, ৱিঞ্ঞাণম্পি সস্সত’’ন্তি গণ্হাতি. উচ্ছেদেপি একচ্চসস্সতেপি এসেৱ নযো. যথা চ খন্ধেসু, এৱং আযতনেসুপি যোজেতব্বং. ইদং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘তঞ্চেৱ দিট্ঠিং নপ্পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠিং উপাদিযন্তী’’তি.

দুতিযৱাৰে অতোতি অপ্পজহনকেসু নিস্সক্কং, যে নপ্পজহন্তি, তেহি, যে পজহন্তীতি ৱুচ্চিযন্তি, তেৱ তনুতৰা অপ্পতৰাতি অত্থো. তঞ্চেৱ দিট্ঠিং পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠিং ন উপাদিযন্তীতি তঞ্চ মূলদস্সনং পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দস্সনং ন গণ্হন্তি. কথং? একস্মিঞ্হি সমযে ‘‘ৰূপং সস্সত’’ন্তি গহেত্ৱা অপৰস্মিং সমযে তত্থ আদীনৱং দিস্ৱা ‘‘ওড়াৰিকমেতং ময্হং দস্সন’’ন্তি পজহতি ‘‘ন কেৱলঞ্চ ৰূপং সস্সতন্তি দস্সনমেৱ ওড়াৰিকং, ৱেদনাপি সস্সতা…পে… ৱিঞ্ঞাণম্পি সস্সতন্তি দস্সনং ওড়াৰিকমেৱা’’তি ৱিস্সজ্জেতি. উচ্ছেদেপি একচ্চসস্সতেপি এসেৱ নযো. যথা চ খন্ধেসু, এৱং আযতনেসুপি যোজেতব্বং. এৱং তঞ্চ মূলদস্সনং পজহন্তি, অঞ্ঞঞ্চ দস্সনং ন গণ্হন্তি.

সন্তগ্গিৱেস্সনাতি কস্মা আৰভি? অযং উচ্ছেদলদ্ধিকো অত্তনো লদ্ধিং নিগূহতি, তস্সা পন লদ্ধিযা ৱণ্ণে ৱুচ্চমানে অত্তনো লদ্ধিং পাতুকৰিস্সতীতি তিস্সো লদ্ধিযো একতো দস্সেত্ৱা ৱিভজিতুং ইমং দেসনং আৰভি.

সাৰাগায সন্তিকেতিআদীসু ৰাগৱসেন ৱট্টে ৰজ্জনস্স আসন্না তণ্হাদিট্ঠিসংযোজনেন ৱট্টসংযোজনস্স সন্তিকে. অভিনন্দনাযাতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেনেৱ গিলিত্ৱা পৰিযাদিযনস্স গহণস্স চ আসন্নাতি অত্থো. অসাৰাগায সন্তিকেতিআদীসু ৱট্টে অৰজ্জনস্স আসন্নাতিআদিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

এত্থ চ সস্সতদস্সনং অপ্পসাৱজ্জং দন্ধৱিৰাগং, উচ্ছেদদস্সনং মহাসাৱজ্জং খিপ্পৱিৰাগং. কথং? সস্সতৱাদী হি ইধলোকং পৰলোকঞ্চ অত্থীতি জানাতি, সুকতদুক্কটানং ফলং অত্থীতি জানাতি, কুসলং কৰোতি, অকুসলং কৰোন্তো ভাযতি, ৱট্টং অস্সাদেতি, অভিনন্দতি. বুদ্ধানং ৱা বুদ্ধসাৱকানং ৱা সম্মুখীভূতো সীঘং লদ্ধিং জহিতুং ন সক্কোতি. তস্মা তং সস্সতদস্সনং অপ্পসাৱজ্জং দন্ধৱিৰাগন্তি ৱুচ্চতি. উচ্ছেদৱাদী পন ইধলোকপৰলোকং অত্থীতি জানাতি, সুকতদুক্কটানং ফলং অত্থীতি জানাতি, কুসলং ন কৰোতি, অকুসলং কৰোন্তো ন ভাযতি, ৱট্টং ন অস্সাদেতি, নাভিনন্দতি, বুদ্ধানং ৱা বুদ্ধসাৱকানং ৱা সম্মুখীভাৱে সীঘং দস্সনং পজহতি. পাৰমিযো পূৰেতুং সক্কোন্তো বুদ্ধো হুত্ৱা, অসক্কোন্তো অভিনীহাৰং কত্ৱা সাৱকো হুত্ৱা পৰিনিব্বাযতি. তস্মা উচ্ছেদদস্সনং মহাসাৱজ্জং খিপ্পৱিৰাগন্তি ৱুচ্চতি.

২০২. সো পন পৰিব্বাজকো এতমত্থং অসল্লক্খেত্ৱা – ‘‘ময্হং দস্সনং সংৱণ্ণেতি পসংসতি, অদ্ধা মে সুন্দৰং দস্সন’’ন্তি সল্লক্খেত্ৱা উক্কংসেতি মে ভৱন্তিআদিমাহ.

ইদানি যস্মা অযং পৰিব্বাজকো কঞ্জিযেনেৱ তিত্তকালাবু, উচ্ছেদদস্সনেনেৱ পূৰিতো, সো যথা কঞ্জিযং অপ্পহায ন সক্কা লাবুম্হি তেলফাণিতাদীনি পক্খিপিতুং, পক্খিত্তানিপি ন গণ্হাতি, এৱমেৱং তং লদ্ধিং অপ্পহায অভব্বো মগ্গফলানং লাভায, তস্মা লদ্ধিং জহাপনত্থং তত্ৰগ্গিৱেস্সনাতিআদি আৰদ্ধং. ৱিগ্গহোতি কলহো. এৱমেতাসং দিট্ঠীনং পহানং হোতীতি এৱং ৱিগ্গহাদিআদীনৱং দিস্ৱা তাসং দিট্ঠীনং পহানং হোতি. সো হি পৰিব্বাজকো ‘‘কিং মে ইমিনা ৱিগ্গহাদিনা’’তি তং উচ্ছেদদস্সনং পজহতি.

২০৫. অথস্স ভগৱা ৱমিতকঞ্জিযে লাবুম্হি সপ্পিফাণিতাদীনি পক্খিপন্তো ৱিয হদযে অমতোসধং পূৰেস্সামীতি ৱিপস্সনং আচিক্খন্তো অযং খো পন, অগ্গিৱেস্সন, কাযোতিআদিমাহ. তস্সত্থো ৱম্মিকসুত্তে ৱুত্তো. অনিচ্চতোতিআদীনিপি হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতানেৱ. যো কাযস্মিং কাযছন্দোতি যা কাযস্মিং তণ্হা. স্নেহোতি তণ্হাস্নেহোৱ. কাযন্ৱযতাতি কাযানুগমনভাৱো, কাযং অনুগচ্ছনককিলেসোতি অত্থো.

এৱং ৰূপকম্মট্ঠানং দস্সেত্ৱা ইদানি অৰূপকম্মট্ঠানং দস্সেন্তো তিস্সো খোতিআদিমাহ. পুন তাসংযেৱ ৱেদনানং অসম্মিস্সভাৱং দস্সেন্তো যস্মিং, অগ্গিৱেস্সন, সমযেতিআদিমাহ. তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – যস্মিং সমযে সুখাদীসু একং ৱেদনং ৱেদযতি, তস্মিং সমযে অঞ্ঞা ৱেদনা অত্তনো ৱাৰং ৱা ওকাসং ৱা ওলোকযমানা নিসিন্না নাম নত্থি, অথ খো অনুপ্পন্নাৱ হোন্তি ভিন্নউদকপুপ্ফুড়া ৱিয চ অন্তৰহিতা ৱা. সুখাপি খোতিআদি তাসং ৱেদনানং চুণ্ণৱিচুণ্ণভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং.

ন কেনচি সংৱদতীতি তস্সতং গহেত্ৱা ‘‘সস্সতৱাদী অহ’’ন্তি উচ্ছেদৱাদিনাপি সদ্ধিং ন সংৱদতি, তমেৱ গহেত্ৱা ‘‘সস্সতৱাদী অহ’’ন্তি একচ্চসস্সতৱাদিনা সদ্ধিং ন ৱিৱদতি. এৱং তযোপি ৱাদা পৰিৱত্তেত্ৱা যোজেতব্বা. যঞ্চ লোকে ৱুত্তন্তি যং লোকে কথিতং ৱোহৰিতং, তেন ৱোহৰতি অপৰামসন্তো কিঞ্চি ধম্মং পৰামাসগ্গাহেন অগ্গণ্হন্তো. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘যো হোতি ভিক্খু অৰহং কতাৱী,

খীণাসৱো অন্তিমদেহধাৰী;

অহং ৱদামীতিপি সো ৱদেয্য,

মমং ৱদন্তীতিপি সো ৱদেয্য;

লোকে সমঞ্ঞং কুসলো ৱিদিত্ৱা,

ৱোহাৰমত্তেন সো ৱোহৰেয্যা’’তি. (সং. নি. ১.২৫);

অপৰম্পি ৱুত্তং – ‘‘ইমা খো চিত্ত লোকসমঞ্ঞা লোকনিৰুত্তিযো লোকৱোহাৰা লোকপঞ্ঞত্তিযো, যাহি তথাগতো ৱোহৰতি অপৰামস’’ন্তি (দী. নি. ১.৪৪০).

২০৬. অভিঞ্ঞাপহানমাহাতি সস্সতাদীসু তেসং তেসং ধম্মানং সস্সতং অভিঞ্ঞায জানিত্ৱা সস্সতস্স পহানমাহ, উচ্ছেদং, একচ্চসস্সতং অভিঞ্ঞায একচ্চসস্সতস্স পহানং ৱদতি. ৰূপং অভিঞ্ঞায ৰূপস্স পহানং ৱদতীতিআদিনা নযেনেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.

পটিসঞ্চিক্খতোতি পচ্চৱেক্খন্তস্স. অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চীতি অনুপ্পাদনিৰোধেন নিৰুদ্ধেহি আসৱেহি অগ্গহেত্ৱাৱ চিত্তং ৱিমুচ্চি. এত্তাৱতা চেস পৰস্স ৱড্ঢিতং ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা খুদং ৱিনোদেন্তো ৱিয পৰস্স আৰদ্ধায ধম্মদেসনায ঞাণং পেসেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তঞ্চেৱ পত্তো, সাৱকপাৰমীঞাণস্স চ মত্থকং, সোড়স চ পঞ্ঞা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতো. দীঘনখো পন সোতাপত্তিফলং পত্ৱা সৰণেসু পতিট্ঠিতো.

ভগৱা পন ইমং দেসনং সূৰিযে ধৰমানেযেৱ নিট্ঠাপেত্ৱা গিজ্ঝকূটা ওৰুয্হ ৱেড়ুৱনং গন্ত্ৱা সাৱকসন্নিপাতমকাসি, চতুৰঙ্গসমন্নাগতো সন্নিপাতো অহোসি. তত্ৰিমানি অঙ্গানি – মাঘনক্খত্তেন যুত্তো পুণ্ণমউপোসথদিৱসো, কেনচি অনামন্তিতানি হুত্ৱা অত্তনোযেৱ ধম্মতায সন্নিপতিতানি অড্ঢতেলসানি ভিক্খুসতানি, তেসু একোপি পুথুজ্জনো ৱা সোতাপন্ন-সকদাগামি-অনাগামি-সুক্খৱিপস্সক-অৰহন্তেসু ৱা অঞ্ঞতৰো নত্থি, সব্বে ছড়ভিঞ্ঞাৱ, একোপি চেত্থ সত্থকেন কেসে ছিন্দিত্ৱা পব্বজিতো নাম নত্থি, সব্বে এহিভিক্খুনোযেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

দীঘনখসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মাগণ্ডিযসুত্তৱণ্ণনা

২০৭. এৱং মে সুতন্তি মাগণ্ডিযসুত্তং. তত্থ অগ্যাগাৰেতি অগ্গিহোমসালযং. তিণসন্থাৰকেতি দ্ৱে মাগণ্ডিযা মাতুলো চ ভাগিনেয্যো চ. তেসু মাতুলো পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পত্তো, ভাগিনেয্যোপি সউপনিস্সযো নচিৰস্সেৱ পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতি. অথস্স ভগৱা উপনিস্সযং দিস্ৱা ৰমণীযং দেৱগব্ভসদিসং গন্ধকুটিং পহায তত্থ ছাৰিকতিণকচৱৰাদীহি উক্লাপে অগ্যাগাৰে তিণসন্থাৰকং পঞ্ঞাপেত্ৱা পৰসঙ্গহকৰণত্থং কতিপাহং ৱসিত্থ. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. তেনুপসঙ্কমীতি ন কেৱলং তংদিৱসমেৱ, যস্মা পন তং অগ্যাগাৰং গামূপচাৰে দাৰকদাৰিকাহি ওকিণ্ণং অৱিৱিত্তং, তস্মা ভগৱা নিচ্চকালম্পি দিৱসভাগং তস্মিং ৱনসণ্ডে ৱীতিনামেত্ৱা সাযং ৱাসত্থায তত্থ উপগচ্ছতি.

অদ্দসা খো…পে… তিণসন্থাৰকং পঞ্ঞত্তন্তি ভগৱা অঞ্ঞেসু দিৱসেসু তিণসন্থাৰকং সঙ্ঘৰিত্ৱা সঞ্ঞাণং কত্ৱা গচ্ছতি, তংদিৱসং পন পঞ্ঞপেত্ৱাৱ অগমাসি. কস্মা? তদা হি পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেত্ৱাৱ অদ্দস – ‘‘অজ্জ মাগণ্ডিযো ইধাগন্ত্ৱা ইমং তিণসন্থাৰকং দিস্ৱা ভাৰদ্ৱাজেন সদ্ধিং তিণসন্থাৰকং আৰব্ভ কথাসল্লাপং কৰিস্সতি, অথাহং আগন্ত্ৱা ধম্মং দেসেস্সামি, সো ধম্মং সুত্ৱা মম সন্তিকে পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতি. পৰেসং সঙ্গহকৰণত্থমেৱ হি মযা পাৰমিযো পূৰিতা’’তি তিণসন্থাৰকং পঞ্ঞপেত্ৱাৱ অগমাসি.

সমণসেয্যানুৰূপং মঞ্ঞেতি ইমং তিণসন্থাৰকং ‘‘সমণস্স অনুচ্ছৱিকা সেয্যা’’তি মঞ্ঞামি. ন চ অসঞ্ঞতসমণস্স নিৱুত্থট্ঠানমেতং. তথাহেত্থ হত্থেন আকড্ঢিতট্ঠানং ৱা পাদেন আকড্ঢিতট্ঠানং ৱা সীসেন পহটট্ঠানং ৱা ন পঞ্ঞাযতি, অনাকুলো অনাকিণ্ণো অভিন্নো ছেকেন চিত্তকাৰেন তূলিকায পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পঞ্ঞত্তো ৱিয. সঞ্ঞতসমণস্স ৱসিতট্ঠানং, কস্স ভো ৱসিতট্ঠানন্তি পুচ্ছতি. ভূনহুনোতি হতৱড্ঢিনো মৰিযাদকাৰকস্স. কস্মা এৱমাহ? ছসু দ্ৱাৰেসু ৱড্ঢিপঞ্ঞাপনলদ্ধিকত্তা. অযঞ্হি তস্স লদ্ধি – চক্খু ব্ৰূহেতব্বং ৱড্ঢেতব্বং, অদিট্ঠং দক্খিতব্বং, দিট্ঠং সমতিক্কমিতব্বং. সোতং ব্ৰূহেতব্বং ৱড্ঢেতব্বং, অসুতং সোতব্বং, সুতং সমতিক্কমিতব্বং. ঘানং ব্ৰূহেতব্বং ৱড্ঢেতব্বং, অঘাযিতং ঘাযিতব্বং, ঘাযিতং সমতিক্কমিতব্বং. জিৱ্হা ব্ৰূহেতব্বা ৱড্ঢেতব্বা, অস্সাযিতং সাযিতব্বং, সাযিতং সমতিক্কমিতব্বং. কাযো ব্ৰূহেতব্বো ৱড্ঢেতব্বো, অফুট্ঠং ফুসিতব্বং, ফুট্ঠং সমতিক্কমিতব্বং. মনো ব্ৰূহেতব্বো ৱড্ঢেতব্বো, অৱিঞ্ঞাতং ৱিজানিতব্বং, ৱিঞ্ঞাতং সমতিক্কমিতব্বং. এৱং সো ছসু দ্ৱাৰেসু ৱড্ঢিং পঞ্ঞপেতি. ভগৱা পন –

‘‘চক্খুনা সংৱৰো সাধু, সাধু সোতেন সংৱৰো;

ঘানেন সংৱৰো সাধু, সাধু জিৱ্হায সংৱৰো.

কাযেন সংৱৰো সাধু, সাধু ৱাচায সংৱৰো;

মনসা সংৱৰো সাধু, সাধু সব্বত্থ সংৱৰো;

সব্বত্থ সংৱুতো ভিক্খু, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ৩৬০-৩৬১) –

ছসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰং পঞ্ঞপেতি. তস্মা সো ‘‘ৱড্ঢিহতো সমণো গোতমো মৰিযাদকাৰকো’’তি মঞ্ঞমানো ‘‘ভূনহুনো’’তি আহ.

অৰিযে ঞাযে ধম্মে কুসলেতি পৰিসুদ্ধে কাৰণধম্মে অনৱজ্জে. ইমিনা কিং দস্সেতি? এৱৰূপস্স নাম উগ্গতস্স পঞ্ঞাতস্স যসস্সিনো উপৰি ৱাচং ভাসমানেন ৱীমংসিত্ৱা উপধাৰেত্ৱা মুখে আৰক্খং ঠপেত্ৱা ভাসিতব্বো হোতি. তস্মা মা সহসা অভাসি, মুখে আৰক্খং ঠপেহীতি দস্সেতি. এৱঞ্হি নো সুত্তে ওচৰতীতি যস্মা অম্হাকং সুত্তে এৱং আগচ্ছতি, ন মযং মুখাৰুড়্হিচ্ছামত্তং ৱদাম, সুত্তে চ নাম আগতং ৱদমানা কস্স ভাযেয্যাম, তস্মা সম্মুখাপি নং ৱদেয্যামাতি অত্থো. অপ্পোস্সুক্কোতি মম ৰক্খনত্থায অনুস্সুক্কো অৱাৱটো হুত্ৱাতি অত্থো. ৱুত্তোৱ নং ৱদেয্যাতি মযা ৱুত্তোৱ হুত্ৱা অপুচ্ছিতোৱ কথং সমুট্ঠাপেত্ৱা অম্বজম্বূআদীনি গহেত্ৱা ৱিয অপূৰযমানো মযা কথিতনিযামেন ভৱং ভাৰদ্ৱাজো ৱদেয্য, ৱদস্সূতি অত্থো.

২০৮. অস্সোসি খোতি সত্থা আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা দিব্বচক্খুনা মাগণ্ডিযং তত্থ আগতং অদ্দস, দ্ৱিন্নং জনানং ভাসমানানং দিব্বসোতেন সদ্দম্পি অস্সোসি. পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতো. সংৱিগ্গোতি পীতিসংৱেগেন সংৱিগ্গো চলিতো কম্পিতো. তস্স কিৰ এতদহোসি – ‘‘নেৱ মাগণ্ডিযেন সমণস্স গোতমস্স আৰোচিতং, ন মযা. অম্হে মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞো এত্থ ততিযোপি নত্থি, সুতো ভৱিস্সতি অম্হাকং সদ্দো তিখিণসোতেন পুৰিসেনা’’তি. অথস্স অব্ভন্তৰে পীতি উপ্পজ্জিত্ৱা নৱনৱুতিলোমকূপসহস্সানি উদ্ধগ্গানি অকাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘সংৱিগ্গো লোমহট্ঠজাতো’’তি. অথ খো মাগণ্ডিযো পৰিব্বাজকোতি পৰিব্বাজকস্স পভিন্নমুখং ৱিয বীজং পৰিপাকগতং ঞাণং, তস্মা সন্নিসীদিতুং অসক্কোন্তো আহিণ্ডমানো পুন সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৱা একমন্তং নিসীদি. তং দস্সেতুং ‘‘অথ খো মাগণ্ডিযো’’তিআদি ৱুত্তং.

২০৯. সত্থা – ‘‘এৱং কিৰ ত্ৱং, মাগণ্ডিয, মং অৱচা’’তি অৱত্ৱাৱ চক্খুং খো, মাগণ্ডিযাতি পৰিব্বাজকস্স ধম্মদেসনং আৰভি. তত্থ ৱসনট্ঠানট্ঠেন ৰূপং চক্খুস্স আৰামোতি চক্খু ৰূপাৰামং. ৰূপে ৰতন্তি ৰূপৰতং. ৰূপেন চক্খু আমোদিতং পমোদিতন্তি ৰূপসমুদিতং. দন্তন্তি নিব্বিসেৱনং. গুত্তন্তি গোপিতং. ৰক্খিতন্তি ঠপিতৰক্খং. সংৱুতন্তি পিহিতং. সংৱৰাযাতি পিধানত্থায.

২১০. পৰিচাৰিতপুব্বোতি অভিৰমিতপুব্বো. ৰূপপৰিড়াহন্তি ৰূপং আৰব্ভ উপ্পজ্জনপৰিড়াহং. ইমস্স পন তে, মাগণ্ডিয, কিমস্স ৱচনীযন্তি ইমস্স ৰূপং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তস্স খীণাসৱস্স তযা কিং ৱচনং ৱত্তব্বং অস্স, ৱুড্ঢিহতো মৰিযাদকাৰকোতি ইদং ৱত্তব্বং, ন ৱত্তব্বন্তি পুচ্ছতি. ন কিঞ্চি, ভো গোতমাতি, ভো গোতম, কিঞ্চি ৱত্তব্বং নত্থি. সেসদ্ৱাৰেসুপি এসেৱ নযো.

২১১. ইদানি যস্মা তযা পঞ্চক্খন্ধে পৰিগ্গহেত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তস্স খীণাসৱস্স কিঞ্চি ৱত্তব্বং নত্থি, অহঞ্চ পঞ্চক্খন্ধে পৰিগ্গহেত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, তস্মা অহম্পি তে ন কিঞ্চি ৱত্তব্বোতি দস্সেতুং অহং খো পনাতিআদিমাহ. তস্স ময্হং মাগণ্ডিযাতি গিহিকালে অত্তনো সম্পত্তিং দস্সেন্তো আহ. তত্থ ৱস্সিকোতিআদীসু যত্থ সুখং হোতি ৱস্সকালে ৱসিতুং, অযং ৱস্সিকো. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. অযং পনেত্থ ৱচনত্থো – ৱস্সং ৱাসো ৱস্সং, ৱস্সং অৰহতীতি ৱস্সিকো. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো.

তত্থ ৱস্সিকো পাসাদো নাতিউচ্চো হোতি নাতিনীচো, দ্ৱাৰৱাতপানানিপিস্স নাতিতনূনি নাতিবহূনি, ভূমত্থৰণপচ্চত্থৰণখজ্জভোজ্জানিপেত্থ মিস্সকানেৱ ৱট্টন্তি. হেমন্তিকে থম্ভাপি ভিত্তিযোপি নীচা হোন্তি, দ্ৱাৰৱাতপানানি তনুকানি সুখুমচ্ছিদ্দানি. উণ্হপৱেসনত্থায ভিত্তিনিযূহানি নীহৰীযন্তি. ভূমত্থৰণপচ্চত্থৰণনিৱাসনপাৰুপনানি পনেত্থ উণ্হৱীৰিযানি কম্বলাদীনি ৱট্টন্তি. খজ্জভোজ্জং সিনিদ্ধং কটুকসন্নিস্সিতঞ্চ. গিম্হিকে থম্ভাপি ভিত্তিযোপি উচ্চা হোন্তি. দ্ৱাৰৱাতপানানি পনেত্থ বহূনি ৱিপুলজালানি ভৱন্তি. ভূমত্থৰণাদীনি দুকূলমযানি ৱট্টন্তি, খজ্জভোজ্জানি মধুৰৰসসীতৱীৰিযানি. ৱাতপানসমীপেসু চেত্থ নৱ চাটিযো ঠপেত্ৱা উদকস্স পূৰেত্ৱা নীলুপ্পলাদীহি সঞ্ছাদেন্তি. তেসু তেসু পদেসেসু উদকযন্তানি কৰোন্তি, যেহি দেৱে ৱস্সন্তে ৱিয উদকধাৰা নিক্খমন্তি.

বোধিসত্তস্স পন অট্ঠসতসুৱণ্ণঘটে চ ৰজতঘটে চ গন্ধোদকস্স পূৰেত্ৱা নীলুপ্পলগচ্ছকে কত্ৱা সযনং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠপযিংসু. মহন্তেসু লোহকটাহেসু গন্ধকললং পূৰেত্ৱা নীলুপ্পলপদুমপুণ্ডৰীকানি ৰোপেত্ৱা উতুগ্গহণত্থায তত্থ তত্থ ঠপেসুং. সূৰিযৰস্মীহি পুপ্ফানি পুপ্ফন্তি. নানাৱিধা ভমৰগণা পাসাদং পৱিসিত্ৱা পুপ্ফেসু ৰসং গণ্হন্তা ৱিচৰন্তি. পাসাদো অতিসুগন্ধো হোতি. যমকভিত্তিযা অন্তৰে লোহনাড়িং ঠপেত্ৱা নৱভূমিকপাসাদস্স উপৰি আকাসঙ্গণে ৰতনমণ্ডপমত্থকে সুখুমচ্ছিদ্দকং জালং বদ্ধং অহোসি. একস্মিং ঠানে সুক্খমহিংসচম্মং পসাৰেতি. বোধিসত্তস্স উদককীড়নৱেলায মহিংসচম্মে পাসাণগুড়ে খিপন্তি, মেঘথনিতসদ্দো ৱিয হোতি. হেট্ঠা যন্তং পৰিৱত্তেন্তি, উদকং অভিৰুহিত্ৱা জালমত্থকে পততি, ৱস্সপতনসলিলং ৱিয হোতি. তদা বোধিসত্তো নীলপটং নিৱাসেতি, নীলপটং পাৰুপতি, নীলপসাধনং পসাধেতি. পৰিৱাৰাপিস্স চত্তালীসনাটকসহস্সানি নীলৱত্থাভৰণানেৱ নীলৱিলেপনানি হুত্ৱা মহাপুৰিসং পৰিৱাৰেত্ৱা ৰতনমণ্ডপং গচ্ছন্তি. দিৱসভাগং উদককীড়ং কীড়ন্তো সীতলং উতুসুখং অনুভোতি.

পাসাদস্স চতূসু দিসাসু চত্তাৰো সৰা হোন্তি. দিৱাকালে নানাৱণ্ণসকুণগণা পাচীনসৰতো ৱুট্ঠায ৱিৰৱমানা পাসাদমত্থকেন পচ্ছিমসৰং গচ্ছন্তি. পচ্ছিমসৰতো ৱুট্ঠায পাচীনসৰং, উত্তৰসৰতো দক্খিণসৰং, দক্খিণসৰতো উত্তৰসৰং গচ্ছন্তি, অন্তৰৱস্সসমযো ৱিয হোতি. হেমন্তিকপাসাদো পন পঞ্চভূমিকো অহোসি, ৱস্সিকপাসাদো সত্তভূমিকো.

নিপ্পুৰিসেহীতি পুৰিসৱিৰহিতেহি. ন কেৱলঞ্চেত্থ তূৰিযানেৱ নিপ্পুৰিসানি, সব্বট্ঠানানিপি নিপ্পুৰিসানেৱ. দোৱাৰিকাপি ইত্থিযোৱ, ন্হাপনাদিপৰিকম্মকৰাপি ইত্থিযোৱ. ৰাজা কিৰ – ‘‘তথাৰূপং ইস্সৰিযসুখসম্পত্তিং অনুভৱমানস্স পুৰিসং দিস্ৱা পৰিসঙ্কা উপ্পজ্জতি, সা মে পুত্তস্স মা অহোসী’’তি সব্বকিচ্চেসু ইত্থিযোৱ ঠপেসি. তায ৰতিযা ৰমমানোতি ইদং চতুত্থজ্ঝানিকফলসমাপত্তিৰতিং সন্ধায ৱুত্তং.

২১২. গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱাতি এত্থ যস্মা খত্তিযানং সেতচ্ছত্তস্মিংযেৱ পত্থনা হোতি, মহা চ নেসং পপঞ্চো, ব্ৰাহ্মণা মন্তেহি অতিত্তা মন্তে গৱেসন্তা ৱিচৰন্তি, গহপতিনো পন মুদ্দাগণনমত্তং উগ্গহিতকালতো পট্ঠায সম্পত্তিংযেৱ অনুভৱন্তি, তস্মা খত্তিযব্ৰাহ্মণে অগ্গহেত্ৱা ‘‘গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা’’তি আহ. আৱট্টেয্যাতি মানুসককামহেতু আৱট্টো ভৱেয্যাতি অত্থো. অভিক্কন্ততৰাতি ৱিসিট্ঠতৰা. পণীততৰাতি অতপ্পকতৰা. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘কুসগ্গেনুদকমাদায, সমুদ্দে উদকং মিনে;

এৱং মানুসকা কামা, দিব্বকামান সন্তিকে’’তি. (জা. ২.২১.৩৮৯) –

সমধিগয্হ তিট্ঠতীতি দিব্বসুখং গণ্হিত্ৱা ততো ৱিসিট্ঠতৰা হুত্ৱা তিট্ঠতি.

ওপম্মসংসন্দনং পনেত্থ এৱং ৱেদিতব্বং – গহপতিস্স পঞ্চহি কামগুণেহি সমঙ্গীভূতকালো ৱিয বোধিসত্তস্স তীসু পাসাদেসু চত্তালীসসহস্সইত্থিমজ্ঝে মোদনকালো, তস্স সুচৰিতং পূৰেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তকালো ৱিয বোধিসত্তস্স অভিনিক্খমনং কত্ৱা বোধিপল্লঙ্কে সব্বঞ্ঞুতং পটিৱিদ্ধকালো, তস্স নন্দনৱনে সম্পত্তিং অনুভৱনকালো ৱিয তথাগতস্স চতুত্থজ্ঝানিকফলসমাপত্তিৰতিযা ৱীতিৱত্তনকালো, তস্স মানুসকানং পঞ্চন্নং কামগুণানং অপত্থনকালো ৱিয তথাগতস্স চতুত্থজ্ঝানিকফলসমাপত্তিৰতিযা ৱীতিনামেন্তস্স হীনজনসুখস্স অপত্থনকালোতি.

২১৩. সুখীতি পঠমং দুক্খিতো পচ্ছা সুখিতো অস্স. সেৰীতি পঠমং ৱেজ্জদুতিযকো পচ্ছা সেৰী এককো ভৱেয্য. সযংৱসীতি পঠমং ৱেজ্জস্স ৱসে ৱত্তমানো ৱেজ্জেন নিসীদাতি ৱুত্তে নিসীদি, নিপজ্জাতি ৱুত্তে নিপজ্জি, ভুঞ্জাতি ৱুত্তে ভুঞ্জি, পিৱাতি ৱুত্তে পিৱি, পচ্ছা সযংৱসী জাতো. যেন কামং গমোতি পঠমং ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানং গন্তুং নালত্থ, পচ্ছা ৰোগে ৱূপসন্তে ৱনদস্সন-গিৰিদস্সন-পব্বতদস্সনাদীসুপি যেনকামং গমো জাতো, যত্থ যত্থেৱ গন্তুং ইচ্ছতি, তত্থ তত্থেৱ গচ্ছেয্য.

এত্থাপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – পুৰিসস্স কুট্ঠিকালো ৱিয হি বোধিসত্তস্স অগাৰমজ্ঝে ৱসনকালো, অঙ্গাৰকপল্লং ৱিয একং কামৱত্থু, দ্ৱে কপল্লানি ৱিয দ্ৱে ৱত্থূনি, সক্কস্স পন দেৱৰঞ্ঞো অড্ঢতেয্যকোটিযানি অঙ্গাৰকপল্লানি ৱিয অড্ঢতিযনাটককোটিযো, নখেহি ৱণমুখানি তচ্ছেত্ৱা অঙ্গাৰকপল্লে পৰিতাপনং ৱিয ৱত্থুপটিসেৱনং, ভেসজ্জং আগম্ম অৰোগকালো ৱিয কামেসু আদীনৱং নেক্খম্মে চ আনিসংসং দিস্ৱা নিক্খম্ম বুদ্ধভূতকালে চতুত্থজ্ঝানিকফলসমাপত্তিৰতিযা ৱীতিৱত্তনকালো, অঞ্ঞং কুট্ঠিপুৰিসং দিস্ৱা অপত্থনকালো ৱিয তায ৰতিযা ৱীতিনামেন্তস্স হীনজনৰতিযা অপত্থনকালোতি.

২১৪. উপহতিন্দ্ৰিযোতি কিমিৰকুট্ঠেন নাম উপহতকাযপ্পসাদো. উপহতিন্দ্ৰিযাতি উপহতপঞ্ঞিন্দ্ৰিযা. তে যথা সো উপহতকাযিন্দ্ৰিযো কুট্ঠী দুক্খসম্ফস্সস্মিংযেৱ অগ্গিস্মিং সুখমিতি ৱিপৰীতসঞ্ঞং পচ্চলত্থ, এৱং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স উপহতত্তা দুক্খসম্ফস্সেস্ৱেৱ কামেসু সুখমিতি ৱিপৰীতসঞ্ঞং পচ্চলত্থুং.

২১৫. অসুচিতৰানি চেৱাতিআদীসু পকতিযাৱ তানি অসুচীনি চ দুগ্গন্ধানি চ পূতীনি চ, ইদানি পন অসুচিতৰানি চেৱ দুগ্গন্ধতৰানি চ পূতিতৰানি চ হোন্তি. কাচীতি তস্স হি পৰিতাপেন্তস্স চ কণ্ডূৱন্তস্স চ পাণকা অন্তো পৱিসন্তি, দুট্ঠলোহিতদুট্ঠপুব্বা পগ্ঘৰন্তি. এৱমস্স কাচি অস্সাদমত্তা হোতি.

আৰোগ্যপৰমাতি গাথায যে কেচি ধনলাভা ৱা যসলাভা ৱা পুত্তলাভা ৱা অত্থি, আৰোগ্যং তেসং পৰমং উত্তমং, নত্থি ততো উত্তৰিতৰো লাভোতি, আৰোগ্যপৰমা লাভা. যংকিঞ্চি ঝানসুখং ৱা মগ্গসুখং ৱা ফলসুখং ৱা অত্থি, নিব্বানং তত্থ পৰমং, নত্থি ততো উত্তৰিতৰং সুখন্তি নিব্বানং পৰমং সুখং. অট্ঠঙ্গিকো মগ্গানন্তি পুব্বভাগমগ্গানং পুব্বভাগগমনেনেৱ অমতগামীনং অট্ঠঙ্গিকো খেমো, নত্থি ততো খেমতৰো অঞ্ঞো মগ্গো. অথ ৱা খেমং অমতগামিনন্তি এত্থ খেমন্তিপি অমতন্তিপি নিব্বানস্সেৱ নামং. যাৱতা পুথুসমণব্ৰাহ্মণা পৰপ্পৱাদা খেমগামিনো চ অমতগামিনো চাতি লদ্ধিৱসেন গহিতা, সব্বেসং তেসং খেমঅমতগামীনং মগ্গানং অট্ঠঙ্গিকো পৰমো উত্তমোতি অযমেত্থ অত্থো.

২১৬. আচৰিযপাচৰিযানন্তি আচৰিযানঞ্চেৱ আচৰিযাচৰিযানঞ্চ. সমেতীতি একনাড়িযা মিতং ৱিয একতুলায তুলিতং ৱিয সদিসং হোতি নিন্নানাকৰণং. অনোমজ্জতীতি পাণিং হেট্ঠা ওতাৰেন্তো মজ্জতি – ‘‘ইদং তং, ভো গোতম, আৰোগ্যং, ইদং তং নিব্বান’’ন্তি কালেন সীসং কালেন উৰং পৰিমজ্জন্তো এৱমাহ.

২১৭. ছেকন্তি সম্পন্নং. সাহুড়িচীৰেনাতি কাড়কেহি এড়কলোমেহি কতথূলচীৰেন. সঙ্কাৰচোড়কেনাতিপি ৱদন্তি. ৱাচং নিচ্ছাৰেয্যাতি কালেন দসায কালেন অন্তে কালেন মজ্ঝে পৰিমজ্জন্তো নিচ্ছাৰেয্য, ৱদেয্যাতি অত্থো. পুব্বকেহেসাতি পুব্বকেহি এসা. ৱিপস্সীপি হি ভগৱা…পে… কস্সপোপি ভগৱা চতুপৰিসমজ্ঝে নিসিন্নো ইমং গাথং অভাসি, ‘‘অত্থনিস্সিতগাথা’’তি মহাজনো উগ্গণ্হি. সত্থৰি পৰিনিব্বুতে অপৰভাগে পৰিব্বাজকানং অন্তৰং পৱিট্ঠা. তে পোত্থকগতং কত্ৱা পদদ্ৱযমেৱ ৰক্খিতুং সক্খিংসু. তেনাহ – সা এতৰহি অনুপুব্বেন পুথুজ্জনগাথাতি.

২১৮. ৰোগোৱ ভূতোতি ৰোগভূতো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. অৰিযং চক্খুন্তি পৰিসুদ্ধং ৱিপস্সনাঞাণঞ্চেৱ মগ্গঞাণঞ্চ. পহোতীতি সমত্থো. ভেসজ্জং কৰেয্যাতি উদ্ধংৱিৰেচনং অধোৱিৰেচনং অঞ্জনঞ্চাতি ভেসজ্জং কৰেয্য.

২১৯. ন চক্খূনি উপ্পাদেয্যাতি যস্স হি অন্তৰা পিত্তসেম্হাদিপলিৱেঠেন চক্খুপসাদো উপহতো হোতি, সো ছেকং ৱেজ্জং আগম্ম সপ্পাযভেসজ্জং সেৱন্তো চক্খূনি উপ্পাদেতি নাম. জচ্চন্ধস্স পন মাতুকুচ্ছিযংযেৱ ৱিনট্ঠানি, তস্মা সো ন লভতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ন চক্খূনি উপ্পাদেয্যা’’তি.

২২০. দুতিযৱাৰে জচ্চন্ধোতি জাতকালতো পট্ঠায পিত্তাদিপলিৱেঠেন অন্ধো. অমুস্মিন্তি তস্মিং পুব্বে ৱুত্তে. অমিত্ততোপি দহেয্যাতি অমিত্তো মে অযন্তি এৱং অমিত্ততো ঠপেয্য. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. ইমিনা চিত্তেনাতি ৱট্টে অনুগতচিত্তেন. তস্স মে উপাদানপচ্চযাতি একসন্ধি দ্ৱিসঙ্খেপো পচ্চযাকাৰো কথিতো, ৱট্টং ৱিভাৱিতং.

২২১. ধম্মানুধম্মন্তি ধম্মস্স অনুধম্মং অনুচ্ছৱিকং পটিপদং. ইমে ৰোগা গণ্ডা সল্লাতি পঞ্চক্খন্ধে দস্সেতি. উপাদাননিৰোধাতি ৱিৱট্টং দস্সেন্তো আহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মাগণ্ডিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সন্দকসুত্তৱণ্ণনা

২২৩. এৱং মে সুতন্তি সন্দকসুত্তং. তত্থ পিলক্খগুহাযন্তি তস্সা গুহায দ্ৱাৰে পিলক্খৰুক্খো অহোসি, তস্মা পিলক্খগুহাত্ৱেৱ সঙ্খং গতা. পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতোতি ৱিৱেকতো ৱুট্ঠিতো. দেৱকতসোব্ভোতি ৱস্সোদকেনেৱ তিন্নট্ঠানে জাতো মহাউদকৰহদো. গুহাদস্সনাযাতি এত্থ গুহাতি পংসুগুহা. সা উন্নমে উদকমুত্তট্ঠানে অহোসি, একতো উমঙ্গং কত্ৱা খাণুকে চ পংসুঞ্চ নীহৰিত্ৱা অন্তো থম্ভে উস্সাপেত্ৱা মত্থকে পদৰচ্ছন্নগেহসঙ্খেপেন কতা, তত্থ তে পৰিব্বাজকা ৱসন্তি. সা ৱস্সানে উদকপুণ্ণা তিট্ঠতি, নিদাঘে তত্থ ৱসন্তি. তং সন্ধায ‘‘গুহাদস্সনাযা’’তি আহ. ৱিহাৰদস্সনত্থঞ্হি অনমতগ্গিযং পচ্চৱেক্খিত্ৱা সমুদ্দপব্বতদস্সনত্থং ৱাপি গন্তুং ৱট্টতীতি.

উন্নাদিনিযাতি উচ্চং নদমানায. এৱং নদমানায চস্সা উদ্ধঙ্গমনৱসেন উচ্চো, দিসাসু পত্থটৱসেন মহাসদ্দোতি উচ্চাসদ্দমহাসদ্দো, তায উচ্চাসদ্দমহাসদ্দায. তেসং পৰিব্বাজকানং পাতোৱ উট্ঠায কত্তব্বং নাম চেতিযৱত্তং ৱা বোধিৱত্তং ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তং ৱা যোনিসোমনসিকাৰো ৱা নত্থি. তেন তে পাতোৱ উট্ঠায বালাতপে নিসিন্না, সাযং ৱা কথায ফাসুকত্থায সন্নিপতিতা ‘‘ইমস্স হত্থো সোভণো ইমস্স পাদো’’তি এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থপাদাদীনি ৱা আৰব্ভ ইত্থিপুৰিসদাৰকদাৰিকাৱণ্ণে ৱা অঞ্ঞং ৱা কামস্সাদভৱস্সাদাদিৱত্থুং আৰব্ভ কথং পট্ঠপেত্ৱা অনুপুব্বেন ৰাজকথাদিঅনেকৱিধং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তি. সা হি অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিৰচ্ছানভূতা কথাতি তিৰচ্ছানকথা. তত্থ ৰাজানং আৰব্ভ ‘‘মহাসম্মতো মন্ধাতা ধম্মাসোকো এৱংমহানুভাৱো’’তিআদিনা নযেন পৱত্তা কথা ৰাজকথা. এস নযো চোৰকথাদীসু.

তেসু ‘‘অসুকো ৰাজা অভিৰূপো দস্সনীযো’’তিআদিনা নযেন গেহস্সিতকথাৱ তিৰচ্ছানকথা হোতি. ‘‘সোপি নাম এৱং মহানুভাৱো খযং গতো’’তি এৱং পৱত্তা পন কম্মট্ঠানভাৱে তিট্ঠতি. চোৰেসুপি ‘‘মূলদেৱো এৱংমহানুভাৱো, মেঘমালো এৱংমহানুভাৱো’’তি তেসং কম্মং পটিচ্চ অহো সূৰাতি গেহস্সিতকথাৱ তিৰচ্ছানকথা. যুদ্ধেপি ভাৰতযুদ্ধাদীসু ‘‘অসুকেন অসুকো এৱং মাৰিতো এৱং ৱিদ্ধো’’তি কামস্সাদৱসেনেৱ কথা তিৰচ্ছানকথা. ‘‘তেপি নাম খযং গতা’’তি এৱং পৱত্তা পন সব্বত্থ কথা কম্মট্ঠানমেৱ হোতি. অপিচ অন্নাদীসু ‘‘এৱং ৱণ্ণৱন্তং গন্ধৱন্তং ৰসৱন্তং ফস্সসম্পন্নং খাদিম্হ ভুঞ্জিম্হ পিৱিম্হ পৰিভুঞ্জিম্হা’’তি কামস্সাদৱসেন কথেতুং ন ৱট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৱা – ‘‘পুব্বে এৱং ৱণ্ণাদিসম্পন্নং অন্নং পানং ৱত্থং সযনং মালং গন্ধং সীলৱন্তানং অদম্হ, চেতিযে পূজং অকৰিম্হা’’তি কথেতুং ৱট্টতি.

ঞাতিকথাদীসুপি ‘‘অম্হাকং ঞাতকা সূৰা সমত্থা’’তি ৱা ‘‘পুব্বে মযং এৱং ৱিচিত্ৰেহি যানেহি চৰিম্হা’’তি ৱা অস্সাদৱসেন ৱত্তুং ন ৱট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৱা ‘‘তেপি নো ঞাতকা খযং গতা’’তি ৱা ‘‘পুব্বে মযং এৱৰূপা উপাহনা সঙ্ঘস্স অদম্হা’’তি ৱা কথেতব্বা. গামকথাপি সুনিৱিট্ঠদুন্নিৱিট্ঠসুভিক্খদুব্ভিক্খাদিৱসেন ৱা ‘‘অসুকগামৱাসিনো সূৰা সমত্থা’’তি ৱা এৱং অস্সাদৱসেন ন ৱট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৱা সদ্ধা পসন্নাতি ৱা খযৱযং গতাতি ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি. নিগমনগৰজনপদকথাসুপি এসেৱ নযো. ইত্থিকথাপি ৱণ্ণসণ্ঠানাদীনি পটিচ্চ অস্সাদৱসেন ন ৱট্টতি, সদ্ধা পসন্না খযং গতাতি এৱমেৱ ৱট্টতি. সূৰকথাপি নন্দিমিত্তো নাম যোধো সূৰো অহোসীতি অস্সাদৱসেনেৱ ন ৱট্টতি, সদ্ধো পসন্নো অহোসি খযং গতোতি এৱমেৱ ৱট্টতি. ৱিসিখাকথাপি অসুকা ৱিসিখা সুনিৱিট্ঠা দুন্নিৱিট্ঠা সূৰা সমত্থাতি অস্সাদৱসেনেৱ ন ৱট্টতি, সদ্ধা পসন্না খযং গতা ইচ্চেৱং ৱট্টতি.

কুম্ভট্ঠানকথাতি কুম্ভট্ঠানউদকতিত্থকথা ৱা ৱুচ্চতি কুম্ভদাসিকথা ৱা. সাপি ‘‘পাসাদিকা নচ্চিতুং গাযিতুং ছেকা’’তি অস্সাদৱসেন ন ৱট্টতি, সদ্ধা পসন্নাতিআদিনা নযেনেৱ ৱট্টতি. পুব্বপেতকথাতি অতীতঞাতিকথা. তত্থ ৱত্তমানঞাতিকথাসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো.

নানত্তকথাতি পুৰিমপচ্ছিমকথাৱিমুত্তা অৱসেসা নানাসভাৱা নিৰত্থককথা. লোকক্খাযিকাতি অযং লোকো কেন নিম্মিতো, অসুকেন নাম নিম্মিতো, কাকা সেতা অট্ঠীনং সেতত্তা, বকা ৰত্তা লোহিতস্স ৰত্তত্তাতি এৱমাদিকা লোকাযতৱিতণ্ডসল্লাপকথা.

সমুদ্দক্খাযিকা নাম কস্মা সমুদ্দো সাগৰো, সাগৰদেৱেন খণিতত্তা সাগৰো, খতো মেতি হত্থমুদ্দায নিৱেদিতত্তা সমুদ্দোতি এৱমাদিকা নিৰত্থকা সমুদ্দক্খাযিককথা. ইতি ভৱো, ইতি অভৱোতি যং ৱা তং ৱা নিৰত্থককাৰণং ৱত্ৱা পৱত্তিতকথা ইতিভৱাভৱকথা. এত্থ চ ভৱোতি সস্সতং, অভৱোতি উচ্ছেদং. ভৱোতি ৱড্ঢি, অভৱোতি হানি. ভৱোতি কামসুখং, অভৱোতি অত্তকিলমথো. ইতি ইমায ছব্বিধায ইতিভৱাভৱকথায সদ্ধিং বাত্তিংসতিৰচ্ছানকথা নাম হোতি. এৱৰূপিং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তিযা নিসিন্নো হোতি.

ততো সন্দকো পৰিব্বাজকো তে পৰিব্বাজকে ওলোকেত্ৱা – ‘‘ইমে পৰিব্বাজকা অতিৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞং অগাৰৱা অপ্পতিস্সা, মযঞ্চ সমণস্স গোতমস্স পাতুভাৱতো পট্ঠায সূৰিযুগ্গমনে খজ্জোপনকূপমা জাতা, লাভসক্কাৰোপি নো পৰিহীনো. সচে পন ইমং ঠানং সমণো গোতমো গোতমসাৱকো ৱা গিহিউপট্ঠাকোপি ৱাস্স আগচ্ছেয্য, অতিৱিয লজ্জনীযং ভৱিস্সতি. পৰিসদোসো খো পন পৰিসজেট্ঠকস্সেৱ উপৰি আৰোহতী’’তি ইতো চিতো চ ৱিলোকেন্তো থেৰং অদ্দস. তেন ৱুত্তং অদ্দসা খো সন্দকো পৰিব্বাজকো…পে… তুণ্হী অহেসুন্তি.

তত্থ সণ্ঠপেসীতি সিক্খাপেসি, ৱজ্জমস্সা পটিচ্ছাদেসি. যথা সুট্ঠপিতা হোতি, তথা নং ঠপেসি. যথা নাম পৰিসমজ্ঝং পৱিসন্তো পুৰিসো ৱজ্জপটিচ্ছাদনত্থং নিৱাসনং সণ্ঠপেতি, পাৰুপনং সণ্ঠপেতি, ৰজোকিণ্ণট্ঠানং পুঞ্ছতি, এৱমস্সা ৱজ্জপটিচ্ছাদনত্থং ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো’’তি সিক্খাপেন্তো যথা সুট্ঠপিতা হোতি, তথা নং ঠপেসীতি অত্থো. অপ্পসদ্দকামাতি অপ্পসদ্দং ইচ্ছন্তি, এককা নিসীদন্তি, এককা তিট্ঠন্তি, ন গণসঙ্গণিকায যাপেন্তি. অপ্পসদ্দৱিনীতাতি অপ্পসদ্দেন নিৰৱেন বুদ্ধেন ৱিনীতা. অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদিনোতি যং ঠানং অপ্পসদ্দং নিস্সদ্দং. তস্স ৱণ্ণৱাদিনো. উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যাতি ইধাগন্তব্বং মঞ্ঞেয্য.

কস্মা পনেস থেৰস্স উপসঙ্কমনং পচ্চাসীসতীতি. অত্তনো ৱুদ্ধিং পত্থযমানো. পৰিব্বাজকা কিৰ বুদ্ধেসু ৱা বুদ্ধসাৱকেসু ৱা অত্তনো সন্তিকং আগতেসু – ‘‘অজ্জ অম্হাকং সন্তিকং সমণো গোতমো আগতো, সাৰিপুত্তো আগতো, ন খো পনেতে যস্স ৱা তস্স ৱা সন্তিকং গচ্ছন্তি, পস্সথ অম্হাকং উত্তমভাৱ’’ন্তি অত্তনো উপট্ঠাকানং সন্তিকে অত্তানং উক্খিপন্তি উচ্চে ঠানে ঠপেন্তি. ভগৱতোপি উপট্ঠাকে গণ্হিতুং ৱাযমন্তি. তে কিৰ ভগৱতো উপট্ঠাকে দিস্ৱা এৱং ৱদন্তি – ‘‘তুম্হাকং সত্থা ভৱং গোতমোপি গোতমস্স সাৱকাপি অম্হাকং সন্তিকং আগচ্ছন্তি, মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং সমগ্গা. তুম্হে পন অম্হে অক্খীহি পস্সিতুং ন ইচ্ছথ, সামীচিকম্মং ন কৰোথ, কিং ৱো অম্হেহি অপৰদ্ধ’’ন্তি. অপ্পেকচ্চে মনুস্সা – ‘‘বুদ্ধাপি এতেসং সন্তিকং গচ্ছন্তি, কিং অম্হাক’’ন্তি ততো পট্ঠায তে দিস্ৱা নপ্পমজ্জন্তি. তুণ্হী অহেসুন্তি সন্দকং পৰিৱাৰেত্ৱা নিস্সদ্দা নিসীদিংসু.

২২৪. স্ৱাগতং ভোতো আনন্দস্সাতি সুআগমনং ভোতো আনন্দস্স. ভৱন্তে হি নো আগতে আনন্দো হোতি, গতে সোকোতি দীপেতি. চিৰস্সং খোতি পিযসমুদাচাৰৱচনমেতং. থেৰো পন কালেন কালং পৰিব্বাজকাৰামং চাৰিকত্থায গচ্ছতীতি পুৰিমগমনং গহেত্ৱা এৱমাহ. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ন মানত্থদ্ধো হুত্ৱা নিসীদি, অত্তনো পন আসনা ৱুট্ঠায তং আসনং পপ্ফোটেত্ৱা থেৰং আসনেন নিমন্তেন্তো নিসীদতু ভৱং আনন্দো, ইদমাসনং পঞ্ঞত্তন্তি আহ.

অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতাতি নিসিন্নানং ৱো আৰম্ভতো পট্ঠায যাৱ মমাগমনং এতস্মিং অন্তৰে কা নাম কথা ৱিপ্পকতা, মমাগমনপচ্চযা কতমা কথা পৰিযন্তং ন গতাতি পুচ্ছতি.

অথ পৰিব্বাজকো ‘‘নিৰত্থককথাৱ এসা নিস্সাৰা ৱট্টসন্নিস্সিতা, ন তুম্হাকং পুৰতো ৱত্তব্বতং অৰহতী’’তি দীপেন্তো তিট্ঠতেসা, ভোতিআদিমাহ. নেসা ভোতোতি সচে ভৱং সোতুকামো ভৱিস্সতি, পচ্ছাপেসা কথা ন দুল্লভা ভৱিস্সতি, অম্হাকং পনিমায অত্থো নত্থি. ভোতো পন আগমনং লভিত্ৱা অঞ্ঞদেৱ সুকাৰণং কথং সোতুকামম্হাতি দীপেতি. ততো ধম্মদেসনং যাচন্তো সাধু ৱত ভৱন্তং যে ৱাতিআদিমাহ. তত্থ আচৰিযকেতি আচৰিযসমযে. অনস্সাসিকানীতি অস্সাসৱিৰহিতানি. সসক্কন্তি একংসত্থে নিপাতো, ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো একংসেনেৱ ন ৱসেয্যাতি অত্থো. ৱসন্তো চ নাৰাধেয্যাতি ন সম্পাদেয্য, ন পৰিপূৰেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. ঞাযং ধম্মং কুসলন্তি কাৰণভূতং অনৱজ্জট্ঠেন কুসলং ধম্মং.

২২৫. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. নত্থি দিন্নন্তিআদীনি সালেয্যকসুত্তে (ম. নি. ১.৪৪০) ৱুত্তানি. চাতুমহাভূতিকোতি চতুমহাভূতমযো. পথৱী পথৱীকাযন্তি অজ্ঝত্তিকা পথৱীধাতু বাহিৰপথৱীধাতুং. অনুপেতীতি অনুযাতি. অনুপগচ্ছতীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং, অনুগচ্ছতীতিপি অত্থো, উভযেনাপি উপেতি উপগচ্ছতীতি দস্সেতি. আপাদীসুপি এসেৱ নযো. ইন্দ্ৰিযানীতি মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্ৰিযানি আকাসং পক্খন্দন্তি. আসন্দিপঞ্চমাতি নিপন্নমঞ্চেন পঞ্চমা, মঞ্চো চেৱ, চত্তাৰো মঞ্চপাদে গহেত্ৱা ঠিতা চত্তাৰো পুৰিসা চাতি অত্থো. যাৱাড়াহনাতি যাৱ সুসানা. পদানীতি অযং এৱং সীলৱা অহোসি, এৱং দুস্সীলোতিআদিনা নযেন পৱত্তানি গুণপদানি. সৰীৰমেৱ ৱা এত্থ পদানীতি অধিপ্পেতং. কাপোতকানীতি কপোতকৱণ্ণানি, পাৰাৱতপক্খৱণ্ণানীতি অত্থো.

ভস্সন্তাতি ভস্মন্তা, অযমেৱ ৱা পাড়ি. আহুতিযোতি যং পহেণকসক্কাৰাদিভেদং দিন্নদানং, সব্বং তং ছাৰিকাৱসানমেৱ হোতি, ন ততো পৰং ফলদাযকং হুত্ৱা গচ্ছতীতি অত্থো. দত্তুপঞ্ঞত্তন্তি দত্তূহি বালমনুস্সেহি পঞ্ঞত্তং. ইদং ৱুত্তং হোতি – বালেহি অবুদ্ধীহি পঞ্ঞত্তমিদং দানং, ন পণ্ডিতেহি. বালা দেন্তি, পণ্ডিতা গণ্হন্তীতি দস্সেতি. অত্থিকৱাদন্তি অত্থি দিন্নং দিন্নফলন্তি ইমং অত্থিকৱাদংযেৱ ৱদন্তি তেসং তুচ্ছং ৱচনং মুসাৱিলাপো. বালে চ পণ্ডিতে চাতি বালা চ পণ্ডিতা চ.

অকতেন মে এত্থ কতন্তি ময্হং অকতেনেৱ সমণকম্মেন এত্থ এতস্স সমযে কম্মং কতং নাম হোতি, অৱুসিতেনেৱ ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱুসিতং নাম হোতি. এত্থাতি এতস্মিং সমণধম্মে. সমসমাতি অতিৱিয সমা, সমেন ৱা গুণেন সমা. সামঞ্ঞং পত্তাতি সমানভাৱং পত্তা.

২২৬. কৰতোতিআদীনি অপণ্ণকসুত্তে ৱুত্তানি. তথা নত্থি হেতূতিআদীনি.

২২৮. চতুত্থব্ৰহ্মচৰিযৱাসে অকটাতি অকতা. অকটৱিধাতি অকতৱিধানা, এৱং কৰোহীতি কেনচি কাৰাপিতা ন হোন্তীতি অত্থো. অনিম্মিতাতি ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতা. অনিম্মাতাতি অনিম্মাপিতা. কেচি অনিম্মিতব্বাতি পদং ৱদন্তি, তং নেৱ পাড়িযং, ন অট্ঠকথাযং সন্দিস্সতি. ৱঞ্ঝাতি ৱঞ্ঝপসুৱঞ্ঝতালাদযো ৱিয অফলা, কস্সচি অজনকাতি অত্থো. এতেন পথৱীকাযাদীনং ৰূপাদিজনকভাৱং পটিক্খিপতি. পব্বতকূটা ৱিয ঠিতাতি কূটট্ঠা. ঈসিকট্ঠাযিট্ঠিতাতি মুঞ্জে ঈসিকা ৱিয ঠিতা. তত্ৰাযমধিপ্পাযো – যমিদং জাযতীতি ৱুচ্চতি, তং মুঞ্জতো ঈসিকা ৱিয ৱিজ্জমানমেৱ নিক্খমতীতি. ‘‘এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা’’তিপি পাঠো, সুনিখাতো এসিকত্থম্ভো নিচ্চলো তিট্ঠতি, এৱং ঠিতাতি অত্থো. উভযেনপি তেসং ৱিনাসাভাৱং দীপেতি. ন ইঞ্জন্তীতি এসিকত্থম্ভো ৱিয ঠিতত্তা ন চলন্তি. ন ৱিপৰিণামেন্তীতি পকতিং ন জহন্তি. ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং ন উপহনন্তি. নালন্তি ন সমত্থা.

পথৱীকাযোতিআদীসু পথৱীযেৱ পথৱীকাযো, পথৱীসমূহো ৱা. তত্থাতি তেসু জীৱসত্তমেসু কাযেসু. নত্থি হন্তা ৱাতি হন্তুং ৱা ঘাতেতুং ৱা সোতুং ৱা সাৱেতুং ৱা জানিতুং ৱা জানাপেতুং ৱা সমত্থো নাম নত্থীতি দীপেতি. সত্তন্নংত্ৱেৱ কাযানন্তি যথা মুগ্গৰাসিআদীসু পহটং সত্থং মুগ্গৰাসিআদীনং অন্তৰেন পৱিসতি, এৱং সত্তন্নং কাযানং অন্তৰেন ছিদ্দেন ৱিৱৰেন সত্থং পৱিসতি. তত্থ ‘‘অহং ইমং জীৱিতা ৱোৰোপেমী’’তি কেৱলং সঞ্ঞামত্তমেৱ হোতীতি দস্সেতি. যোনিপমুখসতসহস্সানীতি পমুখযোনীনং উত্তমযোনীনং চুদ্দসসতসহস্সানি অঞ্ঞানি চ সট্ঠিসতানি অঞ্ঞানি চ ছসতানি. পঞ্চ চ কম্মুনো সতানীতি পঞ্চ কম্মসতানি চ, কেৱলং তক্কমত্তকেন নিৰত্থকং দিট্ঠিং দীপেতি. পঞ্চ চ কম্মানি তীণি চ কম্মানীতিআদীসুপি এসেৱ নযো. কেচি পনাহু পঞ্চ কম্মানীতি পঞ্চিন্দ্ৰিযৱসেন ভণতি. তীণীতি কাযকম্মাদিৱসেনাতি. কম্মে চ অড্ঢকম্মে চাতি এত্থ পনস্স কাযকম্মঞ্চ ৱচীকম্মঞ্চ কম্মন্তি লদ্ধি, মনোকম্মং উপড্ঢকম্মন্তি. দ্ৱট্ঠিপটিপদাতি দ্ৱাসট্ঠি পটিপদাতি ৱদতি. দ্ৱট্ঠন্তৰকপ্পাতি একস্মিং কপ্পে চতুসট্ঠি অন্তৰকপ্পা নাম হোন্তি, অযং পন অঞ্ঞে দ্ৱে অজানন্তো এৱমাহ. ছড়াভিজাতিযো অপণ্ণকসুত্তে ৱিত্থাৰিতা.

অট্ঠ পুৰিসভূমিযোতি মন্দভূমি খিড্ডাভূমি ৱীমংসকভূমি উজুগতভূমি সেক্খভূমি সমণভূমি জিনভূমি পন্নভূমীতি ইমা অট্ঠ পুৰিসভূমিযোতি ৱদতি. তত্থ জাতদিৱসতো পট্ঠায সত্তদিৱসে সম্বাধট্ঠানতো নিক্খন্তত্তা সত্তা মন্দা হোন্তি মোমূহা. অযং মন্দভূমীতি ৱদতি. যে পন দুগ্গতিতো আগতা হোন্তি, তে অভিণ্হং ৰোদন্তি চেৱ ৱিৰৱন্তি চ. সুগতিতো আগতা তং অনুস্সৰিত্ৱা অনুস্সৰিত্ৱা হসন্তি. অযং খিড্ডাভূমি নাম. মাতাপিতূনং হত্থং ৱা পাদং ৱা মঞ্চং ৱা পীঠং ৱা গহেত্ৱা ভূমিযং পদনিক্খিপনং ৱীমংসকভূমি নাম. পদসাৱ গন্তুং সমত্থকালো উজুগতভূমি নাম. সিপ্পানং সিক্খনকালো সেক্খভূমি নাম. ঘৰা নিক্খম্ম পব্বজনকালো সমণভূমি নাম. আচৰিযং সেৱিত্ৱা জাননকালো জিনভূমি নাম. ভিক্খু চ পন্নকো জিনো ন কিঞ্চি আহাতি এৱং অলাভিং সমণং পন্নভূমীতি ৱদতি.

একূনপঞ্ঞাস আজীৱসতেতি একূনপঞ্ঞাস আজীৱৱুত্তিসতানি. পৰিব্বাজকসতেতি পৰিব্বাজকপব্বজ্জসতানি. নাগাৱাসসতেতি নাগমণ্ডলসতানি. ৱীসে ইন্দ্ৰিযসতেতি ৱীস ইন্দ্ৰিযসতানি. তিংসে নিৰযসতেতি তিংস নিৰযসতানি. ৰজোধাতুযোতি ৰজওকিৰণট্ঠানানি. হত্থপিট্ঠিপাদপিট্ঠাদীনি সন্ধায ৱদতি. সত্ত সঞ্ঞীগব্ভাতি ওট্ঠগোণগদ্ৰভঅজপসুমিগমহিংসে সন্ধায ৱদতি. অসঞ্ঞীগব্ভাতি সালিযৱগোধুমমুগ্গকঙ্গুৱৰককুদ্ৰূসকে সন্ধায ৱদতি. নিগণ্ঠিগব্ভাতি নিগণ্ঠিম্হি জাতগব্ভা, উচ্ছুৱেড়ুনড়াদযো সন্ধায ৱদতি. সত্ত দেৱাতি বহূ দেৱা, সো পন সত্তাতি ৱদতি. মানুসাপি অনন্তা, সো সত্তাতি ৱদতি. সত্ত পিসাচাতি পিসাচা মহন্তা, সত্তাতি ৱদতি.

সৰাতি মহাসৰা. কণ্ণমুণ্ড-ৰথকাৰ-অনোতত্ত-সীহপপাতকুড়িৰ-মুচলিন্দ-কুণালদহে গহেত্ৱা ৱদতি. পৱুটাতি গণ্ঠিকা. পপাতাতি মহাপপাতা. পপাতসতানীতি খুদ্দকপপাতসতানি. সুপিনাতি মহাসুপিনা. সুপিনসতানীতি খুদ্দকসুপিনসতানি. মহাকপ্পিনোতি মহাকপ্পানং. এত্থ একম্হা সৰা ৱস্সসতে ৱস্সসতে কুসগ্গেন একং উদকবিন্দুং নীহৰিত্ৱা নীহৰিত্ৱা সত্তক্খত্তুং তম্হি সৰে নিৰুদকে কতে একো মহাকপ্পোতি ৱদতি. এৱৰূপানং মহাকপ্পানং চতুৰাসীতিসতসহস্সানি খেপেত্ৱা বালা চ পণ্ডিতা চ দুক্খস্সন্তং কৰোন্তীতি অযমস্স লদ্ধি. পণ্ডিতোপি কিৰ অন্তৰা সুজ্ঝিতুং ন সক্কোতি, বালোপি ততো উদ্ধং ন গচ্ছতি.

সীলেনাতি অচেলকসীলেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা যেন কেনচি. ৱতেনাতি তাদিসেন ৱতেন. তপেনাতি তপোকম্মেন. অপৰিপক্কং পৰিপাচেতি নাম যো ‘‘অহং পণ্ডিতো’’তি অন্তৰা ৱিসুজ্ঝতি. পৰিপক্কং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তিং কৰোতি নাম যো ‘‘অহং বালো’’তি ৱুত্তপৰিমাণং কালং অতিক্কমিত্ৱা যাতি. হেৱং নত্থীতি এৱং নত্থি. তঞ্হি উভযম্পি ন সক্কা কাতুন্তি দীপেতি. দোণমিতেতি দোণেন মিতং ৱিয. সুখদুক্খেতি সুখদুক্খং. পৰিযন্তকতেতি ৱুত্তপৰিমাণেন কালেন কতপৰিযন্তো. নত্থি হাযনৱড্ঢনেতি নত্থি হাযনৱড্ঢনানি. ন সংসাৰো পণ্ডিতস্স হাযতি, ন বালস্স ৱড্ঢতীতি অত্থো. উক্কংসাৱকংসেতি উক্কংসাৱকংসা, হাপনৱড্ঢনানমেৱেতং ৱেৱচনং. ইদানি তমত্থং উপমায সাধেন্তো সেয্যথাপি নামাতিআদিমাহ. তত্থ সুত্তগুড়েতি ৱেঠেত্ৱা কতসুত্তগুড়ং. নিব্বেঠিযমানমেৱ পলেতীতি পব্বতে ৱা ৰুক্খগ্গে ৱা ঠত্ৱা খিত্তং সুত্তপমাণেন নিব্বেঠিযমানং গচ্ছতি, সুত্তে খীণে তত্থ তিট্ঠতি ন গচ্ছতি. এৱমেৱং ৱুত্তকালতো উদ্ধং ন গচ্ছতীতি দস্সেতি.

২২৯. কিমিদন্তি কিমিদং তৱ অঞ্ঞাণং, কিং সব্বঞ্ঞু নাম ত্ৱন্তি এৱং পুট্ঠো সমানো নিযতিৱাদে পক্খিপন্তো সুঞ্ঞং মে অগাৰন্তিআদিমাহ.

২৩০. অনুস্সৱিকো হোতীতি অনুস্সৱনিস্সিতো হোতি. অনুস্সৱসচ্চোতি সৱনং সচ্চতো গহেত্ৱা ঠিতো. পিটকসম্পদাযাতি ৱগ্গপণ্ণাসকায পিটকগন্থসম্পত্তিযা.

২৩২. মন্দোতি মন্দপঞ্ঞো. মোমূহোতি অতিমূড়্হো. ৱাচাৱিক্খেপং আপজ্জতীতি ৱাচায ৱিক্খেপং আপজ্জতি. কীদিসং? অমৰাৱিক্খেপং, অপৰিযন্তৱিক্খেপন্তি অত্থো. অথ ৱা অমৰা নাম মচ্ছজাতি. সা উম্মুজ্জননিম্মুজ্জনাদিৱসেন উদকে সন্ধাৱমানা গহেতুং ন সক্কাতি এৱমেৱ অযম্পি ৱাদো ইতো চিতো চ সন্ধাৱতি, গাহং ন উপগচ্ছতীতি অমৰাৱিক্খেপোতি ৱুচ্চতি. তং অমৰাৱিক্খেপং.

এৱন্তিপি মে নোতিআদীসু ইদং কুসলন্তি পুট্ঠো ‘‘এৱন্তিপি মে নো’’তি ৱদতি, ততো কিং অকুসলন্তি ৱুত্তে ‘‘তথাতিপি মে নো’’তি ৱদতি, কিং উভযতো অঞ্ঞথাতি ৱুত্তে ‘‘অঞ্ঞথাতিপি মে নো’’তি ৱদতি, ততো তিৱিধেনাপি ন হোতীতি তে লদ্ধীতি ৱুত্তে ‘‘নোতিপি মে নো’’তি ৱদতি, ততো কিং নো নোতি তে লদ্ধীতি ৱুত্তে ‘‘নো নোতিপি মে নো’’তি ৱিক্খেপমাপজ্জতি, একস্মিম্পি পক্খে ন তিট্ঠতি. নিব্বিজ্জ পক্কমতীতি অত্তনোপি এস সত্থা অৱস্সযো ভৱিতুং ন সক্কোতি, ময্হং কিং সক্খিস্সতীতি নিব্বিন্দিত্ৱা পক্কমতি. পুৰিমেসুপি অনস্সাসিকেসু এসেৱ নযো.

২৩৪. সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুন্তি যথা পুব্বে গিহিভূতো সন্নিধিং কত্ৱা ৱত্থুকামে পৰিভুঞ্জতি, এৱং তিলতণ্ডুলসপ্পিনৱনীতাদীনি সন্নিধিং কত্ৱা ইদানি পৰিভুঞ্জিতুং অভব্বোতি অত্থো. ননু চ খীণাসৱস্স ৱসনট্ঠানে তিলতণ্ডুলাদযো পঞ্ঞাযন্তীতি. নো ন পঞ্ঞাযন্তি, ন পনেস তে অত্তনো অত্থায ঠপেতি, অফাসুকপব্বজিতাদীনং অত্থায ঠপেতি. অনাগামিস্স কথন্তি. তস্সাপি পঞ্চ কামগুণা সব্বসোৱ পহীনা, ধম্মেন পন লদ্ধং ৱিচাৰেত্ৱা পৰিভুঞ্জতি.

২৩৬. পুত্তমতায পুত্তাতি সো কিৰ ইমং ধম্মং সুত্ৱা আজীৱকা মতা নামাতি সঞ্ঞী হুত্ৱা এৱমাহ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – আজীৱকা মতা নাম, তেসং মাতা পুত্তমতা হোতি, ইতি আজীৱকা পুত্তমতায পুত্তা নাম হোন্তি. সমণে গোতমেতি সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো অত্থি, অঞ্ঞত্থ নত্থীতি দীপেতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সন্দকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. মহাসকুলুদাযিসুত্তৱণ্ণনা

২৩৭. এৱং মে সুতন্তি মহাসকুলুদাযিসুত্তং. তত্থ মোৰনিৱাপেতি তস্মিং ঠানে মোৰানং অভযং ঘোসেত্ৱা ভোজনং অদংসু. তস্মা তং ঠানং মোৰনিৱাপোতি সঙ্খং গতং. অন্নভাৰোতি একস্স পৰিব্বাজকস্স নামং. তথা ৱৰধৰোতি. অঞ্ঞে চাতি ন কেৱলং ইমে তযো, অঞ্ঞেপি অভিঞ্ঞাতা বহূ পৰিব্বাজকা. অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদীতি ইধ অপ্পসদ্দৱিনীতোতি অৱত্ৱাৱ ইদং ৱুত্তং. কস্মা? ন হি ভগৱা অঞ্ঞেন ৱিনীতোতি.

২৩৮. পুৰিমানীতি হিয্যোদিৱসং উপাদায পুৰিমানি নাম হোন্তি, ততো পৰং পুৰিমতৰানি. কুতূহলসালাযন্তি কুতূহলসালা নাম পচ্চেকসালা নত্থি, যত্থ পন নানাতিত্থিযা সমণব্ৰাহ্মণা নানাৱিধং কথং পৱত্তেন্তি, সা বহূনং – ‘‘অযং কিং ৱদতি, অযং কিং ৱদতী’’তি কুতূহলুপ্পত্তিট্ঠানতো ‘‘কুতূহলসালা’’তি ৱুচ্চতি. ‘‘কোতূহলসালা’’তিপি পাঠো. লাভাতি যে এৱৰূপে সমণব্ৰাহ্মণে দট্ঠুং পঞ্হং পুচ্ছিতুং ধম্মকথং ৱা নেসং সোতুং লভন্তি, তেসং অঙ্গমগধানং ইমে লাভাতি অত্থো.

সঙ্ঘিনোতিআদীসু পব্বজিতসমূহসঙ্খাতো সঙ্ঘো এতেসং অত্থীতি সঙ্ঘিনো. স্ৱেৱ গণো এতেসং অত্থীতি গণিনো. আচাৰসিক্খাপনৱসেন তস্স গণস্স আচৰিযাতি গণাচৰিযা. ঞাতাতি পঞ্ঞাতা পাকটা. যথাভুচ্চগুণেহি চেৱ অযথাভূতগুণেহি চ সমুগ্গতো যসো এতেসং অত্থীতি যসস্সিনো. পূৰণাদীনঞ্হি ‘‘অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো, অপ্পিচ্ছতায ৱত্থম্পি ন নিৱাসেতী’’তিআদিনা নযেন যসো সমুগ্গতো, তথাগতস্স ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদীহি যথাভূতগুণেহি. তিত্থকৰাতি লদ্ধিকৰা. সাধুসম্মতাতি ইমে সাধূ সুন্দৰা সপ্পুৰিসাতি এৱং সম্মতা. বহুজনস্সাতি অস্সুতৱতো চেৱ অন্ধবালপুথুজ্জনস্স ৱিভাৱিনো চ পণ্ডিতজনস্স. তত্থ তিত্থিযা বালজনস্স এৱং সম্মতা, তথাগতো পণ্ডিতজনস্স. ইমিনা নযেন পূৰণো কস্সপো সঙ্ঘীতিআদীসু অত্থো ৱেদিতব্বো. ভগৱা পন যস্মা অট্ঠতিংস আৰম্মণানি ৱিভজন্তো বহূনি নিব্বানওতৰণতিত্থানি অকাসি, তস্মা ‘‘তিত্থকৰো’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি.

কস্মা পনেতে সব্বেপি তত্থ ওসটাতি? উপট্ঠাকৰক্খণত্থঞ্চেৱ লাভসক্কাৰত্থঞ্চ. তেসঞ্হি এৱং হোতি – ‘‘অম্হাকং উপট্ঠাকা সমণং গোতমং সৰণং গচ্ছেয্যুং, তে চ ৰক্খিস্সাম. সমণস্স চ গোতমস্স উপট্ঠাকে সক্কাৰং কৰোন্তে দিস্ৱা অম্হাকম্পি উপট্ঠাকা অম্হাকং সক্কাৰং কৰিস্সন্তী’’তি. তস্মা যত্থ যত্থ ভগৱা ওসৰতি, তত্থ তত্থ সব্বে ওসৰন্তি.

২৩৯. ৱাদং আৰোপেত্ৱাতি ৱাদে দোসং আৰোপেত্ৱা. অপক্কন্তাতি, অপগতা, কেচি দিসং পক্কন্তা, কেচি গিহিভাৱং পত্তা, কেচি ইমং সাসনং আগতা. সহিতং মেতি ময্হং ৱচনং সহিতং সিলিট্ঠং, অত্থযুত্তং কাৰণযুত্তন্তি অত্থো. অসহিতং তেতি তুয্হং ৱচনং অসহিতং. অধিচিণ্ণং তে ৱিপৰাৱত্তন্তি যং তুয্হং দীঘৰত্তাচিণ্ণৱসেন সুপ্পগুণং, তং ময্হং একৱচনেনেৱ ৱিপৰাৱত্তং ৱিপৰিৱত্তিত্ৱা ঠিতং, ন কিঞ্চি জাতন্তি অত্থো. আৰোপিতো তে ৱাদোতি মযা তৱ ৱাদে দোসো আৰোপিতো. চৰ ৱাদপ্পমোক্খাযাতি দোসমোচনত্থং চৰ ৱিচৰ, তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা সিক্খাতি অত্থো. নিব্বেঠেহি ৱা সচে পহোসীতি অথ সযং পহোসি, ইদানেৱ নিব্বেঠেহি. ধম্মক্কোসেনাতি সভাৱক্কোসেন.

২৪০. তং নো সোস্সামাতি তং অম্হাকং দেসিতং ধম্মং সুণিস্সাম. খুদ্দমধুন্তি খুদ্দকমক্খিকাহি কতং দণ্ডকমধুং. অনেলকন্তি নিদ্দোসং অপগতমচ্ছিকণ্ডকং. পীড়েয্যাতি দদেয্য. পচ্চাসীসমানৰূপোতি পূৰেত্ৱা নু খো নো ভোজনং দস্সতীতি ভাজনহত্থো পচ্চাসীসমানো পচ্চুপট্ঠিতো অস্স. সম্পযোজেত্ৱাতি অপ্পমত্তকং ৱিৱাদং কত্ৱা.

২৪১. ইতৰীতৰেনাতি লামকলামকেন. পৱিৱিত্তোতি ইদং পৰিব্বাজকো কাযৱিৱেকমত্তং সন্ধায ৱদতি, ভগৱা পন তীহি ৱিৱেকেহি ৱিৱিত্তোৱ.

২৪২. কোসকাহাৰাপীতি দানপতীনং ঘৰে অগ্গভিক্খাঠপনত্থং খুদ্দকসৰাৱা হোন্তি, দানপতিনো অগ্গভত্তং ৱা তত্থ ঠপেত্ৱা ভুঞ্জন্তি, পব্বজিতে সম্পত্তে তং ভত্তং তস্স দেন্তি. তং সৰাৱকং কোসকোতি ৱুচ্চতি. তস্মা যে চ একেনেৱ ভত্তকোসকেন যাপেন্তি, তে কোসকাহাৰাতি. বেলুৱাহাৰাতি বেলুৱমত্তভত্তাহাৰা. সমতিত্তিকন্তি ওট্ঠৱট্টিযা হেট্ঠিমলেখাসমং. ইমিনা ধম্মেনাতি ইমিনা অপ্পাহাৰতাধম্মেন. এত্থ পন সব্বাকাৰেনেৱ ভগৱা অনপ্পাহাৰোতি ন ৱত্তব্বো. পধানভূমিযং ছব্বস্সানি অপ্পাহাৰোৱ অহোসি, ৱেৰঞ্জাযং তযো মাসে পত্থোদনেনেৱ যাপেসি পালিলেয্যকৱনসণ্ডে তযো মাসে ভিসমুড়ালেহেৱ যাপেসি. ইধ পন এতমত্থং দস্সেতি – ‘‘অহং একস্মিং কালে অপ্পাহাৰো অহোসিং, ময্হং পন সাৱকা ধুতঙ্গসমাদানতো পট্ঠায যাৱজীৱং ধুতঙ্গং ন ভিন্দন্তী’’তি. তস্মা যদি তে ইমিনা ধম্মেন সক্কৰেয্যুং, মযা হি তে ৱিসেসতৰা. অঞ্ঞো চেৱ পন ধম্মো অত্থি, যেন মং তে সক্কৰোন্তীতি দস্সেতি. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু যোজনা ৱেদিতব্বা.

পংসুকূলিকাতি সমাদিন্নপংসুকূলিকঙ্গা. লূখচীৱৰধৰাতি সত্থসুত্তলূখানি চীৱৰানি ধাৰযমানা. নন্তকানীতি অন্তৱিৰহিতানি ৱত্থখণ্ডানি, যদি হি নেসং অন্তো ভৱেয্য, পিলোতিকাতি সঙ্খং গচ্ছেয্যুং. উচ্চিনিত্ৱাতি ফালেত্ৱা দুব্বলট্ঠানং পহায থিৰট্ঠানমেৱ গহেত্ৱা. অলাবুলোমসানীতি অলাবুলোমসদিসসুত্তানি সুখুমানীতি দীপেতি. এত্তাৱতা চ সত্থা চীৱৰসন্তোসেন অসন্তুট্ঠোতি ন ৱত্তব্বো. অতিমুত্তকসুসানতো হিস্স পুণ্ণদাসিযা পাৰুপিত্ৱা পাতিতসাণপংসুকূলং গহণদিৱসে উদকপৰিযন্তং কত্ৱা মহাপথৱী অকম্পি. ইধ পন এতমত্থং দস্সেতি – ‘‘অহং একস্মিংযেৱ কালে পংসুকূলং গণ্হিং, ময্হং পন সাৱকা ধুতঙ্গসমাদানতো পট্ঠায যাৱজীৱং ধুতঙ্গং ন ভিন্দন্তী’’তি.

পিণ্ডপাতিকাতি অতিৰেকলাভং পটিক্খিপিত্ৱা সমাদিন্নপিণ্ডপাতিকঙ্গা. সপদানচাৰিনোতি লোলুপ্পচাৰং পটিক্খিপিত্ৱা সমাদিন্নসপদানচাৰা. উঞ্ছাসকে ৱতে ৰতাতি উঞ্ছাচৰিযসঙ্খাতে ভিক্খূনং পকতিৱতে ৰতা, উচ্চনীচঘৰদ্ৱাৰট্ঠাযিনো হুত্ৱা কবৰমিস্সকং ভত্তং সংহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তীতি অত্থো. অন্তৰঘৰন্তি ব্ৰহ্মাযুসুত্তে উম্মাৰতো পট্ঠায অন্তৰঘৰং, ইধ ইন্দখীলতো পট্ঠায অধিপ্পেতং. এত্তাৱতা চ সত্থা পিণ্ডপাতসন্তোসেন অসন্তুট্ঠোতি ন ৱত্তব্বো, অপ্পাহাৰতায ৱুত্তনিযামেনেৱ পন সব্বং ৱিত্থাৰেতব্বং. ইধ পন এতমত্থং দস্সেতি – ‘‘অহং একস্মিংযেৱ কালে নিমন্তনং ন সাদযিং, ময্হং পন সাৱকা ধুতঙ্গসমাদানতো পট্ঠায যাৱজীৱং ধুতঙ্গং ন ভিন্দন্তী’’তি.

ৰুক্খমূলিকাতি ছন্নং পটিক্খিপিত্ৱা সমাদিন্নৰুক্খমূলিকঙ্গা. অব্ভোকাসিকাতি ছন্নঞ্চ ৰুক্খমূলঞ্চ পটিক্খিপিত্ৱা সমাদিন্নঅব্ভোকাসিকঙ্গা. অট্ঠমাসেতি হেমন্তগিম্হিকে মাসে. অন্তোৱস্সে পন চীৱৰানুগ্গহত্থং ছন্নং পৱিসন্তি. এত্তাৱতা চ সত্থা সেনাসনসন্তোসেন অসন্তুট্ঠোতি ন ৱত্তব্বো, সেনাসনসন্তোসো পনস্স ছব্বস্সিকমহাপধানেন চ পালিলেয্যকৱনসণ্ডেন চ দীপেতব্বো. ইধ পন এতমত্থং দস্সেতি – ‘‘অহং একস্মিংযেৱ কালে ছন্নং ন পাৱিসিং, ময্হং পন সাৱকা ধুতঙ্গসমাদানতো পট্ঠায যাৱজীৱং ধুতঙ্গং ন ভিন্দন্তী’’তি.

আৰঞ্ঞিকাতি গামন্তসেনাসনং পটিক্খিপিত্ৱা সমাদিন্নআৰঞ্ঞিকঙ্গা. সঙ্ঘমজ্ঝে ওসৰন্তীতি অবদ্ধসীমায কথিতং, বদ্ধসীমাযং পন ৱসন্তা অত্তনো ৱসনট্ঠানেযেৱ উপোসথং কৰোন্তি. এত্তাৱতা চ সত্থা নো পৱিৱিত্তোতি ন ৱত্তব্বো, ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, অড্ঢমাসং পটিসল্লিযিতু’’ন্তি (পাৰা. ১৬২; ৫৬৫) এৱঞ্হিস্স পৱিৱেকো পঞ্ঞাযতি. ইধ পন এতমত্থং দস্সেতি ‘‘অহং একস্মিংযেৱ তথাৰূপে কালে পটিসল্লিযিং, ময্হং পন সাৱকা ধুতঙ্গসমাদানতো পট্ঠায যাৱজীৱং ধুতঙ্গং ন ভিন্দন্তী’’তি. মমং সাৱকাতি মং সাৱকা.

২৪৪. সনিদানন্তি সপ্পচ্চযং. কিং পন অপ্পচ্চযং নিব্বানং ন দেসেতীতি. নো ন দেসেতি, সহেতুকং পন তং দেসনং কত্ৱা দেসেতি, নো অহেতুকন্তি. সপ্পাটিহাৰিযন্তি পুৰিমস্সেৱেতং ৱেৱচনং, সকাৰণন্তি অত্থো. তং ৱতাতি এত্থ ৱতাতি নিপাতমত্তং.

২৪৫. অনাগতং ৱাদপথন্তি অজ্জ ঠপেত্ৱা স্ৱে ৱা পুনদিৱসে ৱা অড্ঢমাসে ৱা মাসে ৱা সংৱচ্ছৰে ৱা তস্স তস্স পঞ্হস্স উপৰি আগমনৱাদপথং. ন দক্খতীতি যথা সচ্চকো নিগণ্ঠো অত্তনো নিগ্গহণত্থং আগতকাৰণং ৱিসেসেত্ৱা ৱদন্তো ন অদ্দস, এৱং ন দক্খতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সহধম্মেনাতি সকাৰণেন. অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেয্যুন্তি মম কথাৱাৰং পচ্ছিন্দিত্ৱা অন্তৰন্তৰে অত্তনো কথং পৱেসেয্যুন্তি অত্থো. ন খো পনাহং, উদাযীতি, উদাযি, অহং অম্বট্ঠসোণদণ্ডকূটদন্তসচ্চকনিগণ্ঠাদীহি সদ্ধিং মহাৱাদে ৱত্তমানেপি – ‘‘অহো ৱত মে একসাৱকোপি উপমং ৱা কাৰণং ৱা আহৰিত্ৱা দদেয্যা’’তি এৱং সাৱকেসু অনুসাসনিং ন পচ্চাসীসামি. মমযেৱাতি এৱৰূপেসু ঠানেসু সাৱকা মমযেৱ অনুসাসনিং ওৱাদং পচ্চাসীসন্তি.

২৪৬. তেসাহং চিত্তং আৰাধেমীতি তেসং অহং তস্স পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণেন চিত্তং গণ্হামি সম্পাদেমি পৰিপূৰেমি, অঞ্ঞং পুট্ঠো অঞ্ঞং ন ব্যাকৰোমি, অম্বং পুট্ঠো লবুজং ৱিয লবুজং ৱা পুট্ঠো অম্বং ৱিয. এত্থ চ ‘‘অধিসীলে সম্ভাৱেন্তী’’তি ৱুত্তট্ঠানে বুদ্ধসীলং নাম কথিতং, ‘‘অভিক্কন্তে ঞাণদস্সনে সম্ভাৱেন্তী’’তি ৱুত্তট্ঠানে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, ‘‘অধিপঞ্ঞায সম্ভাৱেন্তী’’তি ৱুত্তট্ঠানে ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞা, ‘‘যেন দুক্খেনা’’তি ৱুত্তট্ঠানে সচ্চব্যাকৰণপঞ্ঞা. তত্থ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ সচ্চব্যাকৰণপঞ্ঞঞ্চ ঠপেত্ৱা অৱসেসা পঞ্ঞা অধিপঞ্ঞং ভজতি.

২৪৭. ইদানি তেসং তেসং ৱিসেসাধিগমানং পটিপদং আচিক্খন্তো পুন চপৰং উদাযীতিআদিমাহ. তত্থ অভিঞ্ঞাৱোসানপাৰমিপ্পত্তাতি অভিঞ্ঞাৱোসানসঙ্খাতঞ্চেৱ অভিঞ্ঞাপাৰমীসঙ্খাতঞ্চ অৰহত্তং পত্তা.

সম্মপ্পধানেতি উপাযপধানে. ছন্দং জনেতীতি কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দং জনেতি. ৱাযমতীতি ৱাযামং কৰোতি. ৱীৰিযং আৰভতীতি ৱীৰিযং পৱত্তেতি. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি চিত্তং উক্খিপতি. পদহতীতি উপাযপধানং কৰোতি. ভাৱনায পাৰিপূৰিযাতি ৱড্ঢিযা পৰিপূৰণত্থং. অপিচেত্থ – ‘‘যা ঠিতি, সো অসম্মোসো…পে… যং ৱেপুল্লং, সা ভাৱনাপাৰিপূৰী’’তি (ৱিভ. ৪০৬) এৱং পুৰিমং পুৰিমস্স পচ্ছিমং পচ্ছিমস্স অত্থোতিপি ৱেদিতব্বং.

ইমেহি পন সম্মপ্পধানেহি কিং কথিতং? কস্সপসংযুত্তপৰিযাযেন সাৱকস্স পুব্বভাগপটিপদা কথিতা. ৱুত্তঞ্হেতং তত্থ –

‘‘চত্তাৰোমে, আৱুসো, সম্মপ্পধানা. কতমে চত্তাৰো? ইধাৱুসো, ভিক্খু, অনুপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যুন্তি আতপ্পং কৰোতি. উপ্পন্না মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীযমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যুন্তি আতপ্পং কৰোতি. অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা অনুপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যুন্তি আতপ্পং কৰোতি. উপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা নিৰুজ্ঝমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যুন্তি আতপ্পং কৰোতী’’তি (সং. নি. ২.১৪৫).

এত্থ চ পাপকা অকুসলাতি লোভাদযো ৱেদিতব্বা. অনুপ্পন্না কুসলা ধম্মাতি সমথৱিপস্সনা চেৱ মগ্গো চ, উপ্পন্না কুসলা নাম সমথৱিপস্সনাৱ. মগ্গো পন সকিং উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝমানো অনত্থায সংৱত্তনকো নাম নত্থি. সো হি ফলস্স পচ্চযং দত্ৱাৱ নিৰুজ্ঝতি. পুৰিমস্মিম্পি ৱা সমথৱিপস্সনাৱ গহেতব্বাতি ৱুত্তং, তং পন ন যুত্তং.