৬. আকঙ্খেয্যসুত্তৱণ্ণনা

৬৪. এৱং মে সুতন্তি আকঙ্খেয্যসুত্তং. তত্থ সম্পন্নসীলাতি তিৱিধং সম্পন্নং পৰিপুণ্ণসমঙ্গিমধুৰৱসেন. তত্থ –

‘‘সম্পন্নং সালিকেদাৰং, সুৱা ভুঞ্জন্তি কোসিয;

পটিৱেদেমি তে ব্ৰহ্মে, ন নং ৱাৰেতুমুস্সহে’’তি. (জা. ১.১৪.১);

ইদং পৰিপুণ্ণসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো’’তি (ৱিভ. ৫১১) ইদং সমঙ্গিসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, মহাপথৱিযা হেট্ঠিমতলং সম্পন্নং, সেয্যথাপি খুদ্দমধুং অনেড়কং, এৱমস্সাদ’’ন্তি (পাৰা. ১৭) ইদং মধুৰসম্পন্নং নাম. ইধ পন পৰিপুণ্ণসম্পন্নম্পি সমঙ্গিসম্পন্নম্পি ৱট্টতি. তস্মা সম্পন্নসীলাতি পৰিপুণ্ণসীলা হুত্ৱাতিপি সীলসমঙ্গিনো হুত্ৱাতিপি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিব্বো. সীলন্তি কেনট্ঠেন সীলং? সীলনট্ঠেন সীলং. তস্স ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তা.

তত্থ ‘‘পৰিপুণ্ণসীলা’’তি ইমিনা অত্থেন খেত্তদোসৱিগমেন খেত্তপাৰিপূৰী ৱিয সীলদোসৱিগমেন সীলপাৰিপূৰী ৱুত্তা হোতি. যথা হি খেত্তং বীজখণ্ডং ৱপ্পখণ্ডং উদকখণ্ডং ঊসখণ্ডন্তি চতুদোসসমন্নাগতং অপৰিপূৰং হোতি.

তত্থ বীজখণ্ডং নাম যত্থ অন্তৰন্তৰা বীজানি খণ্ডানি ৱা পূতীনি ৱা হোন্তি, তানি যত্থ ৱপন্তি, তত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. ৱপ্পখণ্ডং নাম যত্থ অকুসলো বীজানি ৱপন্তো অন্তৰন্তৰা নিপাতেতি. এৱঞ্হি সব্বত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. উদকখণ্ডং নাম যত্থ কত্থচি উদকং অতিবহু ৱা ন ৱা হোতি, তত্ৰাপি হি সস্সানি ন উট্ঠেন্তি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. ঊসখণ্ডং নাম যত্থ কস্সকো কিস্মিঞ্চি পদেসে নঙ্গলেন ভূমিং চত্তাৰো পঞ্চ ৱাৰে কসন্তো অতিগম্ভীৰং কৰোতি, ততো ঊসং উপ্পজ্জতি, তত্ৰাপি হি সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি, তাদিসঞ্চ খেত্তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং, তত্ৰাপি হি বহুম্পি ৱপিত্ৱা অপ্পং লভতি. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৱিগমা খেত্তং পৰিপুণ্ণং হোতি. তাদিসঞ্চ খেত্তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. এৱমেৱ খণ্ডং ছিদ্দং সবলং কম্মাসন্তি চতুদোসসমন্নাগতং সীলং অপৰিপূৰং হোতি. তাদিসঞ্চ সীলং ন মহপ্ফলং হোতি, ন মহানিসংসং. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৱিগমা সীলখেত্তং পৰিপুণ্ণং হোতি, তাদিসঞ্চ সীলং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং.

‘‘সীলসমঙ্গিনো’’তি ইমিনা পনত্থেন সীলেন সমঙ্গিভূতা সমোধানং গতা সমন্নাগতা হুত্ৱা ৱিহৰথাতি ইদমেৱ ৱুত্তং হোতি. তত্থ দ্ৱীহি কাৰণেহি সম্পন্নসীলতা হোতি সীলৱিপত্তিযা চ আদীনৱদস্সনেন সীলসম্পত্তিযা চ আনিসংসদস্সনেন. তদুভযম্পি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতং.

তত্থ ‘‘সম্পন্নসীলা’’তি এত্তাৱতা কিৰ ভগৱা চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৱা ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতা’’তি ইমিনা তত্থ জেট্ঠকসীলং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেসীতি দীপৱিহাৰৱাসী সুমনত্থেৰো আহ. অন্তেৱাসিকো পনস্স তেপিটকচূড়নাগত্থেৰো আহ – উভযত্থাপি পাতিমোক্খসংৱৰো ভগৱতা ৱুত্তো, পাতিমোক্খসংৱৰোযেৱ হি সীলং. ইতৰানি পন তীণি সীলন্তি ৱুত্তট্ঠানং নাম অত্থীতি অননুজানন্তো ৱত্ৱা আহ – ‘‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰো নাম ছদ্ৱাৰৰক্খামত্তকমেৱ, আজীৱপাৰিসুদ্ধি ধম্মেন সমেন পচ্চযুপ্পত্তিমত্তকং, পচ্চযনিস্সিতং পটিলদ্ধপচ্চযে ইদমত্থন্তি পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জনমত্তকং. নিপ্পৰিযাযেন পাতিমোক্খসংৱৰোৱ সীলং. যস্স সো ভিন্নো, অযং ছিন্নসীসো ৱিয পুৰিসো হত্থপাদে সেসানি ৰক্খিস্সতীতি ন ৱত্তব্বো. যস্স পন সো অৰোগো, অযং অচ্ছিন্নসীসো ৱিয পুৰিসো জীৱিতং সেসানি পুন পাকতিকানি কত্ৱা ৰক্খিতুং সক্কোতি. তস্মা ‘সম্পন্নসীলা’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰং উদ্দিসিত্ৱা ‘সম্পন্নপাতিমোক্খা’তি তস্সেৱ ৱেৱচনং ৱত্ৱা তং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেন্তো ‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতা’তিআদিমাহা’’তি.

তত্থ পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতাতি পাতিমোক্খসংৱৰেন সমন্নাগতা. আচাৰগোচৰসম্পন্নাতি আচাৰেন চ গোচৰেন চ সম্পন্না. অণুমত্তেসূতি অপ্পমত্তকেসু. ৱজ্জেসূতি অকুসলধম্মেসু. ভযদস্সাৱীতি ভযদস্সিনো. সমাদাযাতি সম্মা আদিযিত্ৱা. সিক্খথ সিক্খাপদেসূতি সিক্খাপদেসু তং তং সিক্খাপদং সমাদিযিত্ৱা সিক্খথ. অপিচ সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসূতি যংকিঞ্চি সিক্খাকোট্ঠাসেসু সিক্খিতব্বং কাযিকং ৱাচসিকঞ্চ, তং সব্বং সমাদায সিক্খথাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পন সব্বানেতানি পাতিমোক্খসংৱৰাদীনি পদানি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তানি.

৬৫. আকঙ্খেয্য চেতি ইদং কস্মা আৰদ্ধং? সীলানিসংসদস্সনত্থং. সচেপি অচিৰপব্বজিতানং ৱা দুপ্পঞ্ঞানং ৱা এৱমস্স ‘‘ভগৱা সীলং পূৰেথাতি ৱদতি, কো নু খো সীলপূৰণে আনিসংসো, কো ৱিসেসো, কা ৱড্ঢী’’তি? তেসং সত্তৰস আনিসংসে দস্সেতুং এৱমাহ. অপ্পেৱ নাম এতং সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযমনাপতাদিআসৱক্খযপৰিযোসানং আনিসংসং সুত্ৱাপি সীলং পৰিপূৰেয্যুন্তি. ৱিসকণ্টকৱাণিজো ৱিয. ৱিসকণ্টকৱাণিজো নাম গুড়ৱাণিজো ৱুচ্চতি.

সো কিৰ গুড়ফাণিতখণ্ডসক্খৰাদীনি সকটেনাদায পচ্চন্তগামং গন্ত্ৱা ‘‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথ, ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা ‘‘ৱিসং নাম কক্খড়ং, যো নং খাদতি, সো মৰতি, কণ্টকম্পি ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰেতি, উভোপেতে কক্খড়া, কো এত্থ আনিসংসো’’তি গেহদ্ৱাৰানি থকেসুং, দাৰকে চ পলাপেসুং. তং দিস্ৱা ৱাণিজো ‘‘অৱোহাৰকুসলা ইমে গামিকা, হন্দ নে উপাযেন গণ্হাপেমী’’তি ‘‘অতিমধুৰং গণ্হথ, অতিসাদুং গণ্হথ, গুড়ং ফাণিতং সক্খৰং সমগ্ঘং লব্ভতি, কূটমাসককূটকহাপণাদীহিপি লব্ভতী’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা হট্ঠতুট্ঠা আগন্ত্ৱা বহুম্পি মূলং দত্ৱা গহেসুং. তত্থ ৱাণিজস্স ‘‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসনং ৱিয ভগৱতো ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ…পে… সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসূ’’তি ৱচনং. ‘‘উভোপেতে কক্খড়া, কো এত্থ আনিসংসো’’তি গামিকানং চিন্তনং ৱিয ভগৱা ‘‘সম্পন্নসীলা ৱিহৰথা’’তি আহ, ‘‘সীলঞ্চ নামেতং কক্খড়ং ফৰুসং খিড্ডাদিপচ্চনীকং, কো নু খো সম্পন্নসীলানং আনিসংসো’’তি ভিক্খূনং চিন্তনং. অথ তস্স ৱাণিজস্স ‘‘অতিমধুৰং গণ্হথা’’তিআদিৱচনং ৱিয ভগৱতো পিযমনাপতাদিআসৱক্খযপৰিযোসানং সত্তৰসআনিসংসপ্পকাসনত্থং ‘‘আকঙ্খেয্য চে’’তিআদিৱচনং ৱেদিতব্বং.

তত্থ আকঙ্খেয্য চেতি যদি আকঙ্খেয্য যদি ইচ্ছেয্য. পিযো চ অস্সন্তি পিযচক্খূহি সম্পস্সিতব্বো, সিনেহুপ্পত্তিযা পদট্ঠানভূতো ভৱেয্যন্তি ৱুত্তং হোতি. মনাপোতি তেসং মনৱড্ঢনকো, তেসং ৱা মনেন পত্তব্বো, মেত্তচিত্তেন ফৰিতব্বোতি ৱুত্তং হোতি. গৰূতি তেসং গৰুট্ঠানিযো পাসাণচ্ছত্তসদিসো. ভাৱনীযোতি ‘‘অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’’তি এৱং সম্ভাৱনীযো. সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰীতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেসুযেৱ পৰিপূৰকাৰী অস্স, অনূনেন পৰিপূৰিতাকাৰেন সমন্নাগতো ভৱেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তোতি অত্তনো চিত্তসমথে যুত্তো, এত্থ হি অজ্ঝত্তন্তি ৱা অত্তনোতি ৱা এতং একত্থং, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ভুম্মত্থে পনেতং সমথন্তি উপযোগৱচনং. অনূতি ইমিনা উপসগ্গেন যোগে সিদ্ধং. অনিৰাকতজ্ঝানোতি বহি অনীহটজ্ঝানো, অৱিনাসিতজ্ঝানো ৱা, নীহৰণৱিনাসত্থঞ্হি ইদং নিৰাকৰণং নাম. থম্ভং নিৰংকত্ৱা নিৱাতৱুত্তীতিআদীসু চস্স পযোগো দট্ঠব্বো.

ৱিপস্সনায সমন্নাগতোতি সত্তৱিধায অনুপস্সনায যুত্তো, সত্তৱিধা অনুপস্সনা নাম অনিচ্চানুপস্সনা দুক্খানুপস্সনা অনত্তানুপস্সনা নিব্বিদানুপস্সনা ৱিৰাগানুপস্সনা নিৰোধানুপস্সনা পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাতি. তা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতা. ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰানন্তি ৱড্ঢেতা সুঞ্ঞাগাৰানং, এত্থ চ সমথৱিপস্সনাৱসেন কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৰত্তিন্দিৱং সুঞ্ঞাগাৰং পৱিসিত্ৱা নিসীদমানো ভিক্খু ‘‘ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি ৱেদিতব্বো. একভূমকাদিপাসাদে কুৰুমানোপি পন নেৱ সুঞ্ঞাগাৰানং ব্ৰূহেতাতি দট্ঠব্বোতি.

এত্তাৱতা চ যথা তণ্হাৱিচৰিতদেসনা পঠমং তণ্হাৱসেন আৰদ্ধাপি তণ্হাপদট্ঠানত্তা মানদিট্ঠীনং মানদিট্ঠিযো ওসৰিত্ৱা কমেন পপঞ্চত্তযদেসনা জাতা, এৱমযং দেসনা পঠমং অধিসীলসিক্খাৱসেন আৰদ্ধাপি সীলপদট্ঠানত্তা সমথৱিপস্সনানং সমথৱিপস্সনাযো ওসৰিত্ৱা কমেন সিক্খত্তযদেসনা জাতাতি ৱেদিতব্বা.

এত্থ হি ‘‘সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী’’তি এত্তাৱতা অধিসীলসিক্খা ৱুত্তা. ‘‘অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিৰাকতজ্ঝানো’’তি এত্তাৱতা অধিচিত্তসিক্খা, ‘‘ৱিপস্সনায সমন্নাগতো’’তি এত্তাৱতা অধিপঞ্ঞাসিক্খা, ‘‘ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি ইমিনা পন সমথৱসেন সুঞ্ঞাগাৰৱড্ঢনে অধিচিত্তসিক্খা, ৱিপস্সনাৱসেন অধিপঞ্ঞাসিক্খাতি এৱং দ্ৱেপি সিক্খা সঙ্গহেত্ৱা ৱুত্তা. এত্থ চ ‘‘অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিৰাকতজ্ঝানো’’তি ইমেহি পদেহি সীলানুৰক্খিকা এৱ চিত্তেকগ্গতা কথিতা. ‘‘ৱিপস্সনাযা’’তি ইমিনা পদেন সীলানুৰক্খিকো সঙ্খাৰপৰিগ্গহো.

কথং চিত্তেকগ্গতা সীলমনুৰক্খতি? যস্স হি চিত্তেকগ্গতা নত্থি, সো ব্যাধিম্হি উপ্পন্নে ৱিহঞ্ঞতি, সো ব্যাধিৱিহতো ৱিক্খিত্তচিত্তো সীলং ৱিনাসেত্ৱাপি ব্যাধিৱূপসমং কত্তা হোতি. যস্স পন চিত্তেকগ্গতা অত্থি, সো তং ব্যাধিদুক্খং ৱিক্খম্ভেত্ৱা সমাপত্তিং সমাপজ্জতি, সমাপন্নক্খণে দুক্খং দূৰাপকতং হোতি, বলৱতৰসুখমুপ্পজ্জতি. এৱং চিত্তেকগ্গতা সীলং অনুৰক্খতি.

কথং সঙ্খাৰপৰিগ্গহো সীলমনুৰক্খতি? যস্স হি সঙ্খাৰপৰিগ্গহো নত্থি, তস্স ‘‘মম ৰূপং মম ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি অত্তভাৱে বলৱমমত্তং হোতি, সো তথাৰূপেসু দুব্ভিক্খব্যাধিভযাদীসু সম্পত্তেসু সীলং ৱিনাসেত্ৱাপি অত্তভাৱং পোসেতা হোতি. যস্স পন সঙ্খাৰপৰিগ্গহো অত্থি, তস্স অত্তভাৱে বলৱমমত্তং ৱা সিনেহো ৱা ন হোতি, সো তথাৰূপেসু দুব্ভিক্খব্যাধিভযাদীসু সম্পত্তেসু সচেপিস্স অন্তানি বহি নিক্খমন্তি, সচেপি উস্সুস্সতি ৱিসুস্সতি, খণ্ডাখণ্ডিকো ৱা হোতি সতধাপি সহস্সধাপি, নেৱ সীলং ৱিনাসেত্ৱা অত্তভাৱং পোসেতা হোতি. এৱং সঙ্খাৰপৰিগ্গহো সীলমনুৰক্খতি. ‘‘ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি ইমিনা পন তস্সেৱ উভযস্স ব্ৰূহনা ৱড্ঢনা সাতচ্চকিৰিযা দস্সিতা.

এৱং ভগৱা যস্মা ‘‘সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চস্সং মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’’তি ইমে চত্তাৰো ধম্মে আকঙ্খন্তেন নত্থঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্বং, অঞ্ঞদত্থু সীলাদিগুণসমন্নাগতেন ভৱিতব্বং, ইদিসো হি সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো হোতি মনাপো গৰু ভাৱনীযো. ৱুত্তম্পি হেতং –

‘‘সীলদস্সনসম্পন্নং, ধম্মট্ঠং সচ্চৱাদিনং;

অত্তনো কম্ম কুব্বানং, তং জনো কুৰুতে পিয’’ন্তি. (ধ. প. ২১৭);

তস্মা ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চস্সং মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চাতি সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী…পে… সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি ৱত্ৱা ইদানি যস্মা পচ্চযলাভাদিং পত্থযন্তেনাপি ইদমেৱ কৰণীযং, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি, তস্মা ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু লাভী অস্স’’ন্তিআদিমাহ. ন চেত্থ ভগৱা লাভনিমিত্তং সীলাদিপৰিপূৰণং কথেতীতি ৱেদিতব্বো. ভগৱা হি ঘাসেসনং ছিন্নকথো ন ৱাচং পযুত্তং ভণেতি, এৱং সাৱকে ওৱদতি, সো কথং লাভনিমিত্তং সীলাদিপৰিপূৰণং কথেস্সতি, পুগ্গলজ্ঝাসযৱসেন পনেতং ৱুত্তং. যেসঞ্হি এৱং অজ্ঝাসযো ভৱেয্য ‘‘সচে মযং চতূহি পচ্চযেহি ন কিলমেয্যাম, সীলাদিং পূৰেতুং সক্কুণেয্যামা’’তি, তেসং অজ্ঝাসযৱসেন ভগৱা এৱমাহ. অপিচ ৰসানিসংসো এস সীলস্স, যদিদং চত্তাৰো পচ্চযা নাম. তথা হি পণ্ডিতমনুস্সা কোট্ঠাদীসু ঠপিতং নীহৰিত্ৱা পুত্তাদীনম্পি অদত্ৱা অত্তনাপি অপৰিভুঞ্জিত্ৱা সীলৱন্তানং দেন্তীতি সীলস্স সৰসানিসংসদস্সনত্থং পেতং ৱুত্তং.

ততিযৱাৰে যেসাহন্তি যেসং অহং. তেসং তে কাৰাতি তেসং দেৱানং ৱা মনুস্সানং ৱা তে মযি কতা পচ্চযদানকাৰা. দেৱাপি হি সীলাদিগুণযুত্তানং পচ্চযে দেন্তি, ন কেৱলং মনুস্সাযেৱ, সক্কো ৱিয আযস্মতো মহাকস্সপস্স. মহপ্ফলা মহানিসংসাতি উভযমেতং অত্থতো একং, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. মহন্তং ৱা লোকিযসুখং ফলন্তীতি মহপ্ফলা. মহতো লোকুত্তৰসুখস্স চ পচ্চযা হোন্তীতি মহানিসংসা. সীলাদিগুণযুত্তস্স হি কটচ্ছুভিক্খাপি পঞ্চৰতনমত্তায ভূমিযা পণ্ণসালাপি কত্ৱা দিন্না অনেকানি কপ্পসহস্সানি দুগ্গতিৱিনিপাততো ৰক্খতি, পৰিযোসানে চ অমতায পৰিনিব্বানধাতুযাপচ্চযো হোতি. ‘‘খীৰোদনং অহমদাসি’’ন্তিআদীনি (ৱি. ৱ. ৪১৩) চেত্থ ৱত্থূনি, সকলমেৱ ৱা পেতৱত্থু ৱিমানৱত্থু চ সাধকং. তস্মা পচ্চযদাযকেহি অত্তনি কতানং কাৰানং মহপ্ফলতং ইচ্ছন্তেনাপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৱ ভৱিতব্বন্তি দস্সেতি.

চতুত্থৱাৰে ঞাতীতি সস্সুসসুৰপক্খিকা. সালোহিতাতি একলোহিতসম্বদ্ধা পীতিপিতামহাদযো. পেতাতি পেচ্চভাৱং গতা. কালঙ্কতাতি মতা. তেসং তন্তি তেসং তং মযি পসন্নচিত্ততং ৱা পসন্নেন চিত্তেন অনুস্সৰণং ৱা. যস্স হি ভিক্খুনো কালঙ্কতো পিতা ৱা মাতা ৱা ‘‘অম্হাকং ঞাতকো থেৰো সীলৱা কল্যাণধম্মো’’তি পসন্নচিত্তো হুত্ৱা তং ভিক্খুং অনুস্সৰতি, তস্স সো চিত্তপ্পসাদোপি তং অনুস্সৰণমত্তম্পি মহপ্ফলং মহানিসংসমেৱ হোতি, অনেকানি কপ্পসতসহস্সানি দুগ্গতিতো ৱাৰেতুং অন্তে চ অমতং পাপেতুং সমত্থমেৱ হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘‘যে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞা, ৱিমুত্তি, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না, দস্সনংপাহং, ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং বহুকাৰং ৱদামি. সৱনং, অনুস্সতিং, অনুপব্বজ্জং, উপসঙ্কমনং, পযিৰুপাসনংপাহং, ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং বহুকাৰং ৱদামী’’তি (ইতিৱু. ১০৪). তস্মা ঞাতিসালোহিতানং অত্তনি চিত্তপ্পসাদস্স অনুস্সতিযা চ মহপ্ফলতং ইচ্ছন্তেনাপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৱ, ভৱিতব্বন্তি দস্সেতি.

৬৬. পঞ্চমৱাৰে অৰতিৰতিসহো অস্সন্তি অৰতিযা ৰতিযা চ সহো অভিভৱিতা অজ্ঝোত্থৰিতা ভৱেয্যং. এত্থ চ অৰতীতি অধিকুসলেসু ধম্মেসু পন্তসেনাসনেসু চ উক্কণ্ঠা. ৰতীতি পঞ্চকামগুণৰতি. ন চ মং অৰতি সহেয্যাতি মঞ্চ অৰতি ন অভিভৱেয্য ন মদ্দেয্য ন অজ্ঝোত্থৰেয্য. উপ্পন্নন্তি জাতং নিব্বত্তং. সীলাদিগুণযুত্তো হি অৰতিঞ্চ ৰতিঞ্চ সহতি অজ্ঝোত্থৰতি মদ্দিত্ৱা তিট্ঠতি. তস্মা ঈদিসং অত্তানং ইচ্ছন্তেনাপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৱ ভৱিতব্বন্তি দস্সেতি.

ছট্ঠৱাৰে ভযং চিত্তুত্ৰাসোপি আৰম্মণম্পি. ভেৰৱং আৰম্মণমেৱ. সেসং পঞ্চমৱাৰে ৱুত্তনযমেৱ. সীলাদিগুণযুত্তো হি ভযভেৰৱং সহতি অজ্ঝোত্থৰতি মদ্দিত্ৱা তিট্ঠতি অৰিযকোটিযৱাসীমহাদত্তত্থেৰো ৱিয.

থেৰো কিৰ মগ্গং পটিপন্নো অঞ্ঞতৰং পাসাদিকং অৰঞ্ঞং দিস্ৱা ‘‘ইধেৱজ্জ সমণধম্মং কত্ৱা গমিস্সামী’’তি মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদি. ৰুক্খদেৱতায দাৰকা থেৰস্স সীলতেজেন সকভাৱেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তা ৱিস্সৰমকংসু. দেৱতাপি ৰুক্খং চালেসি. থেৰো অচলোৱ নিসীদি. সা দেৱতা ধূমাযি, পজ্জলি, নেৱ সক্খি থেৰং চালেতুং, ততো উপাসকৱণ্ণেনাগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. ‘‘কো এসো’’তি ৱুত্তা ‘‘অহং, ভন্তে, এতস্মিং ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা’’তি অৱোচ. ত্ৱং এতে ৱিকাৰে অকাসীতি. আম ভন্তেতি. কস্মাতি চ ৱুত্তা আহ – ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, সীলতেজেন দাৰকা সকভাৱেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তা ৱিস্সৰমকংসু, সাহং তুম্হে পলাপেতুং এৱমকাসি’’ন্তি. থেৰো আহ – ‘‘অথ কস্মা ইধ, ভন্তে, মা ৱসথ, ময্হং অফাসূতি পটিকচ্চেৱ নাৱচাসি. ইদানি পন মা কিঞ্চি অৱচ, অৰিযকোটিযমহাদত্তো অমনুস্সভযেন গতোতি ৱচনতো লজ্জামি, তেনাহং ইধেৱ ৱসিস্সং, ত্ৱং পন অজ্জেকদিৱসং যত্থ কত্থচি ৱসাহী’’তি. এৱং সীলাদিগুণযুত্তো ভযভেৰৱসহো হোতি. তস্মা ঈদিসমত্তানং ইচ্ছন্তেনাপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৱ ভৱিতব্বন্তি দস্সেতি.

সত্তমৱাৰে আভিচেতসিকানন্তি অভিচেতোতি অভিক্কন্তং ৱিসুদ্ধচিত্তং ৱুচ্চতি, অধিচিত্তং ৱা, অভিচেতসি জাতানি আভিচেতসিকানি, অভিচেতো সন্নিস্সিতানীতি ৱা আভিচেতসিকানি. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানন্তি দিট্ঠধম্মে সুখৱিহাৰানং. দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খো অত্তভাৱো ৱুচ্চতি, তত্থ সুখৱিহাৰভূতানন্তি অত্থো, ৰূপাৱচৰজ্ঝানানমেতং অধিৱচনং. তানি হি অপ্পেত্ৱা নিসিন্না ঝাযিনো ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে অসংকিলিট্ঠং নেক্খম্মসুখং ৱিন্দন্তি, তস্মা ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানী’’তি ৱুচ্চন্তি. নিকামলাভীতি নিকামেন লাভী অত্তনো ইচ্ছাৱসেন লাভী, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকিচ্ছলাভীতি সুখেনেৱ পচ্চনীকধম্মে ৱিক্খম্ভেত্ৱা সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকসিৰলাভীতি অকসিৰানং ৱিপুলানং লাভী, যথাপৰিচ্ছেদেযেৱ ৱুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. একচ্চো হি লাভীযেৱ হোতি, ন পন সক্কোতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং. একচ্চো সক্কোতি তথা সমাপজ্জিতুং, পাৰিবন্ধিকে পন কিচ্ছেন ৱিক্খম্ভেতি. একচ্চো তথা সমাপজ্জতি, পাৰিবন্ধিকে চ অকিচ্ছেনেৱ ৱিক্খম্ভেতি, ন সক্কোতি নাড়িকাযন্তং ৱিয যথাপৰিচ্ছেদেযেৱ চ ৱুট্ঠাতুং. যো পন ইমং তিৱিধম্পি সম্পদং ইচ্ছতি, সোপি সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰীতি.

এৱং অভিঞ্ঞাপাদকে ঝানে ৱুত্তে কিঞ্চাপি অভিঞ্ঞানং ৱাৰো আগতো, অথ খো নং ভগৱা অগ্গহেত্ৱাৱ যস্মা ন কেৱলং অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানানি চ অভিঞ্ঞাযোযেৱ চ সীলানং আনিসংসো, অপিচ খো চত্তাৰি আৰুপ্পঝানানিপি তযো চ হেট্ঠিমা অৰিযমগ্গা, তস্মা তং সব্বং পৰিযাদিযিত্ৱা দস্সেতুং আকঙ্খেয্য চে…পে… যে তে সন্তাতি এৱমাদিমাহ.

তত্থ সন্তাতি অঙ্গসন্ততায চেৱ আৰম্মণসন্ততায চ. ৱিমোক্খাতি পচ্চনীকধম্মেহি ৱিমুত্তত্তা আৰম্মণে চ অধিমুত্তত্তা. অতিক্কম্ম ৰূপেতি ৰূপাৱচৰজ্ঝানে অতিক্কমিত্ৱা, যে তে ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে সন্তাতি পদসম্বন্ধো, ইতৰথা হি অতিক্কম্ম ৰূপে কিং কৰোতীতি ন পঞ্ঞাযেয্যুং. আৰুপ্পাতি আৰম্মণতো চ ৱিপাকতো চ ৰূপৱিৰহিতা. কাযেন ফুসিত্ৱাতি নামকাযেন ফুসিত্ৱা পাপুণিত্ৱা, অধিগন্ত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. সেসং ৱুত্তানমেৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘যোপি ভিক্খু ইমে ৱিমোক্খে ফুসিত্ৱা ৱিহৰিতুকামো, সোপি সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী’’তি.

৬৭. নৱমৱাৰে তিণ্ণং সংযোজনানন্তি সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসসঙ্খাতানং তিণ্ণং বন্ধনানং. তানি হি সংযোজেন্তি খন্ধগতিভৱাদীহি খন্ধগতিভৱাদযো, কম্মং ৱা ফলেন, তস্মা সংযোজনানীতি ৱুচ্চন্তি, বন্ধনানীতি অত্থো. পৰিক্খযাতি পৰিক্খযেন. সোতাপন্নোতি সোতং আপন্নো. সোতোতি চ মগ্গস্সেতং অধিৱচনং. সোতাপন্নোতি তংসমঙ্গিপুগ্গলস্স. যথাহ ‘‘সোতো সোতোতি হিদং, সাৰিপুত্ত, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, সাৰিপুত্ত, সোতোতি? অযমেৱ হি, ভন্তে, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং, সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধীতি. সোতাপন্নো সোতাপন্নোতি হিদং, সাৰিপুত্ত, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, সাৰিপুত্ত, সোতাপন্নোতি? যো হি, ভন্তে, ইমিনা অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সমন্নাগতো, অযং ৱুচ্চতি সোতাপন্নো, যোযং আযস্মা এৱংনামো এৱংগোত্তো’’তি. ইধ পন মগ্গেন ফলস্স নামং দিন্নং, তস্মা ফলট্ঠো ‘‘সোতাপন্নো’’তি ৱেদিতব্বো. অৱিনিপাতধম্মোতি ৱিনিপাতেতীতি ৱিনিপাতো, নাস্স ৱিনিপাতো ধম্মোতি অৱিনিপাতধম্মো, ন অত্তানং অপাযে ৱিনিপাতসভাৱোতি ৱুত্তং হোতি. কস্মা? যে ধম্মা অপাযগমনিযা, তেসং পহীনত্তা. সম্বোধি পৰং অযনং গতি অস্সাতি সম্বোধিপৰাযণো, উপৰিমগ্গত্তযং অৱস্সং সম্পাপকোতি অত্থো. কস্মা? পটিলদ্ধপঠমমগ্গত্তা. সীলেস্ৱেৱাতি ঈদিসো হোতুকামোপি সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰণাৰীতি.

দসমৱাৰে পঠমমগ্গেন পৰিক্খীণানিপি তীণি সংযোজনানি সকদাগামিমগ্গস্স ৱণ্ণভণনত্থং ৱুত্তানি. ৰাগদোসমোহানং তনুত্তাতি এতেসং তনুভাৱেন, তনুত্তকৰণেনাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ দ্ৱীহি কাৰণেহি তনুত্তং ৱেদিতব্বং অধিচ্চুপ্পত্তিযা চ পৰিযুট্ঠানমন্দতায চ. সকদাগামিস্স হি ৱট্টানুসাৰিমহাজনস্সেৱ কিলেসা অভিণ্হং ন উপ্পজ্জন্তি, কদাচি কৰহচি উপ্পজ্জন্তি ৱিৰড়াকাৰা হুত্ৱা, ৱিৰড়ৱাপিতে খেত্তে অঙ্কুৰা ৱিয. উপ্পজ্জমানাপি চ ৱট্টানুসাৰিমহাজনস্সেৱ মদ্দন্তা ফৰন্তা ছাদেন্তা অন্ধকাৰং কৰোন্তা ন উপ্পজ্জন্তি, মন্দমন্দা উপ্পজ্জন্তি তনুকাকাৰা হুত্ৱা, অব্ভপটলমিৱ মক্খিকাপত্তমিৱ চ.

তত্থ কেচি থেৰা ভণন্তি ‘‘সকদাগামিস্স কিলেসা কিঞ্চাপি চিৰেন উপ্পজ্জন্তি, বহলাৱ উপ্পজ্জন্তি, তথা হিস্স পুত্তা চ ধীতৰো চ দিস্সন্তী’’তি, এতং পন অপ্পমাণং. পুত্তধীতৰো হি অঙ্গপচ্চঙ্গপৰামসনমত্তেনপি হোন্তীতি. দ্ৱীহিযেৱ কাৰণেহিস্স কিলেসানং তনুত্তং ৱেদিতব্বং অধিচ্চুপ্পত্তিযা চ পৰিযুট্ঠানমন্দতায চাতি.

সকদাগামীতি সকিং আগমনধম্মো. সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱাতি একৱাৰংযেৱ ইমং মনুস্সলোকং পটিসন্ধিৱসেন আগন্ত্ৱা. যোপি হি ইধ সকদাগামিমগ্গং ভাৱেত্ৱা ইধেৱ পৰিনিব্বাতি, সোপি ইধ ন গহিতো. যোপি ইধ মগ্গং ভাৱেত্ৱা দেৱেসু উপপজ্জিত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাতি. যোপি দেৱলোকে মগ্গং ভাৱেত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাতি. যোপি দেৱলোকে মগ্গং ভাৱেত্ৱা ইধেৱ মনুস্সলোকে নিব্বত্তিত্ৱা পৰিনিব্বাতি. যো পন ইধ মগ্গং ভাৱেত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তো, তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা পুন ইধেৱ উপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাতি, অযমিধ গহিতোতি ৱেদিতব্বো. দুক্খস্সন্তং কৰেয্যন্তি ৱট্টদুক্খস্স পৰিচ্ছেদং কৰেয্যং. সীলেস্ৱেৱাতি ঈদিসো হোতুকামোপি সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰীতি.

একাদসমৱাৰে পঞ্চন্নন্তি গণনপৰিচ্ছেদো. ওৰম্ভাগিযানন্তি ওৰং ৱুচ্চতি হেট্ঠা, হেট্ঠাভাগিযানন্তি অত্থো, কামাৱচৰলোকে উপ্পত্তিপচ্চযানন্তি অধিপ্পাযো. সংযোজনানন্তি বন্ধনানং, তানি কামৰাগব্যাপাদসংযোজনেহি সদ্ধিং পুব্বে ৱুত্তসংযোজনানেৱ ৱেদিতব্বানি. যস্স হি এতানি অপ্পহীনানি, সো কিঞ্চাপি ভৱগ্গে উপ্পন্নো হোতি, অথ খো আযুপৰিক্খযা কামাৱচৰে নিব্বত্ততিযেৱ, গিলিতবলিসমচ্ছূপমো স্ৱাযং পুগ্গলো দীঘসুত্তকেন পাদে বদ্ধৱিহঙ্গূপমো চাতি ৱেদিতব্বো. পুব্বে ৱুত্তানম্পি চেত্থ ৱচনং ৱণ্ণভণনত্থমেৱাতি ৱেদিতব্বং. ওপপাতিকোতি সেসযোনিপটিক্খেপৱচনমেতং. তত্থপৰিনিব্বাযীতি তত্থেৱ ব্ৰহ্মলোকে পৰিনিব্বাযী. অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকাতি ততো ব্ৰহ্মলোকা পটিসন্ধিৱসেন পুন অনাৱত্তিসভাৱো. সীলেস্ৱেৱাতি ঈদিসো হোতুকামোপি সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰীতি.

৬৮. এৱং অনাগামিমগ্গে ৱুত্তে কিঞ্চাপি চতুত্থমগ্গস্স ৱাৰো আগতো, অথ খো নং ভগৱা অগ্গহেত্ৱাৱ যস্মা ন কেৱলা আসৱক্খযাভিঞ্ঞা এৱ সীলানং আনিসংসো, অপিচ খো লোকিযপঞ্চাভিঞ্ঞাযোপি, তস্মা তাপি দস্সেতুং, যস্মা চ আসৱক্খযে কথিতে দেসনা নিট্ঠিতা হোতি, এৱঞ্চ সতি ইমেসং গুণানং অকথিতত্তা অযং কথা মুণ্ডাভিঞ্ঞাকথা নাম ভৱেয্য, তস্মা চ অভিঞ্ঞাপাৰিপূৰিং কত্ৱা দস্সেতুম্পি, যস্মা চ অনাগামিমগ্গে ঠিতস্স সুখেন ইদ্ধিৱিকুপ্পনা ইজ্ঝতি, সমাধিপৰিবন্ধানং কামৰাগব্যাপাদানং সমূহতত্তা, অনাগামী হি সীলেসু চ সমাধিম্হি চ পৰিপূৰকাৰী, তস্মা যুত্তট্ঠানেযেৱ লোকিযাভিঞ্ঞাযো দস্সেতুম্পি ‘‘আকঙ্খেয্য চে…পে… অনেকৱিহিত’’ন্তি এৱমাদিমাহাতি অযমনুসন্ধি.

তত্থ ‘‘অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধ’’ন্তিআদিনা নযেন আগতানং পঞ্চন্নম্পি লোকিযাভিঞ্ঞানং পাড়িৱণ্ণনা সদ্ধিং ভাৱনানযেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তা.

৬৯. ছট্ঠাভিঞ্ঞায আসৱানং খযাতি অৰহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানং খযা. অনাসৱন্তি আসৱৱিৰহিতং. চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি এত্থ চেতোৱচনেন অৰহত্তফলসম্পযুত্তোৱ সমাধি, পঞ্ঞাৱচনেন তংসম্পযুত্তা পঞ্ঞাৱ ৱুত্তা. তত্থ চ সমাধি ৰাগতো ৱিমুত্তত্তা চেতোৱিমুত্তি, পঞ্ঞা অৱিজ্জায ৱিমুত্তত্তা পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্চেতং ভগৱতা ‘‘যো হিস্স, ভিক্খৱে, সমাধি, তদস্স সমাধিন্দ্ৰিযং. যা হিস্স, ভিক্খৱে, পঞ্ঞা, তদস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. ইতি খো, ভিক্খৱে, ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি, অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তী’’তি, অপিচেত্থ সমথফলং চেতোৱিমুত্তি, ৱিপস্সনাফলং পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা.

দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনোযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, অপৰপচ্চযেন ঞত্ৱাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যন্তি পাপুণিত্ৱা সম্পাদেত্ৱা ৱিহৰেয্যং. সীলেস্ৱেৱাতি এৱং সব্বাসৱে নিদ্ধুনিত্ৱা চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং অধিগন্তুকামোপি সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰীতি.

এৱং ভগৱা সীলানিসংসকথং যাৱ অৰহত্তা কথেত্ৱা ইদানি সব্বম্পি তং সীলানিসংসং সম্পিণ্ডেত্ৱা দস্সেন্তো নিগমনং আহ ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৱে…পে… ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. তস্সাযং সঙ্খেপত্থো, ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ…পে… সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসূ’’তি ইতি যং তং মযা পুব্বে এৱং ৱুত্তং, ইদং সব্বম্পি সম্পন্নসীলো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো হোতি মনাপো, গৰু ভাৱনীযো পচ্চযানং লাভী, পচ্চযদাযকানং মহপ্ফলকৰো, পুব্বঞাতীনং অনুস্সৰণচেতনায ফলমহত্তকৰো, অৰতিৰতিসহো, ভযভেৰৱসহো, ৰূপাৱচৰজ্ঝানানং অৰূপাৱচৰজ্ঝানানঞ্চ লাভী, হেট্ঠিমানি তীণি সামঞ্ঞফলানি পঞ্চ লোকিযাভিঞ্ঞা আসৱক্খযঞাণন্তি চ ইমে চ গুণে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্তা হোতি, এতং পটিচ্চ ইদং সন্ধায ৱুত্তন্তি. ইদমৱোচ ভগৱা, অত্তমনা তে ভিক্খু ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

আকঙ্খেয্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.