৯. সম্মাদিট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা

৮৯. এৱং মে সুতন্তি সম্মাদিট্ঠিসুত্তং. তত্থ ‘‘সম্মাদিট্ঠি সম্মাদিট্ঠীতি, আৱুসো, ৱুচ্চতি, কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো’’তি ৱা ‘‘কতমং পনাৱুসো, অকুসল’’ন্তি ৱা এৱং যত্তকা থেৰেন পুচ্ছা ৱুত্তা, সব্বা কথেতুকম্যতা পুচ্ছা এৱ.

তত্থ যস্মা জানন্তাপি সম্মাদিট্ঠীতি ৱদন্তি অজানন্তাপি বাহিৰকাপি সাসনিকাপি অনুস্সৱাদিৱসেনাপি অত্তপচ্চক্খেনাপি, তস্মা তং বহূনং ৱচনং উপাদায দ্ৱিক্খত্তুং আমসন্তো ‘‘সম্মাদিট্ঠি সম্মাদিট্ঠীতি, আৱুসো, ৱুচ্চতী’’তি আহ. অযঞ্হি এত্থ অধিপ্পাযো, অপৰেহিপি সম্মাদিট্ঠীতি ৱুচ্চতি, অথাপৰেহিপি সম্মাদিট্ঠীতি ৱুচ্চতি, স্ৱাযং এৱং ৱুচ্চমানো অত্থঞ্চ লক্খণঞ্চ উপাদায কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতীতি. তত্থ সম্মাদিট্ঠীতি সোভনায পসত্থায চ দিট্ঠিযা সমন্নাগতো. যদা পন ধম্মেযেৱ অযং সম্মাদিট্ঠিসদ্দো ৱত্ততি, তদাস্স সোভনা পসত্থা চ দিট্ঠি সম্মাদিট্ঠীতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.

সা চাযং সম্মাদিট্ঠি দুৱিধা হোতি লোকিযা লোকুত্তৰাতি. তত্থ কম্মস্সকতাঞাণং সচ্চানুলোমিকঞাণঞ্চ লোকিযা সম্মাদিট্ঠি, সঙ্খেপতো ৱা সব্বাপি সাসৱা পঞ্ঞা. অৰিযমগ্গফলসম্পযুত্তা পঞ্ঞা লোকুত্তৰা সম্মাদিট্ঠি. পুগ্গলো পন তিৱিধো হোতি পুথুজ্জনো সেক্খো অসেক্খো চ. তত্থ পুথুজ্জনো দুৱিধো হোতি বাহিৰকো সাসনিকো চ. তত্থ বাহিৰকো কম্মৱাদী কম্মস্সকতাদিট্ঠিযা সম্মাদিট্ঠি হোতি, নো সচ্চানুলোমিকায অত্তদিট্ঠিপৰামাসকত্তা. সাসনিকো দ্ৱীহিপি. সেক্খো নিযতায সম্মাদিট্ঠিযা সম্মাদিট্ঠি. অসেক্খো অসেক্খায. ইধ পন নিযতায নিয্যানিকায লোকুত্তৰকুসলসম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো ‘‘সম্মাদিট্ঠী’’তি অধিপ্পেতো. তেনেৱাহ ‘‘উজুগতাস্স দিট্ঠি ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি, লোকুত্তৰকুসলসম্মাদিট্ঠিযেৱ হি অন্তদ্ৱযমনুপগম্ম উজুভাৱেন গতত্তা, কাযৱঙ্কাদীনি চ সব্বৱঙ্কানি সমুচ্ছিন্দিত্ৱা গতত্তা উজুগতা হোতি, তাযেৱ চ দিট্ঠিযা সমন্নাগতো নৱপ্পকাৰেপি লোকুত্তৰধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন অচলপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি, সব্বদিট্ঠিগহনানি চ ৱিনিব্বেঠেন্তো সব্বকিলেসে পজহন্তো জাতিসংসাৰা নিক্খমন্তো পটিপত্তিং পৰিনিট্ঠপেন্তো অৰিযেন মগ্গেন আগতো ইমং সম্বুদ্ধপ্পৱেদিতং অমতোগধং নিব্বানসঙ্খাতং সদ্ধম্মন্তি ৱুচ্চতি.

যতো খোতি কালপৰিচ্ছেদৱচনমেতং, যস্মিং কালেতি ৱুত্তং হোতি. অকুসলঞ্চ পজানাতীতি দসাকুসলকম্মপথসঙ্খাতং অকুসলঞ্চ পজানাতি, নিৰোধাৰম্মণায পজাননায কিচ্চৱসেন ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি পটিৱিজ্ঝন্তো অকুসলং পজানাতি. অকুসলমূলঞ্চ পজানাতীতি তস্স মূলপচ্চযভূতং অকুসলমূলঞ্চ পজানাতি, তেনেৱ পকাৰেন ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি পটিৱিজ্ঝন্তো. এস নযো কুসলঞ্চ কুসলমূলঞ্চাতি এত্থাপি. যথা চেত্থ, এৱং ইতো পৰেসু সব্বৱাৰেসু কিচ্চৱসেনেৱ ৱত্থুপজাননা ৱেদিতব্বা. এত্তাৱতাপীতি এত্তকেন ইমিনা অকুসলাদিপ্পজাননেনাপি. সম্মাদিট্ঠি হোতীতি ৱুত্তপ্পকাৰায লোকুত্তৰসম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো হোতি. উজুগতাস্স…পে… ইমং সদ্ধম্মন্তি এত্তাৱতা সংখিত্তদেসনা নিট্ঠিতা হোতি. দেসনাযেৱ চেসা সংখিত্তা, তেসং পন ভিক্খূনং ৱিত্থাৰৱসেনেৱ সম্মামনসিকাৰপ্পটিৱেধো ৱেদিতব্বো.

দুতিযৱাৰে পন দেসনাপি ৱিত্থাৰেন মনসিকাৰপ্পটিৱেধোপি ৱিত্থাৰেনেৱ ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. তত্থ ‘‘সংখিত্তদেসনায দ্ৱে হেট্ঠিমমগ্গা, ৱিত্থাৰদেসনায দ্ৱে উপৰিমমগ্গা কথিতা’’তি ভিক্খূ আহংসু ৱিত্থাৰদেসনাৱসানে ‘‘সব্বসো ৰাগানুসযং পহাযা’’তিআদিৱচনং সম্পস্সমানা. থেৰো পনাহ ‘‘সংখিত্তদেসনাযপি চত্তাৰো মগ্গা ৰাসিতো কথিতা, ৱিত্থাৰদেসনাযপী’’তি. যা চাযং ইধ সংখিত্তৱিত্থাৰদেসনাসু ৱিচাৰণা আৱিকতা, সা সব্বৱাৰেসু ইধ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. অপুব্বানুত্তানপদৱণ্ণনামত্তমেৱ হি ইতো পৰং কৰিস্সাম.

অকুসলকম্মপথৱণ্ণনা

তত্থ পঠমৱাৰস্স তাৱ ৱিত্থাৰদেসনায ‘‘পাণাতিপাতো খো, আৱুসো, অকুসল’’ন্তিআদীসু অকোসল্লপ্পৱত্তিযা অকুসলং ৱেদিতব্বং, পৰতো ৱত্তব্বকুসলপ্পটিপক্খতো ৱা. তং লক্খণতো সাৱজ্জদুক্খৱিপাকং সংকিলিট্ঠং ৱা. অযং তাৱেত্থ সাধাৰণপদৱণ্ণনা.

অসাধাৰণেসু পন পাণস্স অতিপাতো পাণাতিপাতো, পাণৱধো পাণঘাতোতি ৱুত্তং হোতি. পাণোতি চেত্থ ৱোহাৰতো সত্তো, পৰমত্থতো জীৱিতিন্দ্ৰিযং. তস্মিং পন পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা কাযৱচীদ্ৱাৰানং অঞ্ঞতৰদ্ৱাৰপ্পৱত্তা ৱধকচেতনা পাণাতিপাতো. সো গুণৱিৰহিতেসু তিৰচ্ছানগতাদীসু পাণেসু খুদ্দকে পাণে অপ্পসাৱজ্জো, মহাসৰীৰে মহাসাৱজ্জো. কস্মা? পযোগমহন্ততায. পযোগসমত্তেপি ৱত্থুমহন্ততায. গুণৱন্তেসু মনুস্সাদীসু অপ্পগুণে পাণে অপ্পসাৱজ্জো, মহাগুণে মহাসাৱজ্জো. সৰীৰগুণানং পন সমভাৱে সতি কিলেসানং উপক্কমানঞ্চ মুদুতায অপ্পসাৱজ্জো, তিব্বতায মহাসাৱজ্জোতি ৱেদিতব্বো. তস্স পঞ্চ সম্ভাৰা হোন্তি পাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৱধকচিত্তং, উপক্কমো, তেন মৰণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকো, আণত্তিকো, নিস্সগ্গিযো, থাৱৰো, ৱিজ্জামযো, ইদ্ধিমযোতি. ইমস্মিং পনেত্থ ৱিত্থাৰীযমানে অতিপপঞ্চো হোতি, তস্মা নং ন ৱিত্থাৰযাম, অঞ্ঞঞ্চ এৱৰূপং. অত্থিকেহি পন সমন্তপাসাদিকং ৱিনযট্ঠকথং (পাৰা. অট্ঠ. ২.১৭২) ওলোকেত্ৱা গহেতব্বো.

অদিন্নস্স আদানং অদিন্নাদানং, পৰস্স হৰণং থেয্যং, চোৰিকাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ অদিন্নন্তি পৰপৰিগ্গহিতং, যত্থ পৰো যথাকামকাৰিতং আপজ্জন্তো অদণ্ডাৰহো অনুপৱজ্জো চ হোতি. তস্মিং পন পৰপৰিগ্গহিতে পৰপৰিগ্গহিতসঞ্ঞিনো তদাদাযকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা থেয্যচেতনা অদিন্নাদানং. তং হীনে পৰসন্তকে অপ্পসাৱজ্জং, পণীতে মহাসাৱজ্জং. কস্মা? ৱত্থুপণীততায. ৱত্থুসমত্তে সতি গুণাধিকানং সন্তকে ৱত্থুস্মিং মহাসাৱজ্জং. তং তং গুণাধিকং উপাদায ততো ততো হীনগুণস্স সন্তকে ৱত্থুস্মিং অপ্পসাৱজ্জং. তস্স পঞ্চ সম্ভাৰা হোন্তি পৰপৰিগ্গহিতং, পৰপৰিগ্গহিতসঞ্ঞিতা, থেয্যচিত্তং, উপক্কমো, তেন হৰণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকাদযোৱ. তে চ খো যথানুৰূপং থেয্যাৱহাৰো, পসয্হাৱহাৰো, পটিচ্ছন্নাৱহাৰো, পৰিকপ্পাৱহাৰো, কুসাৱহাৰোতি ইমেসং অৱহাৰানং ৱসেন পৱত্তাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকাযং (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯২) ৱুত্তো.

কামেসুমিচ্ছাচাৰোতি এত্থ পন কামেসূতি মেথুনসমাচাৰেসু. মিচ্ছাচাৰোতি একন্তনিন্দিতো লামকাচাৰো. লক্খণতো পন অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেন কাযদ্ৱাৰপ্পৱত্তা অগমনীযট্ঠানৱীতিক্কমচেতনা কামেসুমিচ্ছাচাৰো.

তত্থ অগমনীযট্ঠানং নাম পুৰিসানং তাৱ মাতুৰক্খিতা, পিতুৰক্খিতা, মাতাপিতুৰক্খিতা, ভাতুৰক্খিতা, ভগিনিৰক্খিতা, ঞাতিৰক্খিতা, গোত্তৰক্খিতা, ধম্মৰক্খিতা, সাৰক্খা, সপৰিদণ্ডাতি মাতুৰক্খিতাদযো দস; ধনক্কীতা, ছন্দৱাসিনী, ভোগৱাসিনী, পটৱাসিনী, ওদপত্তকিনী, ওভটচুম্বটা, দাসী চ ভৰিযা চ, কম্মকাৰী চ ভৰিযা চ, ধজাহতা, মুহুত্তিকাতি এতা চ ধনক্কীতাদযো দসাতি ৱীসতি ইত্থিযো. ইত্থীসু পন দ্ৱিন্নং সাৰক্খাসপৰিদণ্ডানং, দসন্নঞ্চ ধনক্কীতাদীনন্তি দ্ৱাদসন্নং ইত্থীনং অঞ্ঞে পুৰিসা, ইদং অগমনীযট্ঠানং নাম. সো পনেস মিচ্ছাচাৰো সীলাদিগুণৰহিতে অগমনীযট্ঠানে অপ্পসাৱজ্জো, সীলাদিগুণসম্পন্নে মহাসাৱজ্জো. তস্স চত্তাৰো সম্ভাৰা অগমনীযৱত্থু, তস্মিং সেৱনচিত্তং, সেৱনপযোগো, মগ্গেনমগ্গপ্পটিপত্তিঅধিৱাসনন্তি. একো পযোগো সাহত্থিকো এৱ.

মুসাতি ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰস্স অত্থভঞ্জকো ৱচীপযোগো কাযপযোগো ৱা. ৱিসংৱাদনাধিপ্পাযেন পনস্স পৰৱিসংৱাদনককাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৱাদো. অপৰো নযো মুসাতি অভূতং অতচ্ছং ৱত্থু. ৱাদোতি তস্স ভূততো তচ্ছতো ৱিঞ্ঞাপনং. লক্খণতো পন অতথং ৱত্থুং তথতো পৰং ৱিঞ্ঞাপেতুকামস্স তথাৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৱাদো. সো যমত্থং ভঞ্জতি, তস্স অপ্পতায অপ্পসাৱজ্জো, মহন্ততায মহাসাৱজ্জো. অপিচ গহট্ঠানং অত্তনো সন্তকং অদাতুকামতায নত্থীতিআদিনযপ্পৱত্তো অপ্পসাৱজ্জো, সক্খিনা হুত্ৱা অত্থভঞ্জনত্থং ৱুত্তো মহাসাৱজ্জো. পব্বজিতানং অপ্পকম্পি তেলং ৱা সপ্পিং ৱা লভিত্ৱা হসাধিপ্পাযেন ‘‘অজ্জ গামে তেলং নদীমঞ্ঞে সন্দতী’’তি পুৰাণকথানযেন পৱত্তো অপ্পসাৱজ্জো, অদিট্ঠংযেৱ পন দিট্ঠন্তিআদিনা নযেন ৱদন্তানং মহাসাৱজ্জো. তস্স চত্তাৰো সম্ভাৰা হোন্তি অতথং ৱত্থু, ৱিসংৱাদনচিত্তং, তজ্জো ৱাযামো, পৰস্স তদত্থৱিজাননন্তি. একো পযোগো সাহত্থিকোৱ. সো কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা ৱাচায ৱা ৱিসংৱাদককিৰিযাকৰণে দট্ঠব্বো. তায চে কিৰিযায পৰো তমত্থং জানাতি, অযং কিৰিযাসমুট্ঠাপিকচেতনাক্খণেযেৱ মুসাৱাদকম্মুনা বজ্ঝতি.

পিসুণা ৱাচাতিআদীসু যায ৱাচায যস্স তং ৱাচং ভাসতি, তস্স হদযে অত্তনো পিযভাৱং পৰস্স চ সুঞ্ঞভাৱং কৰোতি, সা পিসুণা ৱাচা. যায পন অত্তানম্পি পৰম্পি ফৰুসম্পি কৰোতি, সা ৱাচা সযম্পি ফৰুসা নেৱ কণ্ণসুখা ন হদযসুখা ৱা, অযং ফৰুসা ৱাচা. যেন সম্ফং পলপতি নিৰত্থকং, সো সম্ফপ্পলাপো. তেসং মূলভূতা চেতনাপি পিসুণাৱাচাদিনামমেৱ লভতি, সা এৱ চ ইধ অধিপ্পেতাতি. তত্থ সংকিলিট্ঠচিত্তস্স পৰেসং ৱা ভেদায অত্তনো পিযকম্যতায ৱা কাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা পিসুণা ৱাচা. সা যস্স ভেদং কৰোতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৱজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৱজ্জা. তস্সা চত্তাৰো সম্ভাৰা ভিন্দিতব্বো পৰো, ‘‘ইতি ইমে নানা ভৱিস্সন্তি ৱিনা ভৱিস্সন্তী’’তি ভেদপুৰেক্খাৰতা ৱা, ‘‘অহং পিযো ভৱিস্সামি ৱিস্সাসিকো’’তি পিযকম্যতা ৱা, তজ্জো ৱাযামো, তস্স তদত্থৱিজাননন্তি.

পৰস্স মম্মচ্ছেদককাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা একন্তফৰুসা চেতনা ফৰুসা ৱাচা. তস্স আৱিভাৱত্থমিদং ৱত্থু – একো কিৰ দাৰকো মাতুৱচনং অনাদিযিত্ৱা অৰঞ্ঞং গচ্ছতি, তং মাতা নিৱত্তেতুং অসক্কোন্তী ‘‘চণ্ডা তং মহিংসী অনুবন্ধতূ’’তি অক্কোসি. অথস্স তত্থেৱ অৰঞ্ঞে মহিংসী উট্ঠাসি. দাৰকো ‘‘যং মম মাতা মুখেন কথেসি তং মা হোতু, যং চিত্তেন চিন্তেসি তং হোতূ’’তি সচ্চকিৰিযমকাসি. মহিংসী তত্থেৱ বদ্ধা ৱিয অট্ঠাসি. এৱং মম্মচ্ছেদকোপি পযোগো চিত্তসণ্হতায ফৰুসা ৱাচা ন হোতি. মাতাপিতৰো হি কদাচি পুত্তকে এৱম্পি ৱদন্তি ‘‘চোৰা ৱো খণ্ডাখণ্ডিকং কৰোন্তূ’’তি, উপ্পলপত্তম্পি চ নেসং উপৰি পতন্তং ন ইচ্ছন্তি. আচৰিযুপজ্ঝাযা চ কদাচি নিস্সিতকে এৱং ৱদন্তি ‘‘কিং ইমে অহিৰিকা অনোত্তপ্পিনো চৰন্তি নিদ্ধমথ নে’’তি. অথ খো নেসং আগমাধিগমসম্পত্তিং ইচ্ছন্তি. যথা চ চিত্তসণ্হতায ফৰুসা ৱাচা ন হোতি, এৱং ৱচনসণ্হতায অফৰুসা ৱাচাপি ন হোতি. ন হি মাৰাপেতুকামস্স ‘‘ইমং সুখং সযাপেথা’’তি ৱচনং অফৰুসা ৱাচা হোতি. চিত্তফৰুসতায পনেসা ফৰুসা ৱাচাৱ. সা যং সন্ধায পৱত্তিতা, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৱজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৱজ্জা. তস্সা তযো সম্ভাৰা অক্কোসিতব্বো পৰো, কুপিতচিত্তং, অক্কোসনাতি.

অনত্থৱিঞ্ঞাপককাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা অকুসলচেতনা সম্ফপ্পলাপো. সো আসেৱনমন্দতায অপ্পসাৱজ্জো, আসেৱনমহন্ততায মহাসাৱজ্জো. তস্স দ্ৱে সম্ভাৰা ভাৰতযুদ্ধসীতাহৰণাদিনিৰত্থককথাপুৰেক্খাৰতা, তথাৰূপীকথাকথনন্তি.

অভিজ্ঝাযতীতি অভিজ্ঝা, পৰভণ্ডাভিমুখী হুত্ৱা তন্নিন্নতায পৱত্ততীতি অত্থো. সা ‘‘অহো ৱত ইদং মমস্সা’’তি এৱং পৰভণ্ডাভিজ্ঝাযনলক্খণা. অদিন্নাদানং ৱিয অপ্পসাৱজ্জা চ মহাসাৱজ্জা চ. তস্সা দ্ৱে সম্ভাৰা পৰভণ্ডং, অত্তনো পৰিণামনঞ্চ. পৰভণ্ডৱত্থুকে হি লোভে উপ্পন্নেপি ন তাৱ কম্মপথভেদো হোতি, যাৱ ‘‘অহো ৱতীদং মমস্সা’’তি অত্তনো ন পৰিণামেতি.

হিতসুখং ব্যাপাদযতীতি ব্যাপাদো. সো পৰৱিনাসায মনোপদোসলক্খণো, ফৰুসা ৱাচা ৱিয অপ্পসাৱজ্জো মহাসাৱজ্জো চ. তস্স দ্ৱে সম্ভাৰা পৰসত্তো চ, তস্স চ ৱিনাসচিন্তা. পৰসত্তৱত্থুকে হি কোধে উপ্পন্নেপি ন তাৱ কম্মপথভেদো হোতি, যাৱ ‘‘অহো ৱতাযং উচ্ছিজ্জেয্য ৱিনস্সেয্যা’’তি তস্স ৱিনাসং ন চিন্তেতি.

যথাভুচ্চগহণাভাৱেন মিচ্ছা পস্সতীতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন ৱিপৰীতদস্সনলক্খণা. সম্ফপ্পলাপো ৱিয অপ্পসাৱজ্জা মহাসাৱজ্জা চ. অপিচ অনিযতা অপ্পসাৱজ্জা, নিযতা মহাসাৱজ্জা. তস্সা দ্ৱে সম্ভাৰা ৱত্থুনো চ গহিতাকাৰৱিপৰীততা, যথা চ তং গণ্হাতি, তথাভাৱেন তস্সুপট্ঠানন্তি.

ইমেসং পন দসন্নং অকুসলকম্মপথানং ধম্মতো কোট্ঠাসতো আৰম্মণতো ৱেদনাতো মূলতোতি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

তত্থ ধম্মতোতি এতেসু হি পটিপাটিযা সত্ত, চেতনাধম্মাৱ হোন্তি, অভিজ্ঝাদযো তযো চেতনাসম্পযুত্তা.

কোট্ঠাসতোতি পটিপাটিযা সত্ত, মিচ্ছাদিট্ঠি চাতি ইমে অট্ঠ কম্মপথা এৱ হোন্তি, নো মূলানি. অভিজ্ঝাব্যাপাদা কম্মপথা চেৱ মূলানি চ. অভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৱা লোভো অকুসলমূলং হোতি. ব্যাপাদো দোসো অকুসলমূলং.

আৰম্মণতোতি পাণাতিপাতো জীৱিতিন্দ্ৰিযাৰম্মণতো সঙ্খাৰাৰম্মণো হোতি. অদিন্নাদানং সত্তাৰম্মণং ৱা সঙ্খাৰাৰম্মণং ৱা. মিচ্ছাচাৰো ফোট্ঠব্বৱসেন সঙ্খাৰাৰম্মণো. সত্তাৰম্মণোতিপি একে. মুসাৱাদো সত্তাৰম্মণো ৱা সঙ্খাৰাৰম্মণো ৱা. তথা পিসুণা ৱাচা. ফৰুসা ৱাচা সত্তাৰম্মণাৱ. সম্ফপ্পলাপো দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতৱসেন সত্তাৰম্মণো ৱা সঙ্খাৰাৰম্মণো ৱা, তথা অভিজ্ঝা. ব্যাপাদো সত্তাৰম্মণোৱ. মিচ্ছাদিট্ঠি তেভূমকধম্মৱসেন সঙ্খাৰাৰম্মণা.

ৱেদনাতোতি পাণাতিপাতো দুক্খৱেদনো হোতি. কিঞ্চাপি হি ৰাজানো চোৰং দিস্ৱা হসমানাপি ‘‘গচ্ছথ নং ঘাতেথা’’তি ৱদন্তি, সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন নেসং দুক্খসম্পযুত্তাৱ হোতি. অদিন্নাদানং তিৱেদনং. মিচ্ছাচাৰো সুখমজ্ঝত্তৱসেন দ্ৱিৱেদনো, সন্নিট্ঠাপকচিত্তে পন মজ্ঝত্তৱেদনো ন হোতি. মুসাৱাদো তিৱেদনো, তথা পিসুণা ৱাচা. ফৰুসা ৱাচা দুক্খৱেদনাৱ. সম্ফপ্পলাপো তিৱেদনো. অভিজ্ঝা সুখমজ্ঝত্তৱসেন দ্ৱিৱেদনা, তথা মিচ্ছাদিট্ঠি. ব্যাপাদো দুক্খৱেদনো.

মূলতোতি পাণাতিপাতো দোসমোহৱসেন দ্ৱিমূলকো হোতি. অদিন্নাদানং দোসমোহৱসেন ৱা লোভমোহৱসেন ৱা. মিচ্ছাচাৰো লোভমোহৱসেন. মুসাৱাদো দোসমোহৱসেন ৱা লোভমোহৱসেন ৱা, তথা পিসুণা ৱাচা সম্ফপ্পলাপো চ. ফৰুসা ৱাচা দোসমোহৱসেন. অভিজ্ঝা মোহৱসেন একমূলা, তথা ব্যাপাদো. মিচ্ছাদিট্ঠি লোভমোহৱসেন দ্ৱিমূলাতি.

লোভো অকুসলমূলন্তিআদীসু লুব্ভতীতি লোভো. দুস্সতীতি দোসো. মুয্হতীতি মোহো. তেসু লোভো সযঞ্চ অকুসলো সাৱজ্জদুক্খৱিপাকট্ঠেন, ইমেসঞ্চ পাণাতিপাতাদীনং অকুসলানং কেসঞ্চি সম্পযুত্তপ্পভাৱকট্ঠেন কেসঞ্চি উপনিস্সযপচ্চযট্ঠেন মূলন্তি অকুসলমূলং. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘ৰত্তো খো আৱুসো ৰাগেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো পাণম্পি হনতী’’তিআদি. দোসমোহানং অকুসলমূলভাৱেপি এসেৱ নযো.

অকুসলকম্মপথৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কুসলকম্মপথৱণ্ণনা

পাণাতিপাতা ৱেৰমণী কুসলন্তিআদীসু পাণাতিপাতাদযো ৱুত্তত্থা এৱ. ৱেৰং মণতীতি ৱেৰমণী, ৱেৰং পজহতীতি অত্থো. ৱিৰমতি ৱা এতায কৰণভূতায, ৱিকাৰস্স ৱেকাৰং কত্ৱাপি ৱেৰমণী. অযং তাৱেত্থ ব্যঞ্জনতো ৱণ্ণনা. অত্থতো পন ৱেৰমণীতি কুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৱিৰতি. যা ‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰমন্তস্স, যা তস্মিং সমযে পাণাতিপাতা আৰতি ৱিৰতী’’তি এৱং ৱুত্তা কুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৱিৰতি, সা ভেদতো তিৱিধো হোতি সম্পত্তৱিৰতি সমাদানৱিৰতি সমুচ্ছেদৱিৰতীতি. তত্থ অসমাদিন্নসিক্খাপদানং অত্তনো জাতিৱযবাহুসচ্চাদীনি পচ্চৱেক্খিত্ৱা ‘‘অযুত্তং অম্হাকং এৱৰূপং কাতু’’ন্তি সম্পত্তৱত্থুং অৱীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৱিৰতি সম্পত্তৱিৰতীতি ৱেদিতব্বা সীহড়দীপে চক্কনউপাসকস্স ৱিয.

তস্স কিৰ দহৰকালেযেৱ মাতুযা ৰোগো উপ্পজ্জি. ৱেজ্জেন চ ‘‘অল্লসসমংসং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. ততো চক্কনস্স ভাতা ‘‘গচ্ছ তাত খেত্তং আহিণ্ডাহী’’তি চক্কনং পেসেসি. সো তত্থ গতো. তস্মিঞ্চ সমযে একো সসো তৰুণসস্সং খাদিতুং আগতো হোতি, সো তং দিস্ৱা ৱেগেন ধাৱেন্তো ৱল্লিযা বদ্ধো ‘‘কিৰি কিৰী’’তি সদ্দমকাসি. চক্কনো তেন সদ্দেন গন্ত্ৱা তং গহেত্ৱা চিন্তেসি ‘‘মাতু ভেসজ্জং কৰোমী’’তি. পুন চিন্তেসি ‘‘ন মেতং পতিৰূপং, য্ৱাহং মাতু জীৱিতকাৰণা পৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য’’ন্তি. অথ নং ‘‘গচ্ছ অৰঞ্ঞে সসেহি সদ্ধিং তিণোদকং পৰিভুঞ্জা’’তি মুঞ্চি. ভাতৰা চ ‘‘কিং তাত সসো লদ্ধো’’তি পুচ্ছিতো তং পৱত্তিং আচিক্খি. ততো নং ভাতা পৰিভাসি. সো মাতুসন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘যতোহং জাতো, নাভিজানামি সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতা’’তি সচ্চং ৱত্ৱা অধিট্ঠাসি. তাৱদেৱস্স মাতা অৰোগা অহোসি.

সমাদিন্নসিক্খাপদানং পন সিক্খাপদসমাদানে চ ততুত্তৰি চ অত্তনো জীৱিতম্পি পৰিচ্চজিত্ৱা ৱত্থুং অৱীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৱিৰতি সমাদানৱিৰতীতি ৱেদিতব্বা উত্তৰৱড্ঢমানপব্বতৱাসীউপাসকস্স ৱিয.

সো কিৰ অম্বৰিযৱিহাৰৱাসীপিঙ্গলবুদ্ধৰক্খিতত্থেৰস্স সন্তিকে সিক্খাপদানি গহেত্ৱা খেত্তং কস্সতি. অথস্স গোণো নট্ঠো, সো তং গৱেসন্তো উত্তৰৱড্ঢমানপব্বতং আৰুহি, তত্ৰ নং মহাসপ্পো অগ্গহেসি. সো চিন্তেসি ‘‘ইমাযস্স তিখিণৱাসিযা সীসং ছিন্দামী’’তি. পুন চিন্তেসি ‘‘ন মেতং পতিৰূপং, য্ৱাহং ভাৱনীযস্স গৰুনো সন্তিকে সিক্খাপদং গহেত্ৱা ভিন্দেয্য’’ন্তি. এৱং যাৱততিযং চিন্তেত্ৱা ‘‘জীৱিতং পৰিচ্চজামি, ন সিক্খাপদ’’ন্তি অংসে ঠপিতং তিখিণদণ্ডৱাসিং অৰঞ্ঞে ছড্ডেসি. তাৱদেৱ নং মহাৱাড়ো মুঞ্চিত্ৱা অগমাসীতি.

অৰিযমগ্গসম্পযুত্তা পন ৱিৰতি সমুচ্ছেদৱিৰতীতি ৱেদিতব্বা. যস্সা উপ্পত্তিতো পভুতি ‘‘পাণং ঘাতেস্সামী’’তি অৰিযপুগ্গলানং চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জতীতি. সা পনাযং ৱিৰতি কোসল্লপ্পৱত্তিযা কুসলন্তি ৱুত্তা. কুচ্ছিতসযনতো ৱা কুসন্তি লদ্ধৱোহাৰং দুস্সীল্যং লুনাতীতিপি কুসলং. কতমঞ্চাৱুসো কুসলন্তি ইমস্স পন পঞ্হস্স অননুৰূপত্তা কুসলাতি ন ৱুত্তা.

যথা চ অকুসলানং, এৱং ইমেসম্পি কুসলকম্মপথানং ধম্মতো কোট্ঠাসতো আৰম্মণতো ৱেদনাতো মূলতোতি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

তত্থ ধম্মতোতি এতেসু হি পটিপাটিযা সত্ত চেতনাপি ৱট্টন্তি, ৱিৰতিযোপি. অন্তে তযো চেতনাসম্পযুত্তাৱ.

কোট্ঠাসতোতি পটিপাটিযা সত্ত কম্মপথা এৱ, নো মূলানি. অন্তে তযো কম্মপথা চেৱ মূলানি চ. অনভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৱা অলোভো কুসলমূলং হোতি. অব্যাপাদো অদোসো কুসলমূলং. সম্মাদিট্ঠি অমোহো কুসলমূলং.

আৰম্মণতোতি পাণাতিপাতাদীনং আৰম্মণানেৱ এতেসং আৰম্মণানি, ৱীতিক্কমিতব্বতোযেৱ হি ৱেৰমণী নাম হোতি. যথা পন নিব্বানাৰম্মণো অৰিযমগ্গো কিলেসে পজহতি, এৱং জীৱিতিন্দ্ৰিযাদিআৰম্মণাপেতে কম্মপথা পাণাতিপাতাদীনি দুস্সীল্যানি পজহন্তীতি ৱেদিতব্বা.

ৱেদনাতোতি সব্বে সুখৱেদনা ৱা হোন্তি, মজ্ঝত্তৱেদনা ৱা. কুসলং পত্ৱা হি দুক্খৱেদনা নাম নত্থি.

মূলতোতি পটিপাটিযা সত্ত কম্মপথা ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৱিৰমন্তস্স অলোভঅদোসঅমোহৱসেন তিমূলা হোন্তি. ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেন ৱিৰমন্তস্স দ্ৱিমূলা. অনভিজ্ঝা ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৱিৰমন্তস্স দ্ৱিমূলা. ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেন একমূলা. অলোভো পন অত্তনাৱ অত্তনো মূলং ন হোতি, অব্যাপাদেপি এসেৱ নযো. সম্মাদিট্ঠি অলোভাদোসৱসেন দ্ৱিমূলাৱাতি.

অলোভো কুসলমূলন্তিআদীসু ন লোভোতি অলোভো, লোভপটিপক্খস্স ধম্মস্সেতং অধিৱচনং. অদোসামোহেসুপি এসেৱ নযো. তেসু অলোভো সযঞ্চ কুসলং, ইমেসঞ্চ পাণাতিপাতা ৱেৰমণীআদীনং কুসলানং কেসঞ্চি সম্পযুত্তপ্পভাৱকট্ঠেন কেসঞ্চি উপনিস্সযপচ্চযট্ঠেন মূলন্তি কুসলমূলং. অদোসামোহানম্পি কুসলমূলভাৱে এসেৱ নযো.

ইদানি সব্বম্পি তং সঙ্খেপেন চ ৱিত্থাৰেন চ দেসিতমত্থং নিগমেন্তো যতো খো আৱুসোতিআদিঅপ্পনাৱাৰমাহ. তত্থ এৱং অকুসলং পজানাতীতি এৱং যথানিদ্দিট্ঠদসাকুসলকম্মপথৱসেন অকুসলং পজানাতি. এৱং অকুসলমূলন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. এত্তাৱতা একেন নযেন চতুসচ্চকম্মট্ঠানিকস্স যাৱ অৰহত্তা নিয্যানং কথিতং হোতি. কথং? এত্থ হি ঠপেত্ৱা অভিজ্ঝং দস অকুসলকম্মপথা চ কুসলকম্মপথা চ দুক্খসচ্চং. অভিজ্ঝা চ লোভো অকুসলমূলঞ্চাতি ইমে দ্ৱে ধম্মা নিপ্পৰিযাযেন সমুদযসচ্চং. পৰিযাযেন পন সব্বেপি কম্মপথা দুক্খসচ্চং. সব্বানি কুসলাকুসলমূলানি সমুদযসচ্চং. উভিন্নং অপ্পৱত্তি নিৰোধসচ্চং. দুক্খং পৰিজানন্তো সমুদযং পজহমানো নিৰোধং পজানন্তো অৰিযমগ্গো মগ্গসচ্চন্তি ইতি দ্ৱে সচ্চানি সৰূপেন ৱুত্তানি, দ্ৱে আৱত্তহাৰৱসেন ৱেদিতব্বানি.

সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহাযাতি সো এৱং অকুসলাদীনি পজানন্তো সব্বাকাৰেন ৰাগানুসযং পজহিত্ৱা. পটিঘানুসযং পটিৱিনোদেত্ৱাতি পটিঘানুসযঞ্চ সব্বাকাৰেনেৱ নীহৰিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. এত্তাৱতা অনাগামিমগ্গো কথিতো. অস্মীতি দিট্ঠিমানানুসযং সমূহনিত্ৱাতি পঞ্চসু খন্ধেসু কঞ্চি ধম্মং অনৱকাৰীকৰিত্ৱা ‘‘অস্মী’’তি ইমিনা সমূহগ্গহণাকাৰেন পৱত্তং দিট্ঠিমানানুসযং সমুগ্ঘাটেত্ৱা.

তত্থ দিট্ঠিমানানুসযন্তি দিট্ঠিসদিসং মানানুসযন্তি ৱুত্তং হোতি. অযঞ্হি মানানুসযো অস্মীতি পৱত্তত্তা দিট্ঠিসদিসো হোতি, তস্মা এৱং ৱুত্তো. ইমঞ্চ অস্মিমানং ৱিত্থাৰতো ৱিঞ্ঞাতুকামেন খন্ধিযৱগ্গে খেমকসুত্তং (সং. নি. ৩.৮৯) ওলোকেতব্বন্তি.

অৱিজ্জং পহাযাতি ৱট্টমূলং অৱিজ্জং পজহিত্ৱা. ৱিজ্জং উপ্পাদেত্ৱাতি তস্সা অৱিজ্জায সমুগ্ঘাটিকং অৰহত্তমগ্গৱিজ্জং উপ্পাদেত্ৱা. এত্তাৱতা অৰহত্তমগ্গো কথিতো. দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতীতি অস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ৱট্টদুক্খস্স পৰিচ্ছেদকৰো হোতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসোতি দেসনং নিয্যাতেতি, ইমায কম্মপথদেসনায ৱুত্তমনসিকাৰপ্পটিৱেধৱসেনপীতি ৱুত্তং হোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. এৱং অনাগামিমগ্গঅৰহত্তমগ্গেহি দেসনং নিট্ঠপেসীতি.

কুসলকম্মপথৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আহাৰৱাৰৱণ্ণনা

৯০. সাধাৱুসোতি খো…পে… আগতো ইমং সদ্ধম্মন্তি এৱং আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স কুসলাকুসলমুখেন চতুসচ্চদেসনং সুত্ৱা তং আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং ‘‘সাধাৱুসো’’তি ইমিনা ৱচনেন তে ভিক্খূ অভিনন্দিত্ৱা ইমস্সেৱ ৱচনস্স সমুট্ঠাপকেন চিত্তেন অনুমোদিত্ৱা ৱচসা সম্পটিচ্ছিত্ৱা চেতসা সম্পিযাযিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. ইদানি যস্মা থেৰো নানপ্পকাৰেন চতুসচ্চদেসনং দেসেতুং পটিবলো, যথাহ ‘‘সাৰিপুত্তো, ভিক্খৱে, পহোতি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি ৱিত্থাৰেন আচিক্খিতুং দেসেতু’’ন্তি যস্মা ৱা উত্তৰিম্পি দেসেতুকামোৱ হুত্ৱা ‘‘এত্তাৱতাপি খো’’তি অৱচ, তস্মা অপৰেনপি নযেন সচ্চদেসনং সোতুকামা তে ভিক্খূ আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উত্তৰিং পঞ্হং অপুচ্ছিংসু. তেন সযমেৱ পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জিতপঞ্হতো উত্তৰিং সিযা খো পনাৱুসো, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো ভৱেয্য অঞ্ঞম্পি কাৰণন্তি ইমিনা নযেন অঞ্ঞং অতিৰেকং পঞ্হং পুচ্ছিংসু, পুৰিমপঞ্হস্স ৱা উপৰিভাগে পুচ্ছিংসূতি ৱুত্তং হোতি. অথ নেসং ব্যাকৰমানো থেৰো সিযা, আৱুসোতিআদিমাহ. তত্থাযং অনুত্তানপদৱণ্ণনা, আহাৰন্তি পচ্চযং. পচ্চযো হি আহৰতি অত্তনো ফলং, তস্মা ‘‘আহাৰো’’তি ৱুচ্চতি.

ভূতানং ৱা সত্তানন্তিআদীসু ভূতাতি সঞ্জাতা, নিব্বত্তা. সম্ভৱেসীনন্তি যে সম্ভৱং জাতিং নিব্বত্তিং এসন্তি গৱেসন্তি. তত্থ চতূসু যোনীসু অণ্ডজজলাবুজা সত্তা যাৱ অণ্ডকোসং ৱত্থিকোসঞ্চ ন ভিন্দন্তি, তাৱ সম্ভৱেসিনো নাম. অণ্ডকোসং ৱত্থিকোসঞ্চ ভিন্দিত্ৱা বহি নিক্খন্তা ভূতা নাম. সংসেদজা ওপপাতিকা চ পঠমচিত্তক্খণে সম্ভৱেসিনো নাম. দুতিযচিত্তক্খণতো পভুতি ভূতা নাম. যেন যেন ৱা ইৰিযাপথেন জাযন্তি, যাৱ তে ততো অঞ্ঞং ন পাপুণন্তি, তাৱ সম্ভৱেসিনো নাম. ততো পৰং ভূতা নাম.

অথ ৱা ভূতাতি জাতা অভিনিব্বত্তা, যে ভূতাযেৱ ন পুন ভৱিস্সন্তীতি সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি, তেসং খীণাসৱানমেতং অধিৱচনং. সম্ভৱমেসন্তীতি সম্ভৱেসিনো. অপ্পহীনভৱসংযোজনত্তা আযতিম্পি সম্ভৱং এসন্তানং সেক্খপুথুজ্জনানমেতং অধিৱচনং. এৱং সব্বথাপি ইমেহি দ্ৱীহি পদেহি সব্বসত্তে পৰিযাদিযতি. ৱাসদ্দো চেত্থ সম্পিণ্ডনত্থো, তস্মা ভূতানঞ্চ সম্ভৱেসীনঞ্চাতি অযমত্থো ৱেদিতব্বো.

ঠিতিযাতি ঠিতত্থং. অনুগ্গহাযাতি অনুগ্গহত্থং উপকাৰত্থং. ৱচনভেদো চেস, অত্থো পন দ্ৱিন্নম্পি পদানং একোযেৱ. অথ ৱা ঠিতিযাতি তস্স তস্স সত্তস্স উপ্পন্নধম্মানং অনুপ্পবন্ধৱসেন অৱিচ্ছেদায. অনুগ্গহাযাতি অনুপ্পন্নানং উপ্পাদায. উভোপি চেতানি ভূতানং ঠিতিযা চেৱ অনুগ্গহায চ. সম্ভৱেসীনং ৱা ঠিতিযা চেৱ অনুগ্গহায চাতি এৱং উভযত্থ দট্ঠব্বানি. কবড়ীকাৰো আহাৰোতি কবড়ং কত্ৱা অজ্ঝোহৰিতব্বতো কবড়ীকাৰো আহাৰো, ওদনকুম্মাসাদিৱত্থুকায ওজাযেতং অধিৱচনং. ওড়াৰিকো ৱা সুখুমো ৱাতি ৱত্থুওড়াৰিকতায ওড়াৰিকো, ৱত্থুসুখুমতায সুখুমো. সভাৱেন পন সুখুমৰূপপৰিযাপন্নত্তা কবড়ীকাৰো আহাৰো সুখুমোৱ হোতি. সাপি চস্স ৱত্থুতো ওড়াৰিকতা সুখুমতা চ উপাদাযুপাদায ৱেদিতব্বা.

কুম্ভীলানঞ্হি আহাৰং উপাদায মোৰানং আহাৰো সুখুমো. কুম্ভীলা কিৰ পাসাণে গিলন্তি. তে চ নেসং কুচ্ছিপ্পত্তাৱ ৱিলীযন্তি. মোৰা সপ্পৱিচ্ছিকাদিপাণে খাদন্তি. মোৰানং পন আহাৰং উপাদায তৰচ্ছানং আহাৰো সুখুমো. তে কিৰ তিৱস্সছড্ডিতানি ৱিসাণানি চেৱ অট্ঠীনি চ খাদন্তি. তানি চ নেসং খেড়েন তেমিতমত্তেনেৱ কন্দমূলং ৱিয মুদুকানি হোন্তি. তৰচ্ছানম্পি আহাৰং উপাদায হত্থীনং আহাৰো সুখুমো. তেপি নানাৰুক্খসাখাযো খাদন্তি. হত্থীনং আহাৰতো গৱযগোকণ্ণমিগাদীনং আহাৰো সুখুমো. তে কিৰ নিস্সাৰানি নানাৰুক্খপণ্ণাদীনি খাদন্তি. তেসম্পি আহাৰতো গুন্নং আহাৰো সুখুমো. তে অল্লসুক্খতিণানি খাদন্তি. তেসং আহাৰতো সসানং আহাৰো সুখুমো. সসানং আহাৰতো সকুণানং আহাৰো সুখুমো. সকুণানং আহাৰতো পচ্চন্তৱাসীনং আহাৰো সুখুমো. পচ্চন্তৱাসীনং আহাৰতো গামভোজকানং আহাৰো সুখুমো. গামভোজকানং আহাৰতো ৰাজৰাজমহামত্তানং আহাৰো সুখুমো. তেসম্পি আহাৰতো চক্কৱত্তিনো আহাৰো সুখুমো. চক্কৱত্তিনো আহাৰতো ভুম্মদেৱানং আহাৰো সুখুমো. ভুম্মদেৱানং আহাৰতো চাতুমহাৰাজিকানং আহাৰো সুখুমো. এৱং যাৱ পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং আহাৰো ৱিত্থাৰেতব্বো, তেসং আহাৰো সুখুমোত্ৱেৱ নিট্ঠং পত্তো.

এত্থ চ ওড়াৰিকে ৱত্থুস্মিং ওজা পৰিত্তা হোতি দুব্বলা, সুখুমে বলৱতী. তথা হি একপত্তপূৰম্পি যাগুং পীৱতো মুহুত্তেনেৱ জিঘচ্ছিতো হোতি, যংকঞ্চিদেৱ খাদিতুকামো. সপ্পিং পন পসটমত্তং পিৱিত্ৱা দিৱসং অভোত্তুকামো হোতি. তত্থ ৱত্থু পৰিস্সমং ৱিনোদেতি, ন পন সক্কোতি পালেতুং. ওজা পালেতি, ন সক্কোতি পৰিস্সমং ৱিনোদেতুং. দ্ৱে পন একতো হুত্ৱা পৰিস্সমঞ্চেৱ ৱিনোদেন্তি পালেন্তি চাতি.

ফস্সো দুতিযোতি চক্খুসম্ফস্সাদি ছব্বিধোপি ফস্সো. এতেসু চতূসু আহাৰেসু দুতিযো আহাৰোতি ৱেদিতব্বো. দেসনানযো এৱ চেস. তস্মা ইমিনা নাম কাৰণেন দুতিযো ৱা ততিযো ৱাতি ইদমেত্থ ন গৱেসিতব্বং. মনোসঞ্চেতনাতি চেতনা এৱ ৱুচ্চতি. ৱিঞ্ঞাণন্তি যংকিঞ্চি চিত্তং.

এত্থাহ, যদি পচ্চযট্ঠো আহাৰট্ঠো, অথ কস্মা অঞ্ঞেসুপি সত্তানং পচ্চযেসু ৱিজ্জমানেসু ইমেযেৱ চত্তাৰো ৱুত্তাতি? ৱুচ্চতে, অজ্ঝত্তিকসন্ততিযা ৱিসেসপচ্চযত্তা. ৱিসেসপচ্চযো হি কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং সত্তানং ৰূপকাযস্স কবড়ীকাৰো আহাৰো. নামকাযে ৱেদনায ফস্সো, ৱিঞ্ঞাণস্স মনোসঞ্চেতনা, নামৰূপস্স ৱিঞ্ঞাণং. যথাহ –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অযং কাযো আহাৰট্ঠিতিকো, আহাৰং পটিচ্চ তিট্ঠতি, অনাহাৰো নো তিট্ঠতি. তথা ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি.

কো পনেত্থ আহাৰো, কিং আহৰতীতি? কবড়ীকাৰাহাৰো ওজট্ঠমকৰূপানি আহৰতি. ফস্সাহাৰো তিস্সো ৱেদনা, মনোসঞ্চেতনাহাৰো তযো ভৱে, ৱিঞ্ঞাণাহাৰো পটিসন্ধিনামৰূপন্তি.

কথং? কবড়ীকাৰাহাৰো তাৱ মুখে ঠপিতমত্তোযেৱ অট্ঠ ৰূপানি সমুট্ঠাপেতি. দন্তৱিচুণ্ণিতং পন অজ্ঝোহৰিযমানং একেকং সিত্থং অট্ঠট্ঠ ৰূপানি সমুট্ঠাপেতিযেৱ. এৱং ওজট্ঠমকৰূপানি আহৰতি.

ফস্সাহাৰো পন সুখৱেদনিযো ফস্সো উপ্পজ্জমানো সুখৱেদনং আহৰতি, তথা দুক্খৱেদনিযো দুক্খং, অদুক্খমসুখৱেদনিযো অদুক্খমসুখন্তি এৱং সব্বথাপি ফস্সাহাৰো তিস্সো ৱেদনা আহৰতি.

মনোসঞ্চেতনাহাৰো কামভৱূপগং কম্মং কামভৱং আহৰতি, ৰূপাৰূপভৱূপগানি তং তং ভৱং. এৱং সব্বথাপি মনোসঞ্চেতনাহাৰো তযো ভৱে আহৰতি.

ৱিঞ্ঞাণাহাৰো পন যে চ পটিসন্ধিক্খণে তংসম্পযুত্তকা তযো খন্ধা, যানি চ তিসন্ততিৱসেন তিংসৰূপানি উপ্পজ্জন্তি, সহজাতাদিপচ্চযনযেন তানি আহৰতীতি ৱুচ্চতি. এৱং ৱিঞ্ঞাণাহাৰো পটিসন্ধিনামৰূপং আহৰতীতি.

এত্থ চ মনোসঞ্চেতনাহাৰো তযো ভৱে আহৰতীতি সাসৱা কুসলাকুসলচেতনাৱ ৱুত্তা. ৱিঞ্ঞাণং পটিসন্ধিনামৰূপং আহৰতীতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণমেৱ ৱুত্তং. অৱিসেসেন পন তংসম্পযুত্ততংসমুট্ঠানধম্মানং আহৰণতো পেতে আহাৰাতি ৱেদিতব্বা.

এতেসু চতূসু আহাৰেসু কবড়ীকাৰাহাৰো উপত্থম্ভেন্তো আহাৰকিচ্চং সাধেতি. ফস্সো ফুসন্তোযেৱ, মনোসঞ্চেতনা আযূহমানাৱ. ৱিঞ্ঞাণং ৱিজানন্তমেৱ.

কথং? কবড়ীকাৰাহাৰো হি উপত্থম্ভেন্তোযেৱ কাযট্ঠপনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি. কম্মজনিতোপি হি অযং কাযো কবড়ীকাৰাহাৰেন উপত্থম্ভিতো দসপি ৱস্সানি ৱস্সসতম্পি যাৱ আযুপৰিমাণং তিট্ঠতি. যথা কিং? যথা মাতুযা জনিতোপি দাৰকো ধাতিযা থঞ্ঞাদীনি পাযেত্ৱা পোসিযমানোৱ চিৰং তিট্ঠতি, যথা চুপত্থম্ভেন উপত্থম্ভিতগেহং. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘যথা মহাৰাজ গেহে পতন্তে অঞ্ঞেন দাৰুনা উপত্থম্ভেন্তি, অঞ্ঞেন দাৰুনা উপত্থম্ভিতং সন্তং এৱং তং গেহং ন পততি, এৱমেৱ খো মহাৰাজ অযং কাযো আহাৰট্ঠিতিকো, আহাৰং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.

এৱং কবড়ীকাৰো আহাৰো উপত্থম্ভেন্তো আহাৰকিচ্চং সাধেতি. এৱং সাধেন্তোপি চ কবড়ীকাৰো আহাৰো দ্ৱিন্নং ৰূপসন্ততীনং পচ্চযো হোতি আহাৰসমুট্ঠানস্স চ উপাদিন্নস্স চ. কম্মজানং অনুপালকো হুত্ৱা পচ্চযো হোতি. আহাৰসমুট্ঠানানং জনকো হুত্ৱা পচ্চযো হোতি.

ফস্সো পন সুখাদিৱত্থুভূতং আৰম্মণং ফুসন্তোযেৱ সুখাদিৱেদনাপৱত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি. মনোসঞ্চেতনা কুসলাকুসলকম্মৱসেন আযূহমানাযেৱ ভৱমূলনিপ্ফাদনতো সত্তানং ঠিতিযা হোতি. ৱিঞ্ঞাণং ৱিজানন্তমেৱ নামৰূপপ্পৱত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি.

এৱং উপত্থম্ভনাদিৱসেন আহাৰকিচ্চং সাধযমানেসু পনেতেসু চত্তাৰি ভযানি দট্ঠব্বানি. সেয্যথিদং, কবড়ীকাৰাহাৰে নিকন্তিযেৱ ভযং, ফস্সে উপগমনমেৱ, মনোসঞ্চেতনায আযূহনমেৱ, ৱিঞ্ঞাণে অভিনিপাতোযেৱ ভযন্তি. কিং কাৰণা? কবড়ীকাৰাহাৰে হি নিকন্তিং কত্ৱা সীতাদীনং পুৰেক্খতা সত্তা আহাৰত্থায মুদ্দাগণনাদিকম্মানি কৰোন্তা অনপ্পকং দুক্খং নিগচ্ছন্তি. একচ্চে চ ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৱাপি ৱেজ্জকম্মাদিকায অনেসনায আহাৰং পৰিযেসন্তা দিট্ঠেপি ধম্মে গাৰয্হা হোন্তি. সম্পৰাযেপি তস্স সঙ্ঘাটিপি আদিত্তা সম্পজ্জলিতাতিআদিনা লক্খণসংযুত্তে ৱুত্তনযেন সমণপেতা হোন্তি. ইমিনাৱ তাৱ কাৰণেন কবড়ীকাৰাহাৰে নিকন্তিযেৱ ভযন্তি ৱেদিতব্বা.

ফস্সং উপগচ্ছন্তাপি ফস্সস্সাদিনো পৰেসং ৰক্খিতগোপিতেসু দাৰাদীসু ভণ্ডেসু অপৰজ্ঝন্তি. তে সহ ভণ্ডেন ভণ্ডসামিকা গহেত্ৱা খণ্ডাখণ্ডিকং ৱা ছিন্দিত্ৱা সঙ্কাৰকূটেসু ছড্ডেন্তি. ৰঞ্ঞো ৱা নিয্যাতেন্তি. ততো নে ৰাজা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰাপেতি. কাযস্স চ ভেদা দুগ্গতি নেসং পাটিকঙ্খা হোতি. ইতি ফস্সস্সাদমূলকং দিট্ঠধম্মিকম্পি সম্পৰাযিকম্পি ভযং সব্বমাগতমেৱ হোতি. ইমিনা কাৰণেন ফস্সাহাৰে উপগমনমেৱ ভযন্তি ৱেদিতব্বং.

কুসলাকুসলকম্মাযূহনেনেৱ পন তম্মূলকং তীসু ভৱেসু ভযং সব্বমাগতংযেৱ হোতি. ইমিনা কাৰণেন মনোসঞ্চেতনাহাৰে আযূহনমেৱ ভযন্তি ৱেদিতব্বং.

পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণঞ্চ যস্মিং যস্মিং ঠানে অভিনিপততি, তস্মিং তস্মিং ঠানে পটিসন্ধিনামৰূপং গহেত্ৱাৱ নিব্বত্ততি, তস্মিঞ্চ নিব্বত্তে সব্বভযানি নিব্বত্তানিযেৱ হোন্তি, তম্মূলকত্তাতি, ইমিনা কাৰণেন ৱিঞ্ঞাণাহাৰে অভিনিপাতোযেৱ ভযন্তি ৱেদিতব্বো.

এৱং সভযেসু পন ইমেসু আহাৰেসু সম্মাসম্বুদ্ধো কবড়ীকাৰাহাৰে নিকন্তিপৰিযাদানত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দ্ৱে জাযম্পতিকা’’তিআদিনা (সং. নি. ২.৬৩) নযেন পুত্তমংসূপমং দেসেসি. ফস্সাহাৰে নিকন্তিপৰিযাদানত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গাৱী নিচ্চম্মা’’তিআদিনা নযেন নিচ্চম্মগাৱূপমং দেসেসি. মনোসঞ্চেতনাহাৰে নিকন্তিপৰিযাদানত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অঙ্গাৰকাসূ’’তিআদিনা নযেন অঙ্গাৰকাসূপমং দেসেসি. ৱিঞ্ঞাণাহাৰে নিকন্তিপৰিযাদানত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, চোৰং আগুচাৰি’’ন্তিআদিনা নযেন সত্তিসতাহতূপমং দেসেসি.

তত্ৰাযং ভূতমত্থং কত্ৱা সঙ্খেপতো অত্থযোজনা, দ্ৱে কিৰ জাযম্পতিকা পুত্তং গহেত্ৱা পৰিত্তেন পাথেয্যেন যোজনসতিকং কন্তাৰমগ্গং পটিপজ্জিংসু. তেসং পঞ্ঞাস যোজনানি গন্ত্ৱা পাথেয্যং নিট্ঠাসি. তে খুপ্পিপাসাতুৰা ৱিৰড়চ্ছাযাযং নিসীদিংসু. ততো পুৰিসো ভৰিযং আহ ‘‘ভদ্দে ইতো সমন্তা পঞ্ঞাস যোজনানি গামো ৱা নিগমো ৱা নত্থি, তস্মা যং তং পুৰিসেন কাতব্বং বহুম্পি কসিগোৰক্খাদিকম্মং, ন দানি সক্কা তং মযা কাতুং, এহি মং মাৰেত্ৱা উপড্ঢমংসং খাদিত্ৱা উপড্ঢং পাথেয্যং কত্ৱা পুত্তেন সদ্ধিং কন্তাৰং নিত্থৰাহী’’তি. সাপি আহ ‘‘সামি মযা দানি যং তং ইত্থিযা কাতব্বং বহুম্পি সুত্তকন্তনাদিকম্মং, তং কাতুং ন সক্কা, এহি মং মাৰেত্ৱা উপড্ঢমংসং খাদিত্ৱা উপড্ঢং পাথেয্যং কত্ৱা পুত্তেন সদ্ধিং কন্তাৰং নিত্থৰাহী’’তি. ততো সো তং আহ ‘‘ভদ্দে মাতুগামমৰণেন দ্ৱিন্নং মৰণং পঞ্ঞাযতি. ন হি মন্দো কুমাৰো মাতৰং ৱিনা জীৱিতুং সক্কোতি. যদি পন মযং জীৱাম, পুন দাৰকং লভেয্যাম, হন্দ দানি পুত্তকং মাৰেত্ৱা মংসং গহেত্ৱা কন্তাৰং নিত্থৰামা’’তি.

ততো মাতা পুত্তমাহ ‘‘তাত পিতু সন্তিকং গচ্ছাহী’’তি. সো অগমাসি. অথস্স পিতা ‘‘মযা পুত্তকং পোসেস্সামীতি কসিগোৰক্খাদীহি অনপ্পকং দুক্খমনুভূতং, ন সক্কোমি পুত্তং মাৰেতুং, ত্ৱংযেৱ তৱ পুত্তকং মাৰেহী’’তি ৱত্ৱা ‘‘তাত মাতুসন্তিকমেৱ গচ্ছাহী’’তি আহ. সো অগমাসি. অথস্স মাতাপি ‘‘মযা পুত্তং পত্থেন্তিযা গোৱতকুক্কুৰৱতদেৱতাযাচনাদীহিপি তাৱ অনপ্পকং দুক্খং অনুভূতং, কো পন ৱাদো কুচ্ছিনা পৰিহৰন্তিযা? ন সক্কাহং পুত্তং মাৰেতু’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘তাত পিতুসন্তিকংযেৱ গচ্ছাহী’’তি আহ. এৱং সো দ্ৱিন্নং অন্তৰা গচ্ছন্তোযেৱ মতো. তে তং দিস্ৱা পৰিদেৱিত্ৱা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ মংসানি গহেত্ৱা খাদন্তা পক্কমিংসু. তেসং সো পুত্তমংসাহাৰো নৱহি কাৰণেহি পটিকুলত্তা নেৱ দৱায হোতি, ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায, কেৱলং কন্তাৰনিত্থৰণত্থাযেৱ হোতি.

কতমেহি নৱহি কাৰণেহি পটিকূলোতি চে? সজাতিমংসতায ঞাতিমংসতায পুত্তমংসতায পিযপুত্তমংসতায তৰুণমংসতায আমকমংসতায অগোৰসমংসতায অলোণতায অধূপিততাযাতি. তস্মা যো ভিক্খু কবড়ীকাৰাহাৰং এৱং পুত্তমংসসদিসং পস্সতি, সো তত্থ নিকন্তিং পৰিযাদিযতি. অযং তাৱ পুত্তমংসূপমাযং অত্থযোজনা.

নিচ্চম্মগাৱূপমাযং পন যথা সা গাৱী গীৱতো যাৱ খুৰা, তাৱ চম্মং উদ্দালেত্ৱা মুত্তা যং যদেৱ নিস্সায তিট্ঠতি, তত্থ পাণকেহি খজ্জমানা দুক্খস্সেৱাধিকৰণং হোতি, এৱং ফস্সোপি যং যদেৱ ৱত্থুং আৰম্মণং ৱা নিস্সায তিট্ঠতি, তংতংৱত্থাৰম্মণসম্ভৱস্স ৱেদযিতদুক্খস্স অধিকৰণমেৱ হোতি. তস্মা যো ভিক্খু ফস্সাহাৰং এৱং নিচ্চম্মগাৱিসদিসং পস্সতি, সো তত্থ নিকন্তিং পৰিযাদিযতি, অযং নিচ্চম্মগাৱূপমাযং অত্থযোজনা.

অঙ্গাৰকাসূপমাযং পন যথা সা অঙ্গাৰকাসু, এৱং মহাপৰিড়াহট্ঠেন তযো ভৱা. যথা নানাবাহাসু গহেত্ৱা তত্থ উপকড্ঢকা দ্ৱে পুৰিসা, এৱং ভৱেসু উপকড্ঢনট্ঠেন মনোসঞ্চেতনা. তস্মা যো ভিক্খু মনোসঞ্চেতনাহাৰং এৱং অঙ্গাৰকাসূপকড্ঢকপুৰিসসদিসং পস্সতি, সো তত্থ নিকন্তিং পৰিযাদিযতি, অযং অঙ্গাৰকাসূপমাযং অত্থযোজনা.

সত্তিসতাহতূপমাযং পন যেন সো পুৰিসো পুব্বণ্হসমযে সত্তিসতেন হঞ্ঞতি, তমস্স সৰীৰে ৱণমুখসতং কত্ৱা অন্তৰা অট্ঠত্ৱা ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা অপৰভাগেযেৱ পততি, এৱং ইতৰানি দ্ৱে সত্তিসতানি, এৱমস্স পতিতোকাসে অপতিত্ৱা অপতিত্ৱা গতাহি সত্তীহি সব্বসৰীৰং ছিদ্দাৱছিদ্দমেৱ হোতি, তস্স একৱণমুখেপি উপ্পন্নস্স দুক্খস্স পমাণং নত্থি, কো পন ৱাদো তীসু ৱণমুখসতেসু? তত্থ সত্তিনিপাতকালো ৱিয পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণনিব্বত্তকালো. ৱণমুখজননং ৱিয খন্ধজননং. ৱণমুখেসু দুক্খৱেদনুপ্পাদো ৱিয জাতেসু খন্ধেসু ৱট্টমূলকনানাৱিধদুক্খুপ্পাদো. অপৰো নযো, আগুচাৰী পুৰিসো ৱিয পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং. তস্স সত্তিঘাতেহি উপ্পন্নৱণমুখানি ৱিয ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং. ৱণমুখপচ্চযা তস্স পুৰিসস্স কক্খড়দুক্খুপ্পাদো ৱিয নামৰূপপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণস্স দ্ৱত্তিংসকম্মকাৰণঅট্ঠনৱুতিৰোগাদিৱসেন নানপ্পকাৰকদুক্খুপ্পাদো দট্ঠব্বো. তস্মা যো ভিক্খু ৱিঞ্ঞাণাহাৰং এৱং সত্তিসতাহতসদিসং পস্সতি. সো তত্থ নিকন্তিং পৰিযাদিযতি, অযং সত্তিসতাহতূপমাযং অত্থযোজনা.

সো এৱং ইমেসু আহাৰেসু নিকন্তিং পৰিযাদিযন্তো চত্তাৰোপি আহাৰে পৰিজানাতি, যেসু পৰিঞ্ঞাতেসু সব্বম্পি পৰিঞ্ঞাতং ৱত্থু পৰিঞ্ঞাতমেৱ হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘কবড়ীকাৰে, ভিক্খৱে, আহাৰে পৰিঞ্ঞাতে পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো পৰিঞ্ঞাতো হোতি. পঞ্চকামগুণিকে ৰাগে পৰিঞ্ঞাতে নত্থি তং সংযোজনং, যেন সংযোজনেন সংযুত্তো অৰিযসাৱকো পুন ইমং লোকং আগচ্ছেয্য. ফস্সে, ভিক্খৱে, আহাৰে পৰিঞ্ঞাতে তিস্সো ৱেদনা পৰিঞ্ঞাতা হোন্তি. তীসু ৱেদনাসু পৰিঞ্ঞাতাসু অৰিযসাৱকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীযন্তি ৱদামি. মনোসঞ্চেতনায, ভিক্খৱে, আহাৰে পৰিঞ্ঞাতে তিস্সো তণ্হা পৰিঞ্ঞাতা হোন্তি. তীসু তণ্হাসু পৰিঞ্ঞাতাসু অৰিযসাৱকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীযন্তি ৱদামি. ৱিঞ্ঞাণে, ভিক্খৱে, আহাৰে পৰিঞ্ঞাতে নামৰূপং পৰিঞ্ঞাতং হোতি. নামৰূপে পৰিঞ্ঞাতে অৰিযসাৱকস্স নত্থি কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীযন্তি ৱদামী’’তি (সং. নি. ২.৬৩).

তণ্হাসমুদযা আহাৰসমুদযোতি পুৰিমতণ্হাসমুদযা পটিসন্ধিকানং আহাৰানং সমুদযো নিব্বত্তো হোতীতি অত্থো. কথং? পটিসন্ধিক্খণে হি তিসন্ততিৱসেন উপ্পন্নসমতিংসৰূপব্ভন্তৰে জাতা ওজা অত্থি. অযং তণ্হাপচ্চযা নিব্বত্তো উপাদিন্নককবড়ীকাৰাহাৰো. পটিসন্ধিচিত্তসম্পযুত্তা পন ফস্সচেতনা সযঞ্চ চিত্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ইমে তণ্হাপচ্চযা নিব্বত্তা উপাদিন্নকফস্সমনোসঞ্চেতনা ৱিঞ্ঞাণাহাৰাতি. এৱং তাৱ পুৰিমতণ্হাসমুদযা পটিসন্ধিকানং আহাৰানং সমুদযো ৱেদিতব্বো. যস্মা পনিধ উপাদিন্নকাপি অনুপাদিন্নকাপি আহাৰা মিস্সেত্ৱা কথিতা, তস্মা অনুপাদিন্নকানম্পি এৱং তণ্হাসমুদযা আহাৰসমুদযো ৱেদিতব্বো. অট্ঠলোভসহগতচিত্তসমুট্ঠিতেসু হি ৰূপেসু ওজা অত্থি, অযং সহজাততণ্হাপচ্চযা নিব্বত্তো অনুপাদিন্নককবড়ীকাৰাহাৰো. লোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা পন ফস্সচেতনা সযঞ্চ চিত্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ইমে তণ্হাপচ্চযা নিব্বত্তা অনুপাদিন্নকফস্সমনোসঞ্চেতনা ৱিঞ্ঞাণাহাৰাতি.

তণ্হানিৰোধা আহাৰনিৰোধোতি ইমিস্সা উপাদিন্নকানঞ্চ অনুপাদিন্নকানঞ্চ আহাৰানং পচ্চযভূতায তণ্হায নিৰোধেন আহাৰনিৰোধো পঞ্ঞাযতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. অযং পন ৱিসেসো, ইধ চত্তাৰিপি সচ্চানি সৰূপেনেৱ ৱুত্তানি. যথা চ ইধ, এৱং ইতো উত্তৰিম্পি সব্বৱাৰেসূতি. তস্মা সব্বত্থ অসম্মুয্হন্তেন সচ্চানি উদ্ধৰিতব্বানি. সব্বৱাৰেসু চ ‘‘এত্তাৱতাপি খো আৱুসো’’তি ইদং দেসনানিয্যাতনং তত্থ তত্থ দেসিতধম্মৱসেন যোজেতব্বং. তস্স ইধ তাৱ অযং যোজনা এত্তাৱতাপীতি ইমায আহাৰদেসনায ৱুত্তমনসিকাৰপ্পটিৱেধৱসেনাপীতি ৱুত্তং হোতি. এস নযো সব্বত্থাপি.

আহাৰৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সচ্চৱাৰৱণ্ণনা

৯১. ইদানি ‘‘সাধাৱুসো’’তি পুৰিমনযেনেৱ থেৰস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা তে ভিক্খূ উত্তৰিম্পি পঞ্হং পুচ্ছিংসু. থেৰো চ নেসং অঞ্ঞেনপি পৰিযাযেন ব্যাকাসি. এস নযো ইতো পৰেসুপি সব্বৱাৰেসু. তস্মা ইতো পৰং এৱৰূপানি ৱচনানি অনামসিত্ৱা যেন যেন পৰিযাযেন ব্যাকৰোতি, তস্স তস্সেৱ অত্থং ৱণ্ণযিস্সাম. ইমস্স পন ৱাৰস্স সঙ্খেপদেসনাযং দুক্খঞ্চ পজানাতীতি এত্থ দুক্খন্তি দুক্খসচ্চং. ৱিত্থাৰদেসনাযং পন যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে সচ্চনিদ্দেসে ৱুত্তমেৱাতি.

সচ্চৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

জৰামৰণৱাৰৱণ্ণনা

৯২. ইতো পৰং পটিচ্চসমুপ্পাদৱসেন দেসনা হোতি. তত্থ জৰামৰণৱাৰে তাৱ তেসং তেসন্তি অযং সঙ্খেপতো অনেকেসং সত্তানং সাধাৰণনিদ্দেসোতি ঞাতব্বো. যা দেৱদত্তস্স জৰা, যা সোমদত্তস্স জৰাতি এৱঞ্হি দিৱসম্পি কথেন্তস্স নেৱ সত্তা পৰিযাদানং গচ্ছন্তি. ইমেহি পন দ্ৱীহি পদেহি ন কোচি সত্তো অপৰিযাদিন্নো হোতি. তস্মা ৱুত্তং ‘‘অযং সঙ্খেপতো অনেকেসং সত্তানং সাধাৰণনিদ্দেসো’’তি.

তম্হি তম্হীতি অযং গতিজাতিৱসেন অনেকেসং নিকাযানং সাধাৰণনিদ্দেসো. সত্তনিকাযেতি সাধাৰণনিদ্দেসেন নিদ্দিট্ঠস্স সৰূপনিদস্সনং. জৰা জীৰণতাতিআদীসু পন জৰাতি সভাৱনিদ্দেসো. জীৰণতাতি আকাৰনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তিআদযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা. পচ্ছিমা দ্ৱে পকতিনিদ্দেসা. অযঞ্হি জৰাতি ইমিনা পদেন সভাৱতো দীপিতা, তেনস্সাযং সভাৱনিদ্দেসো. জীৰণতাতি ইমিনা আকাৰতো. তেনস্সাযং আকাৰনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তি ইমিনা কালাতিক্কমে দন্তনখানং খণ্ডিতভাৱকৰণকিচ্চতো. পালিচ্চন্তি ইমিনা কেসলোমানং পলিতভাৱকৰণকিচ্চতো. ৱলিত্তচতাতি ইমিনা মংসং মিলাপেত্ৱা তচে ৱলিত্তভাৱকৰণকিচ্চতো দীপিতা. তেনস্সা ইমে খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা. তেহি ইমেসং ৱিকাৰানং দস্সনৱসেন পাকটীভূতা পাকটজৰা দস্সিতা. যথেৱ হি উদকস্স ৱা অগ্গিনো ৱা ৱাতস্স ৱা তিণৰুক্খাদীনং সম্ভগ্গপলিভগ্গতায ৱা ঝামতায ৱা গতমগ্গো পাকটো হোতি, ন চ সো গতমগ্গো তানেৱ উদকাদীনি, এৱমেৱ জৰায দন্তাদীসু খণ্ডিচ্চাদিৱসেন গতমগ্গো পাকটো, চক্খুং উম্মীলেত্ৱাপি গয্হতি. ন চ খণ্ডিচ্চাদীনেৱ জৰা, ন হি জৰা চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা হোতি.

আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকোতি ইমেহি পন পদেহি কালাতিক্কমেযেৱ অভিব্যত্ততায আযুক্খযচক্খাদিইন্দ্ৰিযপৰিপাকসঞ্ঞিতায পকতিযা দীপিতা. তেনস্সিমে পচ্ছিমা দ্ৱে পকতিনিদ্দেসাতি ৱেদিতব্বা.

তত্থ যস্মা জৰং পত্তস্স আযু হাযতি, তস্মা জৰা ‘‘আযুনো সংহানী’’তি ফলূপচাৰেন ৱুত্তা. যস্মা চ দহৰকালে সুপ্পসন্নানি সুখুমম্পি অত্তনো ৱিসযং সুখেনেৱ গণ্হনসমত্থানি চক্খাদীনি ইন্দ্ৰিযানি জৰং পত্তস্স পৰিপক্কানি আলুড়িতানি অৱিসদানি ওড়াৰিকম্পি অত্তনো ৱিসযং গহেতুং অসমত্থানি হোন্তি, তস্মা ‘‘ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো’’তিপি ফলূপচাৰেনেৱ ৱুত্তা. সা পনাযং এৱং নিদ্দিট্ঠা সব্বাপি জৰা পাকটা পটিচ্ছন্নাতি দুৱিধা হোতি.

তত্থ দন্তাদীসু খণ্ডভাৱাদিদস্সনতো ৰূপধম্মেসু জৰা পাকটজৰা নাম. অৰূপধম্মেসু পন তাদিসস্স ৱিকাৰস্স অদস্সনতো পটিচ্ছন্নজৰা নাম. তত্থ য্ৱাযং খণ্ডাদিভাৱো দিস্সতি, সো তাদিসানং দন্তাদীনং সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা ৱণ্ণোযেৱ, তং চক্খুনা দিস্ৱা মনোদ্ৱাৰেন চিন্তেত্ৱা ‘‘ইমে দন্তা জৰায পহটা’’তি জৰং জানাতি উদকট্ঠানে বদ্ধানি গোসীসাদীনি ওলোকেত্ৱা হেট্ঠা উদকস্স অত্থিভাৱং জাননং ৱিয. পুন অৱীচি সৱীচীতি এৱম্পি দুৱিধা হোতি. তত্থ মণিকনকৰজতপৱাড়সূৰিযাদীনং মন্দদসকাদীসু পাণীনং ৱিয পুপ্ফফলপল্লৱাদীসু চ অপাণীনং ৱিয অন্তৰন্তৰা ৱণ্ণৱিসেসাদীনং দুৱিঞ্ঞেয্যত্তা জৰা অৱীচিজৰা নাম, নিৰন্তৰজৰাতি অত্থো. ততো অঞ্ঞেসু পন যথাৱুত্তেসু অন্তৰন্তৰা ৱণ্ণৱিসেসাদীনং সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা জৰা সৱীচিজৰা নামাতি ৱেদিতব্বা.

ইতো পৰং, তেসং তেসন্তিআদি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. চুতি চৱনতাতিআদীসু পন চুতীতি চৱনকৱসেন ৱুচ্চতি, একচতুপঞ্চক্খন্ধানং সামঞ্ঞৱচনমেতং. চৱনতাতি ভাৱৱচনেন লক্খণনিদস্সনং. ভেদোতি চুতিক্খন্ধানং ভঙ্গুপ্পত্তিপৰিদীপনং. অন্তৰধানন্তি ঘটস্সেৱ ভিন্নস্স ভিন্নানং চুতিক্খন্ধানং যেন কেনচি পৰিযাযেন ঠানাভাৱপৰিদীপনং. মচ্চু মৰণন্তি মচ্চুসঙ্খাতং মৰণং. তেন সমুচ্ছেদমৰণাদীনি নিসেধেতি. কালো নাম অন্তকো, তস্স কিৰিযাতি কালকিৰিযা. এতেন লোকসম্মুতিযা মৰণং দীপেতি.

ইদানি পৰমত্থেন দীপেতুং, খন্ধানং ভেদোতিআদিমাহ. পৰমত্থেন হি খন্ধাযেৱ ভিজ্জন্তি, ন সত্তো নাম কোচি মৰতি. খন্ধেসু পন ভিজ্জমানেসু সত্তো মৰতি, ভিন্নেসু মতোতি ৱোহাৰো হোতি.

এত্থ চ চতুৱোকাৰৱসেন খন্ধানং ভেদো, একৱোকাৰৱসেন কড়েৱৰস্স নিক্খেপো. চতুৱোকাৰৱসেন ৱা খন্ধানং ভেদো, সেসদ্ৱযৱসেন কড়েৱৰস্স নিক্খেপো ৱেদিতব্বো. কস্মা? ভৱদ্ৱযেপি ৰূপকাযসঙ্খাতস্স কড়েৱৰস্স সম্ভৱতো. অথ ৱা যস্মা চ চাতুমহাৰাজিকাদীসু খন্ধা ভিজ্জন্তেৱ, ন কিঞ্চি নিক্খিপন্তি, তস্মা তেসং ৱসেন খন্ধানং ভেদো, মনুস্সাদীসু কড়েৱৰস্স নিক্খেপো. এত্থ চ কড়েৱৰস্স নিক্খেপকাৰণতো মৰণং কড়েৱৰস্স নিক্খেপোতি ৱুত্তন্তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.

ইতি অযঞ্চ জৰা ইদঞ্চ মৰণং. ইদং ৱুচ্চতাৱুসোতি ইদং উভযম্পি একতো কত্ৱা জৰামৰণন্তি কথীযতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

জৰামৰণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

জাতিৱাৰৱণ্ণনা

৯৩. জাতিৱাৰে জাতি সঞ্জাতীতিআদীসু জাযনট্ঠেন জাতি, সা অপৰিপুণ্ণাযতনৱসেন যুত্তা. সঞ্জাযনট্ঠেন সঞ্জাতি, সা পৰিপুণ্ণাযতনৱসেন যুত্তা. ওক্কমনট্ঠেন ওক্কন্তি, সা অণ্ডজজলাবুজৱসেন যুত্তা. তে হি অণ্ডকোসঞ্চ ৱত্থিকোসঞ্চ ওক্কমন্তা পৱিসন্তা ৱিয পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. অভিনিব্বত্তনট্ঠেন অভিনিব্বত্তি, সা সংসেদজওপপাতিকৱসেন যুত্তা, তে হি পাকটাযেৱ হুত্ৱা নিব্বত্তন্তি. অযং তাৱ ৱোহাৰদেসনা.

ইদানি পৰমত্থদেসনা হোতি. খন্ধাযেৱ হি পৰমত্থতো পাতুভৱন্তি, ন সত্তো. তত্থ চ খন্ধানন্তি একৱোকাৰভৱে একস্স চতুৱোকাৰভৱে চতুন্নং পঞ্চৱোকাৰভৱে পঞ্চন্নম্পি গহণং ৱেদিতব্বং. পাতুভাৱোতি উপ্পত্তি. আযতনানন্তি এত্থ তত্ৰ তত্ৰ উপ্পজ্জমানাযতনৱসেনেৱ সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. পটিলাভোতি সন্ততিযং পাতুভাৱোযেৱ. পাতুভৱন্তানেৱ হি তানি পটিলদ্ধানি নাম হোন্তি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো জাতীতি ইমিনা পদেন ৱোহাৰতো পৰমত্থতো চ দেসিতায জাতিযা নিগমনং কৰোতীতি. ভৱসমুদযাতি এত্থ পন জাতিযা পচ্চযভূতো কম্মভৱো ৱেদিতব্বো. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

জাতিৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভৱৱাৰৱণ্ণনা

৯৪. ভৱৱাৰে কামভৱোতি কম্মভৱো চ উপপত্তিভৱো চ. তত্থ কম্মভৱো নাম কামভৱূপগং কম্মমেৱ. তঞ্হি উপপত্তিভৱস্স কাৰণত্তা ‘‘সুখো বুদ্ধানমুপ্পাদো (ধ. প. ১৯৪) দুক্খো পাপস্স উচ্চযো’’তিআদীনি (ধ. প. ১১৭) ৱিয ফলৱোহাৰেন ভৱোতি ৱুত্তং. উপপত্তিভৱো নাম তেন কম্মেন নিব্বত্তং উপাদিন্নখন্ধপঞ্চকং. তঞ্হি তত্থ ভৱতীতি কত্ৱা ভৱোতি ৱুত্তং. এৱং সব্বথাপি ইদং কম্মঞ্চ উপপত্তি চ উভযম্পেতমিধ ‘‘কামভৱো’’তি ৱুত্তং. এস নযো ৰূপাৰূপভৱেসু. উপাদানসমুদযাতি এত্থ পন উপাদানং কুসলকম্মভৱস্স উপনিস্সযৱসেনেৱ পচ্চযো হোতি. অকুসলকম্মভৱস্স উপনিস্সযৱসেনপি সহজাতাদিৱসেনপি. উপপত্তিভৱস্স পন সব্বস্সাপি উপনিস্সযৱসেনেৱ. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

ভৱৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উপাদানৱাৰৱণ্ণনা

৯৫. উপাদানৱাৰে কামুপাদানন্তিআদীসু ৱত্থুকামং উপাদিযতি এতেন, সযং ৱা তং উপাদিযতীতি কামুপাদানং. কামো চ সো উপাদানঞ্চাতি ৱা কামুপাদানং. উপাদানন্তি দড়্হগ্গহণং ৱুচ্চতি. দড়্হত্থো হি এত্থ উপসদ্দো, ‘‘উপাযাস উপকট্ঠা’’তিআদীসু ৱিয পঞ্চকামগুণিকৰাগস্সেতং অধিৱচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰতো পনেতং ‘‘তত্থ কতমং কামুপাদানং, যো কামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. ১২২০; ৱিভ. ৯৩৮) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং.

তথা দিট্ঠি চ সা উপাদানঞ্চাতি দিট্ঠুপাদানং. অথ ৱা দিট্ঠিং উপাদিযতি, উপাদিযন্তি ৱা এতেন দিট্ঠিন্তি দিট্ঠুপাদানং. উপাদিযতি হি পুৰিমদিট্ঠিং উত্তৰদিট্ঠি. উপাদিযন্তি চ তায দিট্ঠিং. যথাহ ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তিআদি (ম. নি. ৩.২৭), সীলব্বতুপাদানঅত্তৱাদুপাদানৱজ্জস্স সব্বদিট্ঠিগতস্সেতং অধিৱচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰতো পনেতং ‘‘তত্থ কতমং দিট্ঠুপাদানং নত্থি দিন্ন’’ন্তি (ধ. স. ১২২০; ৱিভ. ৯৩৮) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং.

তথা সীলব্বতং উপাদিযন্তি এতেন, সযং ৱা তং উপাদিযতি, সীলব্বতঞ্চ তং উপাদানঞ্চাতি ৱা সীলব্বতুপাদানং. গোসীলগোৱতাদীনি হি এৱং সুদ্ধীতি অভিনিৱেসতো সযমেৱ উপাদানানি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰতো পনেতং ‘‘তত্থ কতমং সীলব্বতুপাদানং, ইতো বহিদ্ধা সমণব্ৰাহ্মণানং সীলেন সুদ্ধী’’তি ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং.

ইদানি ৱদন্তি এতেনাতি ৱাদো. উপাদিযন্তি এতেনাতি উপাদানং. কিং ৱদন্তি, উপাদিযন্তি ৱা? অত্তানং. অত্তনো ৱাদুপাদানং অত্তৱাদুপাদানং. অত্তৱাদমত্তমেৱ ৱা অত্তাতি উপাদিযতি এতেনাতি অত্তৱাদুপাদানং, ৱীসতিৱত্থুকায সক্কাযদিট্ঠিযা এতং অধিৱচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰতো পনেতং ‘‘তত্থ কতমং অত্তৱাদুপাদানং, ইধ অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী’’তি (ধ. স. ১২২৩) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং.

তণ্হাসমুদযাতি এত্থ তণ্হা কামুপাদানস্স উপনিস্সযৱসেন অনন্তৰসমনন্তৰনত্থিৱিগতাসেৱনৱসেন ৱা পচ্চযো. অৱসেসানং পন সহজাতাদিৱসেনাপি. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

উপাদানৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তণ্হাৱাৰৱণ্ণনা

৯৬. তণ্হাৱাৰে ৰূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হাতি এৱং চক্খুদ্ৱাৰাদীসু জৱনৱীথিযং পৱত্তায তণ্হায ‘‘সেট্ঠিপুত্তো ব্ৰাহ্মণপুত্তো’’তি এৱমাদীসু পিতিতো নামং ৱিয পিতিসদিসাৰম্মণতো নামং. এত্থ চ ৰূপাৰম্মণা তণ্হা, ৰূপে তণ্হাতি ৰূপতণ্হা. সা কামৰাগভাৱেন ৰূপং অস্সাদেন্তী পৱত্তমানা কামতণ্হা. সস্সতদিট্ঠিসহগতৰাগভাৱেন ৰূপং নিচ্চং ধুৱং সস্সতন্তি এৱং অস্সাদেন্তী পৱত্তমানা ভৱতণ্হা. উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতৰাগভাৱেন ৰূপং উচ্ছিজ্জতি ৱিনস্সতি পেচ্চ ন ভৱিস্সতীতি এৱং অস্সাদেন্তী পৱত্তমানা ৱিভৱতণ্হাতি এৱং তিৱিধা হোতি. যথা চ ৰূপতণ্হা, তথা সদ্দতণ্হাদযোপীতি এতানি অট্ঠাৰস তণ্হাৱিচৰিতানি হোন্তি. তানি অজ্ঝত্তৰূপাদীসু অট্ঠাৰস, বহিদ্ধাৰূপাদীসু অট্ঠাৰসাতি ছত্তিংস. ইতি অতীতানি ছত্তিংস, অনাগতানি ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নানি ছত্তিংসাতি অট্ঠসতং. ‘‘অজ্ঝত্তিকস্সুপাদায ‘অস্মী’তি হোতি, ‘ইত্থস্মী’তি হোতী’’তি (ৱিভ. ৯৭৩-৯৭৪) ৱা এৱমাদীনা অজ্ঝত্তিকৰূপাদিনিস্সিতানি অট্ঠাৰস, ‘‘বাহিৰস্সুপাদায ‘ইমিনা অস্মী’তি হোতি, ‘ইমিনা ইত্থস্মী’তি হোতী’’তি ৱা (ৱিভ. ৯৭৫) এৱমাদিনা বাহিৰৰূপাদিনিস্সিতানি অট্ঠাৰসাতি ছত্তিংস. ইতি অতীতানি ছত্তিংস, অনাগতানি ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নানি ছত্তিংসাতি এৱম্পি অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতানি হোন্তি. পুন সঙ্গহে কৰীযমানে ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু ছড়েৱ তণ্হাকাযা তিস্সোযেৱ কামতণ্হাদযো হোন্তীতি এৱং –

নিদ্দেসত্থেন নিদ্দেস-ৱিত্থাৰা ৱিত্থাৰস্স চ;

পুন সঙ্গহতো তণ্হা, ৱিঞ্ঞাতব্বা ৱিভাৱিনাতি.

ৱেদনাসমুদযাতি এত্থ পন ৱেদনাতি ৱিপাকৱেদনা অধিপ্পেতা. সা কথং ছসু দ্ৱাৰেসু তণ্হায পচ্চযো হোতীতি চে? অস্সাদনীযতো. সুখায হি ৱেদনায অস্সাদনেন সত্তা ৱেদনং মমাযন্তা ৱেদনায তণ্হং উপ্পাদেত্ৱা ৱেদনাৰাগৰত্তা হুত্ৱা চক্খুদ্ৱাৰে ইট্ঠমেৱ ৰূপং পত্থেন্তি, লদ্ধা চ নং অস্সাদেন্তি, আৰম্মণদাযকানঞ্চ চিত্তকাৰাদীনং সক্কাৰং কৰোন্তি. তথা সোতদ্ৱাৰাদীসু ইট্ঠে চ সদ্দাদযো পত্থেন্তি, লদ্ধা চ নে অস্সাদেন্তি, আৰম্মণদাযকানঞ্চ ৱীণাৱাদক-গন্ধিকসূদ-তন্তৱায-নানাৱিধসিপ্পসন্দস্সকাদীনং সক্কাৰং কৰোন্তি. যথা কিং? যথা পুত্তসিনেহেন পুত্তং মমাযন্তা ধাতিযা সক্কাৰং কৰোন্তি, সপ্পাযসপ্পিখীৰাদীনিযেৱ নং পাযেন্তি চেৱ ভোজেন্তি চ. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

তণ্হাৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱেদনাৱাৰৱণ্ণনা

৯৭. ৱেদনাৱাৰে ৱেদনাকাযাতি ৱেদনাসমূহা. চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা…পে… মনোসম্ফস্সজা ৱেদনাতি এতং ‘‘চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা অত্থি কুসলা, অত্থি অকুসলা, অত্থি অব্যাকতা’’তি (ৱিভ. ৩৪) এৱং ৱিভঙ্গে আগতত্তা চক্খুদ্ৱাৰাদীসু পৱত্তানং কুসলাকুসলাব্যাকতৱেদনানং ‘‘সাৰিপুত্তো, মন্তাণিপুত্তো’’তি এৱমাদীসু মাতিতো নামং ৱিয মাতিসদিসৱত্থুতো নামং. ৱচনত্থো পনেত্থ চক্খুসম্ফস্সহেতু জাতা ৱেদনা চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনাতি. এস নযো সব্বত্থ. অযং তাৱেত্থ সব্বসঙ্গাহিককথা. ৱিপাকৱসেন পন চক্খুদ্ৱাৰে দ্ৱে চক্খুৱিঞ্ঞাণানি, দ্ৱে মনোধাতুযো, তিস্সো মনোৱিঞ্ঞাণধাতুযোতি এতাহি সম্পযুত্তৱসেন ৱেদনা ৱেদিতব্বা. এস নযো সোতদ্ৱাৰাদীসু. মনোদ্ৱাৰে মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসম্পযুত্তাৱ.

ফস্সসমুদযাতি এত্থ পন পঞ্চদ্ৱাৰে পঞ্চৱত্থুকৱেদনানং সহজাতচক্খুসম্ফস্সাদিসমুদযা সমুদযো হোতি. অৱসেসানং চক্খুসম্ফস্সাদযো উপনিস্সযাদিৱসেন পচ্চযা. মনোদ্ৱাৰে তদাৰম্মণৱেদনানং অদ্ৱাৰিকানঞ্চ পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিৱেদনানং সহজাতমনোসম্ফস্সসমুদযা সমুদযো হোতীতি ৱেদিতব্বো. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

ৱেদনাৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ফস্সৱাৰৱণ্ণনা

৯৮. ফস্সৱাৰে চক্খুসম্ফস্সোতি চক্খুম্হি সম্ফস্সো. এস নযো সব্বত্থ. চক্খুসম্ফস্সো…পে… কাযসম্ফস্সোতি এত্তাৱতা চ কুসলাকুসলৱিপাকা পঞ্চৱত্থুকা দস সম্ফস্সা ৱুত্তা হোন্তি. মনোসম্ফস্সোতি ইমিনা সেসা বাৱীসতি লোকিযৱিপাকমনসম্পযুত্তফস্সা. সড়াযতনসমুদযাতি ছন্নং চক্খাদীনং আযতনানং সমুদযেন ইমস্স ছব্বিধস্সাপি সম্ফস্সস্স সমুদযো হোতীতি ৱেদিতব্বো. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

ফস্সৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সড়াযতনৱাৰৱণ্ণনা

৯৯. সড়াযতনৱাৰে চক্খাযতনন্তিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে খন্ধনিদ্দেসে চেৱ আযতননিদ্দেসে চ ৱুত্তনযমেৱ. নামৰূপসমুদযাতি এত্থ পন যং নামং যঞ্চ ৰূপং, যঞ্চ নামৰূপং যস্স আযতনস্স পচ্চযো হোতি, তস্স ৱসেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে পটিচ্চসমুপ্পাদনিদ্দেসে ৱুত্তনযেন নামৰূপসমুদযা সড়াযতনসমুদযো ৱেদিতব্বো. সেসং ৱুত্তপ্পকাৰমেৱাতি.

সড়াযতনৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নামৰূপৱাৰৱণ্ণনা

১০০. নামৰূপৱাৰে নমনলক্খণং নামং. ৰুপ্পনলক্খণং ৰূপং. ৱিত্থাৰৱাৰে পনস্স ৱেদনাতি ৱেদনাক্খন্ধো. সঞ্ঞাতি সঞ্ঞাক্খন্ধো. চেতনা ফস্সো মনসিকাৰোতি সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱেদিতব্বো. কামঞ্চ অঞ্ঞেপি সঙ্খাৰক্খন্ধসঙ্গহিতা ধম্মা সন্তি, ইমে পন তযো সব্বদুব্বলেসুপি চিত্তেসু সন্তি. তস্মা এতেসংযেৱ ৱসেনেত্থ সঙ্খাৰক্খন্ধোপি দস্সিতো. চত্তাৰি চ মহাভূতানীতি এত্থ চত্তাৰীতি গণনপৰিচ্ছেদো. মহাভূতানীতি পথৱীআপতেজৱাযানমেতং অধিৱচনং. যেন পন কাৰণেন তানি মহাভূতানীতি ৱুচ্চন্তি, যো চেত্থ অঞ্ঞো ৱিনিচ্ছযনযো, সো সব্বো ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৰূপক্খন্ধনিদ্দেসে ৱুত্তো.

চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযাতি এত্থ পন চতুন্নন্তি উপযোগত্থে সামিৱচনং, চত্তাৰি চ মহাভূতানীতি ৱুত্তং হোতি. উপাদাযাতি উপাদিযিত্ৱা, গহেত্ৱাতি অত্থো. নিস্সাযাতিপি একে. ৱত্তমানন্তি অযঞ্চেত্থ পাঠসেসো. সমূহত্থে ৱা এতং সামিৱচনং. তেন চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং সমূহং উপাদায পৱত্তমানং ৰূপন্তি অযমত্থো ৱেদিতব্বো. এৱং সব্বত্থাপি যানি চত্তাৰি পথৱীআদীনি মহাভূতানি, যঞ্চ চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায ৱত্তমানং চক্খাযতনাদিভেদেন অভিধম্মপাড়িযমেৱ ৱুত্তং তেৱীসতিৱিধং ৰূপং, তং সব্বম্পি ‘‘ৰূপ’’ন্তি ৱেদিতব্বং. ৱিঞ্ঞাণসমুদযাতি এত্থ পন যং ৱিঞ্ঞাণং যস্স নামস্স যস্স চ ৰূপস্স যস্স চ নামৰূপস্স পচ্চযো হোতি, তস্স ৱসেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে পটিচ্চসমুপ্পাদনিদ্দেসে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিঞ্ঞাণসমুদযা নামৰূপসমুদযো ৱেদিতব্বো. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

নামৰূপৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱিঞ্ঞাণৱাৰৱণ্ণনা

১০১. ৱিঞ্ঞাণৱাৰে চক্খুৱিঞ্ঞাণন্তি চক্খুম্হি ৱিঞ্ঞাণং, চক্খুতো ৱা জাতং ৱিঞ্ঞাণন্তি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. এৱং সোতঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণানি. ইতৰং পন মনোযেৱ ৱিঞ্ঞাণন্তি মনোৱিঞ্ঞাণং. দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণৱজ্জস্স তেভূমকৱিপাকচিত্তস্সেতং অধিৱচনং. সঙ্খাৰসমুদযাতি এত্থ পন যো সঙ্খাৰো যস্স ৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো হোতি, তস্স ৱসেন সঙ্খাৰসমুদযা ৱিঞ্ঞাণসমুদযো ৱেদিতব্বো. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

ৱিঞ্ঞাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সঙ্খাৰৱাৰৱণ্ণনা

১০২. সঙ্খাৰৱাৰে অভিসঙ্খৰণলক্খণো সঙ্খাৰো. ৱিত্থাৰৱাৰে পনস্স কাযসঙ্খাৰোতি কাযতো পৱত্তসঙ্খাৰো, কাযদ্ৱাৰে চোপনৱসেন পৱত্তানং কামাৱচৰকুসলতো অট্ঠন্নং, অকুসলতো দ্ৱাদসন্নন্তি ৱীসতিযা কাযসঞ্চেতনানমেতং অধিৱচনং. ৱচীসঙ্খাৰোতি ৱচিতো পৱত্তসঙ্খাৰো, ৱচীদ্ৱাৰে ৱচনভেদৱসেন পৱত্তানং ৱীসতিযা এৱ ৱচীসঞ্চেতনানমেতং অধিৱচনং. চিত্তসঙ্খাৰোতি চিত্ততো পৱত্তসঙ্খাৰো, কাযৱচীদ্ৱাৰে চোপনং অকত্ৱা ৰহো নিসীদিত্ৱা চিন্তযন্তস্স পৱত্তানং লোকিযকুসলাকুসলৱসেন একূনতিংসমনোসঞ্চেতনানমেতং অধিৱচনং. অৱিজ্জাসমুদযাতি এত্থ পন কুসলানং উপনিস্সযৱসেন অকুসলানং সহজাতাদিৱসেনাপি অৱিজ্জাপচ্চযো হোতীতি ৱেদিতব্বা. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

সঙ্খাৰৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অৱিজ্জাৱাৰৱণ্ণনা

১০৩. অৱিজ্জাৱাৰে দুক্খে অঞ্ঞাণন্তি দুক্খসচ্চে অঞ্ঞাণং, মোহস্সেতং অধিৱচনং. এস নযো সমুদযে অঞ্ঞাণন্তিআদীসু. তত্থ চতূহি কাৰণেহি দুক্খে অঞ্ঞাণং ৱেদিতব্বং অন্তোগধতো ৱত্থুতো আৰম্মণতো পটিচ্ছাদনতো চ. তথা হি তং দুক্খসচ্চপৰিযাপন্নত্তা দুক্খে অন্তোগধং, দুক্খসচ্চঞ্চস্স নিস্সযপচ্চযভাৱেন ৱত্থু, আৰম্মণপচ্চযভাৱেন আৰম্মণং, দুক্খসচ্চঞ্চ এতং পটিচ্ছাদেতি, তস্স যাথাৱলক্খণপ্পটিৱেধনিৱাৰণেন, ঞাণপ্পৱত্তিযা চেত্থ অপ্পদানেন.

সমুদযে অঞ্ঞাণং তীহি কাৰণেহি ৱেদিতব্বং ৱত্থুতো আৰম্মণতো পটিচ্ছাদনতো চ. নিৰোধে পটিপদাযঞ্চ অঞ্ঞাণং একেনেৱ কাৰণেন ৱেদিতব্বং পটিচ্ছাদনতো. নিৰোধপটিপদায হি পটিচ্ছাদকমেৱ অঞ্ঞাণং তেসং যাথাৱলক্খণপ্পটিৱেধনিৱাৰণেন, তেসু চ ঞাণপ্পৱত্তিযা অপ্পদানেন. ন পন তত্থ অন্তোগধং, তস্মিং সচ্চদ্ৱযে অপৰিযাপন্নত্তা. ন তস্স তং সচ্চদ্ৱযং ৱত্থু, অসহজাতত্তা. নাৰম্মণং, তদাৰব্ভ অপ্পৱত্তনতো. পচ্ছিমঞ্হি সচ্চদ্ৱযং গম্ভীৰত্তা দুদ্দসং, ন চেত্থ অন্ধভূতং অঞ্ঞাণং পৱত্ততি. পুৰিমং পন ৱঞ্চনিযট্ঠেন সভাৱলক্খণস্স দুদ্দসত্তা গম্ভীৰং, তত্থ ৱিপল্লাসগ্গাহৱসেন পৱত্ততি.

অপিচ দুক্খেতি এত্তাৱতা সঙ্গহতো ৱত্থুতো আৰম্মণতো কিচ্চতো চ অৱিজ্জা দীপিতা. দুক্খসমুদযেতি এত্তাৱতা ৱত্থুতো আৰম্মণতো কিচ্চতো চ. দুক্খনিৰোধে দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদাযাতি এত্তাৱতা কিচ্চতো. অৱিসেসতো পন অঞ্ঞাণন্তি এতেন সভাৱতো নিদ্দিট্ঠাতি ঞাতব্বা. আসৱসমুদযাতি এত্থ পন কামাসৱভৱাসৱা সহজাতাদিৱসেন অৱিজ্জায পচ্চযা হোন্তি. অৱিজ্জাসৱো উপনিস্সযৱসেনেৱ. পুব্বুপ্পন্না চেত্থ অৱিজ্জা অৱিজ্জাসৱোতি ৱেদিতব্বা. সা অপৰাপৰুপ্পন্নায অৱিজ্জায উপনিস্সযপচ্চযো হোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

অৱিজ্জাৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আসৱৱাৰৱণ্ণনা

১০৪. আসৱৱাৰে অৱিজ্জাসমুদযাতি এত্থ অৱিজ্জা কামাসৱভৱাসৱানং সহজাতাদিৱসেন পচ্চযো হোতি. অৱিজ্জাসৱস্স উপনিস্সযৱসেনেৱ. অপৰাপৰুপ্পন্না চেত্থ অৱিজ্জা অৱিজ্জাসৱোতি ৱেদিতব্বা. পুব্বুপ্পন্না অৱিজ্জাযেৱস্স অপৰাপৰুপ্পন্নস্স অৱিজ্জাসৱস্স উপনিস্সযপচ্চযো হোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি. অযং ৱাৰো যা এসা পটিচ্চসমুপ্পাদপদেসু জেট্ঠিকা অৱিজ্জা, তস্সাপি পচ্চযদস্সনৱসেন ৱুত্তো. এৱং ৱুত্তেন ৱাৰেন সংসাৰস্স অনমতগ্গতা সাধিতা হোতি. কথং? আসৱসমুদযেন হি অৱিজ্জাসমুদযো. অৱিজ্জাসমুদযেনাপি আসৱসমুদযো. এৱং আসৱা অৱিজ্জায অৱিজ্জাপি আসৱানং পচ্চযোতি কত্ৱা পুব্বকোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জায, তস্সা অপঞ্ঞাযনতো সংসাৰস্স অনমতগ্গতা সিদ্ধা হোতীতি.

এৱং সব্বেপিমে ইমস্মিং সুত্তে কম্মপথৱাৰো আহাৰৱাৰো দুক্খৱাৰো জৰা-মৰণ-জাতি-ভৱ-উপাদান-তণ্হা-ৱেদনা-ফস্স-সড়াযতন-নামৰূপ- ৱিঞ্ঞাণ-সঙ্খাৰ-অৱিজ্জা-আসৱৱাৰোতি সোড়সৱাৰা ৱুত্তা.

তেসু একেকস্স ৱাৰস্স সঙ্খেপৱিত্থাৰৱসেন দ্ৱিধা ৱিভত্তা দ্ৱত্তিংসট্ঠানানি হোন্তি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ইমেসু দ্ৱত্তিংসট্ঠানেসু চত্তাৰি সচ্চানি কথিতানি. এতেসংযেৱ ৱিত্থাৰৱসেন ৱুত্তেসু সোড়সসু ঠানেসু অৰহত্তং কথিতং. থেৰস্স পন মতেন দ্ৱত্তিংসাযপি ঠানেসু চত্তাৰি সচ্চানি চত্তাৰো চ মগ্গা কথিতাতি. ইতি সকলেপি পঞ্চমহানিকাযসঙ্গহিতে বুদ্ধৱচনে নত্থি তং সুত্তং, যত্থ দ্ৱত্তিংসক্খত্তুং চত্তাৰি সচ্চানি দ্ৱত্তিংসক্খত্তুঞ্চ অৰহত্তং পকাসিতং অঞ্ঞত্ৰ ইমম্হা সম্মাদিট্ঠিসুত্তাতি.

ইদমৱোচাযস্মা সাৰিপুত্তোতি ইদং দ্ৱত্তিংসায চতুসচ্চপৰিযাযেহি দ্ৱত্তিংসায অৰহত্তপৰিযাযেহীতি চতুসট্ঠিযা কাৰণেহি অলঙ্কৰিত্ৱা সম্মাদিট্ঠিসুত্তং আযস্মা সাৰিপুত্তো অৱোচ, অত্তমনা তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

আসৱৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সম্মাদিট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.