১. গহপতিৱগ্গো
১. কন্দৰকসুত্তৱণ্ণনা
১. এৱং মে সুতন্তি কন্দৰকসুত্তং. তত্থ চম্পাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. তস্স হি নগৰস্স আৰামপোক্খৰণীআদীসু তেসু তেসু ঠানেসু চম্পকৰুক্খাৱ উস্সন্না অহেসুং, তস্মা চম্পাতি সঙ্খমগমাসি. গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰেতি তস্স চম্পানগৰস্স অৱিদূৰে গগ্গৰায নাম ৰাজমহেসিযা খণিতত্তা গগ্গৰাতি লদ্ধৱোহাৰা পোক্খৰণী অত্থি. তস্সা তীৰে সমন্ততো নীলাদিপঞ্চৱণ্ণকুসুমপটিমণ্ডিতং মহন্তং চম্পকৱনং. তস্মিং ভগৱা কুসুমগন্ধসুগন্ধে চম্পকৱনে ৱিহৰতি. তং সন্ধায ‘‘গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰে’’তি ৱুত্তং. মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিন্তি অদস্সিতপৰিচ্ছেদেন মহন্তেন ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. পেস্সোতি তস্স নামং. হত্থাৰোহপুত্তোতি হত্থাচৰিযস্স পুত্তো. কন্দৰকো চ পৰিব্বাজকোতি কন্দৰকোতি এৱংনামো ছন্নপৰিব্বাজকো. অভিৱাদেত্ৱাতি ছব্বণ্ণানং ঘনবুদ্ধৰস্মীনং অন্তৰং পৱিসিত্ৱা পসন্নলাখাৰসে নিমুজ্জমানো ৱিয, সিঙ্গীসুৱণ্ণৱণ্ণং দুস্সৱৰং পসাৰেত্ৱা সসীসং পাৰুপমানো ৱিয, ৱণ্ণগন্ধসম্পন্নচম্পকপুপ্ফানি সিৰসা সম্পটিচ্ছন্তো ৱিয, সিনেৰুপাদং উপগচ্ছন্তো পুণ্ণচন্দো ৱিয ভগৱতো চক্কলক্খণপটিমণ্ডিতে অলত্তকৱণ্ণফুল্লপদুমসস্সিৰিকে পাদে ৱন্দিত্ৱাতি অত্থো. একমন্তং নিসীদীতি ছনিসজ্জদোসৱিৰহিতে একস্মিং ওকাসে নিসীদি.
তুণ্হীভূ তং তুণ্হীভূতন্তি যতো যতো অনুৱিলোকেতি, ততো ততো তুণ্হীভূতমেৱাতি অত্থো. তত্থ হি একভিক্খুস্সাপি হত্থকুক্কুচ্চং ৱা পাদকুক্কুচ্চং ৱা নত্থি, সব্বে ভগৱতো চেৱ গাৰৱেন অত্তনো চ সিক্খিতসিক্খতায অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিগতসল্লাপা অন্তমসো উক্কাসিতসদ্দম্পি অকৰোন্তা সুনিখাতইন্দখীলা ৱিয নিৱাতট্ঠানে সন্নিসিন্নং মহাসমুদ্দউদকং ৱিয কাযেনপি নিচ্চলা মনসাপি অৱিক্খিত্তা ৰত্তৱলাহকা ৱিয সিনেৰুকূটং ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসু. পৰিব্বাজকস্স এৱং সন্নিসিন্নং পৰিসং দিস্ৱা মহন্তং পীতিসোমনস্সং উপ্পজ্জি. উপ্পন্নং পন অন্তোহদযস্মিংযেৱ সন্নিদহিতুং অসক্কোন্তো পিযসমুদাহাৰং সমুট্ঠাপেসি. তস্মা অচ্ছৰিযং ভোতিআদিমাহ.
তত্থ অন্ধস্স পব্বতাৰোহনং ৱিয নিচ্চং ন হোতীতি অচ্ছৰিযং. অযং তাৱ সদ্দনযো. অযং পন অট্ঠকথানযো, অচ্ছৰাযোগ্গন্তি অচ্ছৰিযং. অচ্ছৰং পহৰিতুং যুত্তন্তি অত্থো. অভূতপুব্বং ভূতন্তি অব্ভুতং. উভযম্পেতং ৱিম্হযস্সেৱাধিৱচনং. তং পনেতং গৰহঅচ্ছৰিযং, পসংসাঅচ্ছৰিযন্তি দুৱিধং হোতি. তত্থ অচ্ছৰিযং মোগ্গল্লান অব্ভুতং মোগ্গল্লান, যাৱ বাহাগহণাপি নাম সো মোঘপুৰিসো আগমেস্সতীতি (চূড়ৱ. ৩৮৩; অ. নি. ৮.২০), ইদং গৰহঅচ্ছৰিযং নাম. ‘‘অচ্ছৰিযং নন্দমাতে অব্ভুতং নন্দমাতে, যত্ৰ হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি পৰিসোধেস্সসীতি (অ. নি. ৭.৫৩) ইদং পসংসাঅচ্ছৰিযং নাম. ইধাপি ইদমেৱ অধিপ্পেতং’’ অযঞ্হি তং পসংসন্তো এৱমাহ.
যাৱঞ্চিদন্তি এত্থ ইদন্তি নিপাতমত্তং. যাৱাতি পমাণপৰিচ্ছেদো, যাৱ সম্মা পটিপাদিতো, যত্তকেন পমাণেন সম্মা পটিপাদিতো, ন সক্কা তস্স ৱণ্ণে ৱত্তুং, অথ খো অচ্ছৰিযমেৱেতং অব্ভুতমেৱেতন্তি ৱুত্তং হোতি. এতপৰমংযেৱাতি এৱং সম্মা পটিপাদিতো এসো ভিক্খুসঙ্ঘো তস্সাপি ভিক্খুসঙ্ঘস্স পৰমোতি এতপৰমো, তং এতপৰমং যথা অযং পটিপাদিতো, এৱং পটিপাদিতং কত্ৱা পটিপাদেসুং, ন ইতো ভিয্যোতি অত্থো. দুতিযনযে এৱং পটিপাদেস্সন্তি, ন ইতো ভিয্যোতি যোজেতব্বং. তত্থ পটিপাদিতোতি আভিসমাচাৰিকৱত্তং আদিং কত্ৱা সম্মা অপচ্চনীকপটিপত্তিযং যোজিতো. অথ কস্মা অযং পৰিব্বাজকো অতীতানাগতে বুদ্ধে দস্সেতি, কিমস্স তিযদ্ধজাননঞাণং অত্থীতি. নত্থি, নযগ্গাহে পন ঠত্ৱা ‘‘যেনাকাৰেন অযং ভিক্খুসঙ্ঘো সন্নিসিন্নো দন্তো ৱিনীতো উপসন্তো, অতীতবুদ্ধাপি এতপৰমংযেৱ কত্ৱা পটিপজ্জাপেসুং, অনাগতবুদ্ধাপি পটিপজ্জাপেস্সন্তি, নত্থি ইতো উত্তৰি পটিপাদনা’’তি মঞ্ঞমানো অনুবুদ্ধিযা এৱমাহ.
২. এৱমেতং কন্দৰকাতি পাটিএক্কো অনুসন্ধি. ভগৱা কিৰ তং সুত্ৱা ‘‘কন্দৰক ত্ৱং ভিক্খুসঙ্ঘং উপসন্তোতি ৱদসি, ইমস্স পন ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপসন্তকাৰণং তুয্হং অপাকটং, ন হি ত্ৱং সমতিংস পাৰমিযা পূৰেত্ৱা কুসলমূলং পৰিপাচেত্ৱা বোধিপল্লঙ্কে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝি, মযা পন পাৰমিযো পূৰেত্ৱা ঞাতত্থচৰিযং লোকত্থচৰিযং বুদ্ধত্থচৰিযঞ্চ কোটিং পাপেত্ৱা বোধিপল্লঙ্কে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিদ্ধং, ময্হং এতেসং উপসন্তকাৰণং পাকট’’ন্তি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি.
সন্তি হি কন্দৰকাতি অযম্পি পাটিএক্কো অনুসন্ধি. ভগৱতো কিৰ এতদহোসি – ‘‘অযং পৰিব্বাজকো ইমং ভিক্খুসঙ্ঘং উপসন্তোতি ৱদতি, অযঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘো কপ্পেত্ৱা পকপ্পেত্ৱা কুহকভাৱেন ইৰিযাপথং সণ্ঠপেন্তো চিত্তেন অনুপসন্তো ন উপসন্তাকাৰং দস্সেতি. এত্থ পন ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপদং পূৰযমানাপি পটিপদং পূৰেত্ৱা মত্থকং পত্ৱা ঠিতভিক্খূপি অত্থি, তত্থ পটিপদং পূৰেত্ৱা মত্থকং পত্তা অত্তনা পটিৱিদ্ধগুণেহেৱ উপসন্তা, পটিপদং পূৰযমানা উপৰিমগ্গস্স ৱিপস্সনায উপসন্তা, ইতো মুত্তা পন অৱসেসা চতূহি সতিপট্ঠানেহি উপসন্তা. তং নেসং উপসন্তকাৰণং দস্সেস্সামী’’তি ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কাৰণেন অযং ভিক্খুসঙ্ঘো উপসন্তো’’তি দস্সেতুং ‘‘সন্তি হি কন্দৰকা’’তিআদিমাহ.
তত্থ অৰহন্তো খীণাসৱাতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং মূলপৰিযাযসুত্তৱণ্ণনাযমেৱ ৱুত্তং. সেখপটিপদম্পি তত্থেৱ ৱিত্থাৰিতং. সন্ততসীলাতি সততসীলা নিৰন্তৰসীলা. সন্ততৱুত্তিনোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং, সন্ততজীৱিকা ৱাতিপি অত্থো. তস্মিং সন্ততসীলে ঠত্ৱাৱ জীৱিকং কপ্পেন্তি, ন দুস্সীল্যং মৰণং পাপুণন্তীতি অত্থো.
নিপকাতি নেপক্কেন সমন্নাগতা পঞ্ঞৱন্তো. নিপকৱুত্তিনোতি পঞ্ঞায ৱুত্তিনো, পঞ্ঞায ঠত্ৱা জীৱিকং কপ্পেন্তি. যথা একচ্চো সাসনে পব্বজিত্ৱাপি জীৱিতকাৰণা ছসু অগোচৰেসু চৰতি, ৱেসিযাগোচৰো হোতি, ৱিধৱথুল্লকুমাৰিকপণ্ডকপানাগাৰভিক্খুনিগোচৰো হোতি. সংসট্ঠো ৱিহৰতি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি অননুলোমিকেন গিহিসংসগ্গেন (ৱিভ. ৫১৪), ৱেজ্জকম্মং কৰোতি, দূতকম্মং কৰোতি, পহিণকম্মং কৰোতি, গণ্ডং ফালেতি, অৰুমক্খনং দেতি, উদ্ধংৱিৰেচনং দেতি, অধোৱিৰেচনং দেতি, নত্থুতেলং পচতি, পিৱনতেলং পচতি, ৱেড়ুদানং, পত্তদানং, পুপ্ফদানং, ফলদানং, সিনানদানং, দন্তকট্ঠদানং, মুখোদকদানং, চুণ্ণমত্তিকদানং দেতি, চাটুকম্যং কৰোতি, মুগ্গসূপিযং, পাৰিভটুং, জঙ্ঘপেসনিযং কৰোতীতি একৱীসতিৱিধায অনেসনায জীৱিকং কপ্পেন্তো অনিপকৱুত্তি নাম হোতি, ন পঞ্ঞায ঠত্ৱা জীৱিকং কপ্পেতি, ততো কালকিৰিযং কত্ৱা সমণযক্খো নাম হুত্ৱা ‘‘তস্স সঙ্ঘাটিপি আদিত্তা হোতি সম্পজ্জলিতা’’তি ৱুত্তনযেন মহাদুক্খং অনুভোতি. এৱংৱিধা অহুত্ৱা জীৱিতহেতুপি সিক্খাপদং অনতিক্কমন্তো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে পতিট্ঠায যথাবলং বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা ৰথৱিনীতপটিপদং, মহাগোসিঙ্গপটিপদং, মহাসুঞ্ঞতপটিপদং, অনঙ্গণপটিপদং, ধম্মদাযাদপটিপদং, নালকপটিপদং, তুৱট্টকপটিপদং, চন্দোপমপটিপদন্তি ইমানি অৰিযপটিপদানি পূৰেন্তো চতুপচ্চয-সন্তোস-ভাৱনাৰাম-অৰিযৱংসপটিপত্তিযং কাযসক্খিনো হুত্ৱা অনীকা নিক্খন্তহত্থী ৱিয যূথা ৱিস্সট্ঠসীহো ৱিয নিপচ্ছাবন্ধমহানাৱা ৱিয চ গমনাদীসু একৱিহাৰিনো ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অজ্জঅজ্জেৱ অৰহত্তন্তি পৱত্তউস্সাহা ৱিহৰন্তীতি অত্থো.
সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তাতি চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুট্ঠপিতচিত্তা হুত্ৱা. সেসা সতিপট্ঠানকথা হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতাৱ. ইধ পন লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা সতিপট্ঠানা কথিতা, এত্তকেন ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপসন্তকাৰণং কথিতং হোতি.
৩. যাৱ সুপঞ্ঞত্তাতি যাৱ সুট্ঠপিতা সুদেসিতা. মযম্পি হি, ভন্তেতি ইমিনা এস অত্তনো কাৰকভাৱং দস্সেতি, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ উক্খিপতি. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো, মযম্পি হি, ভন্তে, গিহি…পে… সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা ৱিহৰাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পন অযমেৱ কসি চ বীজঞ্চ যুগনঙ্গলঞ্চ ফালপাচনঞ্চ, তস্মা ভিক্খুসঙ্ঘো সব্বকালং সতিপট্ঠানপৰাযণো, মযং পন কালেন কালং ওকাসং লভিত্ৱা এতং মনসিকাৰং কৰোম, মযম্পি কাৰকা, ন সব্বসো ৱিস্সট্ঠকম্মট্ঠানাযেৱাতি. মনুস্সগহনেতি মনুস্সানং অজ্ঝাসযগহনেন গহনতা, অজ্ঝাসযস্সাপি নেসং কিলেসগহনেন গহনতা ৱেদিতব্বা. কসটসাঠেয্যেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ অপৰিসুদ্ধট্ঠেন কসটতা, কেৰাটিযট্ঠেন সাঠেয্যতা ৱেদিতব্বা. সত্তানং হিতাহিতং জানাতীতি এৱং গহনকসটকেৰাটিযানং মনুস্সানং হিতাহিতপটিপদং যাৱ সুট্ঠু ভগৱা জানাতি. যদিদং পসৱোতি এত্থ সব্বাপি চতুপ্পদজাতি পসৱোতি অধিপ্পেতা. পহোমীতি সক্কোমি. যাৱতকেন অন্তৰেনাতি যত্তকেন খণেন. চম্পং গতাগতং কৰিস্সতীতি অস্সমণ্ডলতো যাৱ চম্পানগৰদ্ৱাৰা গমনঞ্চ আগমনঞ্চ কৰিস্সতি. সাঠেয্যানীতি সঠত্তানি. কূটেয্যানীতি কূটত্তানি. ৱঙ্কেয্যানীতি ৱঙ্কত্তানি. জিম্হেয্যানীতি জিম্হত্তানি. পাতুকৰিস্সতীতি পকাসেস্সতি দস্সেস্সতি. ন হি সক্কা তেন তানি এত্তকেন অন্তৰেন দস্সেতুং.
তত্থ যস্স কিস্মিঞ্চিদেৱ ঠানে ঠাতুকামস্স সতো যং ঠানং মনুস্সানং সপ্পটিভযং, পুৰতো গন্ত্ৱা ৱঞ্চেত্ৱা ঠস্সামীতি ন হোতি, তস্মিং ঠাতুকামট্ঠানেযেৱ নিখাতত্থম্ভো ৱিয চত্তাৰো পাদে নিচ্চলে কত্ৱা তিট্ঠতি, অযং সঠো নাম. যস্স পন কিস্মিঞ্চিদেৱ ঠানে অৱচ্ছিন্দিত্ৱা খন্ধগতং পাতেতুকামস্স সতো যং ঠানং মনুস্সানং সপ্পটিভযং, পুৰতো গন্ত্ৱা ৱঞ্চেত্ৱা পাতেস্সামীতি ন হোতি, তত্থেৱ অৱচ্ছিন্দিত্ৱা পাতেতি, অযং কূটো নাম. যস্স কিস্মিঞ্চিদেৱ ঠানে মগ্গা উক্কম্ম নিৱত্তিত্ৱা পটিমগ্গং আৰোহিতুকামস্স সতো যং ঠানং মনুস্সানং সপ্পটিভযং, পুৰতো গন্ত্ৱা ৱঞ্চেত্ৱা এৱং কৰিস্সামীতি ন হোতি, তত্থেৱ মগ্গা উক্কম্ম নিৱত্তিত্ৱা পটিমগ্গং আৰোহতি, অযং ৱঙ্কো নাম. যস্স পন কালেন ৱামতো কালেন দক্খিণতো কালেন উজুমগ্গেনেৱ গন্তুকামস্স সতো যং ঠানং মনুস্সানং সপ্পটিভযং, পুৰতো গন্ত্ৱা ৱঞ্চেত্ৱা এৱং কৰিস্সামীতি ন হোতি, তত্থেৱ কালেন ৱামতো কালেন দক্খিণতো কালেন উজুমগ্গং গচ্ছতি, তথা লণ্ডং ৱা পস্সাৱং ৱা ৱিস্সজ্জেতুকামস্স সতো ইদং ঠানং সুসম্মট্ঠং আকিণ্ণমনুস্সং ৰমণীযং, ইমস্মিং ঠানে এৱৰূপং কাতুং ন যুত্তং, পুৰতো গন্ত্ৱা পটিচ্ছন্নঠানে কৰিস্সামীতি ন হোতি, তত্থেৱ কৰোতি, অযং জিম্হো নাম. ইতি ইমং চতুব্বিধম্পি কিৰিযং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সব্বানি তানি সাঠেয্যানি কূটেয্যানি ৱঙ্কেয্যানি জিম্হেয্যানি পাতুকৰিস্সতীতি এৱং কৰোন্তাপি তে সঠাদযো তানি সাঠেয্যাদীনি পাতুকৰোন্তি নাম.
এৱং পসূনং উত্তানভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি মনুস্সানং গহনভাৱং দস্সেন্তো অম্হাকং পন, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ দাসাতি অন্তোজাতকা ৱা ধনক্কীতা ৱা কৰমৰানীতা ৱা সযং ৱা দাসব্যং উপগতা. পেস্সাতি পেসনকাৰকা. কম্মকৰাতি ভত্তৱেতনভতা. অঞ্ঞথাৱ কাযেনাতি অঞ্ঞেনেৱাকাৰেন কাযেন সমুদাচৰন্তি, অঞ্ঞেনেৱাকাৰেন ৱাচায, অঞ্ঞেন চ নেসং আকাৰেন চিত্তং ঠিতং হোতীতি দস্সেতি. তত্থ যে সম্মুখা সামিকে দিস্ৱা পচ্চুগ্গমনং কৰোন্তি, হত্থতো ভণ্ডকং গণ্হন্তি, ইমং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইমং গণ্হন্তা সেসানিপি আসন-পঞ্ঞাপন-তালৱণ্টবীজন-পাদধোৱনাদীনি সব্বানি কিচ্চানি কৰোন্তি, পৰম্মুখকালে পন তেলম্পি উত্তৰন্তং ন ওলোকেন্তি, সতগ্ঘনকেপি সহস্সগ্ঘনকেপি কম্মে পৰিহাযন্তে নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেতুম্পি ন ইচ্ছন্তি, ইমে অঞ্ঞথা কাযেন সমুদাচৰন্তি নাম. যে পন সম্মুখা ‘‘অম্হাকং সামি অম্হাকং অয্যো’’তিআদীনি ৱত্ৱা পসংসন্তি, পৰম্মুখা অৱত্তব্বং নাম নত্থি, যং ইচ্ছন্তি, তং ৱদন্তি, ইমে অঞ্ঞথা ৱাচায সমুদাচৰন্তি নাম.
৪. চত্তাৰোমে পেস্সপুগ্গলাতি অযম্পি পাটিএক্কো অনুসন্ধি. অযঞ্হি পেস্সো ‘‘যাৱঞ্চিদং, ভন্তে, ভগৱা এৱং মনুস্সগহণে এৱং মনুস্সকসটে এৱং মনুস্সসাঠেয্যে ৱত্তমানে সত্তানং হিতাহিতং জানাতী’’তি আহ. পুৰিমে চ তযো পুগ্গলা অহিতপটিপদং পটিপন্না, উপৰি চতুত্থো হিতপটিপদং, এৱমহং সত্তানং হিতাহিতং জানামীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আৰভি. হেট্ঠা কন্দৰকস্স কথায সদ্ধিং যোজেতুম্পি ৱট্টতি. তেন ৱুত্তং ‘‘যাৱঞ্চিদং ভোতা গোতমেন সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘো পটিপাদিতো’’তি. অথস্স ভগৱা ‘‘পুৰিমে তযো পুগ্গলে পহায উপৰি চতুত্থপুগ্গলস্স হিতপটিপত্তিযংযেৱ পটিপাদেমী’’তি দস্সেন্তোপি ইমং দেসনং আৰভি. সন্তোতি ইদং সংৱিজ্জমানাতি পদস্সেৱ ৱেৱচনং. ‘‘সন্তা হোন্তি সমিতা ৱূপসন্তা’’তি (ৱিভ. ৫৪২) এত্থ হি নিৰুদ্ধা সন্তাতি ৱুত্তা. ‘‘সন্তা এতে ৱিহাৰা অৰিযস্স ৱিনযে ৱুচ্চন্তী’’তি এত্থ (ম. নি. ১.৮২) নিব্বুতা. ‘‘সন্তো হৱে সব্ভি পৱেদযন্তী’’তি এত্থ (জা. ২.২১.৪১৩) পণ্ডিতা. ইধ পন ৱিজ্জমানা উপলব্ভমানাতি অত্থো.
অত্তন্তপাদীসু অত্তানং তপতি দুক্খাপেতীতি অত্তন্তপো. অত্তনো পৰিতাপনানুযোগং অত্তপৰিতাপনানুযোগং. পৰং তপতি দুক্খাপেতীতি পৰন্তপো. পৰেসং পৰিতাপনানুযোগং পৰপৰিতাপনানুযোগং. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. নিচ্ছাতোতি ছাতং ৱুচ্চতি তণ্হা, সা অস্স নত্থীতি নিচ্ছাতো. সব্বকিলেসানং নিব্বুতত্তা নিব্বুতো. অন্তো তাপনকিলেসানং অভাৱা সীতলো জাতোতি সীতিভূতো. ঝানমগ্গফলনিব্বানসুখানি পটিসংৱেদেতীতি সুখপটিসংৱেদী. ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনাতি সেট্ঠভূতেন অত্তনা. চিত্তং আৰাধেতীতি চিত্তং সম্পাদেতি, পৰিপূৰেতি গণ্হাতি পসাদেতীতি অত্থো.
৫. দুক্খপটিক্কূলন্তি দুক্খস্স পটিকূলং, পচ্চনীকসণ্ঠিতং দুক্খং অপত্থযমানন্তি অত্থো.
৬. পণ্ডিতোতি ইধ চতূহি কাৰণেহি পণ্ডিতোতি ন ৱত্তব্বো, সতিপট্ঠানেসু পন কম্মং কৰোতীতি পণ্ডিতোতি ৱত্তুং ৱট্টতি. মহাপঞ্ঞোতি ইদম্পি মহন্তে অত্থে পৰিগ্গণ্হাতীতিআদিনা মহাপঞ্ঞলক্খণেন ন ৱত্তব্বং, সতিপট্ঠানপৰিগ্গাহিকায পন পঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা মহাপঞ্ঞোতি ৱত্তুং ৱট্টতি. মহতা অত্থেন সংযুত্তো অগমিস্সাতি মহতা অত্থেন সংযুত্তো হুত্ৱা গতো ভৱেয্য, সোতাপত্তিফলং পাপুণেয্যাতি অত্থো. কিং পন যেসং মগ্গফলানং উপনিস্সযো অত্থি, বুদ্ধানং সম্মুখীভাৱে ঠিতেপি তেসং অন্তৰাযো হোতীতি. আম হোতি, ন পন বুদ্ধে পটিচ্চ, অথ খো কিৰিযপৰিহানিযা ৱা পাপমিত্ততায ৱা হোতি. তত্থ কিৰিযপৰিহানিযা হোতি নাম – সচে হি ধম্মসেনাপতি ধনঞ্জানিস্স ব্ৰাহ্মণস্স আসযং ঞত্ৱা ধম্মং অদেসযিস্সা, সো ব্ৰাহ্মণো সোতাপন্নো অভৱিস্সা, এৱং তাৱ কিৰিযপৰিহানিযা হোতি. পাপমিত্ততায হোতি নাম – সচে হি অজাতসত্তু দেৱদত্তস্স ৱচনং গহেত্ৱা পিতুঘাতকম্মং নাকৰিস্সা, সামঞ্ঞফলসুত্তকথিতদিৱসেৱ সোতাপন্নো অভৱিস্সা, তস্স ৱচনং গহেত্ৱা পিতুঘাতকম্মস্স কতত্তা পন ন হোতি, এৱং পাপমিত্ততায হোতি. ইমস্সাপি উপাসকস্স কিৰিযপৰিহানি জাতা, অপৰিনিট্ঠিতায দেসনায উট্ঠহিত্ৱা পক্কন্তো. অপিচ, ভিক্খৱে, এত্তাৱতাপি পেস্সোহত্থাৰোহপুত্তো মহতা অত্থেন সংযুত্তোতি কতৰেন মহন্তেন অত্থেন? দ্ৱীহি আনিসংসেহি. সো কিৰ উপাসকো সঙ্ঘে চ পসাদং পটিলভি, সতিপট্ঠানপৰিগ্গহণত্থায চস্স অভিনৱো নযো উদপাদি. তেন ৱুত্তং ‘‘মহতা অত্থেন সংযুত্তো’’তি. কন্দৰকো পন সঙ্ঘে পসাদমেৱ পটিলভি. এতস্স ভগৱা কালোতি এতস্স ধম্মক্খানস্স, চতুন্নং ৱা পুগ্গলানং ৱিভজনস্স কালো.
৮. ওৰব্ভিকাদীসু উৰব্ভা ৱুচ্চন্তি এড়কা, উৰব্ভে হনতীতি ওৰব্ভিকো. সূকৰিকাদীসুপি এসেৱ নযো. লুদ্দোতি দাৰুণো কক্খড়ো. মচ্ছঘাতকোতি মচ্ছবন্ধকেৱট্টো. বন্ধনাগাৰিকোতি বন্ধনাগাৰগোপকো. কুৰুৰকম্মন্তাতি দাৰুণকম্মন্তা.
৯. মুদ্ধাৱসিত্তোতি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তো. পুৰত্থিমেন নগৰস্সাতি নগৰতো পুৰত্থিমদিসায. সন্থাগাৰন্তি যঞ্ঞসালং. খৰাজিনং নিৱাসেত্ৱাতি সখুৰং অজিনচম্মং নিৱাসেত্ৱা. সপ্পিতেলেনাতি সপ্পিনা চ তেলেন চ. ঠপেত্ৱা হি সপ্পিং অৱসেসো যো কোচি স্নেহো তেলন্তি ৱুচ্চতি. কণ্ডূৱমানোতি নখানং ছিন্নত্তা কণ্ডূৱিতব্বকালে তেন কণ্ডূৱমানো. অনন্তৰহিতাযাতি অসন্থতায. সৰূপৱচ্ছাযাতি সদিসৱচ্ছায. সচে গাৱী সেতা হোতি, ৱচ্ছোপি সেতকোৱ. সচে গাৱী কবৰা ৱা ৰত্তা ৱা, ৱচ্ছোপি তাদিসো ৱাতি এৱং সৰূপৱচ্ছায. সো এৱমাহাতি সো ৰাজা এৱং ৱদেতি. ৱচ্ছতৰাতি তৰুণৱচ্ছকভাৱং অতিক্কন্তা বলৱৱচ্ছা. ৱচ্ছতৰীসুপি এসেৱ নযো. বৰিহিসত্থাযাতি পৰিক্খেপকৰণত্থায চেৱ যঞ্ঞভূমিযং অত্থৰণত্থায চ. সেসং হেট্ঠা তত্থ তত্থ ৱিত্থাৰিতত্তা উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
কন্দৰকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অট্ঠকনাগৰসুত্তৱণ্ণনা
১৭. এৱং মে সুতন্তি অট্ঠকনাগৰসুত্তং. তত্থ বেলুৱগামকেতি ৱেসালিযা দক্খিণপস্সে অৱিদূৰে বেলুৱগামকো নাম অত্থি, তং গোচৰগামং কত্ৱাতি অত্থো. দসমোতি সো হি জাতিগোত্তৱসেন চেৱ সাৰপ্পত্তকুলগণনায চ দসমে ঠানে গণীযতি, তেনস্স দসমোত্ৱেৱ নামং জাতং. অট্ঠকনাগৰোতি অট্ঠকনগৰৱাসী. কুক্কুটাৰামোতি কুক্কুটসেট্ঠিনা কাৰিতো আৰামো.
১৮. তেন ভগৱতা…পে… অক্খাতোতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো, যো সো ভগৱা সমতিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, তেন ভগৱতা, তেসং তেসং সত্তানং আসযানুসযং জানতা, হত্থতলে ঠপিতআমলকং ৱিয সব্বং ঞেয্যধম্মং পস্সতা. অপিচ পুব্বেনিৱাসাদীহি জানতা, দিব্বেন চক্খুনা পস্সতা, তীহি ৱিজ্জাহি ছহি ৱা পন অভিঞ্ঞাহি জানতা, সব্বত্থ অপ্পটিহতেন সমন্তচক্খুনা পস্সতা, সব্বধম্মজাননসমত্থায পঞ্ঞায জানতা, সব্বসত্তানং চক্খুৱিসযাতীতানি তিৰোকুট্টাদিগতানিপি ৰূপানি অতিৱিসুদ্ধেন মংসচক্খুনা পস্সতা, অত্তহিতসাধিকায সমাধিপদট্ঠানায পটিৱেধপঞ্ঞায জানতা, পৰহিতসাধিকায কৰুণাপদট্ঠানায দেসনাপঞ্ঞায পস্সতা, অৰীনং হতত্তা পচ্চযাদীনঞ্চ অৰহত্তা অৰহতা, সম্মা সামঞ্চ সচ্চানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেন. অন্তৰাযিকধম্মে ৱা জানতা, নিয্যানিকধম্মে পস্সতা, কিলেসাৰীনং হতত্তা অৰহতা, সামং সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৱং চতুৱেসাৰজ্জৱসেন চতূহি কাৰণেহি থোমিতেন. অত্থি নু খো একো ধম্মো অক্খাতোতি.
১৯. অভিসঙ্খতন্তি কতং উপ্পাদিতং. অভিসঞ্চেতযিতন্তি চেতযিতং পকপ্পিতং. সো তত্থ ঠিতোতি সো তস্মিং সমথৱিপস্সনাধম্মে ঠিতো. ধম্মৰাগেন ধম্মনন্দিযাতি পদদ্ৱযেহি সমথৱিপস্সনাসু ছন্দৰাগো ৱুত্তো. সমথৱিপস্সনাসু হি সব্বেন সব্বং ছন্দৰাগং পৰিযাদিযিতুং সক্কোন্তো অৰহা হোতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি. সো সমথৱিপস্সনাসু ছন্দৰাগস্স অপ্পহীনত্তা চতুত্থজ্ঝানচেতনায সুদ্ধাৱাসে নিব্বত্ততি, অযং আচৰিযানং সমানকথা.
ৱিতণ্ডৱাদী পনাহ ‘‘তেনেৱ ধম্মৰাগেনাতি ৱচনতো অকুসলেন সুদ্ধাৱাসে নিব্বত্ততী’’তি সো ‘‘সুত্তং আহৰা’’তি ৱত্তব্বো, অদ্ধা অঞ্ঞং অপস্সন্তো ইদমেৱ আহৰিস্সতি, ততো ৱত্তব্বো ‘‘কিং পনিদং সুত্তং নেয্যত্থং নীতত্থ’’ন্তি, অদ্ধা নীতত্থন্তি ৱক্খতি. ততো ৱত্তব্বো – এৱং সন্তে অনাগামিফলত্থিকেন সমথৱিপস্সনাসু ছন্দৰাগো কত্তব্বো ভৱিস্সতি, ছন্দৰাগে উপ্পাদিতে অনাগামিফলং পটিৱিদ্ধং ভৱিস্সতি ‘‘মা সুত্তং মে লদ্ধ’’ন্তি যং ৱা তং ৱা দীপেহি. পঞ্হং কথেন্তেন হি আচৰিযস্স সন্তিকে উগ্গহেত্ৱা অত্থৰসং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা কথেতুং ৱট্টতি, অকুসলেন হি সগ্গে, কুসলেন ৱা অপাযে পটিসন্ধি নাম নত্থি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –
‘‘ন, ভিক্খৱে, লোভজেন কম্মেন দোসজেন কম্মেন মোহজেন কম্মেন দেৱা পঞ্ঞাযন্তি, মনুস্সা পঞ্ঞাযন্তি, যা ৱা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযো, অথ খো, ভিক্খৱে, লোভজেন কম্মেন দোসজেন কম্মেন মোহজেন কম্মেন নিৰযো পঞ্ঞাযতি, তিৰচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৱিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৱা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো’’তি –
এৱং পঞ্ঞাপেতব্বো. সচে সঞ্জানাতি সঞ্জানাতু, নো চে সঞ্জানাতি, ‘‘গচ্ছ পাতোৱ ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা যাগুং পিৱাহী’’তি উয্যোজেতব্বো.
যথা চ পন ইমস্মিং সুত্তে, এৱং মহামালুক্যোৱাদেপি মহাসতিপট্ঠানেপি কাযগতাসতিসুত্তেপি সমথৱিপস্সনা কথিতা. তত্থ ইমস্মিং সুত্তে সমথৱসেন গচ্ছতোপি ৱিপস্সনাৱসেন গচ্ছতোপি সমথধুৰমেৱ ধুৰং, মহামালুক্যোৱাদে ৱিপস্সনাৱ ধুৰং, মহাসতিপট্ঠানং পন ৱিপস্সনুত্তৰং নাম কথিতং, কাযগতাসতিসুত্তং সমথুত্তৰন্তি.
অযং খো গহপতি…পে… একধম্মো অক্খাতোতি একধম্মং পুচ্ছিতেন অযম্পি একধম্মোতি এৱং পুচ্ছাৱসেন কথিতত্তা একাদসপি ধম্মা একধম্মো নাম জাতো. মহাসকুলুদাযিসুত্তস্মিঞ্হি একূনৱীসতি পব্বানি পটিপদাৱসেন একধম্মো নাম জাতানি, ইধ একাদসপুচ্ছাৱসেন একধম্মোতি আগতানি. অমতুপ্পত্তিযত্থেন ৱা সব্বানিপি একধম্মোতি ৱত্তুং ৱট্টতি.
২১. নিধিমুখং গৱেসন্তোতি নিধিং পৰিযেসন্তো. সকিদেৱাতি একপযোগেন. কথং পন একপযোগেনেৱ একাদসন্নং নিধীনং অধিগমো হোতীতি. ইধেকচ্চো অৰঞ্ঞে নিধিং গৱেসমানো চৰতি, তমেনং অঞ্ঞতৰো অত্থচৰকো দিস্ৱা ‘‘কিং ভো চৰসী’’তি পুচ্ছতি. সো ‘‘জীৱিতৱুত্তিং পৰিযেসামী’’তি আহ. ইতৰো ‘‘তেন হি সম্ম আগচ্ছ, এতং পাসাণং পৱত্তেহী’’তি আহ. সো তং পৱত্তেত্ৱা উপৰূপৰি ঠপিতা ৱা কুচ্ছিযা কুচ্ছিং আহচ্চ ঠিতা ৱা একাদস কুম্ভিযো পস্সেয্য, এৱং একপযোগেন একাদসন্নং নিধীনং অধিগমো হোতি.
আচৰিযধনং পৰিযেসিস্সন্তীতি অঞ্ঞতিত্থিযা হি যস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি, তস্স সিপ্পুগ্গহণতো পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা অন্তৰন্তৰে ৱা গেহতো নীহৰিত্ৱা ধনং দেন্তি. যেসং গেহে নত্থি, তে ঞাতিসভাগতো পৰিযেসন্তি, তথা অলভমানা ভিক্খম্পি চৰিত্ৱা দেন্তিযেৱ. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
কিমঙ্গং পনাহন্তি বাহিৰকা তাৱ অনিয্যানিকেপি সাসনে সিপ্পমত্তদাযকস্স ধনং পৰিযেসন্তি; অহং পন এৱংৱিধে নিয্যানিকসাসনে একাদসৱিধং অমতুপ্পত্তিপটিপদং দেসেন্তস্স আচৰিযস্স পূজং কিং ন কৰিস্সামি, কৰিস্সামিযেৱাতি ৱদতি. পচ্চেকদুস্সযুগেন অচ্ছাদেসীতি একমেকস্স ভিক্খুনো একেকং দুস্সযুগমদাসীতি অত্থো. সমুদাচাৰৱচনং পনেত্থ এৱৰূপং হোতি, তস্মা অচ্ছাদেসীতি ৱুত্তং. পঞ্চসতৱিহাৰন্তি পঞ্চসতগ্ঘনিকং পণ্ণসালং কাৰেসীতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
অট্ঠকনাগৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সেখসুত্তৱণ্ণনা
২২. এৱং মে সুতন্তি সেখসুত্তং. তত্থ নৱং সন্থাগাৰন্তি অধুনা কাৰিতং সন্থাগাৰং, একা মহাসালাতি অত্থো. উয্যোগকালাদীসু হি ৰাজানো তত্থ ঠত্ৱা ‘‘এত্তকা পুৰতো গচ্ছন্তু, এত্তকা পচ্ছা, এত্তকা উভোহি পস্সেহি, এত্তকা হত্থীসু অভিৰুহন্তু, এত্তকা অস্সেসু, এত্তকা ৰথেসু তিট্ঠন্তূ’’তি এৱং সন্থং কৰোন্তি, মৰিযাদং বন্ধন্তি, তস্মা তং ঠানং সন্থাগাৰন্তি ৱুচ্চতি. উয্যোগট্ঠানতো চ আগন্ত্ৱা যাৱ গেহেসু অল্লগোমযপৰিভণ্ডাদীনি কৰোন্তি, তাৱ দ্ৱে তীণি দিৱসানি তে ৰাজানো তত্থ সন্থম্ভন্তীতিপি সন্থাগাৰং. তেসং ৰাজূনং সহ অত্থানুসাসনং অগাৰন্তিপি সন্থাগাৰং গণৰাজানো হি তে, তস্মা উপ্পন্নকিচ্চং একস্স ৱসেন ন ছিজ্জতি, সব্বেসং ছন্দো লদ্ধুং ৱট্টতি, তস্মা সব্বে তত্থ সন্নিপতিত্ৱা অনুসাসন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘সহ অত্থানুসাসনং অগাৰন্তিপি সন্থাগাৰ’’ন্তি. যস্মা পনেতে তত্থ সন্নিপতিত্ৱা ‘‘ইমস্মিং কালে কসিতুং ৱট্টতি, ইমস্মিং কালে ৱপিতু’’ন্তি এৱমাদিনা নযেন ঘৰাৱাসকিচ্চানি সম্মন্তযন্তি, তস্মা ছিদ্দাৱছিদ্দং ঘৰাৱাসং তত্থ সন্থৰন্তীতিপি সন্থাগাৰং. অচিৰকাৰিতং হোতীতি কট্ঠকম্ম-সিলাকম্ম-চিত্তকম্মাদিৱসেন সুসজ্জিতং দেৱৱিমানং ৱিয অধুনা নিট্ঠাপিতং. সমণেন ৱাতি এত্থ যস্মা ঘৰৱত্থুপৰিগ্গহকালেযেৱ দেৱতা অত্তনো ৱসনট্ঠানং গণ্হন্তি, তস্মা ‘‘দেৱেন ৱা’’তি অৱত্ৱা ‘‘সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা কেনচি ৱা মনুস্সভূতেনা’’তি ৱুত্তং.
যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি সন্থাগাৰং নিট্ঠিতন্তি সুত্ৱা ‘‘গচ্ছাম, নং পস্সিস্সামা’’তি গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকতো পট্ঠায সব্বং ওলোকেত্ৱা ‘‘ইদং সন্থাগাৰং দেৱৱিমানসদিসং অতিৱিয মনোৰমং সস্সিৰিকং কেন পঠমং পৰিভুত্তং অম্হাকং দীঘৰত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠস্স পঠমং দিয্যমানেপি সত্থুনোৱ অনুচ্ছৱিকং, দক্খিণেয্যৱসেন দিয্যমানেপি সত্থুনোৱ অনুচ্ছৱিকং, তস্মা পঠমং সত্থাৰং পৰিভুঞ্জাপেস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স আগমনং কৰিস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘে আগতে তেপিটকং বুদ্ধৱচনং আগতমেৱ ভৱিস্সতি, সত্থাৰং তিযামৰত্তিং অম্হাকং ধম্মকথং কথাপেস্সাম, ইতি তীহি ৰতনেহি পৰিভুত্তং মযং পচ্ছা পৰিভুঞ্জিস্সাম, এৱং নো দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা উপসঙ্কমিংসু.
যেন সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসূতি তং দিৱসং কিৰ সন্থাগাৰং কিঞ্চাপি ৰাজকুলানং দস্সনত্থায দেৱৱিমানং ৱিয সুসজ্জিতং হোতি সুপটিজগ্গিতং, বুদ্ধাৰহং পন কত্ৱা অপ্পঞ্ঞত্তং. বুদ্ধা হি নাম অৰঞ্ঞজ্ঝাসযা অৰঞ্ঞাৰামা অন্তোগামে ৱসেয্যুং ৱা নো ৱা, তস্মা ভগৱতো মনং জানিত্ৱাৱ পঞ্ঞাপেস্সামাতি চিন্তেত্ৱা তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু. ইদানি পন মনং লভিত্ৱা পঞ্ঞাপেতুকামা যেন সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসু.
সব্বসন্থৰিং সন্থাগাৰং সন্থৰিত্ৱাতি যথা সব্বমেৱ সন্থতং হোতি, এৱং তং সন্থৰাপেত্ৱা. সব্বপঠমং তাৱ ‘‘গোমযং নাম সব্বমঙ্গলেসু ৱট্টতী’’তি সুধাপৰিকম্মকতম্পি ভূমিং অল্লগোমযেন ওপুঞ্ছাপেত্ৱা পৰিসুক্খভাৱং ঞত্ৱা যথা অক্কন্তট্ঠানে পদং ন পঞ্ঞাযতি, এৱং চতুজ্জাতিযগন্ধেহি লিম্পাপেত্ৱা উপৰি নানাৱণ্ণে কটসাৰকে সন্থৰিত্ৱা তেসং উপৰি মহাপিট্ঠিককোজৱকে আদিং কত্ৱা হত্থত্থৰক-অস্সত্থৰক-সীহত্থৰক-ব্যগ্ঘত্থৰক-চন্দত্থৰক-সূৰিযত্থৰক-চিত্তত্থৰকাদীহি নানাৱণ্ণেহি অত্থৰণেহি সন্থৰিতব্বকযুত্তং সব্বোকাসং সন্থৰাপেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘সব্বসন্থৰিং সন্থাগাৰং সন্থৰিত্ৱা’’তি.
আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱাতি মজ্ঝট্ঠানে তাৱ মঙ্গলত্থম্ভং নিস্সায মহাৰহং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা তত্থ যং যং মুদুকঞ্চ মনোৰমঞ্চ পচ্চত্থৰণং, তং তং পচ্চত্থৰিত্ৱা ভগৱতো লোহিতকং মনুঞ্ঞদস্সনং উপধানং উপদহিত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণৰজততাৰকৱিচিত্তং ৱিতানং বন্ধিত্ৱা গন্ধদামপুপ্ফদামপত্তদামাদীহি পচ্চত্থৰণেহি অলঙ্কৰিত্ৱা সমন্তা দ্ৱাদসহত্থট্ঠানে পুপ্ফজালং কৰিত্ৱা তিংসহত্থমত্তং ঠানং পটসাণিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা পচ্ছিমভিত্তিং নিস্সায ভিক্খুসঙ্ঘস্স পল্লঙ্কপীঠ-অপস্সযপীঠ-মুণ্ডপীঠানি পঞ্ঞাপেত্ৱা উপৰি সেতপচ্চত্থৰণেহি পচ্চত্থৰাপেত্ৱা পাচীনভিত্তিং নিস্সায অত্তনো অত্তনো মহাপিট্ঠিককোজৱকে পঞ্ঞাপেত্ৱা হংসলোমাদিপূৰিতানি উপধানানি ঠপাপেসুং ‘‘এৱং অকিলমমানা সব্বৰত্তিং ধম্মং সুণিস্সামা’’তি. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা’’তি.
উদকমণিকন্তি মহাকুচ্ছিকং উদকচাটিং. উপট্ঠপেত্ৱাতি এৱং ভগৱা চ ভিক্খুসঙ্ঘো চ যথাৰুচিযা হত্থে ৱা ধোৱিস্সন্তি পাদে ৱা, মুখং ৱা ৱিক্খালেস্সন্তীতি তেসু তেসু ঠানেসু মণিৱণ্ণস্স উদকস্স পূৰাপেত্ৱা ৱাসত্থায নানাপুপ্ফানি চেৱ উদকৱাসচুণ্ণানি চ পক্খিপিত্ৱা কদলিপণ্ণেহি পিদহিত্ৱা পতিট্ঠাপেসুং. ইদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘উপট্ঠপেত্ৱা’’তি.
তেলপ্পদীপং আৰোপেত্ৱাতি ৰজতসুৱণ্ণাদিমযদণ্ডাসু দীপিকাসু যোনকৰূপকিৰাতৰূপকাদীনং হত্থে ঠপিতসুৱণ্ণৰজতাদিমযকপল্লকাদীসু চ তেলপ্পদীপং জলযিত্ৱাতি অত্থো. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে সক্যৰাজানো ন কেৱলং সন্থাগাৰমেৱ, অথ খো যোজনাৱট্টে কপিলৱত্থুস্মিং নগৰৱীথিযোপি সম্মজ্জাপেত্ৱা ধজে উস্সাপেত্ৱা গেহদ্ৱাৰেসু পুণ্ণঘটে চ কদলিযো চ ঠপাপেত্ৱা সকলনগৰং দীপমালাদীহি ৱিপ্পকিণ্ণতাৰকং ৱিয কত্ৱা ‘‘খীৰপাযকে দাৰকে খীৰং পাযেথ, দহৰে কুমাৰে লহুং লহুং ভোজেত্ৱা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা কৰিত্থ, অজ্জ একৰত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৱসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তী’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা সযং দণ্ডদীপিকা আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু.
অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন নৱং সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমীতি. ‘‘যস্স দানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি এৱং কিৰ কালে আৰোচিতে ভগৱা লাখাৰসেন তিন্তৰত্তকোৱিড়াৰপুপ্ফৱণ্ণং ৰত্তদুপট্টং কত্তৰিযা পদুমং কন্তন্তো ৱিয সংৱিধায তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো নিৱাসেত্ৱা সুৱণ্ণপামঙ্গেন পদুমকলাপং পৰিক্খিপন্তো ৱিয ৱিজ্জুল্লতাসস্সিৰিকং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা ৰত্তকম্বলেন গজকুম্ভং পৰিযোনদ্ধন্তো ৱিয ৰতনসতুব্বেধে সুৱণ্ণগ্ঘিকে পৱাড়জালং খিপমানো ৱিয সুৱণ্ণচেতিযে ৰত্তকম্বলকঞ্চুকং পটিমুঞ্চন্তো ৱিয গচ্ছন্তং পুণ্ণচন্দং ৰত্তৱণ্ণৱলাহকেন পটিচ্ছাদযমানো ৱিয কঞ্চনপব্বতমত্থকে সুপক্কলাখাৰসং পৰিসিঞ্চন্তো ৱিয চিত্তকূটপব্বতমত্থকং ৱিজ্জুল্লতায পৰিক্খিপন্তো ৱিয চ সচক্কৱাড়সিনেৰুযুগন্ধৰং মহাপথৱিং চালেত্ৱা গহিতং নিগ্ৰোধপল্লৱসমানৱণ্ণং ৰত্তৱৰপংসুকূলং পাৰুপিত্ৱা গন্ধকুটিদ্ৱাৰতো নিক্খমি কঞ্চনগুহতো সীহো ৱিয উদযপব্বতকূটতো পুণ্ণচন্দো ৱিয চ. নিক্খমিত্ৱা পন গন্ধকুটিপমুখে অট্ঠাসি.
অথস্স কাযতো মেঘমুখেহি ৱিজ্জুকলাপা ৱিয ৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণৰসধাৰাপৰিসেকমঞ্জৰিপত্তপুপ্ফফলৱিটপে ৱিয আৰামৰুক্খে কৰিংসু. তাৱদেৱ চ অত্তনো অত্তনো পত্তচীৱৰমাদায মহাভিক্খুসঙ্ঘো ভগৱন্তং পৰিৱাৰেসি. তে পন পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা ভিক্খূ এৱৰূপা অহেসুং অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৱিৱিত্তা অসংসট্ঠা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱত্তাৰো ৱচনক্খমা চোদকা পাপগৰহী সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নাতি. তেহি পৰিৱাৰিতো ভগৱা ৰত্তকম্বলপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণক্খন্ধো ৰত্তপদুমসণ্ডমজ্ঝগতা ৱিয সুৱণ্ণনাৱা পৱাড়ৱেদিকাপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণপাসাদো ৱিৰোচিত্থ. সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানাদযো মহাথেৰাপি নং মেঘৱণ্ণং পংসুকূলং পাৰুপিত্ৱা মণিৱম্মৱম্মিকা ৱিয মহানাগা পৰিৱাৰযিংসু ৱন্তৰাগা ভিন্নকিলেসা ৱিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৱা গণে ৱা অলগ্গা.
ইতি ভগৱা সযং ৱীতৰাগো ৱীতৰাগেহি, ৱীতদোসো ৱীতদোসেহি, ৱীতমোহো ৱীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো বহুস্সুতবুদ্ধেহি পৰিৱাৰিতো, পত্তপৰিৱাৰিতং ৱিয কেসৰং, কেসৰপৰিৱাৰিতা ৱিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ছদ্দন্তো নাগৰাজা, নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ধতৰট্ঠো হংসৰাজা, সেনঙ্গপৰিৱাৰিতো ৱিয চক্কৱত্তি, মৰুগণপৰিৱাৰিতো ৱিয সক্কো দেৱৰাজা, ব্ৰহ্মগণপৰিৱাৰিতো ৱিয হাৰিতমহাব্ৰহ্মা, তাৰাগণপৰিৱাৰিতো ৱিয পুণ্ণচন্দো, অসমেন বুদ্ধৱেসেন অপৰিমাণেন বুদ্ধৱিলাসেন কপিলৱত্থুগমনমগ্গং পটিপজ্জি.
অথস্স পুৰত্থিমকাযতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মী উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. পচ্ছিমকাযতো দক্খিণহত্থতো, ৱামহত্থতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ৰস্মী উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. উপৰি কেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৱত্তেহি মোৰগীৱৱণ্ণা ৰস্মী উট্ঠহিত্ৱা গগনতলে অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. হেট্ঠা পাদতলেহি পৱাড়ৱণ্ণা ৰস্মী উট্ঠহিত্ৱা ঘনপথৱিযং অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসি. এৱং সমন্তা অসীতিহত্থমত্তং ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো ৱিজ্জোতমানা ৱিপ্ফন্দমানা কঞ্চনদণ্ডদীপিকাহি নিচ্ছৰিত্ৱা আকাসং পক্খন্দজালা ৱিয চাতুদ্দীপিকমহামেঘতো নিক্খন্তৱিজ্জুল্লতা ৱিয ৱিধাৱিংসু. সব্বদিসাভাগা সুৱণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৱিকিৰিযমানা ৱিয, সুৱণ্ণঘটা নিক্খন্তসুৱণ্ণৰসধাৰাহি সিঞ্চমানা ৱিয, পসাৰিতসুৱণ্ণপটপৰিক্খিত্তা ৱিয, ৱেৰম্ভৱাতসমুট্ঠিতকিংসুককণিকাৰপুপ্ফচুণ্ণসমোকিণ্ণা ৱিয ৱিপ্পকিৰিংসু.
ভগৱতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাদ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণসমুজ্জলং সৰীৰং সমুগ্গততাৰকং ৱিয গগনতলং, ৱিকসিতমিৱ পদুমৱনং, সব্বপালিফুল্লো ৱিয যোজনসতিকো পাৰিচ্ছত্তকো, পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৱত্তিংসূচন্দানং দ্ৱত্তিংসসূৰিযানং দ্ৱত্তিংসচক্কৱত্তীনং দ্ৱত্তিংসদেৱৰাজানং দ্ৱত্তিংসমহাব্ৰহ্মানং সিৰিযা সিৰিং অভিভৱমানং ৱিয ৱিৰোচিত্থ, যথা তং দসহি পাৰমীহি দসহি উপপাৰমীহি দসহি পৰমত্থপাৰমীহি সুপূৰিতাহি সমতিংসপাৰমিতাহি অলঙ্কতং. কপ্পসতসহসাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নদানং ৰক্খিতসীলং কতকল্যাণকম্মং একস্মিং অত্তভাৱে ওসৰিত্ৱা ৱিপাকং দাতুং ঠানং অলভমানং সম্বাধপত্তং ৱিয অহোসি. নাৱাসহস্সভণ্ডং একনাৱং আৰোপনকালো ৱিয, সকটসহস্সভণ্ডং একসকটং আৰোপনকালো ৱিয, পঞ্চৱীসতিযা নদীনং ওঘস্স সম্ভিজ্জ মুখদ্ৱাৰে একতো ৰাসীভূতকালো ৱিয চ অহোসি.
ইমায বুদ্ধসিৰিযা ওভাসমানস্সাপি চ ভগৱতো পুৰতো অনেকানি দণ্ডদীপিকসহস্সানি উক্খিপিংসু. তথা পচ্ছতো. ৱামপস্সে দক্খিণপস্সে. জাতিকুসুমচম্পকৱনমল্লিকৰত্তুপ্পলনীলুপ্পলমকুলসিন্দুৱাৰপুপ্ফানি চেৱ নীলপীতাদিৱণ্ণসুগন্ধগন্ধচুণ্ণানি চ চাতুদ্দীপিকমেঘৱিস্সট্ঠোদকৱুট্ঠিযো ৱিয ৱিপ্পকিৰিংসু. পঞ্চঙ্গিকতূৰিযনিগ্ঘোসা চেৱ বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণপ্পটিসংযুত্তা থুতিঘোসা চ সব্বদিসা পূৰযিংসু. দেৱমনুস্সনাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনং অক্খীনি অমতপানং ৱিয লভিংসু. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৱা পদসহস্সেন গমনৱণ্ণং ৱত্তুং ৱট্টতি. তত্ৰিদং মুখমত্তং –
‘‘এৱং সব্বঙ্গসম্পন্নো, কম্পযন্তো ৱসুন্ধৰং;
অহেঠযন্তো পাণানি, যাতি লোকৱিনাযকো.
দক্খিণং পঠমং পাদং, উদ্ধৰন্তো নৰাসভো;
গচ্ছন্তো সিৰিসম্পন্নো, সোভতে দ্ৱিপদুত্তমো.
গচ্ছতো বুদ্ধসেট্ঠস্স, হেট্ঠা পাদতলং মুদু;
সমং সম্ফুসতে ভূমিং, ৰজসা নুপলিপ্পতি.
নিন্নট্ঠানং উন্নমতি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে;
উন্নতঞ্চ সমং হোতি, পথৱী চ অচেতনা.
পাসাণা সক্খৰা চেৱ, কথলা খাণুকণ্টকা;
সব্বে মগ্গা ৱিৱজ্জন্তি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে.
নাতিদূৰে উদ্ধৰতি, নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপং;
অঘট্টযন্তো নিয্যাতি, উভো জাণূ চ গোপ্ফকে.
নাতিসীঘং পক্কমতি, সম্পন্নচৰণো মুনি;
ন চাতিসণিকং যাতি, গচ্ছমানো সমাহিতো.
উদ্ধং অধো চ তিৰিযং, দিসঞ্চ ৱিদিসং তথা;
ন পেক্খমানো সো যাতি, যুগমত্তম্হি পেক্খতি.
নাগৱিক্কন্তচাৰো সো, গমনে সোভতে জিনো;
চাৰুং গচ্ছতি লোকগ্গো, হাসযন্তো সদেৱকে.
উড়ুৰাজাৱ সোভন্তো, চতুচাৰীৱ কেসৰী;
তোসযন্তো বহূ সত্তে, পুৰং সেট্ঠং উপাগমী’’তি.
ৱণ্ণকালো নাম কিৰেস, এৱংৱিধেসু কালেসু বুদ্ধস্স সৰীৰৱণ্ণে ৱা গুণৱণ্ণে ৱা ধম্মকথিকস্স থামোযেৱ পমাণং চুণ্ণিযপদেহি ৱা গাথাবন্ধেন ৱা যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৱত্তব্বং. দুক্কথিতন্তি ন ৱত্তব্বং. অপ্পমাণৱণ্ণা হি বুদ্ধা, তেসং বুদ্ধাপি অনৱসেসতো ৱণ্ণং ৱত্তুং অসমত্থা, পগেৱ ইতৰা পজাতি. ইমিনা সিৰিৱিলাসেন অলঙ্কতপ্পটিযত্তং সক্যৰাজপুৰং পৱিসিত্ৱা ভগৱা পসন্নচিত্তেন জনেন গন্ধধূমৱাসচুণ্ণাদীহি পূজযমানো সন্থাগাৰং পাৱিসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন এৱং সন্থাগাৰং তেনুপসঙ্কমী’’তি.
ভগৱন্তংযেৱ পুৰক্খত্ৱাতি ভগৱন্তং পুৰতো কত্ৱা. তত্থ ভগৱা ভিক্খূনঞ্চেৱ উপাসকানঞ্চ মজ্ঝে নিসিন্নো গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৱা দুকূলচুম্বটকেন ৱোদকং কত্ৱা জাতিহিঙ্গুলকেন মজ্জিত্ৱা ৰত্তকম্বলপলিৱেঠিতে পীঠে ঠপিতৰত্তসুৱণ্ণঘনপটিমা ৱিয অতিৱিৰোচিত্থ. অযং পনেত্থ পোৰাণানং ৱণ্ণভণনমগ্গো –
‘‘গন্ত্ৱান মণ্ডলমাড়ং, নাগৱিক্কন্তচৰণো;
ওভাসযন্তো লোকগ্গো, নিসীদি ৱৰমাসনে.
তস্মিং নিসিন্নো নৰদম্মসাৰথি,
দেৱাতিদেৱো সতপুঞ্ঞলক্খণো;
বুদ্ধাসনে মজ্ঝগতো ৱিৰোচতি,
সুৱণ্ণনেক্খং ৱিয পণ্ডুকম্বলে.
নেক্খং জম্বোনদস্সেৱ, নিক্খিত্তং পণ্ডুকম্বলে;
ৱিৰোচতি ৱীতমলো, মণিৱেৰোচনো যথা.
মহাসালোৱ সম্ফুল্লো, নেৰুৰাজাৱলঙ্কতো;
সুৱণ্ণযূপসঙ্কাসো, পদুমো কোকনদো যথা.
জলন্তো দীপৰুক্খোৱ, পব্বতগ্গে যথা সিখী;
দেৱানং পাৰিচ্ছত্তোৱ, সব্বফুল্লো ৱিৰোচথা’’তি.
কাপিলৱত্থৱে সক্যে বহুদেৱ ৰত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি এত্থ ধম্মী কথা নাম সন্থাগাৰঅনুমোদনপ্পটিসংযুত্তা পকিণ্ণককথা ৱেদিতব্বা. তদা হি ভগৱা আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিয পথৱোজং আকড্ঢন্তো ৱিয মহাজম্বুং খন্ধে গহেত্ৱা চালেন্তো ৱিয যোজনিকং মধুভণ্ডং চক্কযন্তেন পীড়েত্ৱা মধুপানং পাযমানো ৱিয কাপিলৱত্থৱানং সক্যানং হিতসুখাৱহং পকিণ্ণককথং কথেসি. ‘‘আৱাসদানং নামেতং মহাৰাজ মহন্তং, তুম্হাকং আৱাসো মযা পৰিভুত্তো ভিক্খুসঙ্ঘেন পৰিভুত্তো মযা চ ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পৰিভুত্তো পন ধম্মৰতনেন পৰিভুত্তো যেৱাতি তীহি ৰতনেহি পৰিভুত্তো নাম হোতি. আৱাসদানস্মিঞ্হি দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৱ হোতি. ভূমট্ঠকপণ্ণসালায ৱা সাখামণ্ডপস্স ৱাপি আনিসংসো নাম পৰিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কা’’তি নানানযৱিচিত্তং বহুং ধম্মকথং কথেত্ৱা –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৱাড়মিগানি চ;
সৰীসপে চ মকসে, সিসিৰে চাপি ৱুট্ঠিযো.
ততো ৱাতাতপো ঘোৰো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৱিপস্সিতুং.
ৱিহাৰদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৱণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
ৱিহাৰে কাৰযে ৰম্মে, ৱাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৱত্থসেনাসনানি চ.
দদেয্য উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;
তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি. (চূড়ৱ. ২৯৫) –
এৱং অযম্পি আৱাসে আনিসংসো, অযম্পি আনিসংসোতি বহুদেৱৰত্তিং অতিৰেকতৰং দিযড্ঢযামং আৱাসানিসংসকথং কথেসি. তত্থ ইমা গাথাৱ সঙ্গহং আৰুড়্হা, পকিণ্ণকধম্মদেসনা পন সঙ্গহং ন আৰোহতি. সন্দস্সেসীতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ.
আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসীতি ধম্মকথং কথাপেতুকামো জানাপেসি. অথ কস্মা সাৰিপুত্তমহামোগ্গল্লানমহাকস্সপাদীসু অসীতিমহাথেৰেসু ৱিজ্জমানেসু ভগৱা আনন্দত্থেৰস্স ভাৰমকাসীতি. পৰিসজ্ঝাসযৱসেন. আযস্মা হি আনন্দো বহুস্সুতানং অগ্গো, পহোসি পৰিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহি মধুৰধম্মকথং কথেতুন্তি সাকিযমণ্ডলে পাকটো পঞ্ঞাতো. তস্স সক্যৰাজূহি ৱিহাৰং গন্ত্ৱাপি ধম্মকথা সুতপুব্বা, ওৰোধা পন নেসং ন যথাৰুচিযা ৱিহাৰং গন্তুং লভন্তি, তেসং এতদহোসি – ‘‘অহো ৱত ভগৱা অপ্পংযেৱ ধম্মকথং কথেত্ৱা অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠস্স আনন্দস্স ভাৰং কৰেয্যা’’তি. তেসং অজ্ঝাসযৱসেন ভগৱা তস্সেৱ ভাৰমকাসি.
সেখো পাটিপদোতি পটিপন্নকো সেখসমণো. সো তুয্হং পটিভাতু উপট্ঠাতু, তস্স পটিপদং দেসেহীতি পটিপদায পুগ্গলং নিযমেত্ৱা দস্সেতি. কস্মা পন ভগৱা ইমং পটিপদং নিযমেসি? বহূহি কাৰণেহি. ইমে তাৱ সক্যা মঙ্গলসালায মঙ্গলং পচ্চাসীসন্তি ৱড্ঢিং ইচ্ছন্তি, অযঞ্চ সেখপটিপদা ময্হং সাসনে মঙ্গলপটিপদা ৱড্ঢমানকপটিপদাতিপি ইমং পটিপদং নিযমেসি. তস্সঞ্চ পৰিসতি সেখাৱ বহূ নিসিন্না, তে অত্তনা পটিৱিদ্ধট্ঠানে কথীযমানে অকিলমন্তাৱ সল্লক্খেস্সন্তীতিপি ইমং পটিপদং নিযমেসি. আযস্মা চ আনন্দো সেখপটিসম্ভিদাপত্তোৱ, সো অত্তনা পটিৱিদ্ধে পচ্চক্খট্ঠানে কথেন্তো অকিলমন্তো ৱিঞ্ঞাপেতুং সক্খিস্সতীতিপি ইমং পটিপদং নিযমেসি. সেখপটিপদায চ তিস্সোপি সিক্খা ওসটা, তত্থ অধিসীলসিক্খায কথিতায সকলং ৱিনযপিটকং কথিতমেৱ হোতি, অধিচিত্তসিক্খায কথিতায সকলং সুত্তন্তপিটকং কথিতং হোতি, অধিপঞ্ঞাসিক্খায কথিতায সকলং অভিধম্মপিটকং কথিতং হোতি, আনন্দো চ বহুস্সুতো তিপিটকধৰো, সো পহোতি তীহি পিটকেহি তিস্সো সিক্খা কথেতুং, এৱং কথিতে সক্যানং মঙ্গলমেৱ ৱড্ঢিযেৱ ভৱিস্সতীতিপি ইমং পটিপদং নিযমেসি.
পিট্ঠি মে আগিলাযতীতি কস্মা আগিলাযতি? ভগৱতো হি ছব্বস্সানি পধানং পদহন্তস্স মহন্তং কাযদুক্খং অহোসি, অথস্স অপৰভাগে মহল্লককালে পিট্ঠিৱাতো উপ্পজ্জি. অকাৰণং ৱা এতং. পহোতি হি ভগৱা উপ্পন্নং ৱেদনং ৱিক্খম্ভেত্ৱা একম্পি দ্ৱেপি সত্তাহে একপল্লঙ্কেন নিসীদিতুং. সন্থাগাৰসালং পন চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুঞ্জিতুকামো অহোসি, তত্থ পাদধোৱনট্ঠানতো যাৱ ধম্মাসনা অগমাসি, এত্তকে ঠানে গমনং নিপ্ফন্নং. ধম্মাসনং পত্তো থোকং ঠত্ৱা নিসীদি, এত্তকে ঠানং. দিযড্ঢযামং ধম্মাসনে নিসীদি, এত্তকে ঠানে নিসজ্জা নিপ্ফন্না. ইদানি দক্খিণেন পস্সেন থোকং নিপন্নে সযনং নিপ্ফজ্জিস্সতীতি এৱং চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুঞ্জিতুকামো অহোসি. উপাদিন্নকসৰীৰঞ্চ নাম ‘‘নো আগিলাযতী’’তি ন ৱত্তব্বং, তস্মা চিৰং নিসজ্জায সঞ্জাতং অপ্পকম্পি আগিলাযনং গহেত্ৱা এৱমাহ.
সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱাতি সন্থাগাৰস্স কিৰ একপস্সে তে ৰাজানো পট্টসাণিং পৰিক্খিপাপেত্ৱা কপ্পিযমঞ্চকং পঞ্ঞপেত্ৱা কপ্পিযপচ্চত্থৰণেন অত্থৰিত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণ-তাৰক-গন্ধমালা-দামপটিমণ্ডিতং ৱিতানং বন্ধিত্ৱা গন্ধতেলপ্পদীপং আৰোপযিংসু ‘‘অপ্পেৱ নাম সত্থা ধম্মাসনতো ৱুট্ঠায থোকং ৱিস্সমন্তো ইধ নিপজ্জেয্য, এৱং নো ইমং সন্থাগাৰং ভগৱতা চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুত্তং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি. সত্থাপি তদেৱ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা নিপজ্জি. উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱাতি এত্তকং কালং অতিক্কমিত্ৱা ৱুট্ঠহিস্সামীতি ৱুট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে ঠপেত্ৱা.
২৩. মহানামং সক্কং আমন্তেসীতি সো কিৰ তস্মিং কালে তস্সং পৰিসতি জেট্ঠকো পামোক্খো, তস্মিং সঙ্গহিতে সেসপৰিসা সঙ্গহিতাৱ হোতীতি থেৰো তমেৱ আমন্তেসি. সীলসম্পন্নোতি সীলেন সম্পন্নো, সম্পন্নসীলো পৰিপুণ্ণসীলোতি অত্থো. সদ্ধম্মেহীতি সুন্দৰধম্মেহি, সতং ৱা সপ্পুৰিসানং ধম্মেহি.
২৪. কথঞ্চ মহানামাতি ইমিনা এত্তকেন ঠানেন সেখপটিপদায মাতিকং ঠপেত্ৱা পটিপাটিযা ৱিত্থাৰেতুকামো এৱমাহ. তত্থ সীলসম্পন্নোতিআদীনি ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথা’’তি আকঙ্খেয্যসুত্তাদীসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.
২৫. কাযদুচ্চৰিতেনাতিআদীসু উপযোগত্থে কৰণৱচনং, হিৰিযিতব্বানি কাযদুচ্চৰিতাদীনি হিৰিযতি জিগুচ্ছতীতি অত্থো. ওত্তপ্পনিদ্দেসে হেত্ৱত্থে কৰণৱচনং, কাযদুচ্চৰিতাদীহি ওত্তপ্পস্স হেতুভূতেহি ওত্তপ্পতি ভাযতীতি অত্থো. আৰদ্ধৱীৰিযোতি পগ্গহিতৱীৰিযো অনোসক্কিতমানসো. পহানাযাতি পহানত্থায. উপসম্পদাযাতি পটিলাভত্থায. থামৱাতি ৱীৰিযথামেন সমন্নাগতো. দড়্হপৰক্কমোতি থিৰপৰক্কমো. অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসূতি কুসলেসু ধম্মেসু অনোৰোপিতধুৰো অনোসক্কিতৱীৰিযো. পৰমেনাতি উত্তমেন. সতিনেপক্কেনাতি সতিযা চ নিপকভাৱেন চ. কস্মা পন সতিভাজনিযে পঞ্ঞা আগতাতি? সতিযা বলৱভাৱদীপনত্থং. পঞ্ঞাৱিপ্পযুত্তা হি সতি দুব্বলা হোতি, সম্পযুত্তা বলৱতীতি.
চিৰকতম্পীতি অত্তনা ৱা পৰেন ৱা কাযেন চিৰকতং চেতিযঙ্গণৱত্তাদি অসীতি মহাৱত্তপটিপত্তিপূৰণং. চিৰভাসিতম্পীতি অত্তনা ৱা পৰেন ৱা ৱাচায চিৰভাসিতং সক্কচ্চং উদ্দিসন-উদ্দিসাপন-ধম্মোসাৰণ-ধম্মদেসনা-উপনিসিন্নকথা-অনুমোদনিযাদিৱসেন পৱত্তিতং ৱচীকম্মং. সৰিতা অনুস্সৰিতাতি তস্মিং কাযেন চিৰকতে ‘‘কাযো নাম কাযৱিঞ্ঞত্তি, চিৰভাসিতে ৱাচা নাম ৱচীৱিঞ্ঞত্তি. তদুভযম্পি ৰূপং, তংসমুট্ঠাপিকা চিত্তচেতসিকা অৰূপং. ইতি ইমে ৰূপাৰূপধম্মা এৱং উপ্পজ্জিত্ৱা এৱং নিৰুদ্ধা’’তি সৰতি চেৱ অনুস্সৰতি চ, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেতীতি অত্থো. বোজ্ঝঙ্গসমুট্ঠাপিকা হি সতি ইধ অধিপ্পেতা. তায সতিযা এস সকিম্পি সৰণেন সৰিতা, পুনপ্পুনং সৰণেন অনুস্সৰিতাতি ৱেদিতব্বা.
উদযত্থগামিনিযাতি পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযৱযগামিনিযা উদযঞ্চ ৱযঞ্চ পটিৱিজ্ঝিতুং সমত্থায. অৰিযাযাতি ৱিক্খম্ভনৱসেন চ সমুচ্ছেদৱসেন চ কিলেসেহি আৰকা ঠিতায পৰিসুদ্ধায. পঞ্ঞায সমন্নাগতোতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায চেৱ মগ্গপঞ্ঞায চ সমঙ্গীভূতো. নিব্বেধিকাযাতি সাযেৱ নিব্বিজ্ঝনতো নিব্বেধিকাতি ৱুচ্চতি, তায সমন্নাগতোতি অত্থো. তত্থ মগ্গপঞ্ঞায সমুচ্ছেদৱসেন অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং দোসক্খন্ধং মোহক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি নিব্বেধিকা. ৱিপস্সনাপঞ্ঞায তদঙ্গৱসেন নিব্বেধিকায মগ্গপঞ্ঞায পটিলাভসংৱত্তনতো চাতি ৱিপস্সনা ‘‘নিব্বেধিকা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযাতি ইধাপি মগ্গপঞ্ঞা ‘‘সম্মা হেতুনা নযেন ৱট্টদুক্খং খেপযমানা গচ্ছতীতি সম্মা দুক্খক্খযগামিনী নাম. ৱিপস্সনা তদঙ্গৱসেন ৱট্টদুক্খঞ্চ কিলেসদুক্খঞ্চ খেপযমানা গচ্ছতীতি দুক্খক্খযগামিনী. দুক্খক্খযগামিনিযা ৱা মগ্গপঞ্ঞায পটিলাভসংৱত্তনতো এসা দুক্খক্খযগামিনী’’তি ৱেদিতব্বা.
২৬. অভিচেতসিকানন্তি অভিচিত্তং সেট্ঠচিত্তং সিতানং নিস্সিতানং. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানন্তি অপ্পিতপ্পিতক্খণে সুখপটিলাভহেতূনং. নিকামলাভীতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতা. অকিচ্ছলাভীতি নিদুক্খলাভী. অকসিৰলাভীতি ৱিপুললাভী. পগুণভাৱেন একো ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সক্কোতি, সমাধিপাৰিপন্থিকধম্মে পন অকিলমন্তো ৱিক্খম্ভেতুং ন সক্কোতি, সো অত্তনো অনিচ্ছায খিপ্পমেৱ ৱুট্ঠাতি, যথাপৰিচ্ছেদৱসেন সমাপত্তিং ঠপেতুং ন সক্কোতি অযং কিচ্ছলাভী কসিৰলাভী নাম. একো ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে চ সমাপজ্জিতুং সক্কোতি, সমাধিপাৰিপন্থিকধম্মে চ অকিলমন্তো ৱিক্খম্ভেতি, সো যথাপৰিচ্ছেদৱসেনেৱ ৱুট্ঠাতুং সক্কোতি, অযং অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী নাম.
২৭. অযং ৱুচ্চতি মহানাম অৰিযসাৱকো সেখো পাটিপদোতি মহানাম অৰিযসাৱকো সেখো পাটিপদো ৱিপস্সনাগব্ভায ৱড্ঢমানকপটিপদায সমন্নাগতোতি ৱুচ্চতীতি দস্সেতি. অপুচ্চণ্ডতাযাতি অপূতিঅণ্ডতায. ভব্বো অভিনিব্ভিদাযাতি ৱিপস্সনাদিঞাণপ্পভেদায ভব্বো. সম্বোধাযাতি অৰিযমগ্গায. অনুত্তৰস্স যোগক্খেমস্সাতি অৰহত্তং অনুত্তৰো যোগক্খেমো নাম, তদভিগমায ভব্বোতি দস্সেতি. যা পনাযমেত্থ অত্থদীপনত্থং উপমা আহটা, সা চেতোখিলসুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. কেৱলঞ্হি তত্থ ‘‘তস্সা কুক্কুটিযা অণ্ডেসু তিৱিধকিৰিযকৰণং ৱিয হি ইমস্স ভিক্খুনো উস্সোড়্হিপন্নৰসেহি অঙ্গেহি সমন্নাগতভাৱো’’তি যং এৱং ওপম্মসংসন্দনং আগতং, তং ইধ এৱং সীলসম্পন্নো হোতীতিআদিৱচনতো ‘‘তস্সা কুক্কুটিযা অণ্ডেসু তিৱিধকিৰিযকৰণং ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো সীলসম্পন্নতাদীহি পন্নৰসেহি ধম্মেহি সমঙ্গিভাৱো’’তি. এৱং যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বং. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তসদিসমেৱ.
২৮. ইমংযেৱ অনুত্তৰং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিন্তি ইমং পঠমাদিজ্ঝানেহি অসদিসং উত্তমং চতুত্থজ্ঝানিকং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং. পঠমাভিনিব্ভিদাতি পঠমো ঞাণভেদো. দুতিযাদীসুপি এসেৱ নযো. কুক্কুটচ্ছাপকো পন একৱাৰং মাতুকুচ্ছিতো একৱাৰং অণ্ডকোসতোতি দ্ৱে ৱাৰে জাযতি. অৰিযসাৱকো তীহি ৱিজ্জাহি তাযো ৱাৰে জাযতি. পুব্বেনিৱাসচ্ছাদকং তমং ৱিনোদেত্ৱা পুব্বেনিৱাসঞাণেন পঠমং জাযতি, সত্তানং চুতিপটিসন্ধিচ্ছাদকং তমং ৱিনোদেত্ৱা দিব্বচক্খুঞাণেন দুতিযং জাযতি, চতুসচ্চপটিচ্ছাদকং তমং ৱিনোদেত্ৱা আসৱক্খযঞাণেন ততিযং জাযতি.
২৯. ইদম্পিস্স হোতি চৰণস্মিন্তি ইদম্পি সীলং অস্স ভিক্খুনো চৰণং নাম হোতীতি অত্থো. চৰণং নাম বহু অনেকৱিধং, সীলাদযো পন্নৰসধম্মা, তত্থ ইদম্পি একং চৰণন্তি অত্থো. পদত্থো পন চৰতি তেন অগতপুব্বং দিসং গচ্ছতীতি চৰণং. এস নযো সব্বত্থ.
ইদম্পিস্স হোতি ৱিজ্জাযাতি ইদং পুব্বেনিৱাসঞাণং তস্স ৱিজ্জা নাম হোতীতি অত্থো. ৱিজ্জা নাম বহু অনেকৱিধা, ৱিপস্সনঞাণাদীনি অট্ঠ ঞাণানি, তত্থ ইদম্পি ঞাণং একা ৱিজ্জাতিপি অত্থো. পদত্থো পন ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা এতায জানাতীতি ৱিজ্জা. এস নযো সব্বত্থ. ৱিজ্জাসম্পন্নো ইতিপীতি তীহি ৱিজ্জাহি ৱিজ্জাসম্পন্নো ইতিপি. চৰণসম্পন্নো ইতিপীতি পঞ্চদসহি ধম্মেহি চৰণসম্পন্নো ইতিপি. তদুভযেন পন ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো ইতিপীতি.
৩০. সনঙ্কুমাৰেনাতি পোৰাণককুমাৰেন, চিৰকালতো পট্ঠায কুমাৰোতি পঞ্ঞাতেন. সো কিৰ মনুস্সপথে পঞ্চচূড়ককুমাৰককালে ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি, তস্স সো অত্তভাৱো পিযো অহোসি মনাপো, তস্মা তাদিসেনেৱ অত্তভাৱেন চৰতি, তেন নং সনঙ্কুমাৰোতি সঞ্জানন্তি. জনেতস্মিন্তি জনিতস্মিং, পজাযাতি অত্থো. যে গোত্তপটিসাৰিনোতি যে জনেতস্মিং গোত্তং পটিসৰন্তি ‘‘অহং গোতমো, অহং কস্সপো’’তি, তেসু লোকে গোত্তপটিসাৰীসু খত্তিযো সেট্ঠো. অনুমতা ভগৱতাতি মম পঞ্হব্যাকৰণেন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৱা দেসিতাতি অম্বট্ঠসুত্তে বুদ্ধেন ভগৱতা ‘‘অহম্পি, অম্বট্ঠ, এৱং ৱদামি –
‘খত্তিযো সেট্ঠো জনেতস্মিং, যে গোত্তপটিসাৰিনো;
ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো, সো সেট্ঠো দেৱমানুসে’তি’’. (দী. নি. ১.২৭৭) –
এৱং ভাসন্তেন অনুঞ্ঞাতা অনুমোদিতা. সাধু সাধু আনন্দাতি, ভগৱা কিৰ আদিতো পট্ঠায নিদ্দং অনোক্কমন্তোৱ ইমং সুত্তং সুত্ৱা আনন্দেন সেখপটিপদায কূটং গহিতন্তি ঞত্ৱা উট্ঠায পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসিন্নো সাধুকাৰং অদাসি. এত্তাৱতা চ পন ইদং সুত্তং জিনভাসিতং নাম জাতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
সেখসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পোতলিযসুত্তৱণ্ণনা
৩১. এৱং মে সুতন্তি পোতলিযসুত্তং. তত্থ অঙ্গুত্তৰাপেসূতি অঙ্গাযেৱ সো জনপদো, মহিযা পনস্স উত্তৰেন যা আপো, তাসং অৱিদূৰত্তা উত্তৰাপোতিপি ৱুচ্চতি. কতৰমহিযা উত্তৰেন যা আপোতি, মহামহিযা. তত্থাযং আৱিভাৱকথা – অযং কিৰ জম্বুদীপো দসসহস্সযোজনপৰিমাণো. তত্থ চ চতুসহস্সযোজনপ্পমাণো পদেসো উদকেন অজ্ঝোত্থটো সমুদ্দোতি সঙ্খং গতো. তিসহস্সযোজনপ্পমাণে মনুস্সা ৱসন্তি. তিসহস্সযোজনপ্পমাণে হিমৱা পতিট্ঠিতো উব্বেধেন পঞ্চযোজনসতিকো চতুৰাসীতিকূটসহস্সপটিমণ্ডিতো সমন্ততো সন্দমানপঞ্চসতনদীৱিচিত্তো, যত্থ আযামৱিত্থাৰেন চেৱ গম্ভীৰতায চ পণ্ণাসপণ্ণাসযোজনা দিযড্ঢযোজনসতপৰিমণ্ডলা অনোতত্তদহো কণ্ণমুণ্ডদহো ৰথকাৰদহো ছদ্দন্তদহো কুণালদহো মন্দাকিনীদহো সীহপপাতদহোতি সত্ত মহাসৰা পতিট্ঠিতা. তেসু অনোতত্তদহো সুদস্সনকূটং চিত্ৰকূটং কাড়কূটং গন্ধমাদনকূটং কেলাসকূটন্তি ইমেহি পঞ্চহি পব্বতেহি পৰিক্খিত্তো.
তত্থ সুদস্সনকূটং সোৱণ্ণমযং দ্ৱিযোজনসতুব্বেধং অন্তোৱঙ্কং কাকমুখসণ্ঠানং তমেৱ সৰং পটিচ্ছাদেত্ৱা ঠিতং. চিত্ৰকূটং সব্বৰতনমযং. কাড়কূটং অঞ্জনমযং. গন্ধমাদনকূটং সানুমযং অব্ভন্তৰে মুগ্গৱণ্ণং, মূলগন্ধো সাৰগন্ধো ফেগ্গুগন্ধো তচগন্ধো পপটিকগন্ধো ৰসগন্ধো পত্তগন্ধো পুপ্ফগন্ধো ফলগন্ধো গন্ধগন্ধোতি ইমেহি দসহি গন্ধেহি উস্সন্নং নানপ্পকাৰওসধসঞ্ছন্নং, কাড়পক্খউপোসথদিৱসে আদিত্তমিৱ অঙ্গাৰং জলন্তং তিট্ঠতি. কেলাসকূটং ৰজতমযং. সব্বানি সুদস্সনেন সমানুব্বেধসণ্ঠানানি, তমেৱ সৰং পটিচ্ছাদেত্ৱা ঠিতানি. তানি সব্বানি দেৱানুভাৱেন নাগানুভাৱেন চ ৱস্সন্তি, নদিযো চ তেসু সন্দন্তি. তং সব্বম্পি উদকং অনোতত্তমেৱ পৱিসতি. চন্দিমসূৰিযা দক্খিণেন ৱা উত্তৰেন ৱা গচ্ছন্তা পব্বতন্তৰেন তত্থ ওভাসং কৰোন্তি, উজুং গচ্ছন্তা ন কৰোন্তি, তেনেৱস্স অনোতত্তন্তি সঙ্খা উদপাদি.
তত্থ মনোহৰসিলাতলানি নিম্মচ্ছকচ্ছপানি ফলিকসদিসনিম্মলুদকানি ন্হানতিত্থানি সুপটিযত্তানি হোন্তি, যেসু বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৱা চ ইদ্ধিমন্তো চ ইসযো ন্হাযন্তি, দেৱযক্খাদযো উয্যানকীড়কং কীড়ন্তি.
তস্স চতূসু পস্সেসু সীহমুখং হত্থিমুখং অস্সমুখং উসভমুখন্তি চত্তাৰি মুখানি হোন্তি, যেহি চতস্সো নদিযো সন্দন্তি. সীহমুখেন নিক্খন্তনদীতীৰে সীহা বহুতৰা হোন্তি. হত্থিমুখাদীহি হত্থিঅস্সউসভা. পুৰত্থিমদিসতো নিক্খন্তনদী অনোতত্তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা ইতৰা তিস্সো নদিযো অনুপগম্ম পাচীনহিমৱন্তেনেৱ অমনুস্সপথং গন্ত্ৱা মহাসমুদ্দং পৱিসতি. পচ্ছিমদিসতো চ উত্তৰদিসতো চ নিক্খন্তনদিযোপি তথেৱ পদক্খিণং কত্ৱা পচ্ছিমহিমৱন্তেনেৱ উত্তৰহিমৱন্তেনেৱ চ অমনুস্সপথং গন্ত্ৱা মহাসমুদ্দং পৱিসন্তি. দক্খিণদিসতো নিক্খন্তনদী পন তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা দক্খিণেন উজুকং পাসাণপিট্ঠেনেৱ সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৱা পব্বতং পহৰিত্ৱা ৱুট্ঠায পৰিক্খেপেন তিগাৱুতপ্পমাণা উদকধাৰা চ হুত্ৱা আকাসেন সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৱা তিযগ্গড়ে নাম পাসাণে পতিতা, পাসাণো উদকধাৰাৱেগেন ভিন্নো. তত্থ পঞ্ঞাসযোজনপ্পমাণা তিযগ্গড়া নাম পোক্খৰণী জাতা, পোক্খৰণিযা কূলং ভিন্দিত্ৱা পাসাণং পৱিসিত্ৱা সট্ঠিযোজনানি গতা. ততো ঘনপথৱিং ভিন্দিত্ৱা উমঙ্গেন সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৱা ৱিঞ্ঝুং নাম তিৰচ্ছানপব্বতং পহৰিত্ৱা হত্থতলে পঞ্চঙ্গুলিসদিসা পঞ্চধাৰা হুত্ৱা পৱত্তন্তি. সা তিক্খত্তুং অনোতত্তং পদক্খিণং কত্ৱা গতট্ঠানে আৱট্টগঙ্গাতি ৱুচ্চতি. উজুকং পাসাণপিট্ঠেন সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে কণ্হগঙ্গাতি, আকাসেন সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে আকাসগঙ্গাতি, তিযগ্গড়পাসাণে পঞ্ঞাসযোজনোকাসে ঠিতা তিযগ্গড়পোক্খৰণীতি, কূলং ভিন্দিত্ৱা পাসাণং পৱিসিত্ৱা সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে বহলগঙ্গাতি, উমঙ্গেন সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে উমঙ্গগঙ্গাতি ৱুচ্চতি. ৱিঞ্ঝুং নাম তিৰচ্ছানপব্বতং পহৰিত্ৱা পঞ্চধাৰা হুত্ৱা পৱত্তট্ঠানে পন গঙ্গা যমুনা অচিৰৱতী সৰভূ মহীতি পঞ্চধা সঙ্খং গতা. এৱমেতা পঞ্চ মহানদিযো হিমৱন্ততো পভৱন্তি. তাসু যা অযং পঞ্চমী মহী নাম, সা ইধ মহামহীতি অধিপ্পেতা. তস্সা উত্তৰেন যা আপো, তাসং অৱিদূৰত্তা সো জনপদো অঙ্গুত্তৰাপোতি ৱেদিতব্বো. তস্মিং অঙ্গুত্তৰাপেসু জনপদে.
আপণং নামাতি তস্মিং কিৰ নিগমে ৱীসতি আপণমুখসহস্সানি ৱিভত্তানি অহেসুং. ইতি সো আপণানং উস্সন্নত্তা আপণন্ত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. তস্স চ নিগমস্স অৱিদূৰে নদীতীৰে ঘনচ্ছাযো ৰমণীযো ভূমিভাগো মহাৱনসণ্ডো, তস্মিং ভগৱা ৱিহৰতি. তেনেৱেত্থ ৱসনট্ঠানং ন নিযামিতন্তি ৱেদিতব্বং. যেনঞ্ঞতৰো ৱনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমীতি ভিক্খুসঙ্ঘং ৱসনট্ঠানং পেসেত্ৱা এককোৱ উপসঙ্কমি পোতলিযং গহপতিং সন্ধায. পোতলিযোপি খো গহপতীতি পোতলিযোতি এৱংনামকো গহপতি. সম্পন্ননিৱাসনপাৱুৰণোতি পৰিপুণ্ণনিৱাসনপাৱুৰণো, একং দীঘদসং সাটকং নিৱত্থো একং পাৰুতোতি অত্থো. ছত্তুপাহনাহীতি ছত্তং গহেত্ৱা উপাহনা আৰুয্হাতি অত্থো. আসনানীতি পল্লঙ্কপীঠপলালপীঠকাদীনি. অন্তমসো সাখাভঙ্গম্পি হি আসনন্তেৱ ৱুচ্চতি. গহপতিৱাদেনাতি গহপতীতি ইমিনা ৱচনেন. সমুদাচৰতীতি ৱোহৰতি.
ভগৱন্তং এতদৱোচাতি ততিযং গহপতীতি ৱচনং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো ভগৱন্তমেতং ‘‘তযিদং, ভো, গোতমা’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ নচ্ছন্নন্তি ন অনুচ্ছৱিকং. নপ্পতিৰূপন্তি ন সাৰুপ্পং. আকাৰাতিআদীনি সব্বানেৱ কাৰণৱেৱচনানি. দীঘদসৱত্থধাৰণ-কেসমস্সুনখঠপনাদীনি হি সব্বানেৱ গিহিব্যঞ্জনানি তস্স গিহিভাৱং পাকটং কৰোন্তীতি আকাৰা, গিহিসণ্ঠানেন সণ্ঠিতত্তা লিঙ্গা, গিহিভাৱস্স সঞ্জানননিমিত্ততায নিমিত্তাতি ৱুত্তা. যথা তং গহপতিস্সাতি যথা গহপতিস্স আকাৰলিঙ্গনিমিত্তা ভৱেয্যুং, তথেৱ তুয্হং. তেন তাহং এৱং সমুদাচৰামীতি দস্সেতি. অথ সো যেন কাৰণেন গহপতিৱাদং নাধিৱাসেতি, তং পকাসেন্তো ‘‘তথা হি পন মে’’তিআদিমাহ.
নিয্যাতন্তি নিয্যাতিতং. অনোৱাদী অনুপৱাদীতি ‘‘তাতা, কসথ, ৱপথ, ৱণিপ্পথং পযোজেথা’’তিআদিনা হি নযেন ওৱদন্তো ওৱাদী নাম হোতি. ‘‘তুম্হে ন কসথ, ন ৱপথ, ন ৱণিপ্পথং পযোজেথ, কথং জীৱিস্সথ, পুত্তদাৰং ৱা ভৰিস্সথা’’তিআদিনা নযেন পন উপৱদন্তো উপৱাদী নাম হোতি. অহং পন উভযম্পি তং ন কৰোমি. তেনাহং তত্থ অনোৱাদী অনুপৱাদীতি দস্সেতি. ঘাসচ্ছাদনপৰমো ৱিহৰামীতি ঘাসমত্তঞ্চেৱ অচ্ছাদনমত্তঞ্চ পৰমং কত্ৱা ৱিহৰামি, ততো পৰং নত্থি, ন চ পত্থেমীতি দীপেতি.
৩২. গিদ্ধিলোভো পহাতব্বোতি গেধভূতো লোভো পহাতব্বো. অনিন্দাৰোসন্তি অনিন্দাভূতং অঘট্টনং. নিন্দাৰোসোতি নিন্দাঘট্টনা. ৱোহাৰসমুচ্ছেদাযাতি এত্থ ৱোহাৰোতি ব্যৱহাৰৱোহাৰোপি পণ্ণত্তিপি ৱচনম্পি চেতনাপি. তত্থ –
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, ৱোহাৰং উপজীৱতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, ৱাণিজো সো ন ব্ৰাহ্মণো’’তি. (ম. নি. ২.৪৫৭) –
অযং ব্যৱহাৰৱোহাৰো নাম. ‘‘সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰো’’তি (ধ. স. ১৩১৩-১৩১৫) অযং পণ্ণত্তিৱোহাৰো নাম. ‘‘তথা তথা ৱোহৰতি অপৰামস’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩৩২) অযং ৱচনৱোহাৰো নাম. ‘‘অট্ঠ অৰিযৱোহাৰা অট্ঠ অনৰিযৱোহৰা’’তি (অ. নি. ৮.৬৭) অযং চেতনাৱোহাৰো নাম, অযমিধাধিপ্পেতো. যস্মা ৱা পব্বজিতকালতো পট্ঠায গিহীতি চেতনা নত্থি, সমণোতি চেতনা হোতি. গিহীতি ৱচনং নত্থি, সমণোতি ৱচনং হোতি. গিহীতি পণ্ণত্তি নত্থি, সমণোতি পণ্ণত্তি হোতি. গিহীতি ব্যৱহাৰো নত্থি, সমণোতি ৱা পব্বজিতোতি ৱা ব্যৱহাৰো হোতি. তস্মা সব্বেপেতে লব্ভন্তি.
৩৩. যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু পাণাতিপাতীতি এত্থ পাণাতিপাতোৱ সংযোজনং. পাণাতিপাতস্সেৱ হি হেতু পাণাতিপাতপচ্চযা পাণাতিপাতী নাম হোতি. পাণাতিপাতানং পন বহুতায ‘‘যেসং খো অহ’’ন্তি ৱুত্তং. তেসাহং সংযোজনানন্তি তেসং অহং পাণাতিপাতবন্ধনানং. পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নোতি ইমিনা অপাণাতিপাতসঙ্খাতেন কাযিকসীলসংৱৰেন পহানত্থায সমুচ্ছেদনত্থায পটিপন্নো. অত্তাপি মং উপৱদেয্যাতি কুন্থকিপিল্লিকম্পি নাম জীৱিতা অৱোৰোপনকসাসনে পব্বজিত্ৱা পাণাতিপাতমত্ততোপি ওৰমিতুং ন সক্কোমি, কিং ময্হং পব্বজ্জাযাতি এৱং অত্তাপি মং উপৱদেয্য. অনুৱিচ্চাপি মং ৱিঞ্ঞূ গৰহেয্যুন্তি এৱৰূপে নাম সাসনে পব্বজিত্ৱা পাণাতিপাতমত্ততোপি ওৰমিতুং ন সক্কোতি, কিং এতস্স পব্বজ্জাযাতি এৱং অনুৱিচ্চ তুলযিত্ৱা পৰিযোগাহেত্ৱা অঞ্ঞেপি ৱিঞ্ঞূ পণ্ডিতা গৰহেয্যুং. এতদেৱ খো পন সংযোজনমেতং নীৱৰণন্তি দসসু সংযোজনেসু পঞ্চসু চ নীৱৰণেসু অপৰিযাপন্নম্পি ‘‘অট্ঠ নীৱৰণা’’তি দেসনাৱসেনেতং ৱুত্তং. ৱট্টবন্ধনট্ঠেন হি হিতপটিচ্ছাদনট্ঠেন চ সংযোজনন্তিপি নীৱৰণন্তিপি ৱুত্তং. আসৱাতি পাণাতিপাতকাৰণা একো অৱিজ্জাসৱো উপ্পজ্জতি. ৱিঘাতপৰিড়াহাতি ৱিঘাতা চ পৰিড়াহা চ. তত্থ ৱিঘাতগ্গহণেন কিলেসদুক্খঞ্চ ৱিপাকদুক্খঞ্চ গহিতং, পৰিড়াহগ্গহণেনপি কিলেসপৰিড়াহো চ ৱিপাকপৰিড়াহো চ গহিতো. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
৩৪-৪০. অযং পন ৱিসেসো – তেসাহং সংযোজনানং পহানাযাতি ইমস্মিং পদে ইমিনা দিন্নাদানসঙ্খাতেন কাযিকসীলসংৱৰেন, সচ্চৱাচাসঙ্খাতেন ৱাচসিকসীলসংৱৰেন, অপিসুণাৱাচাসঙ্খাতেন ৱাচসিকসীলসংৱৰেন, অগিদ্ধিলোভসঙ্খাতেন মানসিকসীলসংৱৰেন, অনিন্দাৰোসসঙ্খাতেন কাযিকৱাচসিকসীলসংৱৰেন, অকোধুপাযাসসঙ্খাতেন মানসিকসীলসংৱৰেন, অনতিমানসঙ্খাতেন মানসিকসীলসংৱৰেন পহানত্থায সমুচ্ছেদনত্থায পটিপন্নোতি এৱং সব্বৱাৰেসু যোজনা কাতব্বা.
অত্তাপি মং উপৱদেয্য অনুৱিচ্চাপি মং ৱিঞ্ঞূ গৰহেয্যুন্তি ইমেসু পন পদেসু তিণসলাকম্পি নাম উপাদায অদিন্নং অগ্গহণসাসনে পব্বজিত্ৱা অদিন্নাদানমত্ততোপি ৱিৰমিতুং ন সক্কোমি, কিং ময্হং পব্বজ্জাযাতি এৱং অত্তাপি মং উপৱদেয্য. এৱৰূপে নাম সাসনে পব্বজিত্ৱা অদিন্নাদানমত্ততোপি ওৰমিতুং ন সক্কোতি, কিং ইমস্স পব্বজ্জাযাতি এৱং অনুৱিচ্চাপি মং ৱিঞ্ঞূ গৰহেয্যুং? হসাপেক্খতাযপি নাম দৱকম্যতায ৱা মুসাৱাদং অকৰণসাসনে পব্বজিত্ৱা. সব্বাকাৰেন পিসুণং অকৰণসাসনে নাম পব্বজিত্ৱা. অপ্পমত্তকম্পি গিদ্ধিলোভং অকৰণসাসনে নাম পব্বজিত্ৱাপি. ককচেন অঙ্গেসু ওক্কন্তিযমানেসুপি নাম পৰেসং নিন্দাৰোসং অকৰণসাসনে পব্বজিত্ৱা. ছিন্নখাণুকণ্টকাদীসুপি নাম কোধুপাযাসং অকৰণসাসনে পব্বজিত্ৱা. অধিমানমত্তম্পি নাম মানং অকৰণসাসনে পব্বজিত্ৱা অতিমানমত্তম্পি পজহিতুং ন সক্কোমি, কিং ময্হং পব্বজ্জাযাতি এৱং অত্তাপি মং উপৱদেয্য. এৱৰূপে নাম সাসনে পব্বজিত্ৱা অতিমানমত্তম্পি পজহিতুং ন সক্কোতি, কিং ইমস্স পব্বজ্জাযাতি এৱং অনুৱিচ্চাপি মং ৱিঞ্ঞূ গৰহেয্যুন্তি এৱং সব্বৱাৰেসু যোজনা কাতব্বা.
আসৱাতি ইমস্মিং পন পদে অদিন্নাদানকাৰণা কামাসৱো দিট্ঠাসৱো অৱিজ্জাসৱোতি তযো আসৱা উপ্পজ্জন্তি, তথা মুসাৱাদকাৰণা পিসুণাৱাচাকাৰণা চ, গিদ্ধিলোভকাৰণা দিট্ঠাসৱো অৱিজ্জাসৱো চ, নিন্দাৰোসকাৰণা অৱিজ্জাসৱোৱ, তথা কোধুপাযাসকাৰণা, অতিমানকাৰণা ভৱাসৱো অৱিজ্জাসৱো চাতি দ্ৱেৱ আসৱা উপ্পজ্জন্তীতি এৱং আসৱুপ্পত্তি ৱেদিতব্বা.
ইমেসু পন অট্ঠসুপি ৱাৰেসু অসম্মোহত্থং পুন অযং সঙ্খেপৱিনিচ্ছযো – পুৰিমেসু তাৱ চতূসু ৱিৰমিতুং ন সক্কোমীতি ৱত্তব্বং, পচ্ছিমেসু পজহিতুং ন সক্কোমীতি. পাণাতিপাতনিন্দাৰোসকোধুপাযাসেসু চ একো অৱিজ্জাসৱোৱ হোতি, অদিন্নাদানমুসাৱাদপিসুণাৱাচাসু কামাসৱো দিট্ঠাসৱো অৱিজ্জাসৱো, গিদ্ধিলোভে দিট্ঠাসৱো অৱিজ্জাসৱো, অতিমানে ভৱাসৱো অৱিজ্জাসৱো, অপাণাতিপাতং দিন্নাদানং কাযিকং সীলং, অমুসা অপিসুণং ৱাচসিকসীলং, ঠপেত্ৱা অনিন্দাৰোসং সেসানি তীণি মানসিকসীলানি. যস্মা পন কাযেনপি ঘট্টেতি ৰোসেতি ৱাচাযপি, তস্মা অনিন্দাৰোসো দ্ৱে ঠানানি যাতি, কাযিকসীলম্পি হোতি ৱাচসিকসীলম্পি. এত্তাৱতা কিং কথিতং? পাতিমোক্খসংৱৰসীলং. পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতস্স চ ভিক্খুনো পটিসঙ্খাপহানৱসেন গিহিৱোহাৰসমুচ্ছেদো কথিতোতি ৱেদিতব্বো.
কামাদীনৱকথাৱণ্ণনা
৪২. ৱিত্থাৰদেসনাযং তমেনং দক্খোতি পদস্স উপসুম্ভেয্যাতি ইমিনা সদ্ধিং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. ইদং ৱুত্তং হোতি, তমেনং কুক্কুৰং উপসুম্ভেয্য, তস্স সমীপে খিপেয্যাতি অত্থো. অট্ঠিকঙ্কলন্তি উৰট্ঠিং ৱা পিট্ঠিকণ্টকং ৱা সীসট্ঠিং ৱা. তঞ্হি নিম্মংসত্তা কঙ্কলন্তি ৱুচ্চতি. সুনিক্কন্তং নিক্কন্তন্তি যথা সুনিক্কন্তং হোতি, এৱং নিক্কন্তং নিল্লিখিতং, যদেত্থ অল্লীনমংসং অত্থি, তং সব্বং নিল্লিখিত্ৱা অট্ঠিমত্তমেৱ কতন্তি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘নিম্মংস’’ন্তি. লোহিতং পন মক্খিত্ৱা তিট্ঠতি, তেন ৱুত্তং ‘‘লোহিতমক্খিত’’ন্তি.
বহুদুক্খা বহুপাযাসাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকেহি দুক্খেহি বহুদুক্খা, উপাযাসসংকিলেসেহি বহুপাযাসা. যাযং উপেক্খা নানত্তা নানত্তসিতাতি যা অযং পঞ্চকামগুণাৰম্মণৱসেন নানাসভাৱা, তানেৱ চ আৰম্মণানি নিস্সিতত্তা ‘‘নানত্তসিতা’’তি ৱুচ্চতি পঞ্চকামগুণূপেক্খা, তং অভিনিৱজ্জেত্ৱা. একত্তা একত্তসিতাতি চতুত্থজ্ঝানুপেক্খা, সা হি দিৱসম্পি একস্মিং আৰম্মণে উপ্পজ্জনতো একসভাৱা, তদেৱ একং আৰম্মণং নিস্সিতত্তা একত্তসিতা নাম. যত্থ সব্বসো লোকামিসূপাদানা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তীতি যত্থ চতুত্থজ্ঝানুপেক্খাযং যং উপেক্খং আগম্ম যং পটিচ্চ সব্বেন সব্বং অপৰিসেসা লোকামিসসঙ্খাতা পঞ্চকামগুণামিসা নিৰুজ্ঝন্তি. পঞ্চকামগুণামিসাতি চ কামগুণাৰম্মণছন্দৰাগা, গহণট্ঠেন তেযেৱ চ উপাদানাতিপি ৱুত্তা. তমেৱূপেক্খং ভাৱেতীতি তং লোকামিসূপাদানানং পটিপক্খভূতং চতুত্থজ্ঝানুপেক্খমেৱ ৱড্ঢেতি.
৪৩. উড্ডীযেয্যাতি উপ্পতিত্ৱা গচ্ছেয্য. অনুপতিত্ৱাতি অনুবন্ধিত্ৱা. ৱিতচ্ছেয্যুন্তি মুখতুণ্ডকেন ডংসন্তা তচ্ছেয্যুং. ৱিস্সজ্জেয্যুন্তি মংসপেসিং নখেহি কড্ঢিত্ৱা পাতেয্যুং.
৪৭. যানং ৱা পোৰিসেয্যন্তি পুৰিসানুচ্ছৱিকং যানং. পৱৰমণিকুণ্ডলন্তি নানপ্পকাৰং উত্তমমণিঞ্চ কুণ্ডলঞ্চ. সানি হৰন্তীতি অত্তনো ভণ্ডকানি গণ্হন্তি.
৪৮. সম্পন্নফলন্তি মধুৰফলং. উপপন্নফলন্তি ফলূপপন্নং বহুফলং.
৪৯. অনুত্তৰন্তি উত্তমং পভস্সৰং নিৰুপক্কিলেসং.
৫০. আৰকা অহং, ভন্তেতি পথৱিতো নভং ৱিয সমুদ্দস্স ওৰিমতীৰতো পৰতীৰং ৱিয চ সুৱিদূৰৱিদূৰে অহং. অনাজানীযেতি গিহিৱোহাৰসমুচ্ছেদনস্স কাৰণং অজাননকে. আজানীযভোজনন্তি কাৰণং জানন্তেহি ভুঞ্জিতব্বং ভোজনং. অনাজানীযভোজনন্তি কাৰণং অজানন্তেহি ভুঞ্জিতব্বং ভোজনং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
পোতলিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. জীৱকসুত্তৱণ্ণনা
৫১. এৱং মে সুতন্তি জীৱকসুত্তং. তত্থ জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স অম্বৱনেতি এত্থ জীৱতীতি জীৱকো. কুমাৰেন ভতোতি কোমাৰভচ্চো. যথাহ ‘‘কিং এতং ভণে কাকেহি সম্পৰিকিণ্ণন্তি? দাৰকো দেৱাতি. জীৱতি ভণেতি? জীৱতি দেৱাতি. তেন হি ভণে তং দাৰকং অম্হাকং অন্তেপুৰং নেত্ৱা ধাতীনং দেথ পোসেতুন্তি. তস্স জীৱতীতি জীৱকোতি নামং অকংসু, কুমাৰেন পোসাপিতোতি কোমাৰভচ্চোতি নামং অকংসূ’’তি (মহাৱ. ৩২৮). অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰেন পন জীৱকৱত্থু খন্ধকে আগতমেৱ. ৱিনিচ্ছযকথাপিস্স সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায ৱুত্তা.
অযং পন জীৱকো একস্মিং সমযে ভগৱতো দোসাভিসন্নং কাযং ৱিৰেচেত্ৱা সীৱেয্যকং দুস্সযুগং দত্ৱা ৱত্থানুমোদনপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায চিন্তেসি – ‘‘মযা দিৱসস্স দ্ৱত্তিক্খত্তুং বুদ্ধুপট্ঠানং গন্তব্বং, ইদঞ্চ ৱেড়ুৱনং অতিদূৰে, ময্হং উয্যানং অম্বৱনং আসন্নতৰং, যংনূনাহমেত্থ ভগৱতো ৱিহাৰং কাৰেয্য’’ন্তি. সো তস্মিং অম্বৱনে ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানলেণকুটিমণ্ডপাদীনি সম্পাদেত্ৱা ভগৱতো অনুচ্ছৱিকং গন্ধকুটিং কাৰেত্ৱা অম্বৱনং অট্ঠাৰসহত্থুব্বেধেন তম্বপট্টৱণ্ণেন পাকাৰেন পৰিক্খিপাপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং চীৱৰভত্তেন সন্তপ্পেত্ৱা দক্খিণোদকং পাতেত্ৱা ৱিহাৰং নিয্যাতেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স অম্বৱনে’’তি.
আৰভন্তীতি ঘাতেন্তি. উদ্দিস্সকতন্তি উদ্দিসিত্ৱা কতং. পটিচ্চকম্মন্তি অত্তানং পটিচ্চ কতং. অথ ৱা পটিচ্চকম্মন্তি নিমিত্তকম্মস্সেতং অধিৱচনং, তং পটিচ্চ কম্মমেত্থ অত্থীতি মংসং ‘‘পটিচ্চকম্ম’’ন্তি ৱুত্তং হোতি যো এৱৰূপং মংসং পৰিভুঞ্জতি, সোপি তস্স কম্মস্স দাযাদো হোতি, ৱধকস্স ৱিয তস্সাপি পাণঘাতকম্মং হোতীতি তেসং লদ্ধি. ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোন্তীতি ভগৱতা ৱুত্তকাৰণস্স অনুকাৰণং কথেন্তি. এত্থ চ কাৰণং নাম তিকোটিপৰিসুদ্ধমচ্ছমংসপৰিভোগো, অনুকাৰণং নাম মহাজনস্স তথা ব্যাকৰণং. যস্মা পন ভগৱা উদ্দিস্সকতং ন পৰিভুঞ্জতি, তস্মা নেৱ তং কাৰণং হোতি, ন তিত্থিযানং তথা ব্যাকৰণং অনুকাৰণং. সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদোতি পৰেহি ৱুত্তকাৰণেন সকাৰণো হুত্ৱা তুম্হাকং ৱাদো ৱা অনুৱাদো ৱা ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতব্বকাৰণং কোচি অপ্পমত্তকোপি কিং ন আগচ্ছতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘কিং সব্বাকাৰেনপি তুম্হাকং ৱাদে গাৰয্হং কাৰণং নত্থী’’তি. অব্ভাচিক্খন্তীতি অভিভৱিত্ৱা আচিক্খন্তি.
৫২. ঠানেহীতি কাৰণেহি. দিট্ঠাদীসু দিট্ঠং নাম ভিক্খূনং অত্থায মিগমচ্ছে ৱধিত্ৱা গয্হমানং দিট্ঠং. সুতং নাম ভিক্খূনং অত্থায মিগমচ্ছে ৱধিত্ৱা গহিতন্তি সুতং. পৰিসঙ্কিতং নাম দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং সুতপৰিসঙ্কিতং তদুভযৱিমুত্তপৰিসঙ্কিতন্তি তিৱিধং হোতি.
তত্ৰাযং সব্বসঙ্গাহকৱিনিচ্ছযো – ইধ ভিক্খূ পস্সন্তি মনুস্সে জালৱাগুৰাদিহত্থে গামতো ৱা নিক্খমন্তে অৰঞ্ঞে ৱা ৱিচৰন্তে. দুতিযদিৱসে চ নেসং তং গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠানং সমচ্ছমংসং পিণ্ডপাতং অভিহৰন্তি. তে তেন দিট্ঠেন পৰিসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নু খো অত্থায কত’’ন্তি, ইদং দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং নাম, এতং গহেতুং ন ৱট্টতি. যং এৱং অপৰিসঙ্কিতং, তং ৱট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা ‘‘নযিদং, ভন্তে, ভিক্খূনং অত্থায কতং, অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৱা ৰাজযুত্তাদীনং অত্থায ৱা কত’’ন্তি ৱদন্তি, কপ্পতি.