৪. চূড়ৱেদল্লসুত্তৱণ্ণনা

৪৬০. এৱং মে সুতন্তি চূড়ৱেদল্লসুত্তং. তত্থ ৱিসাখো উপাসকোতি ৱিসাখোতি এৱংনামকো উপাসকো. যেন ধম্মদিন্নাতি যেন ধম্মদিন্না নাম ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি. কো পনাযং ৱিসাখো? কা ধম্মদিন্না? কস্মা উপসঙ্কমীতি? ৱিসাখো নাম ধম্মদিন্নায গিহিকালে ঘৰসামিকো. সো যদা ভগৱা সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা পৱত্তৱৰধম্মচক্কো যসাদযো কুলপুত্তে ৱিনেত্ৱা উৰুৱেলং পত্ৱা তত্থ জটিলসহস্সং ৱিনেত্ৱা পুৰাণজটিলেহি খীণাসৱভিক্খূহি সদ্ধিং ৰাজগহং গন্ত্ৱা বুদ্ধদস্সনত্থং দ্ৱাদসনহুতায পৰিসায সদ্ধিং আগতস্স বিম্বিসাৰমহাৰাজস্স ধম্মং দেসেসি. তদা ৰঞ্ঞা সদ্ধিং আগতেসু দ্ৱাদসনহুতেসু একং নহুতং উপাসকত্তং পটিৱেদেসি, একাদস নহুতানি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু সদ্ধিং ৰঞ্ঞা বিম্বিসাৰেন. অযং উপাসকো তেসং অঞ্ঞতৰো, তেহি সদ্ধিং পঠমদস্সনেৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায, পুন একদিৱসং ধম্মং সুত্ৱা সকদাগামিফলং পত্ৱা, ততো অপৰভাগেপি একদিৱসং ধম্মং সুত্ৱা অনাগামিফলে পতিট্ঠিতো. সো অনাগামী হুত্ৱা গেহং আগচ্ছন্তো যথা অঞ্ঞেসু দিৱসেসু ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো সিতং কুৰুমানো আগচ্ছতি, এৱং অনাগন্ত্ৱা সন্তিন্দ্ৰিযো সন্তমানসো হুত্ৱা অগমাসি.

ধম্মদিন্না সীহপঞ্জৰং উগ্ঘাটেত্ৱা ৱীথিং ওলোকযমানা তস্স আগমনাকাৰং দিস্ৱা, ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা তস্স পচ্চুগ্গমনং কুৰুমানা সোপানসীসে ঠত্ৱা ওলম্বনত্থং হত্থং পসাৰেসি. উপাসকো অত্তনো হত্থং সমিঞ্জেসি. সা ‘‘পাতৰাসভোজনকালে জানিস্সামী’’তি চিন্তেসি. উপাসকো পুব্বে তায সদ্ধিং একতো ভুঞ্জতি. তং দিৱসং পন তং অনপলোকেত্ৱা যোগাৱচৰভিক্খু ৱিয এককোৱ ভুঞ্জি. সা, ‘‘সাযন্হকালে জানিস্সামী’’তি চিন্তেসি. উপাসকো তংদিৱসং সিৰিগব্ভং ন পাৱিসি, অঞ্ঞং গব্ভং পটিজগ্গাপেত্ৱা কপ্পিযমঞ্চকং পঞ্ঞপাপেত্ৱা নিপজ্জি. উপাসিকা, ‘‘কিং নু খ্ৱস্স বহিদ্ধা পত্থনা অত্থি, উদাহু কেনচিদেৱ পৰিভেদকেন ভিন্নো, উদাহু ময্হেৱ কোচি দোসো অত্থী’’তি বলৱদোমনস্সা হুত্ৱা, ‘‘একং দ্ৱে দিৱসে ৱসিতকালে সক্কা ঞাতু’’ন্তি তস্স উপট্ঠানং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি.

উপাসকো, ‘‘কিং ধম্মদিন্নে অকালে আগতাসী’’তি পুচ্ছি. আম অয্যপুত্ত, আগতাম্হি, ন ত্ৱং যথা পুৰাণো, কিং নু তে বহিদ্ধা পত্থনা অত্থীতি? নত্থি ধম্মদিন্নেতি. অঞ্ঞো কোচি পৰিভেদকো অত্থীতি? অযম্পি নত্থীতি. এৱং সন্তে ময্হেৱ কোচি দোসো ভৱিস্সতীতি. তুয্হম্পি দোসো নত্থীতি. অথ কস্মা মযা সদ্ধিং যথা পকতিযা আলাপসল্লাপমত্তম্পি ন কৰোথাতি? সো চিন্তেসি – ‘‘অযং লোকুত্তৰধম্মো নাম গৰু ভাৰিযো ন পকাসেততব্বো, সচে খো পনাহং ন কথেস্সামি, অযং হদযং ফালেত্ৱা এত্থেৱ কালং কৰেয্যা’’তি তস্সানুগ্গহত্থায কথেসি – ‘‘ধম্মদিন্নে অহং সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং নাম অধিগতো, তং অধিগতস্স এৱৰূপা লোকিযকিৰিযা ন ৱট্টতি. যদি ত্ৱং ইচ্ছসি, তৱ চত্তালীস কোটিযো মম চত্তালীস কোটিযোতি অসীতিকোটিধনং অত্থি, এত্থ ইস্সৰা হুত্ৱা মম মাতিট্ঠানে ৱা ভগিনিট্ঠানে ৱা ঠত্ৱা ৱস. তযা দিন্নেন ভত্তপিণ্ডমত্তকেন অহং যাপেস্সামি. অথেৱং ন কৰোসি, ইমে ভোগে গহেত্ৱা কুলগেহং গচ্ছ, অথাপি তে বহিদ্ধা পত্থনা নত্থি, অহং তং ভগিনিট্ঠানে ৱা ধিতুট্ঠানে ৱা ঠপেত্ৱা পোসেস্সামী’’তি.

সা চিন্তেসি – ‘‘পকতিপুৰিসো এৱং ৱত্তা নাম নত্থি. অদ্ধা এতেন লোকুত্তৰৱৰধম্মো পটিৱিদ্ধো. সো পন ধম্মো কিং পুৰিসেহেৱ পটিবুজ্ঝিতব্বো, উদাহু মাতুগামোপি পটিৱিজ্ঝিতুং সক্কোতী’’তি ৱিসাখং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো এসো ধম্মো পুৰিসেহেৱ লভিতব্বো, মাতুগামেনপি সক্কা লদ্ধু’’ন্তি? কিং ৱদেসি ধম্মদিন্নে, যে পটিপন্নকা, তে এতস্স দাযাদা, যস্স যস্স উপনিস্সযো অত্থি, সো সো এতং পটিলভতীতি. এৱং সন্তে ময্হং পব্বজ্জং অনুজানাথাতি. সাধু ভদ্দে, অহম্পি তং এতস্মিংযেৱ মগ্গে যোজেতুকামো, মনং পন তে অজানমানো ন কথেমীতি তাৱদেৱ বিম্বিসাৰস্স ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি.

ৰাজা, ‘‘কিং, গহপতি, অকালে আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ধম্মদিন্না, ‘‘মহাৰাজ, পব্বজিস্সামী’’তি ৱদতীতি. কিং পনস্স লদ্ধুং ৱট্টতীতি? অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থি, সোৱণ্ণসিৱিকং দেৱ, লদ্ধুং ৱট্টতি নগৰঞ্চ পটিজগ্গাপেতুন্তি. ৰাজা সোৱণ্ণসিৱিকং দত্ৱা নগৰং পটিজগ্গাপেসি. ৱিসাখো ধম্মদিন্নং গন্ধোদকেন নহাপেত্ৱা সব্বালঙ্কাৰেহি অলঙ্কাৰাপেত্ৱা সোৱণ্ণসিৱিকায নিসীদাপেত্ৱা ঞাতিগণেন পৰিৱাৰাপেত্ৱা গন্ধপুপ্ফাদীহি পূজযমানো নগৰৱাসনং কৰোন্তো ৱিয ভিক্খুনিউপস্সযং গন্ত্ৱা, ‘‘ধম্মদিন্নং পব্বাজেথায্যে’’তি আহ. ভিক্খুনিযো ‘‘একং ৱা দ্ৱে ৱা দোসে সহিতুং ৱট্টতি গহপতী’’তি আহংসু. নত্থয্যে কোচি দোসো, সদ্ধায পব্বজতীতি. অথেকা ব্যত্তা থেৰী তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা কেসে ওহাৰেত্ৱা পব্বাজেসি. ৱিসাখো, ‘‘অভিৰময্যে, স্ৱাক্খাতো ধম্মো’’তি ৱন্দিত্ৱা পক্কামি.

তস্সা পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায লাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি. তেনেৱ পলিবুদ্ধা সমণধম্মং কাতুং ওকাসং ন লভতি. অথাচৰিয-উপজ্ঝাযথেৰিযো গহেত্ৱা জনপদং গন্ত্ৱা অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু চিত্তৰুচিতং কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা সমণধম্মং কাতুং আৰদ্ধা, অভিনীহাৰসম্পন্নত্তা পন নাতিচিৰং কিলমিত্থ.

ইতো পট্ঠায হি সতসহস্সকপ্পমত্থকে পদুমুত্তৰো নাম সত্থা লোকে উদপাদি. তদা এসা একস্মিং কুলে দাসী হুত্ৱা অত্তনো কেসে ৱিক্কিণিত্ৱা সুজাতত্থেৰস্স নাম অগ্গসাৱকস্স দানং দত্ৱা পত্থনমকাসি. সা তায পত্থনাভিনীহাৰসম্পত্তিযা নাতিচিৰং কিলমিত্থ, কতিপাহেনেৱ অৰহত্তং পত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং যেনত্থেন সাসনে পব্বজিতা, সো মত্থকং পত্তো, কিং মে জনপদৱাসেন, ময্হং ঞাতকাপি পুঞ্ঞানি কৰিস্সন্তি, ভিক্খুনিসঙ্ঘোপি পচ্চযেহি ন কিলমিস্সতি, ৰাজগহং গচ্ছামী’’তি ভিক্খুনিসঙ্ঘং গহেত্ৱা ৰাজগহমেৱ অগমাসি. ৱিসাখো, ‘‘ধম্মদিন্না কিৰ আগতা’’তি সুত্ৱা, ‘‘পব্বজিত্ৱা নচিৰস্সেৱ জনপদং গতা, গন্ত্ৱাপি নচিৰস্সেৱ পচ্চাগতা, কিং নু খো ভৱিস্সতি, গন্ত্ৱা জানিস্সামী’’তি দুতিযগমনেন ভিক্খুনিউপস্সযং অগমাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ৱিসাখো উপাসকো যেন ধম্মদিন্না ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমী’’তি.

এতদৱোচাতি এতং সক্কাযোতিআদিৱচনং অৱোচ. কস্মা অৱোচাতি? এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অভিৰমসি নাভিৰমসি, অয্যে’’তি এৱং পুচ্ছনং নাম ন পণ্ডিতকিচ্চং, পঞ্চুপাদানক্খন্ধে উপনেত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিস্সামি, পঞ্হব্যাকৰণেন তস্সা অভিৰতিং ৱা অনভিৰতিং ৱা জানিস্সামীতি, তস্মা অৱোচ. তং সুত্ৱাৱ ধম্মদিন্না অহং, আৱুসো ৱিসাখ, অচিৰপব্বজিতা সকাযং ৱা পৰকাযং ৱা কুতো জানিস্সামীতি ৱা, অঞ্ঞত্থেৰিযো উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছাতি ৱা অৱত্ৱা উপনিক্খিত্তং সম্পটিচ্ছমানা ৱিয, একপাসকগণ্ঠিং মোচেন্তী ৱিয গহনট্ঠানে হত্থিমগ্গং নীহৰমানা ৱিয খগ্গমুখেন সমুগ্গং ৱিৱৰমানা ৱিয চ পটিসম্ভিদাৱিসযে ঠত্ৱা পঞ্হং ৱিস্সজ্জমানা, পঞ্চ খো ইমে, আৱুসো ৱিসাখ, উপাদানক্খন্ধাতিআদিমাহ. তত্থ পঞ্চাতি গণনপৰিচ্ছেদো. উপাদানক্খন্ধাতি উপাদানানং পচ্চযভূতা খন্ধাতি এৱমাদিনা নযেনেত্থ উপাদানক্খন্ধকথা ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেতব্বা. সা পনেসা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতা এৱাতি তত্থ ৱিত্তাৰিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. সক্কাযসমুদযাদীসুপি যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা তত্থ তত্থ ৱুত্তমেৱ.

ইদং পন চতুসচ্চব্যাকৰণং সুত্ৱা ৱিসাখো থেৰিযা অভিৰতভাৱং অঞ্ঞাসি. যো হি বুদ্ধসাসনে উক্কণ্ঠিতো হোতি অনভিৰতো, সো এৱং পুচ্ছিতপুচ্ছিতপঞ্হং সণ্ডাসেন একেকং পলিতং গণ্হন্তো ৱিয, সিনেৰুপাদতো ৱালুকং উদ্ধৰন্তো ৱিয ৱিস্সজ্জেতুং ন সক্কোতি. যস্মা পন ইমানি চত্তাৰি সচ্চানি লোকে চন্দিমসূৰিযা ৱিয বুদ্ধসাসনে পাকটানি, পৰিসমজ্ঝে গতো হি ভগৱাপি মহাথেৰাপি সচ্চানেৱ পকাসেন্তি; ভিক্খুসঙ্ঘোপি পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায কুলপুত্তে চত্তাৰি নাম কিং, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানীতি পঞ্হং উগ্গণ্হাপেতি. অযঞ্চ ধম্মদিন্না উপাযকোসল্লে ঠিতা পণ্ডিতা ব্যত্তা নযং গহেত্ৱা সুতেনপি কথেতুং সমত্থা, তস্মা ‘‘ন সক্কা এতিস্সা এত্তাৱতা সচ্চানং পটিৱিদ্ধভাৱো ঞাতুং, সচ্চৱিনিব্ভোগপঞ্হব্যাকৰণেন সক্কা ঞাতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা হেট্ঠা কথিতানি দ্ৱে সচ্চানি পটিনিৱত্তেত্ৱা গুড়্হং কত্ৱা গণ্ঠিপঞ্হং পুচ্ছিস্সামীতি পুচ্ছন্তো তঞ্ঞেৱ নু খো, অয্যেতিআদিমাহ.

তস্স ৱিস্সজ্জনে ন খো, আৱুসো ৱিসাখ, তঞ্ঞেৱ উপাদানন্তি উপাদানস্স সঙ্খাৰক্খন্ধেকদেসভাৱতো ন তংযেৱ উপাদানং তে পঞ্চুপাদানক্খন্ধা, নাপি অঞ্ঞত্ৰ পঞ্চহি উপাদানক্খন্ধেহি উপাদানং. যদি হি তঞ্ঞেৱ সিযা, ৰূপাদিসভাৱম্পি উপাদানং সিযা. যদি অঞ্ঞত্ৰ সিযা, পৰসমযে চিত্তৱিপ্পযুত্তো অনুসযো ৱিয পণ্ণত্তি ৱিয নিব্বানং ৱিয চ খন্ধৱিনিমুত্তং ৱা সিযা, ছট্ঠো ৱা খন্ধো পঞ্ঞপেতব্বো ভৱেয্য, তস্মা এৱং ব্যাকাসি. তস্সা ব্যাকৰণং সুত্ৱা ‘‘অধিগতপতিট্ঠা অয’’ন্তি ৱিসাখো নিট্ঠমগমাসি. ন হি সক্কা অখীণাসৱেন অসম্বদ্ধেন অৱিত্থাযন্তেন পদীপসহস্সং জালেন্তেন ৱিয এৱৰূপো গুড়্হো পটিচ্ছন্নো তিলক্খণাহতো গম্ভীৰো পঞ্হো ৱিস্সজ্জেতুং. নিট্ঠং গন্ত্ৱা পন, ‘‘অযং ধম্মদিন্না সাসনে লদ্ধপতিট্ঠা অধিগতপটিসম্ভিদা ৱেসাৰজ্জপ্পত্তা ভৱমত্থকে ঠিতা মহাখীণাসৱা, সমত্থা ময্হং পুচ্ছিতপঞ্হং কথেতুং, ইদানি পন নং ওৱত্তিকসাৰং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা তং পুচ্ছন্তো, কথং পনায্যেতিআদিমাহ.

৪৬১. তস্স ৱিস্সজ্জনে অস্সুতৱাতিআদি মূলপৰিযাযে ৱিত্থাৰিতমেৱ. ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতীতি, ‘‘ইধেকচ্চো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. যং ৰূপং সো অহং, যো অহং তং ৰূপন্তি ৰূপঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি নাম তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো যা অচ্চি সো ৱণ্ণো, যো ৱণ্ণো সা অচ্চীতি অচ্চিঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. এৱমেৱ ইধেকচ্চো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি…পে… অদ্ৱযং সমনুপস্সতী’’তি (পটি. ম. ১.১৩১) এৱং ৰূপং অত্তাতি দিট্ঠিপস্সনায পস্সতি. ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানন্তি অৰূপং অত্তাতি গহেত্ৱা ছাযাৱন্তং ৰুক্খং ৱিয তং অত্তানং ৰূপৱন্তং সমনুপস্সতি. অত্তনি ৱা ৰূপন্তি অৰূপমেৱ অত্তাতি গহেত্ৱা পুপ্ফস্মিং গন্ধং ৱিয অত্তনি ৰূপং সমনুপস্সতি. ৰূপস্মিং ৱা অত্তানন্তি অৰূপমেৱ অত্তাতি গহেত্ৱা কৰণ্ডায মণিং ৱিয অত্তানং ৰূপস্মিং সমনুপস্সতি. ৱেদনং অত্ততোতিআদীসুপি এসেৱ নযো.

তত্থ, ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতীতি সুদ্ধৰূপমেৱ অত্তাতি কথিতং. ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. ৱেদনং অত্ততো… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতীতি ইমেসু সত্তসু ঠানেসু অৰূপং অত্তাতি কথিতং. ৱেদনাৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৱেদনং, ৱেদনায ৱা অত্তানন্তি এৱং চতূসু খন্ধেসু তিণ্ণং তিণ্ণং ৱসেন দ্ৱাদসসু ঠানেসু ৰূপাৰূপমিস্সকো অত্তা কথিতো. তত্থ ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি… ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতীতি ইমেসু পঞ্চসু ঠানেসু উচ্ছেদদিট্ঠি কথিতা, অৱসেসেসু সস্সতদিট্ঠীতি. এৱমেত্থ পন্নৰস ভৱদিট্ঠিযো, পঞ্চ ৱিভৱদিট্ঠিযো হোন্তি. ন ৰূপং অত্ততোতি এত্থ ৰূপং অত্তাতি ন সমনুপস্সতি. অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি পন সমনুপস্সতি. ন ৰূপৱন্তং অত্তানং…পে… ন ৱিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানন্তি ইমে পঞ্চক্খন্ধে কেনচি পৰিযাযেন অত্ততো ন সমনুপস্সতি, সব্বাকাৰেন পন অনিচ্চা দুক্খা অনত্তাতি সমনুপস্সতি.

এত্তাৱতা থেৰিযা, ‘‘এৱং খো, আৱুসো ৱিসাখ, সক্কাযদিট্ঠি হোতী’’তি এৱং পুৰিমপঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তিযা এত্তকেন গমনং হোতি, আগমনং হোতি, গমনাগমনং হোতি, ৱট্টং ৱত্ততীতি ৱট্টং মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সিতং. এৱং খো, আৱুসো ৱিসাখ, সক্কাযদিট্ঠি ন হোতীতি পচ্ছিমং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তিযা এত্তকেন গমনং ন হোতি, আগমনং ন হোতি, গমনাগমনং ন হোতি, ৱট্টং নাম ন ৱত্ততীতি ৱিৱট্টং মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সিতং.

৪৬২. কতমো পনায্যে, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি অযং পঞ্হো থেৰিযা পটিপুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জেতব্বো ভৱেয্য – ‘‘উপাসক, তযা হেট্ঠা মগ্গো পুচ্ছিতো, ইধ কস্মা মগ্গমেৱ পুচ্ছসী’’তি. সা পন অত্তনো ব্যত্ততায পণ্ডিচ্চেন তস্স অধিপ্পাযং সল্লক্খেসি – ‘‘ইমিনা উপাসকেন হেট্ঠা পটিপত্তিৱসেন মগ্গো পুচ্ছিতো ভৱিস্সতি, ইধ পন তং সঙ্খতাসঙ্খতলোকিযলোকুত্তৰসঙ্গহিতাসঙ্গহিতৱসেন পুচ্ছিতুকামো ভৱিস্সতী’’তি. তস্মা অপ্পটিপুচ্ছিত্ৱাৱ যং যং পুচ্ছি, তং তং ৱিস্সজ্জেসি. তত্থ সঙ্খতোতি চেতিতো কপ্পিতো পকপ্পিতো আযূহিতো কতো নিব্বত্তিতো সমাপজ্জন্তেন সমাপজ্জিতব্বো. তীহি চ খো, আৱুসো ৱিসাখ, খন্ধেহি অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সঙ্গহিতোতি এত্থ যস্মা মগ্গো সপ্পদেসো, তযো খন্ধা নিপ্পদেসা, তস্মা অযং সপ্পদেসত্তা নগৰং ৱিয ৰজ্জেন নিপ্পদেসেহি তীহি খন্ধেহি সঙ্গহিতো. তত্থ সম্মাৱাচাদযো তযো সীলমেৱ, তস্মা তে সজাতিতো সীলক্খন্ধেন সঙ্গহিতাতি. কিঞ্চাপি হি পাড়িযং সীলক্খন্ধেতি ভুম্মেন ৱিয নিদ্দেসো কতো, অত্থো পন কৰণৱসেন ৱেদিতব্বো. সম্মাৱাযামাদীসু পন তীসু সমাধি অত্তনো ধম্মতায আৰম্মণে একগ্গভাৱেন অপ্পেতুং ন সক্কোতি. ৱীৰিযে পন পগ্গহকিচ্চং সাধেন্তে সতিযা চ অপিলাপনকিচ্চং সাধেন্তিযা লদ্ধূপকাৰো হুত্ৱা সক্কোতি.

তত্ৰাযং উপমা – যথা হি ‘‘নক্খত্তং কীড়িস্সামা’’তি উয্যানং পৱিট্ঠেসু তীসু সহাযেসু একো সুপুপ্ফিতং চম্পকৰুক্খং দিস্ৱা হত্থং উক্খিপিত্ৱাপি গহেতুং ন সক্কুণেয্য. অথস্স দুতিযো ওনমিত্ৱা পিট্ঠিং দদেয্য, সো তস্স পিট্ঠিযং ঠত্ৱাপি কম্পমানো গহেতুং ন সক্কুণেয্য. অথস্স ইতৰো অংসকূটং উপনামেয্য, সো একস্স পিট্ঠিযং ঠত্ৱা একস্স অংসকূটং ওলুব্ভ যথাৰুচি পুপ্ফানি ওচিনিত্ৱা পিড়ন্ধিত্ৱা নক্খত্তং কীড়েয্য. এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. একতো উয্যানং পৱিট্ঠা তযো সহাযকা ৱিয হি একতো জাতা সম্মাৱাযামাদযো তযো ধম্মা. সুপুপ্ফিতচম্পকো ৱিয আৰম্মণং. হত্থং উক্খিপিত্ৱাপি গহেতুং অসক্কোন্তো ৱিয অত্তনো ধম্মতায আৰম্মণে একগ্গভাৱেন অপ্পেতুং অসক্কোন্তো সমাধি. পিট্ঠিং দত্ৱা ওনতসহাযো ৱিয ৱাযামো. অংসকূটং দত্ৱা ঠিতসহাযো ৱিয সতি. যথা তেসু একস্স পিট্ঠিযং ঠত্ৱা একস্স অংসকূটং ওলুব্ভ ইতৰো যথাৰুচি পুপ্ফং গহেতুং সক্কোতি, এৱমেৱং ৱীৰিযে পগ্গহকিচ্চং সাধেন্তে, সতিযা চ অপিলাপনকিচ্চং সাধেন্তিযা লদ্ধুপকাৰো সমাধি সক্কোতি আৰম্মণে একগ্গভাৱেন অপ্পেতুং. তস্মা সমাধিযেৱেত্থ সজাতিতো সমাধিক্খন্ধেন সঙ্গহিতো. ৱাযামসতিযো পন কিৰিযতো সঙ্গহিতা হোন্তি.

সম্মাদিট্ঠিসম্মাসঙ্কপ্পেসুপি পঞ্ঞা অত্তনো ধম্মতায অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি আৰম্মণং নিচ্ছেতুং ন সক্কোতি, ৱিতক্কে পন আকোটেত্ৱা আকোটেত্ৱা দেন্তে সক্কোতি. কথং? যথা হি হেৰঞ্ঞিকো কহাপণং হত্থে ঠপেত্ৱা সব্বভাগেসু ওলোকেতুকামো সমানোপি ন চক্খুদলেনেৱ পৰিৱত্তেতুং সক্কোতি, অঙ্গুলিপব্বেহি পন পৰিৱত্তেত্ৱা ইতো চিতো চ ওলোকেতুং সক্কোতি. এৱমেৱ ন পঞ্ঞা অত্তনো ধম্মতায অনিচ্চাদিৱসেন আৰম্মণং নিচ্ছেতুং সক্কোতি, অভিনিৰোপনলক্খণেন পন আহননপৰিযাহননৰসেন ৱিতক্কেন আকোটেন্তেন ৱিয পৰিৱত্তেন্তেন ৱিয চ আদাযা দিন্নমেৱ ৱিনিচ্ছেতুং সক্কোতি. তস্মা ইধাপি সম্মাদিট্ঠিযেৱ সজাতিতো পঞ্ঞাক্খন্ধেন সঙ্গহিতা. সম্মাসঙ্কপ্পো পন কিৰিযতো সঙ্গহিতো হোতি. ইতি ইমেহি তীহি খন্ধেহি মগ্গো সঙ্গহং গচ্ছতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তীহি চ খো, আৱুসো ৱিসাখ, খন্ধেহি অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সঙ্গহিতো’’তি.

ইদানি একচিত্তক্খণিকং মগ্গসমাধিং সনিমিত্তং সপৰিক্খাৰং পুচ্ছন্তো, কতমো পনায্যেতিআদিমাহ. তস্স ৱিস্সজ্জনে চত্তাৰো সতিপট্ঠানা মগ্গক্খণে চতুকিচ্চসাধনৱসেন উপ্পন্না সতি, সা সমাধিস্স পচ্চযত্থেন নিমিত্তং. চত্তাৰো সম্মপ্পধানা চতুকিচ্চসাধনৱসেনেৱ উপ্পন্নং ৱীৰিযং, তং পৰিৱাৰট্ঠেন পৰিক্খাৰো হোতি. তেসংযেৱ ধম্মানন্তি তেসং মগ্গসম্পযুত্তধম্মানং. আসেৱনাতিআদীসু একচিত্তক্খণিকাযেৱ আসেৱনাদযো ৱুত্তাতি.

ৱিতণ্ডৱাদী পন, ‘‘একচিত্তক্খণিকো নাম মগ্গো নত্থি, ‘এৱং ভাৱেয্য সত্ত ৱস্সানী’তি হি ৱচনতো সত্তপি ৱস্সানি মগ্গভাৱনা হোতি, কিলেসা পন লহু ছিজ্জন্তা সত্তহি ঞাণেহি ছিজ্জন্তী’’তি ৱদতি. সো ‘‘সুত্তং আহৰা’’তি ৱত্তব্বো. অদ্ধা অঞ্ঞং অপস্সন্তো, ‘‘যা তেসংযেৱ ধম্মানং আসেৱনা ভাৱনা বহুলীকম্ম’’ন্তি ইদমেৱ সুত্তং আহৰিত্ৱা, ‘‘অঞ্ঞেন চিত্তেন আসেৱতি, অঞ্ঞেন ভাৱেতি, অঞ্ঞেন বহুলীকৰোতী’’তি ৱক্খতি. ততো ৱত্তব্বো – ‘‘কিং পনিদং, সুত্তং নেয্যত্থং নীতত্থ’’ন্তি. ততো ৱক্খতি – ‘‘নীতত্থং যথা সুত্তং তথেৱ অত্থো’’তি. তস্স ইদং উত্তৰং – এৱং সন্তে একং চিত্তং আসেৱমানং উপ্পন্নং, অপৰম্পি আসেৱমানং, অপৰম্পি আসেৱমানন্তি এৱং দিৱসম্পি আসেৱনাৱ ভৱিস্সতি, কুতো ভাৱনা, কুতো বহুলীকম্মং? একং ৱা ভাৱযমানং উপ্পন্নং অপৰম্পি ভাৱযমানং অপৰম্পি ভাৱযমানন্তি এৱং দিৱসম্পি ভাৱনাৱ ভৱিস্সতি, কুতো আসেৱনা কুতো বহুলীকম্মং? একং ৱা বহুলীকৰোন্তং উপ্পন্নং, অপৰম্পি বহুলীকৰোন্তং, অপৰম্পি বহুলীকৰোন্তন্তি এৱং দিৱসম্পি বহুলীকম্মমেৱ ভৱিস্সতি কুতো আসেৱনা, কুতো ভাৱনাতি.

অথ ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘‘একেন চিত্তেন আসেৱতি, দ্ৱীহি ভাৱেতি, তীহি বহুলীকৰোতি. দ্ৱীহি ৱা আসেৱতি, তীহি ভাৱেতি, একেন বহুলীকৰোতি. তীহি ৱা আসেৱতি, একেন ভাৱেতি, দ্ৱীহি বহুলীকৰোতী’’তি. সো ৱত্তব্বো – ‘‘মা সুত্তং মে লদ্ধন্তি যং ৱা তং ৱা অৱচ. পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তেন নাম আচৰিযস্স সন্তিকে ৱসিত্ৱা বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা অত্থৰসং ৱিদিত্ৱা ৱত্তব্বং হোতি. একচিত্তক্খণিকাৱ অযং আসেৱনা, একচিত্তক্খণিকা ভাৱনা, একচিত্তক্খণিকং বহুলীকম্মং. খযগামিলোকুত্তৰমগ্গো বহুলচিত্তক্খণিকো নাম নত্থি, ‘একচিত্তক্খণিকোযেৱা’তি সঞ্ঞাপেতব্বো. সচে সঞ্জানাতি, সঞ্জানাতু, নো চে সঞ্জানাতি, গচ্ছ পাতোৱ ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা যাগুং পিৱাহী’’তি উয্যোজেতব্বো.

৪৬৩. কতি পনায্যে সঙ্খাৰাতি ইধ কিং পুচ্ছতি? যে সঙ্খাৰে নিৰোধেত্ৱা নিৰোধং সমাপজ্জতি, তে পুচ্ছিস্সামীতি পুচ্ছতি. তেনেৱস্স অধিপ্পাযং ঞত্ৱা থেৰী, পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰাদীসু অনেকেসু সঙ্খাৰেসু ৱিজ্জমানেসুপি, কাযসঙ্খাৰাদযোৱ আচিক্খন্তী, তযোমে, আৱুসোতিআদিমাহ. তত্থ কাযপটিবদ্ধত্তা কাযেন সঙ্খৰীযতি কৰীযতি নিব্বত্তীযতীতি কাযসঙ্খাৰো. ৱাচং সঙ্খৰোতি কৰোতি নিব্বত্তেতীতি ৱচীসঙ্খাৰো. চিত্তপটিবদ্ধত্তা চিত্তেন সঙ্খৰীযতি কৰীযতি নিব্বত্তীযতীতি চিত্তসঙ্খাৰো. কতমো পনায্যেতি ইধ কিং পুচ্ছতি? ইমে সঙ্খাৰা অঞ্ঞমঞ্ঞমিস্সা আলুড়িতা অৱিভূতা দুদ্দীপনা. তথা হি, কাযদ্ৱাৰে আদানগহণমুঞ্চনচোপনানি পাপেত্ৱা উপ্পন্না অট্ঠ কামাৱচৰকুসলচেতনা দ্ৱাদস অকুসলচেতনাতি এৱং কুসলাকুসলা ৱীসতি চেতনাপি অস্সাসপস্সাসাপি কাযসঙ্খাৰাত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি. ৱচীদ্ৱাৰে হনুসংচোপনং ৱচীভেদং পাপেত্ৱা উপ্পন্না ৱুত্তপ্পকাৰাৱ ৱীসতি চেতনাপি ৱিতক্কৱিচাৰাপি ৱচীসঙ্খাৰোত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি. কাযৱচীদ্ৱাৰেসু চোপনং অপত্তা ৰহো নিসিন্নস্স চিন্তযতো উপ্পন্না কুসলাকুসলা একূনতিংস চেতনাপি সঞ্ঞা চ ৱেদনা চাতি ইমে দ্ৱে ধম্মাপি চিত্তসঙ্খাৰোত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি. এৱং ইমে সঙ্খাৰা অঞ্ঞমঞ্ঞমিস্সা আলুড়িতা অৱিভূতা দুদ্দীপনা. তে পাকটে ৱিভূতে কত্ৱা কথাপেস্সামীতি পুচ্ছতি.

কস্মা পনায্যেতি ইধ কাযসঙ্খাৰাদিনামস্স পদত্থং পুচ্ছতি. তস্স ৱিস্সজ্জনে কাযপ্পটিবদ্ধাতি কাযনিস্সিতা, কাযে সতি হোন্তি, অসতি ন হোন্তি. চিত্তপ্পটিবদ্ধাতি চিত্তনিস্সিতা, চিত্তে সতি হোন্তি, অসতি ন হোন্তি.

৪৬৪. ইদানি কিং নু খো এসা সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং ৱলঞ্জেতি, ন ৱলঞ্জেতি. চিণ্ণৱসী ৱা তত্থ নো চিণ্ণৱসীতি জাননত্থং পুচ্ছন্তো, কথং পনায্যে, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি হোতীতিআদিমাহ. তস্স ৱিস্সজ্জনে সমাপজ্জিস্সন্তি ৱা সমাপজ্জামীতি ৱা পদদ্ৱযেন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিকালো কথিতো. সমাপন্নোতি পদেন অন্তোনিৰোধো. তথা পুৰিমেহি দ্ৱীহি পদেহি সচিত্তককালো কথিতো, পচ্ছিমেন অচিত্তককালো. পুব্বেৱ তথা চিত্তং ভাৱিতং হোতীতি নিৰোধসমাপত্তিতো পুব্বে অদ্ধানপৰিচ্ছেদকালেযেৱ, এত্তকং কালং অচিত্তকো ভৱিস্সামীতি অদ্ধানপৰিচ্ছেদচিত্তং ভাৱিতং হোতি. যং তং তথত্তায উপনেতীতি যং এৱং ভাৱিতং চিত্তং, তং পুগ্গলং তথত্তায অচিত্তকভাৱায উপনেতি.

পঠমং নিৰুজ্ঝতি ৱচীসঙ্খাৰোতি সেসসঙ্খাৰেহি পঠমং দুতিযজ্ঝানেযেৱ নিৰুজ্ঝতি. ততো কাযসঙ্খাৰোতি ততো পৰং কাযসঙ্খাৰো চতুত্থজ্ঝানে নিৰুজ্ঝতি. ততো চিত্তসঙ্খাৰোতি ততো পৰং চিত্তসঙ্খাৰো অন্তোনিৰোধে নিৰুজ্ঝতি. ৱুট্ঠহিস্সন্তি ৱা ৱুট্ঠহামীতি ৱা পদদ্ৱযেন অন্তোনিৰোধকালো কথিতো. ৱুট্ঠিতোতি পদেন ফলসমাপত্তিকালো. তথা পুৰিমেহি দ্ৱীহি পদেহি অচিত্তককালো কথিতো, পচ্ছিমেন সচিত্তককালো. পুব্বেৱ তথা চিত্তং ভাৱিতং হোতীতি নিৰোধসমাপত্তিতো পুব্বে অদ্ধানপৰিচ্ছেদকালেযেৱ এত্তকং কালং অচিত্তকো হুত্ৱা ততো পৰং সচিত্তকো ভৱিস্সামীতি অদ্ধানপৰিচ্ছেদচিত্তং ভাৱিতং হোতি. যং তং তথত্তায উপনেতীতি যং এৱং ভাৱিতং চিত্তং, তং পুগ্গলং তথত্তায সচিত্তকভাৱায উপনেতি. ইতি হেট্ঠা নিৰোধসমাপজ্জনকালো গহিতো, ইধ নিৰোধতো ৱুট্ঠানকালো.

ইদানি নিৰোধকথং কথেতুং ৱাৰোতি নিৰোধকথা কথেতব্বা সিযা, সা পনেসা, ‘‘দ্ৱীহি বলেহি সমন্নাগতত্তা তযো চ সঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা সোড়সহি ঞাণচৰিযাহি নৱহি সমাধিচৰিযাহি ৱসীভাৱতাপঞ্ঞা নিৰোধসমাপত্তিযা ঞাণ’’ন্তি মাতিকং ঠপেত্ৱা সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে কথিতা. তস্মা তত্থ কথিতনযেনেৱ গহেতব্বা. কো পনাযং নিৰোধো নাম? চতুন্নং খন্ধানং পটিসঙ্খা অপ্পৱত্তি. অথ কিমত্থমেতং সমাপজ্জন্তীতি. সঙ্খাৰানং পৱত্তে উক্কণ্ঠিতা সত্তাহং অচিত্তকা হুত্ৱা সুখং ৱিহৰিস্সাম, দিট্ঠধম্মনিব্বানং নামেতং, যদিদং নিৰোধোতি এতদত্থং সমাপজ্জন্তি.

পঠমং উপ্পজ্জতি চিত্তসঙ্খাৰোতি নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স হি ফলসমাপত্তিচিত্তং পঠমং উপ্পজ্জতি. তংসম্পযুত্তং সঞ্ঞঞ্চ ৱেদনঞ্চ সন্ধায, ‘‘পঠমং উপ্পজ্জতি চিত্তসঙ্খাৰো’’তি আহ. ততো কাযসঙ্খাৰোতি ততো পৰং ভৱঙ্গসমযে কাযসঙ্খাৰো উপ্পজ্জতি. কিং পন ফলসমাপত্তি অস্সাসপস্সাসে ন সমুট্ঠাপেতীতি? সমুট্ঠাপেতি. ইমস্স পন চতুত্থজ্ঝানিকা ফলসমাপত্তি, সা ন সমুট্ঠাপেতি. কিং ৱা এতেন ফলসমাপত্তি পঠমজ্ঝানিকা ৱা হোতু, দুতিযততিযচতুত্থজ্ঝানিকা ৱা, সন্তায সমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্স ভিক্খুনো অস্সাসপস্সাসা অব্বোহাৰিকা হোন্তি. তেসং অব্বোহাৰিকভাৱো সঞ্জীৱত্থেৰৱত্থুনা ৱেদিতব্বো. সঞ্জীৱত্থেৰস্স হি সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায কিংসুকপুপ্ফসদিসে ৱীতচ্চিতঙ্গাৰে মদ্দমানস্স গচ্ছতো চীৱৰে অংসুমত্তম্পি ন ঝাযি, উসুমাকাৰমত্তম্পি নাহোসি, সমাপত্তিফলং নামেতন্তি ৱদন্তি. এৱমেৱং সন্তায সমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্স ভিক্খুনো অস্সাসপস্সাসা অব্বোহাৰিকা হোন্তীতি ভৱঙ্গসমযেনেৱেতং কথিতন্তি ৱেদিতব্বং.

ততো ৱচীসঙ্খাৰোতি ততো পৰং কিৰিযমযপৱত্তৱড়ঞ্জনকালে ৱচীসঙ্খাৰো উপ্পজ্জতি. কিং ভৱঙ্গং ৱিতক্কৱিচাৰে ন সমুট্ঠাপেতীতি? সমুট্ঠাপেতি. তংসমুট্ঠানা পন ৱিতক্কৱিচাৰা ৱাচং অভিসঙ্খাতুং ন সক্কোন্তীতি কিৰিযমযপৱত্তৱড়ঞ্জনকালেনেৱতং কথিতং. সুঞ্ঞতো ফস্সোতিআদযো সগুণেনাপি আৰম্মণেনাপি কথেতব্বা. সগুণেন তাৱ সুঞ্ঞতা নাম ফলসমাপত্তি, তায সহজাতং ফস্সং সন্ধায সুঞ্ঞতো ফস্সোতি ৱুত্তং. অনিমিত্তাপণিহিতেসুপিএসেৱ নযো. আৰম্মণেন পন নিব্বানং ৰাগাদীহি সুঞ্ঞত্তা সুঞ্ঞং নাম, ৰাগনিমিত্তাদীনং অভাৱা অনিমিত্তং, ৰাগদোসমোহপ্পণিধীনং অভাৱা অপ্পণিহিতং. সুঞ্ঞতং নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পন্নফলসমাপত্তিযং ফস্সো সুঞ্ঞতো নাম. অনিমিত্তাপণিহিতেসুপি এসেৱ নযো.

অপৰা আগমনিযকথা নাম হোতি, সুঞ্ঞতা, অনিমিত্তা, অপ্পণিহিতাতি হি ৱিপস্সনাপি ৱুচ্চতি. তত্থ যো ভিক্খু সঙ্খাৰে অনিচ্চতো পৰিগ্গহেত্ৱা অনিচ্চতো দিস্ৱা অনিচ্চতো ৱুট্ঠাতি, তস্স ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা অনিমিত্তা নাম হোতি. যো দুক্খতো পৰিগ্গহেত্ৱা দুক্খতো দিস্ৱা দুক্খতো ৱুট্ঠাতি, তস্স অপ্পণিহিতা নাম. যো অনত্ততো পৰিগ্গহেত্ৱা অনত্ততো দিস্ৱা অনত্ততো ৱুট্ঠাতি, তস্স সুঞ্ঞতা নাম. তত্থ অনিমিত্তৱিপস্সনায মগ্গো অনিমিত্তো নাম, অনিমিত্তমগ্গস্স ফলং অনিমিত্তং নাম. অনিমিত্তফলসমাপত্তিসহজাতে ফস্সে ফুসন্তে অনিমিত্তো ফস্সো ফুসতীতি ৱুচ্চতি. অপ্পণিহিতসুঞ্ঞতেসুপি এসেৱ নযো. আগমনিযেন কথিতে পন সুঞ্ঞতো ৱা ফস্সো অনিমিত্তো ৱা ফস্সো অপ্পণিহিতো ৱা ফস্সোতি ৱিকপ্পো আপজ্জেয্য, তস্মা সগুণেন চেৱ আৰম্মণেন চ কথেতব্বং. এৱঞ্হি তযো ফস্সা ফুসন্তীতি সমেতি.

ৱিৱেকনিন্নন্তিআদীসু নিব্বানং ৱিৱেকো নাম, তস্মিং ৱিৱেকে নিন্নং ওনতন্তি ৱিৱেকনিন্নং. অঞ্ঞতো আগন্ত্ৱা যেন ৱিৱেকো, তেন ৱঙ্কং ৱিয হুত্ৱা ঠিতন্তি ৱিৱেকপোণং. যেন ৱিৱেকো, তেন পতমানং ৱিয ঠিতন্তি ৱিৱেকপব্ভাৰং.

৪৬৫. ইদানি যা ৱেদনা নিৰোধেত্ৱা নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, তা পুচ্ছিস্সামীতি পুচ্ছন্তো কতি পনায্যে, ৱেদনাতি আহ. কাযিকং ৱাতিআদীসু পঞ্চদ্ৱাৰিকং সুখং কাযিকং নাম, মনোদ্ৱাৰিকং চেতসিকং নামাতি ৱেদিতব্বং. তত্থ সুখন্তি সভাৱনিদ্দেসো. সাতন্তি তস্সেৱ মধুৰভাৱদীপকং ৱেৱচনং. ৱেদযিতন্তি ৱেদযিতভাৱদীপকং, সব্বৱেদনানং সাধাৰণৱচনং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ঠিতিসুখা ৱিপৰিণামদুক্খাতিআদীসু সুখায ৱেদনায অত্থিভাৱো সুখং, নত্থিভাৱো দুক্খং. দুক্খায ৱেদনায অত্থিভাৱো দুক্খং, নত্থিভাৱো সুখং. অদুক্খমসুখায ৱেদনায জাননভাৱো সুখং, অজাননভাৱো দুক্খন্তি অত্থো.

কিং অনুসযো অনুসেতীতি কতমো অনুসযো অনুসেতি. অপ্পহীনট্ঠেন সযিতো ৱিয হোতীতি অনুসযপুচ্ছং পুচ্ছতি. ন খো, আৱুসো ৱিসাখ, সব্বায সুখায ৱেদনায ৰাগানুসযো অনুসেতীতি ন সব্বায সুখায ৱেদনায ৰাগানুসযো অনুসেতি. ন সব্বায সুখায ৱেদনায সো অপ্পহীনো, ন সব্বং সুখং ৱেদনং আৰব্ভ উপ্পজ্জতীতি অত্থো. এস নযো সব্বত্থ. কিং পহাতব্বন্তি অযং পহানপুচ্ছা নাম.

ৰাগং তেন পজহতীতি এত্থ একেনেৱ ব্যাকৰণেন দ্ৱে পুচ্ছা ৱিস্সজ্জেসি. ইধ ভিক্খু ৰাগানুসযং ৱিক্খম্ভেত্ৱা পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জতি, ঝানৱিক্খম্ভিতং ৰাগানুসযং তথা ৱিক্খম্ভিতমেৱ কত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অনাগামিমগ্গেন সমুগ্ঘাতেতি. সো অনাগামিমগ্গেন পহীনোপি তথা ৱিক্খম্ভিতত্তাৱ পঠমজ্ঝানে নানুসেতি নাম. তেনাহ – ‘‘ন তত্থ ৰাগানুসযো অনুসেতী’’তি. তদাযতনন্তি তং আযতনং, পৰমস্সাসভাৱেন পতিট্ঠানভূতং অৰহত্তন্তি অত্থো. ইতি অনুত্তৰেসূতি এৱং অনুত্তৰা ৱিমোক্খাতি লদ্ধনামে অৰহত্তে. পিহং উপট্ঠাপযতোতি পত্থনং পট্ঠপেন্তস্স. উপ্পজ্জতি পিহাপচ্চযা দোমনস্সন্তি পত্থনায পট্ঠপনমূলকং দোমনস্সং উপ্পজ্জতি. তং পনেতং ন পত্থনায পট্ঠপনমূলকং উপ্পজ্জতি, পত্থেত্ৱা অলভন্তস্স পন অলাভমূলকং উপ্পজ্জমানং, ‘‘উপ্পজ্জতি পিহাপচ্চযা’’তি ৱুত্তং. তত্থ কিঞ্চাপি দোমনস্সং নাম একন্তেন অকুসলং, ইদং পন সেৱিতব্বং দোমনস্সং ৱট্টতীতি ৱদন্তি. যোগিনো হি তেমাসিকং ছমাসিকং ৱা নৱমাসিকং ৱা পটিপদং গণ্হন্তি. তেসু যো তং তং পটিপদং গহেত্ৱা অন্তোকালপৰিচ্ছেদেযেৱ অৰহত্তং পাপুণিস্সামীতি ঘটেন্তো ৱাযমন্তো ন সক্কোতি যথাপৰিচ্ছিন্নকালেন পাপুণিতুং, তস্স বলৱদোমনস্সং উপ্পজ্জতি, আড়িন্দিকৱাসিমহাফুস্সদেৱত্থেৰস্স ৱিয অস্সুধাৰা পৱত্তন্তি. থেৰো কিৰ একূনৱীসতিৱস্সানি গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেসি. তস্স, ‘‘ইমস্মিং ৱাৰে অৰহত্তং গণ্হিস্সামি, ইমস্মিং ৱাৰে ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেস্সামী’’তি মানসং বন্ধিত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তস্সেৱ একূনৱীসতিৱস্সানি অতিক্কন্তানি. পৱাৰণাদিৱসে আগতে থেৰস্স অস্সুপাতেন মুত্তদিৱসো নাম নাহোসি. ৱীসতিমে পন ৱস্সে অৰহত্তং পাণুণি.

পটিঘং তেন পজহতীতি এত্থ দোমনস্সেনেৱ পটিঘং পজহতি. ন হি পটিঘেনেৱ পটিঘপ্পহানং, দোমনস্সেন ৱা দোমনস্সপ্পহানং নাম অত্থি. অযং পন ভিক্খু তেমাসিকাদীসু অঞ্ঞতৰং পটিপদং গহেত্ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘পস্স ভিক্খু, কিং তুয্হং সীলেন হীনট্ঠানং অত্থি, উদাহু ৱীৰিযেন, উদাহু পঞ্ঞায, ননু তে সীলং সুপৰিসুদ্ধং ৱীৰিযং সুপগ্গহিতং পঞ্ঞা সূৰা হুত্ৱা ৱহতী’’তি. সো এৱং পটিসঞ্চিক্খিত্ৱা, ‘‘ন দানি পুন ইমস্স দোমনস্সস্স উপ্পজ্জিতুং দস্সামী’’তি ৱীৰিযং দড়্হং কত্ৱা অন্তোতেমাসে ৱা অন্তোছমাসে ৱা অন্তোনৱমাসে ৱা অনাগামিমগ্গেন তং সমুগ্ঘাতেতি. ইমিনা পৰিযাযেন পটিঘেনেৱ পটিঘং, দোমনস্সেনেৱ দোমনস্সং পজহতি নাম.

ন তত্থ পটিঘানুসযো অনুসেতীতি তত্থ এৱৰূপে দোমনস্সে পটিঘানুসযো নানুসেতি. ন তং আৰব্ভ উপ্পজ্জতি, পহীনোৱ তত্থ পটিঘানুসযোতি অত্থো. অৱিজ্জং তেন পজহতীতি ইধ ভিক্খু অৱিজ্জানুসযং ৱিক্খম্ভেত্ৱা চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জতি, ঝানৱিক্খম্ভিতং অৱিজ্জানুসযং তথা ৱিক্খম্ভিতমেৱ কত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তমগ্গেন সমুগ্ঘাতেতি. সো অৰহত্তমগ্গেন পহীনোপি তথা ৱিক্খম্ভিতত্তাৱ চতুত্থজ্ঝানে নানুসেতি নাম. তেনাহ – ‘‘ন তত্থ অৱিজ্জানুসযো অনুসেতী’’তি.

৪৬৬. ইদানি পটিভাগপুচ্ছং পুচ্ছন্তো সুখায পনায্যেতিআদিমাহ. তস্স ৱিস্সজ্জনে যস্মা সুখস্স দুক্খং, দুক্খস্স চ সুখং পচ্চনীকং, তস্মা দ্ৱীসু ৱেদনাসু ৱিসভাগপটিভাগো কথিতো. উপেক্খা পন অন্ধকাৰা অৱিভূতা দুদ্দীপনা, অৱিজ্জাপি তাদিসাৱাতি তেনেত্থ সভাগপটিভাগো কথিতো. যত্তকেসু পন ঠানেসু অৱিজ্জা তমং কৰোতি, তত্তকেসু ৱিজ্জা তমং ৱিনোদেতীতি ৱিসভাগপটিভাগো কথিতো. অৱিজ্জায খো, আৱুসোতি এত্থ উভোপেতে ধম্মা অনাসৱা লোকুত্তৰাতি সভাগপটিভাগোৱ কথিতো. ৱিমুত্তিযা খো, আৱুসোতি এত্থ অনাসৱট্ঠেন লোকুত্তৰট্ঠেন অব্যাকতট্ঠেন চ সভাগপটিভাগোৱ কথিতো. অচ্চযাসীতি এত্থ পঞ্হং অতিক্কমিত্ৱা গতোসীতি অত্থো. নাসক্খি পঞ্হানং পৰিযন্তং গহেতুন্তি পঞ্হানং পৰিচ্ছেদপমাণং গহেতুং নাসক্খি, অপ্পটিভাগধম্মস্স পটিভাগং পুচ্ছি. নিব্বানং নামেতং অপ্পটিভাগং, ন সক্কা নীলং ৱা পীতকং ৱাতি কেনচি ধম্মেন সদ্ধিং পটিভাগং কত্ৱা দস্সেতুং. তঞ্চ ত্ৱং ইমিনা অধিপ্পাযেন পুচ্ছসীতি অত্থো.

এত্তাৱতা চাযং উপাসকো যথা নাম সত্তমে ঘৰে সলাকভত্তং লভিত্ৱা গতো ভিক্খু সত্ত ঘৰানি অতিক্কম্ম অট্ঠমস্স দ্ৱাৰে ঠিতো সব্বানিপি সত্ত গেহানি ৱিৰদ্ধোৱ ন অঞ্ঞাসি, এৱমেৱং অপ্পটিভাগধম্মস্স পটিভাগং পুচ্ছন্তো সব্বাসুপি সত্তসু সপ্পটিভাগপুচ্ছাসু ৱিৰদ্ধোৱ হোতীতি ৱেদিতব্বো. নিব্বানোগধন্তি নিব্বানব্ভন্তৰং নিব্বানং অনুপৱিট্ঠং. নিব্বানপৰাযনন্তি নিব্বানং পৰং অযনমস্স পৰা গতি, ন ততো পৰং গচ্ছতীতি অত্থো. নিব্বানং পৰিযোসানং অৱসানং অস্সাতি নিব্বানপৰিযোসানং.

৪৬৭. পণ্ডিতাতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা, ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা ঠানাট্ঠানকুসলাতি অত্থো. মহাপঞ্ঞাতি মহন্তে অত্থে মহন্তে ধম্মে মহন্তা নিৰুত্তিযো মহন্তানি পটিভানানি পৰিগ্গণ্হনসমত্থায পঞ্ঞায সমন্নাগতা. যথা তং ধম্মদিন্নাযাতি যথা ধম্মদিন্নায ভিক্খুনিযা ব্যাকতং, অহম্পি তং এৱমেৱং ব্যাকৰেয্যন্তি. এত্তাৱতা চ পন অযং সুত্তন্তো জিনভাসিতো নাম জাতো, ন সাৱকভাসিতো. যথা হি ৰাজযুত্তেহি লিখিতং পণ্ণং যাৱ ৰাজমুদ্দিকায ন লঞ্ছিতং হোতি, ন তাৱ ৰাজপণ্ণন্তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি; লঞ্ছিতমত্তং পন ৰাজপণ্ণং নাম হোতি, তথা, ‘‘অহম্পি তং এৱমেৱ ব্যাকৰেয্য’’ন্তি ইমায জিনৱচনমুদ্দিকায লঞ্ছিতত্তা অযং সুত্তন্তো আহচ্চৱচনেন জিনভাসিতো নাম জাতো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

চূড়ৱেদল্লসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.