৭. কুক্কুৰৱতিকসুত্তৱণ্ণনা
৭৮. এৱং মে সুতন্তি কুক্কুৰৱতিকসুত্তং. তত্থ কোলিযেসূতি এৱংনামকে জনপদে. সো হি একোপি কোলনগৰে পতিট্ঠিতানং কোলিযানং ৰাজকুমাৰানং নিৱাসট্ঠানত্তা এৱং ৱুচ্চতি. তস্মিং কোলিযেসু জনপদে. হলিদ্দৱসনন্তি তস্স কিৰ নিগমস্স মাপিতকালে পীতকৱত্থনিৱত্থা মনুস্সা নক্খত্তং কীড়িংসু. তে নক্খত্তকীড়াৱসানে নিগমস্স নামং আৰোপেন্তা হলিদ্দৱসনন্তি নামং অকংসু. তং গোচৰগামং কত্ৱা ৱিহৰতীতি অত্থো. ৱিহাৰো পনেত্থ কিঞ্চাপি ন নিযামিতো, তথাপি বুদ্ধানং অনুচ্ছৱিকে সেনাসনেযেৱ ৱিহাসীতি ৱেদিতব্বো. গোৱতিকোতি সমাদিন্নগোৱতো, সীসে সিঙ্গানি ঠপেত্ৱা নঙ্গুট্ঠং বন্ধিত্ৱা গাৱীহি সদ্ধিং তিণানি খাদন্তো ৱিয চৰতি. অচেলোতি নগ্গো নিচ্চেলো. সেনিযোতি তস্স নামং.
কুক্কুৰৱতিকোতি সমাদিন্নকুক্কুৰৱতো, সব্বং সুনখকিৰিযং কৰোতি. উভোপেতে সহপংসুকীড়িকা সহাযকা. কুক্কুৰোৱ পলিকুজ্জিত্ৱাতি সুনখো নাম সামিকস্স সন্তিকে নিসীদন্তো দ্ৱীহি পাদেহি ভূমিযং ৱিলেখিত্ৱা কুক্কুৰকূজিতং কূজন্তো নিসীদতি, অযম্পি ‘‘কুক্কুৰকিৰিযং কৰিস্সামী’’তি ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিত্ৱা দ্ৱীহি হত্থেহি ভূমিযং ৱিলেখিত্ৱা সীসং ৱিধুনন্তো ‘ভূ ভূ’তি কত্ৱা হত্থপাদে সমিঞ্জিত্ৱা সুনখো ৱিয নিসীদি. ছমানিক্খিত্তন্তি ভূমিযং ঠপিতং. সমত্তং সমাদিন্নন্তি পৰিপুণ্ণং কত্ৱা গহিতং. কা গতীতি কা নিপ্ফত্তি. কো অভিসম্পৰাযোতি অভিসম্পৰাযম্হি কত্থ নিব্বত্তি. অলন্তি তস্স অপ্পিযং ভৱিস্সতীতি যাৱততিযং পটিবাহতি. কুক্কুৰৱতন্তি কুক্কুৰৱতসমাদানং.
৭৯. ভাৱেতীতি ৱড্ঢেতি. পৰিপুণ্ণন্তি অনূনং. অব্বোকিণ্ণন্তি নিৰন্তৰং. কুক্কুৰসীলন্তি কুক্কুৰাচাৰং. কুক্কুৰচিত্তন্তি ‘‘অজ্জ পট্ঠায কুক্কুৰেহি কাতব্বং কৰিস্সামী’’তি এৱং উপ্পন্নচিত্তং. কুক্কুৰাকপ্পন্তি কুক্কুৰানং গমনাকাৰো অত্থি, তিট্ঠনাকাৰো অত্থি, নিসীদনাকাৰো অত্থি, সযনাকাৰো অত্থি, উচ্চাৰপস্সাৱকৰণাকাৰো অত্থি, অঞ্ঞে কুক্কুৰে দিস্ৱা দন্তে ৱিৱৰিত্ৱা গমনাকাৰো অত্থি, অযং কুক্কুৰাকপ্পো নাম, তং ভাৱেতীতি অত্থো. ইমিনাহং সীলেনাতিআদীসু অহং ইমিনা আচাৰেন ৱা ৱতসমাদানেন ৱা দুক্কৰতপচৰণেন ৱা মেথুনৱিৰতিব্ৰহ্মচৰিযেন ৱাতি অত্থো. দেৱোতি সক্কসুযামাদীসু অঞ্ঞতৰো. দেৱঞ্ঞতৰোতি তেসং দুতিযততিযট্ঠানাদীসু অঞ্ঞতৰদেৱো. মিচ্ছাদিট্ঠীতি অদেৱলোকগামিমগ্গমেৱ দেৱলোকগামিমগ্গোতি গহেত্ৱা উপ্পন্নতায সা অস্স মিচ্ছাদিট্ঠি নাম হোতি. অঞ্ঞতৰং গতিং ৱদামীতি তস্স হি নিৰযতো ৱা তিৰচ্ছানযোনিতো ৱা অঞ্ঞা গতি নত্থি, তস্মা এৱমাহ. সম্পজ্জমানন্তি দিট্ঠিযা অসম্মিস্সং হুত্ৱা নিপজ্জমানং.
নাহং, ভন্তে, এতং ৰোদামি, যং মং ভগৱা এৱমাহাতি যং মং, ভন্তে, ভগৱা এৱমাহ, অহমেতং ভগৱতো ব্যাকৰণং ন ৰোদামি ন পৰিদেৱামি, ন অনুত্থুনামীতি অত্থো. এৱং সকম্মকৱসেনেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো, ন অস্সুমুঞ্চনমত্তেন.
‘‘মতং ৱা অম্ম ৰোদন্তি, যো ৱা জীৱং ন দিস্সতি;
জীৱন্তং অম্ম পস্সন্তী, কস্মা মং অম্ম ৰোদসী’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯) –
অযঞ্চেত্থ পযোগো. অপিচ মে ইদং, ভন্তেতি অপিচ খো মে ইদং, ভন্তে, কুক্কুৰৱতং দীঘৰত্তং সমাদিন্নং, তস্মিং সম্পজ্জন্তেপি ৱুদ্ধি নত্থি, ৱিপজ্জন্তেপি. ইতি ‘‘এত্তকং কালং মযা কতকম্মং মোঘং জাত’’ন্তি অত্তনো ৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খমানো ৰোদামি, ভন্তেতি.
৮০. গোৱতন্তিআদীনি কুক্কুৰৱতাদীসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. গৱাকপ্পন্তি গোআকপ্পং. সেসং কুক্কুৰাকপ্পে ৱুত্তসদিসমেৱ. যথা পন তত্থ অঞ্ঞে কুক্কুৰে দিস্ৱা দন্তে ৱিৱৰিত্ৱা গমনাকাৰো, এৱমিধ অঞ্ঞে গাৱো দিস্ৱা কণ্ণে উক্খিপিত্ৱা গমনাকাৰো ৱেদিতব্বো. সেসং তাদিসমেৱ.
৮১. চত্তাৰিমানি পুণ্ণ কম্মানীতি কস্মা ইমং দেসনং আৰভি? অযঞ্হি দেসনা একচ্চকম্মকিৰিযৱসেন আগতা, ইমস্মিঞ্চ কম্মচতুক্কে কথিতে ইমেসং কিৰিযা পাকটা ভৱিস্সতীতি ইমং দেসনং আৰভি. অপিচ ইমং কম্মচতুক্কমেৱ দেসিযমানং ইমে সঞ্জানিস্সন্তি, ততো একো সৰণং গমিস্সতি, একো পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতীতি অযমেৱ এতেসং সপ্পাযাতি ঞত্ৱাপি ইমং দেসনং আৰভি.
তত্থ কণ্হন্তি কাড়কং দসঅকুসলকম্মপথকম্মং. কণ্হৱিপাকন্তি অপাযে নিব্বত্তনতো কাড়কৱিপাকং. সুক্কন্তি পণ্ডৰং দসকুসলকম্মপথকম্মং. সুক্কৱিপাকন্তি সগ্গে নিব্বত্তনতো পণ্ডৰৱিপাকং. কণ্হসুক্কন্তি ৱোমিস্সককম্মং. কণ্হসুক্কৱিপাকন্তি সুখদুক্খৱিপাকং. মিস্সককম্মঞ্হি কত্ৱা অকুসলেন তিৰচ্ছানযোনিযং মঙ্গলহত্থিট্ঠানাদীসু উপ্পন্নো কুসলেন পৱত্তে সুখং ৱেদিযতি. কুসলেন ৰাজকুলেপি নিব্বত্তো অকুসলেন পৱত্তে দুক্খং ৱেদিযতি. অকণ্হং অসুক্কন্তি কম্মক্খযকৰং চতুমগ্গচেতনাকম্মং অধিপ্পেতং. তঞ্হি যদি কণ্হং ভৱেয্য, কণ্হৱিপাকং দদেয্য. যদি সুক্কং ভৱেয্য, সুক্কৱিপাকং দদেয্য. উভযৱিপাকস্স পন অদানতো অকণ্হাসুক্কৱিপাকত্তা ‘‘অকণ্হং অসুক্ক’’ন্তি ৱুত্তং. অযং তাৱ উদ্দেসে অত্থো.
নিদ্দেসে পন সব্যাবজ্ঝন্তি সদুক্খং. কাযসঙ্খাৰাদীসু কাযদ্ৱাৰে গহণাদিৱসেন চোপনপ্পত্তা দ্ৱাদস অকুসলচেতনা সব্যাবজ্ঝকাযসঙ্খাৰো নাম. ৱচীদ্ৱাৰে হনুসঞ্চোপনৱসেন ৱচীভেদপৱত্তিকা তাযেৱ দ্ৱাদস ৱচীসঙ্খাৰো নাম. উভযচোপনং অপ্পত্তা ৰহো চিন্তযন্তস্স মনোদ্ৱাৰে পৱত্তা মনোসঙ্খাৰো নাম. ইতি তীসুপি দ্ৱাৰেসু কাযদুচ্চৰিতাদিভেদা অকুসলচেতনাৱ সঙ্খাৰাতি ৱেদিতব্বা. ইমস্মিঞ্হি সুত্তে চেতনা ধুৰং, উপালিসুত্তে কম্মং. অভিসঙ্খৰিত্ৱাতি সঙ্কড্ঢিত্ৱা, পিণ্ডং কত্ৱাতি অত্থো. সব্যাবজ্ঝং লোকন্তি সদুক্খং লোকং উপপজ্জন্তি. সব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তীতি সদুক্খা ৱিপাকফস্সা ফুসন্তি. একন্তদুক্খন্তি নিৰন্তৰদুক্খং. ভূতাতি হেত্ৱত্থে নিস্সক্কৱচনং, ভূতকম্মতো ভূতস্স সত্তস্স উপ্পত্তি হোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথাভূতং কম্মং সত্তা কৰোন্তি, তথাভূতেন কম্মেন কম্মসভাগৱসেন তেসং উপপত্তি হোতি. তেনেৱাহ ‘‘যং কৰোতি তেন উপপজ্জতী’’তি. এত্থ চ তেনাতি কম্মেন ৱিয ৱুত্তা, উপপত্তি চ নাম ৱিপাকেন হোতি. যস্মা পন ৱিপাকস্স কম্মং হেতু, তস্মা তেন মূলহেতুভূতেন কম্মেন নিব্বত্ততীতি অযমেত্থ অত্থো. ফস্সা ফুসন্তীতি যেন কম্মৱিপাকেন নিব্বত্তো, তংকম্মৱিপাকফস্সা ফুসন্তি. কম্মদাযাদাতি কম্মদাযজ্জা কম্মমেৱ নেসং দাযজ্জং সন্তকন্তি ৱদামি.
অব্যাবজ্ঝন্তি নিদ্দুক্খং. ইমস্মিং ৱাৰে কাযদ্ৱাৰে পৱত্তা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলচেতনা কাযসঙ্খাৰো নাম. তাযেৱ ৱচীদ্ৱাৰে পৱত্তা ৱচীসঙ্খাৰো নাম. মনোদ্ৱাৰে পৱত্তা তাযেৱ অট্ঠ, তিস্সো চ হেট্ঠিমঝানচেতনা অব্যাবজ্ঝমনোসঙ্খাৰো নাম. ঝানচেতনা তাৱ হোতু, কামাৱচৰা কিন্তি অব্যাবজ্ঝমনোসঙ্খাৰো নাম জাতাতি. কসিণসজ্জনকালে চ কসিণাসেৱনকালে চ লব্ভন্তি. কামাৱচৰচেতনা পঠমজ্ঝানচেতনায ঘটিতা, চতুত্থজ্ঝানচেতনা ততিযজ্ঝানচেতনায ঘটিতা. ইতি তীসুপি দ্ৱাৰেসু কাযসুচৰিতাদিভেদা কুসলচেতনাৱ সঙ্খাৰাতি ৱেদিতব্বো. ততিযৱাৰো উভযমিস্সকৱসেন ৱেদিতব্বা.
সেয্যথাপি মনুস্সাতিআদীসু মনুস্সানং তাৱ কালেন সুখং কালেন দুক্খং পাকটমেৱ, দেৱেসু পন ভুম্মদেৱতানং, ৱিনিপাতিকেসু ৱেমানিকপেতানং কালেন সুখং কালেন দুক্খং হোতীতি ৱেদিতব্বং. হত্থিআদীসু তিৰচ্ছানেসুপি লব্ভতিযেৱ.
তত্ৰাতি তেসু তীসু কম্মেসু. তস্স পহানায যা চেতনাতি তস্স পহানত্থায মগ্গচেতনা. কম্মং পত্ৱাৱ মগ্গচেতনায অঞ্ঞো পণ্ডৰতৰো ধম্মো নাম নত্থি. ইদং পন কম্মচতুক্কং পত্ৱা দ্ৱাদস অকুসলচেতনা কণ্হা নাম, তেভূমককুসলচেতনা সুক্কা নাম, মগ্গচেতনা অকণ্হা অসুক্কাতি আগতা.
৮২. ‘‘লভেয্যাহং, ভন্তে’’তি ইদং সো ‘‘চিৰং ৱত মে অনিয্যানিকপক্খে যোজেত্ৱা অত্তা কিলমিতো, ‘সুক্খনদীতীৰে ন্হাযিস্সামী’তি সম্পৰিৱত্তেন্তেন ৱিয থুসে কোট্টেন্তেন ৱিয চ ন কোচি অত্থো নিপ্ফাদিতো, হন্দাহং অত্তানং যোগে যোজেমী’’তি চিন্তেত্ৱা আহ. অথ ভগৱা যোনেন খন্ধকে তিত্থিযপৰিৱাসো পঞ্ঞত্তো, যং অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সামণেৰভূমিযং ঠিতো – ‘‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে আকঙ্খামি উপসম্পদং, স্ৱাহং, ভন্তে, সঙ্ঘং চত্তাৰো মাসে পৰিৱাসং যাচামী’’তিআদিনা (মহাৱ. ৮৬) নযেন সমাদিযিত্ৱা পৰিৱসতি, তং সন্ধায ‘‘যো খো, সেনিয, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো’’তিআদিমাহ.
তত্থ পব্বজ্জন্তি ৱচনসিলিট্ঠতাৱসেনেৱ ৱুত্তং. অপৰিৱসিত্ৱাযেৱ হি পব্বজ্জং লভতি. উপসম্পদত্থিকেন পন নাতিকালেন গামপ্পৱেসনাদীনি অট্ঠ ৱত্তানি পূৰেন্তেন পৰিৱসিতব্বং. আৰদ্ধচিত্তাতি অট্ঠৱত্তপূৰণেন তুট্ঠচিত্তা. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰতো পনেস তিত্থিযপৰিৱাসো সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায পব্বজ্জখন্ধকৱণ্ণনাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৮৬) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অপিচ মেত্থাতি অপিচ মে এত্থ. পুগ্গলৱেমত্ততা ৱিদিতাতি পুগ্গলনানত্তং ৱিদিতং. অযং পুগ্গলো পৰিৱাসাৰহো, অযং ন পৰিৱাসাৰহোতি ইদং ময্হং পাকটন্তি দস্সেতি.
ততো সেনিযো চিন্তেসি – ‘‘অহো অচ্ছৰিযং বুদ্ধসাসনং, যত্থ এৱং ঘংসিত্ৱা কোট্টেত্ৱা যুত্তমেৱ গণ্হন্তি, অযুত্তং ছড্ডেন্তী’’তি. ততো সুট্ঠুতৰং পব্বজ্জায সঞ্জাতুস্সাহো সচে, ভন্তেতিআদিমাহ. অথ ভগৱা তস্স তিব্বচ্ছন্দতং ৱিদিত্ৱা ন সেনিযো পৰিৱাসং অৰহতীতি অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, ভিক্খু, সেনিযং ন্হাপেত্ৱা পব্বাজেত্ৱা আনেহী’’তি. সো তথা কত্ৱা তং পব্বাজেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং আনযি. ভগৱা গণে নিসীদিত্ৱা উপসম্পাদেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অলত্থ খো অচেলো সেনিযো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং অলত্থ উপসম্পদ’’ন্তি.
অচিৰূপসম্পন্নোতি উপসম্পন্নো হুত্ৱা নচিৰমেৱ. ৱূপকট্ঠোতি ৱত্থুকামকিলেসকামেহি কাযেন চ চিত্তেন চ ৱূপকট্ঠো. অপ্পমত্তোতি কম্মট্ঠানে সতিং অৱিজহন্তো. আতাপীতি কাযিকচেতসিকসঙ্খাতেন ৱীৰিযাতাপেন আতাপী. পহিতত্তোতি কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খতায পেসিতত্তো ৱিস্সট্ঠঅত্তভাৱো. যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায. কুলপুত্তাতি আচাৰকুলপুত্তা. সম্মদেৱাতি হেতুনাৱ কাৰণেনেৱ. তদনুত্তৰন্তি তং অনুত্তৰং. ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানভূতং অৰহত্তফলং. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনাযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, অপৰপ্পচ্চযং ঞত্ৱাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৱিহাসীতি পাপুণিত্ৱা সম্পাদেত্ৱা ৱিহাসি. এৱং ৱিহৰন্তোৱ খীণা জাতি…পে… অব্ভঞ্ঞাসি.
এৱমস্স পচ্চৱেক্খণভূমিং দস্সেত্ৱা অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসনং নিট্ঠাপেতুং ‘‘অঞ্ঞতৰো খো পনাযস্মা সেনিযো অৰহতং অহোসী’’তি ৱুত্তং. তত্থ অঞ্ঞতৰোতি একো. অৰহতন্তি অৰহন্তানং, ভগৱতো সাৱকানং অৰহন্তানং অব্ভন্তৰো অহোসীতি অযমেৱত্থ অধিপ্পাযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
কুক্কুৰৱতিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.