৫. অনঙ্গণসুত্তৱণ্ণনা

৫৭. এৱং মে সুতং…পে… আযস্মা সাৰিপুত্তোতি অনঙ্গণসুত্তং. তত্ৰাযং অনুত্তানপদৱণ্ণনা – যথা চেত্থ, এৱং সব্বসুত্তেসু. তস্মা ইতো পৰং এত্তকম্পি অৱত্ৱা অপুব্বপদৱণ্ণনংযেৱ কৰিস্সাম.

চত্তাৰোতি গণনপৰিচ্ছেদো. পুগ্গলাতি সত্তা নৰা পোসা. এত্তাৱতা চ পুগ্গলৱাদী মহাথেৰোতি ন গহেতব্বং, অযঞ্হি আযস্মা বুদ্ধপুত্তানং সেট্ঠো, সো বুদ্ধস্স ভগৱতো দেসনং অৱিলোমেন্তোযেৱ দেসেতি.

সম্মুতিপৰমত্থদেসনাকথাৱণ্ণনা

বুদ্ধস্স ভগৱতো দুৱিধা দেসনা সম্মুতিদেসনা, পৰমত্থদেসনা চাতি. তত্থ পুগ্গলো সত্তো ইত্থী পুৰিসো খত্তিযো ব্ৰাহ্মণো দেৱো মাৰোতি এৱৰূপা সম্মুতিদেসনা. অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা, খন্ধা ধাতূ আযতনানি সতিপট্ঠানাতি এৱৰূপা পৰমত্থদেসনা.

তত্থ ভগৱা যে সম্মুতিৱসেন দেসনং সুত্ৱা অত্থং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা মোহং পহায ৱিসেসং অধিগন্তুং সমত্থা, তেসং সম্মুতিদেসনং দেসেতি. যে পন পৰমত্থৱসেন দেসনং সুত্ৱা অত্থং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা মোহং পহায ৱিসেসমধিগন্তুং সমত্থা, তেসং পৰমত্থদেসনং দেসেতি. তত্থাযং উপমা, যথা হি দেসভাসাকুসলো তিণ্ণং ৱেদানং অত্থসংৱণ্ণনকো আচৰিযো যে দমিড়ভাসায ৱুত্তে অত্থং জানন্তি, তেসং দমিড়ভাসায আচিক্খতি. যে অন্ধকভাসাদীসু অঞ্ঞতৰায, তেসং তায তায ভাসায. এৱং তে মাণৱকা ছেকং ব্যত্তং আচৰিযমাগম্ম খিপ্পমেৱ সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি. তত্থ আচৰিযো ৱিয বুদ্ধো ভগৱা. তযো ৱেদা ৱিয কথেতব্বভাৱেন ঠিতানি তীণি পিটকানি. দেসভাসাকোসল্লমিৱ সম্মুতিপৰমত্থকোসল্লং. নানাদেসভাসা মাণৱকা ৱিয সম্মুতিপৰমত্থদেসনাপটিৱিজ্ঝনসমত্থা ৱেনেয্যসত্তা. আচৰিযস্স দমিড়ভাসাদিআচিক্খনং ৱিয ভগৱতো সম্মুতিপৰমত্থৱসেন দেসনা ৱেদিতব্বা. আহ চেত্থ –

‘‘দুৱে সচ্চানি অক্খাসি, সম্বুদ্ধো ৱদতং ৱৰো;

সম্মুতিং পৰমত্থঞ্চ, ততিযং নূপলব্ভতি.

সঙ্কেতৱচনং সচ্চং, লোকসম্মুতিকাৰণা;

পৰমত্থৱচনং সচ্চং, ধম্মানং ভূতকাৰণা.

তস্মা ৱোহাৰকুসলস্স, লোকনাথস্স সত্থুনো;

সম্মুতিং ৱোহৰন্তস্স, মুসাৱাদো ন জাযতী’’তি.

অপিচ অট্ঠহি কাৰণেহি ভগৱা পুগ্গলকথং কথেতি – হিৰোত্তপ্পদীপনত্থং, কম্মস্সকতাদীপনত্থং, পচ্চত্তপুৰিসকাৰদীপনত্থং, আনন্তৰিযদীপনত্থং, ব্ৰহ্মৱিহাৰদীপনত্থং, পুব্বেনিৱাসদীপনত্থং, দক্খিণাৱিসুদ্ধিদীপনত্থং, লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থঞ্চাতি. ‘‘খন্ধধাতুআযতনানি হিৰীযন্তি ওত্তপ্পন্তী’’তি হি ৱুত্তে মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহমাপজ্জতি, পটিসত্তু হোতি ‘‘কিমিদং খন্ধধাতুআযতনানি হিৰীযন্তি ওত্তপ্পন্তি নামা’’তি. ‘‘ইত্থী হিৰীযতি ওত্তপ্পতি পুৰিসো খত্তিযো ব্ৰাহ্মণো দেৱো মাৰো’’তি ৱুত্তে পন জানাতি, ন সম্মোহমাপজ্জতি, ন পটিসত্তু হোতি. তস্মা ভগৱা হিৰোত্তপ্পদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা কম্মস্সকা ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তস্মা ভগৱা কম্মস্সকতাদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘ৱেড়ুৱনাদযো মহাৱিহাৰা খন্ধেহি কাৰাপিতা ধাতূহি আযতনেহী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তস্মা ভগৱা পচ্চত্তপুৰিসকাৰদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেন্তি পিতৰং অৰহন্তং ৰুহিৰুপ্পাদকম্মং কৰোন্তি, সঙ্ঘভেদকম্মং কৰোন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তস্মা ভগৱা আনন্তৰিযদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি. ‘‘খন্ধা মেত্তাযন্তি ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তস্মা ভগৱা ব্ৰহ্মৱিহাৰদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা পুব্বেনিৱাসমনুস্সৰন্তি ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তস্মা ভগৱা পুব্বেনিৱাসদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি. ‘‘খন্ধা দানং পটিগ্গণ্হন্তি ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহমাপজ্জতি, পটিসত্তু হোতি ‘‘কিমিদং খন্ধধাতুআযতনানি পটিগ্গণ্হন্তি নামা’’তি. ‘‘পুগ্গলা পটিগ্গণ্হন্তি সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা’’তি ৱুত্তে পন জানাতি, ন সম্মোহমাপজ্জতি, ন পটিসত্তু হোতি. তস্মা ভগৱা দক্খিণাৱিসুদ্ধিদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

লোকসম্মুতিঞ্চ বুদ্ধা ভগৱন্তো নপ্পজহন্তি, লোকসমঞ্ঞায লোকনিৰুত্তিযং লোকাভিলাপে ঠিতাযেৱ ধম্মং দেসেন্তি. তস্মা ভগৱা লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থম্পি পুগ্গলকথং কথেতি. তস্মা অযম্পি আযস্মা লোকৱোহাৰকুসলতায বুদ্ধস্স ভগৱতো দেসনং অৱিলোমেন্তো লোকসম্মুতিযং ঠত্ৱাৱ চত্তাৰোমে, আৱুসো, পুগ্গলাতি আহ. তস্মা এত্থ পৰমত্থৱসেন অগ্গহেত্ৱা সম্মুতিৱসেনেৱ পুগ্গলো ৱেদিতব্বো.

সন্তো সংৱিজ্জমানাতি লোকসঙ্কেতৱসেন অত্থি উপলব্ভমানা. লোকস্মিন্তি সত্তলোকে. সাঙ্গণোৱ সমানোতিআদীসু পন অঙ্গণন্তি কত্থচি কিলেসা ৱুচ্চন্তি. যথাহ ‘‘তত্থ কতমানি তীণি অঙ্গণানি? ৰাগো অঙ্গণং, দোসো অঙ্গণং, মোহো অঙ্গণ’’ন্তি (ৱিভ. ৯২৪). কত্থচি যংকিঞ্চি মলং ৱা পঙ্কো ৱা, যথাহ ‘‘তস্সেৱ ৰজস্স ৱা অঙ্গণস্স ৱা পহানায ৱাযমতী’’তি. কত্থচি তথাৰূপো ভূমিভাগো, সো বোধিযঙ্গণং চেতিযঙ্গণন্তিআদীনং ৱসেন ৱেদিতব্বো. ইধ পন নানপ্পকাৰা তিব্বকিলেসা ‘‘অঙ্গণ’’ন্তি অধিপ্পেতা. তথা হি ৱক্খতি ‘‘পাপকানং খো এতং, আৱুসো, অকুসলানং ইচ্ছাৱচৰানং অধিৱচনং, যদিদং অঙ্গণ’’ন্তি (ম. নি. ১.৬০). সহ অঙ্গণেন সাঙ্গণো.

সাঙ্গণোৱ সমানোতি সকিলেসোযেৱ সন্তো. অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতীতি ময্হং অত্তনো চিত্তসন্তানে কিলেসো অত্থীতিপি ন জানাতি. ‘‘ইমে কিলেসা নাম কক্খড়া ৱাড়া জহিতব্বা ন গহিতব্বা ৱিসদুট্ঠসল্লসদিসা’’তি এৱং যাথাৱসৰসতোপি ন জানাতি. যো অত্থীতি চ জানাতি, এৱঞ্চ জানাতি. সো ‘‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণন্তি যথাভূতং পজানাতী’’তি ৱুচ্চতি. যস্স পন ন চ মগ্গেন সমূহতা কিলেসা, ন চ উপ্পজ্জন্তি যেন ৱা তেন ৱা ৱাৰিতত্তা, অযমিধ অনঙ্গণোতি অধিপ্পেতো. নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতীতি ‘‘ময্হং কিলেসা যেন ৱা তেন ৱা ৱাৰিতত্তা নত্থি, ন মগ্গেন সমূহতত্তা’’তি ন জানাতি, ‘‘তে উপ্পজ্জমানা মহাঅনত্থং কৰিস্সন্তি কক্খড়া ৱাড়া ৱিসদুট্ঠসল্লসদিসা’’তি এৱং যাথাৱসৰসতোপি ন জানাতি. যো পন ‘‘ইমিনা কাৰণেন নত্থী’’তি চ জানাতি, এৱঞ্চ জানাতি, সো ‘‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণন্তি যথাভূতং পজানাতী’’তি ৱুচ্চতি. তত্ৰাতি তেসু চতূসু পুগ্গলেসু, তেসু ৱা দ্ৱীসু সাঙ্গণেসু, য্ৱাযন্তি যো অযং, যাযন্তিপি পাঠো.

৫৮. কো নু খো, আৱুসো, সাৰিপুত্ত, হেতু কো পচ্চযোতি উভযেনাপি কাৰণমেৱ পুচ্ছতি. যেনিমেসন্তি যেন হেতুনা যেন পচ্চযেন ইমেসং দ্ৱিন্নং একো সেট্ঠপুৰিসো একো হীনপুৰিসোতি অক্খাযতি, সো কো হেতু কো পচ্চযোতি এৱমেত্থ সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. তত্থ কিঞ্চাপি ‘‘নপ্পজানাতি পজানাতী’’তি এৱং ৱুত্তং, পজাননা নপ্পজাননাতি ইদমেৱ উভযং হেতু চেৱ পচ্চযো চ.

৫৯. থেৰো পন অত্তনো ৱিচিত্ৰপটিভানতায তং পাকটতৰং কত্ৱা দস্সেতুং পুন তত্ৰাৱুসোতিআদিমাহ. তত্থ তস্সেতং পাটিকঙ্খন্তি তস্স পুগ্গলস্স এতং পাটিকঙ্খিতব্বং. ইদমেৱ এস পাপুণিস্সতি, ন অঞ্ঞন্তি ইচ্ছিতব্বং, অৱস্সং ভাৱীতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ন ছন্দং জনেস্সতী’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তং অছন্দজননাদিং সন্ধাযাহ.

তত্থ চ ন ছন্দং জনেস্সতীতি অপ্পজানন্তো তস্স অঙ্গণস্স পহানত্থং কত্তুকম্যতাছন্দং ন জনেস্সতি. ন ৱাযমিস্সতীতি ততো বলৱতৰং ৱাযামং ন কৰিস্সতি, ন ৱীৰিযং আৰভিস্সতীতি থামগতৱীৰিযং পন নেৱ আৰভিস্সতি, ন পৱত্তেস্সতীতি ৱুত্তং হোতি. সাঙ্গণোতি ইমেহি ৰাগাদীহি অঙ্গণেহি সাঙ্গণো. সংকিলিট্ঠচিত্তোতি তেহিযেৱ সুট্ঠুতৰং কিলিট্ঠচিত্তো মলীনচিত্তো ৱিবাধিতচিত্তো উপতাপিতচিত্তো চ হুত্ৱা. কালং কৰিস্সতীতি মৰিস্সতি.

সেয্যথাপীতি যথা নাম. কংসপাতীতি কংসলোহভাজনং. আভতাতি আনীতা. আপণা ৱা কম্মাৰকুলা ৱাতি আপণতো ৱা কংসপাতিকাৰকানং কম্মাৰানং ঘৰতো ৱা. ৰজেনাতি আগন্তুকৰজেন পংসুআদিনা. মলেনাতি তত্থেৱ উট্ঠিতেন লোহমলেন. পৰিযোনদ্ধাতি সঞ্ছন্না. ন চেৱ পৰিভুঞ্জেয্যুন্তি উদকখাদনীযপক্খিপনাদীহি পৰিভোগং ন কৰেয্যুং. ন চ পৰিযোদপেয্যুন্তি ধোৱনঘংসনাদীহি ন পৰিসুদ্ধং কাৰাপেয্যুং. ৰজাপথেতি ৰজপথে. অযমেৱ ৱা পাঠো, ৰজস্স আগমনট্ঠানে ৱা ৱুট্ঠানুট্ঠানে ৱা হেট্ঠামঞ্চে ৱা থুসকোট্ঠকে ৱা ভাজনন্তৰে ৱা, যত্থ ৰজেন ওকিৰীযতীতি অত্থো. সংকিলিট্ঠতৰা অস্স মলগ্গহিতাতি এত্থ ৰজাপথে নিক্খিপনেন সংকিলিট্ঠতৰা, অপৰিভোগাপৰিযোদপনেহি মলগ্গহিততৰাতি ৱুত্তং হোতি, পটিপুচ্ছাৱচনঞ্চেতং. তেনস্স এৱমত্থো ৱেদিতব্বো, আৱুসো, সা কংসপাতি এৱং কৰীযমানা অপৰেন কালেন সংকিলিট্ঠতৰা চ মলগ্গহিততৰা চ মত্তিকপাতীতি ৱা কংসপাতীতি ৱা ইতিপি দুজ্জানা ভৱেয্য নু খো নোতি, থেৰো তং পটিজানন্তো আহ ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. পুন ধম্মসেনাপতি ওপম্মং সম্পটিপাদেন্তো, এৱমেৱ খোতিআদিমাহ. তত্থেৱং ওপম্মসংসন্দনা ৱেদিতব্বা – কিলিট্ঠকংসপাতিসদিসো সাঙ্গণো পুগ্গলো. সংকিলিট্ঠকংসপাতিযা নপৰিভুঞ্জনমাদিং কত্ৱা ৰজাপথনিক্খেপো ৱিয তস্স পুগ্গলস্স পব্বজ্জং লভমানস্স ৱেজ্জকম্মাদীসু পসুতপুগ্গলসন্তিকে পব্বজ্জাপটিলাভো. সংকিলিট্ঠকংসপাতিযা পুন সংকিলিট্ঠতৰভাৱো ৱিয তস্স পুগ্গলস্স অনুক্কমেন আচৰিযুপজ্ঝাযানং অনুসিক্খতো ৱেজ্জকম্মাদিকৰণং, এত্থ ঠিতস্স সাঙ্গণকালকিৰিযা. অথ ৱা অনুক্কমেন দুক্কটদুব্ভাসিতৱীতিক্কমনং, এত্থ ঠিতস্স সাঙ্গণকালকিৰিযা. অথ ৱা অনুক্কমেন পাচিত্তিযথুল্লচ্চযৱীতিক্কমনং, সঙ্ঘাদিসেসৱীতিক্কমনং, পাৰাজিকৱীতিক্কমনং, মাতুঘাতাদিআনন্তৰিযকৰণং, এত্থ ঠিতস্স সাঙ্গণকালকিৰিযাতি.

সংকিলিট্ঠচিত্তো কালং কৰিস্সতীতি এত্থ চ অকুসলচিত্তেন কালং কৰিস্সতীতি ন এৱমত্থো দট্ঠব্বো. সব্বসত্তা হি পকতিচিত্তেন ভৱঙ্গচিত্তেনেৱ কালং কৰোন্তি. অযং পন অৱিসোধেত্ৱা চিত্তসন্তানং কালং কৰিস্সতীতি এতমত্থং সন্ধায এৱং ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

দুতিযৱাৰে পৰিযোদপেয্যুন্তি ধোৱনঘংসনসণ্হছাৰিকাপৰিমজ্জনাদীহি পৰিসুদ্ধং আদাসমণ্ডলসদিসং কৰেয্যুং. ন চ নং ৰজাপথেতি পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰে ঠানে অনিক্খিপিত্ৱা কৰণ্ডমঞ্জূসাদীসু ৱা ঠপেয্যুং, পলিৱেঠেত্ৱা ৱা নাগদন্তে লগেয্যুং. সেসং ৱুত্তনযানুসাৰেনেৱ গহেতব্বং.

উপমাসংসন্দনা চেত্থ এৱং ৱেদিতব্বা – কিলিট্ঠকংসপাতিসদিসো সাঙ্গণো ভব্বপুগ্গলো. কিলিট্ঠকংসপাতিযা পৰিভুঞ্জনমাদিং কত্ৱা সুদ্ধট্ঠানে ঠপনং ৱিয তস্স পুগ্গলস্স পব্বজ্জং লভমানস্স পেসলভিক্খূনং সন্তিকে পব্বজ্জাপটিলাভো. যে ওৱদন্তি অনুসাসন্তি অপ্পমত্তকম্পি পমাদং দিস্ৱা দণ্ডকম্মং কত্ৱা পুনপ্পুনং সিক্খাপেন্তি, সংকিলিট্ঠকংসপাতিযা অপৰকালে পৰিসুদ্ধপৰিযোদাতভাৱো ৱিয তস্স পুগ্গলস্স আচৰিযুপজ্ঝাযানং অনুসিক্খতো অনুক্কমেন সম্মাৱত্তপটিপত্তি, এত্থ ঠিতস্স অনঙ্গণকালকিৰিযা. অথ ৱা অনুক্কমেন পৰিসুদ্ধে সীলে পতিট্ঠায অত্তনো অনুৰূপং বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা ধুতঙ্গানি সমাদায অত্তনো অনুকূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গামন্তসেনাসনৱাসং মুঞ্চিত্ৱা পন্তসেনাসনৱাসো, এত্থ ঠিতস্স অনঙ্গণকালকিৰিযা. অথ ৱা অনুক্কমেন কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা অট্ঠসমাপত্তিনিব্বত্তনেন কিলেসৱিক্খম্ভনং, ৱিপস্সনাপাদকজ্ঝানা ৱুট্ঠায ৱিপস্সনায কিলেসানং তদঙ্গনিৱাৰণং, সোতাপত্তিফলাধিগমো…পে… অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযাতি এত্থ ঠিতস্স অচ্চন্তং অনঙ্গণকালকিৰিযা এৱ.

ততিযৱাৰে সুভনিমিত্তন্তি ৰাগট্ঠানিযং ইট্ঠাৰম্মণং. মনসি কৰিস্সতীতি তস্মিং ৱিপন্নস্সতি তং নিমিত্তং আৱজ্জিস্সতি. তস্স সুভনিমিত্তস্স মনসিকাৰাতি তস্স পুগ্গলস্স সুভনিমিত্তমনসিকাৰকাৰণা. অনুদ্ধংসেস্সতীতি হিংসিস্সতি অধিভৱিস্সতি. ৰাগো হি উপ্পজ্জন্তো কুসলৱাৰং পচ্ছিন্দিত্ৱা সযমেৱ অকুসলজৱনং হুত্ৱা তিট্ঠন্তো কুসলচিত্তং অনুদ্ধংসেতীতি ৱেদিতব্বো. সেসং ৱুত্তনযানুসাৰেনেৱ গহেতব্বং.

ওপম্মসংসন্দনা পনেত্থ এৱং ৱেদিতব্বা – পৰিসুদ্ধকংসপাতিসদিসো পকতিযা অপ্পকিলেসো অনঙ্গণপুগ্গলো. পৰিসুদ্ধকংসপাতিযা নপৰিভুঞ্জনং আদিং কত্ৱা ৰজাপথে নিক্খেপো ৱিয তস্স পুগ্গলস্স পব্বজ্জং লভমানস্সাতি ইতো পৰং সব্বং পঠমৱাৰসদিসমেৱ.

চতুত্থৱাৰে সুভনিমিত্তং ন মনসি কৰিস্সতীতি তস্মিং সতিৱিৰহাভাৱতো তং নিমিত্তং নাৱজ্জিস্সতি, সেসং দুতিযৱাৰানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ‘‘অযং খো, আৱুসো’’তিআদি ‘‘কো নু খো, আৱুসো’’তিআদিম্হি ৱুত্তনযমেৱ.

৬০. ইদানি তং অঙ্গণং নানপ্পকাৰতো পাকটং কাৰাপেতুকামেনাযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন ‘‘অঙ্গণং অঙ্গণ’’ন্তিআদিনা নযেন পুট্ঠো তং ব্যাকৰোন্তো পাপকানং খো এতং, আৱুসোতিআদিমাহ. তত্থ ইচ্ছাৱচৰানন্তি ইচ্ছায অৱচৰানং, ইচ্ছাৱসেন ওতিণ্ণানং পৱত্তানং নানপ্পকাৰানং কোপঅপ্পচ্চযানন্তি অত্থো. যং ইধেকচ্চস্সাতি যেন ইধেকচ্চস্স এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য, তং ঠানং তং কাৰণং ৱিজ্জতি অত্থি, উপলব্ভতীতি ৱুত্তং হোতি. আপন্নো অস্সন্তি আপন্নো ভৱেয্যং. ন চ মং ভিক্খূ জানেয্যুন্তি ভিক্খূ চ মং ন জানেয্যুং. কিং পনেত্থ ঠানং, লাভত্থিকতা. লাভত্থিকো হি ভিক্খু পকতিযাপি চ কতপুঞ্ঞো মনুস্সেহি সক্কতো গৰুকতো এৱং চিন্তেতি ‘‘আপত্তিং আপন্নং ভিক্খুং থেৰা ঞত্ৱা মজ্ঝিমানং আৰোচেন্তি, তে নৱকানং, নৱকা ৱিহাৰে ৱিঘাসাদাদীনং, তে ওৱাদং আগতানং ভিক্খুনীনং, এৱং কমেন চতস্সো পৰিসা জানন্তি. এৱমস্স লাভন্তৰাযো হোতি. অহো ৱতাহং আপত্তিঞ্চ ৱত আপন্নো অস্সং, ন চ মং ভিক্খূ জানেয্যু’’ন্তি.

যং তং ভিক্খুং ভিক্খূ জানেয্যুন্তি যেন কাৰণেন তং ভিক্খুং অঞ্ঞে ভিক্খূ জানেয্যুং, তং কাৰণং ৱিজ্জতি খো পন অত্থিযেৱ, নো নত্থি. থেৰা হি ঞত্ৱা মজ্ঝিমানং আৰোচেন্তি. এৱং সো পুব্বে ৱুত্তনযেন চতূসু পৰিসাসু পাকটো হোতি. এৱং পাকটো চ অযসাভিভূতো গামসতম্পি পৱিসিত্ৱা উম্মাৰসতেসু ঠানেসু উঞ্ছিত্ৱা যথাধোতেন পত্তেন নিক্খমতি. ততো জানন্তি মং ভিক্খূ আপত্তিং আপন্নোতি তেহি চম্হি এৱং নাসিতোতি চিন্তেত্ৱা, ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো সো ইমিনা কাৰণেন কুপিতো চেৱ হোতি কোধাভিভূতো অপ্পতীতো চ দোমনস্সাভিভূতো.

যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো উভযমেতং অঙ্গণন্তি, আৱুসো, যো চাযং সঙ্খাৰক্খন্ধসঙ্গহিতো কোপো, যো চ ৱেদনাক্খন্ধসঙ্গহিতো অপ্পচ্চযো, এতং উভযং অঙ্গণন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ইদঞ্চ তাদিসানং পুগ্গলানং ৱসেন ৱুত্তং. লোভো পন ইমস্স অঙ্গণস্স পুব্বভাগৱসেন, মোহো সম্পযোগৱসেনাপি গহিতোযেৱ হোতি.

অনুৰহো মন্তি পুৰিমসদিসমেৱ ভিক্খুং গহেত্ৱা ৱিহাৰপচ্চন্তে সেনাসনং পৱেসেত্ৱা দ্ৱাৰং থকেত্ৱা চোদেন্তে ইচ্ছতি. ঠানং খো পনেতন্তি এতং কাৰণং ৱিজ্জতি, যং তং ভিক্খুং চতুপৰিসমজ্ঝে আনেত্ৱা ব্যত্তা ৱিনীতা ‘‘তযা অসুকম্হি নাম ঠানে ৱেজ্জকম্মং কত’’ন্তিআদিনা নযেন চোদেয্যুং. সো চতূসু পৰিসাসু পাকটো হোতি. এৱং পাকটো চ অযসাভিভূতোতি সব্বং পুৰিমসদিসমেৱ.

সপ্পটিপুগ্গলোতি সমানো পুগ্গলো. সমানোতি সাপত্তিকো. পটিপুগ্গলোতি চোদকো. অযং সাপত্তিকেনেৱ চোদনং ইচ্ছতি, ত্ৱম্পি ইমঞ্চিমঞ্চ আপত্তিং আপন্নো, তং তাৱ পটিকৰোহি পচ্ছা মং চোদেস্সসীতি ৱত্তুং সক্কাতি মঞ্ঞমানো. অপিচ জাতিআদীহিপি সমানো পুগ্গলো সপ্পটিপুগ্গলো. অযঞ্হি অত্তনো জাতিযা কুলেন বাহুসচ্চেন ব্যত্ততায ধুতঙ্গেনাতি এৱমাদীহিপি সমানেনেৱ চোদনং ইচ্ছতি, তাদিসেন ৱুত্তং নাতিদুক্খং হোতীতি মঞ্ঞমানো. অপ্পটিপুগ্গলোতি এত্থ অযুত্তো পটিপুগ্গলো অপ্পটিপুগ্গলো. ইমেহি আপত্তাদীহি অসদিসত্তা পটিসত্তু পটিসল্লো চোদকো ভৱিতুং অযুত্তোতি ৱুত্তং হোতি. ইতি সো কুপিতোতি ইতি সো ইমায অপ্পটিপুগ্গলচোদনায এৱং কুপিতো হোতি.

চতুত্থৱাৰে অহো ৱতাতি ‘‘অহো ৱত ৰে অম্হাকং পণ্ডিতকা, অহো ৱত ৰে অম্হাকং বহুস্সুতকা তেৱিজ্জকা’’তি (দী. নি. ১.২৯১) গৰহাযং দিস্সতি. ‘‘অহো ৱত মং দহৰংযেৱ সমানং ৰজ্জে অভিসিঞ্চেয্যু’’ন্তি (মহাৱ. ৫৭) পত্থনাযং. ইধ পত্থনাযমেৱ. পটিপুচ্ছিত্ৱা পটিপুচ্ছিত্ৱাতি পুনপ্পুনং পুচ্ছিত্ৱা. অযং ভিক্খু লাভত্থিকো ভগৱতো অত্তানং পটিপুচ্ছিতব্বং ইচ্ছতি, তঞ্চ খো অনুমতিপুচ্ছায, নো মগ্গং ৱা ফলং ৱা ৱিপস্সনং ৱা অন্তৰং কত্ৱা. অযঞ্হি পস্সতি ভগৱন্তং সাৰিপুত্তাদযো মহাথেৰে ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সাৰিপুত্ত, মোগ্গল্লান, কস্সপ, ৰাহুল চক্খুং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি এৱং পৰিসমজ্ঝে পটিপুচ্ছিত্ৱা পটিপুচ্ছিত্ৱা ধম্মং দেসেন্তং, মনুস্সে চ ‘‘তেস পণ্ডিতা থেৰা সত্থু চিত্তং আৰাধেন্তী’’তি ৱণ্ণং ভণন্তে, লাভসক্কাৰঞ্চ উপহৰন্তে. তস্মা তং লাভসক্কাৰং ইচ্ছন্তো এৱং চিন্তেত্ৱা নিখণিত্ৱা ঠপিতখাণু ৱিয ভগৱতো পুৰতোৱ হোতি.

ইতি সো কুপিতোতি অথ ভগৱা তং অমনসিকৰিত্ৱাৱ অঞ্ঞং থেৰং পটিপুচ্ছিত্ৱা ধম্মং দেসেতি, তেন সো কুপিতো হোতি ভগৱতো চ থেৰস্স চ. কথং ভগৱতো কুপ্পতি? ‘‘অহং পব্বজিতকালতো পভুতি গন্ধকুটিপৰিৱেণতো বহিনিক্খমনং ন জানামি, সব্বকালং ছাযাৱ ন ৱিজহামি, মং নাম পুচ্ছিত্ৱা ধম্মদেসনামত্তম্পি নত্থি. তংমুহুত্তং দিট্ঠমত্তকমেৱ থেৰং পুচ্ছিত্ৱা ধম্মং দেসেতী’’তি এৱং ভগৱতো কুপ্পতি. কথং থেৰস্স কুপ্পতি? ‘‘অযং মহল্লকত্থেৰো ভগৱতো পুৰতো খাণু ৱিয নিসীদতি, কদা নু খো ইমং ধম্মকম্মিকা অভব্বট্ঠানং পাপেত্ৱা নীহৰিস্সন্তি, অযঞ্হি যদি ইমস্মিং ৱিহাৰে ন ভৱেয্য, অৱস্সং ভগৱা মযা সদ্ধিং সল্লপেয্যা’’তি এৱং থেৰস্স কুপ্পতি.

পুৰক্খত্ৱা পুৰক্খত্ৱাতি পুৰতো পুৰতো কত্ৱা, সম্পৰিৱাৰেত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. অযম্পি লাভত্থিকোযেৱ, অযঞ্হি পস্সতি বহুস্সুতে ভিক্খূ মহাপৰিৱাৰেন গামং পৱিসন্তে, চেতিযং ৱন্দন্তে, তেসঞ্চ তং সম্পত্তিং দিস্ৱা উপাসকে পসন্নে পসন্নাকাৰং কৰোন্তে. তস্মা এৱং ইচ্ছতি. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৱীসু ঠানেসু কুপ্পতি ভিক্খূনং থেৰস্স চ. কথং ভিক্খূনং? ‘‘ইমে যদেৱ ময্হং উপ্পজ্জতি চীৱৰং ৱা পিণ্ডপাতো ৱা, তং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি, ময্হং পন পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা পিট্ঠিতো আগচ্ছন্তোপি নত্থী’’তি এৱং ভিক্খূনং কুপ্পতি. কথং থেৰস্স? ‘‘এসো মহল্লকত্থেৰো তেসু তেসু ঠানেসু সযমেৱ পঞ্ঞাযতি, কুদাস্সু নাম নং ধম্মকম্মিকা নিক্কড্ঢিস্সন্তি, ইমস্মিং অসতি অৱস্সং মংযেৱ পৰিৱাৰেস্সন্তী’’তি.

ভত্তগ্গেতি ভোজনট্ঠানে. অগ্গাসনন্তি সঙ্ঘত্থেৰাসনং. অগ্গোদকন্তি দক্খিণোদকং. অগ্গপিণ্ডন্তি সঙ্ঘত্থেৰপিণ্ডং. সব্বত্থ ৱা অগ্গন্তি পণীতাধিৱচনমেতং. তত্থ অহমেৱ লভেয্যন্তি ইচ্ছা নাতিমহাসাৱজ্জা. ন অঞ্ঞো ভিক্খু লভেয্যাতি পন অতিমহাসাৱজ্জা. অযম্পি লাভত্থিকো পাসাদিকো হোতি চীৱৰধাৰণাদীহি, কদাচি পব্বজতি, কদাচি ৱিব্ভমতি. তেন সো পুব্বে লদ্ধপুব্বং আসনাদিং পচ্ছা অলভন্তো এৱং চিন্তেসি. ন সো ভিক্খু লভেয্যাতি ন সো ভিক্খু থেৰানং অগ্গাসনাদীসু তদনুসাৰেন মজ্ঝিমানং অঞ্ঞেসঞ্চ নৱানং কদাচি যং ৱা তং ৱা সব্বনিহীনং আসনাদিং লভতি. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৱীসু ঠানেসু কুপ্পতি মনুস্সানঞ্চ থেৰানঞ্চ. কথং মনুস্সানং? ‘‘ইমে মঙ্গলাদীসু মং নিস্সায ভিক্খূ লভন্তি, এতে, ‘ভন্তে, এত্তকে ভিক্খূ গহেত্ৱা অম্হাকং অনুকম্পং কৰোথা’তি ৱদন্তি, ইদানি তংমুহুত্তং দিট্ঠমত্তকং মহল্লকত্থেৰং গহেত্ৱা গতা, হোতু ইদানি, নেসং কিচ্চে উপ্পন্নে জানিস্সামী’’তি এৱং মনুস্সানং কুপ্পতি. কথং থেৰানং? ‘‘ইমে নাম যদি ন ভৱেয্যুং, মংযেৱ মনুস্সা নিমন্তেয্যু’’ন্তি এৱং থেৰানং কুপ্পতি.

অনুমোদেয্যন্তি অনুমোদনং কৰেয্যং. অযম্পি লাভত্থিকো যং ৱা তং ৱা খণ্ডানুমোদনং জানাতি, ‘‘সো অনুমোদনট্ঠানে বহূ মাতুগামা আগচ্ছন্তি, তা মং সঞ্জানিত্ৱা ততো পভুতি থালকভিক্খং দস্সন্তী’’তি পত্থেন্তো এৱং চিন্তেসি. ঠানন্তি বহুস্সুতানং অনুমোদনা ভাৰো, তেন বহুস্সুতো অনুমোদেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. কুপিতোতি অযম্পি তীসু ঠানেসু কুপ্পতি মনুস্সানং থেৰস্স ধম্মকথিকস্স চ. কথং মনুস্সানং? ‘‘ইমে পুব্বে মংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা যাচন্তি ‘অম্হাকং নাগত্থেৰো অম্হাকং সুমনত্থেৰো অনুমোদতূ’তি, অজ্জ পন নাৱোচু’’ন্তি এৱং মনুস্সানং কুপ্পতি. কথং থেৰস্স? ‘‘অযং সঙ্ঘত্থেৰো ‘তুম্হাকং কুলুপকং নাগত্থেৰং সুমনত্থেৰং উপসঙ্কমথ, অযং অনুমোদিস্সতী’তি ন ভণতী’’তি এৱং থেৰস্স কুপ্পতি. কথং ধম্মকথিকস্স? ‘‘থেৰেন ৱুত্তমত্তেযেৱ পহাৰং লদ্ধকুক্কুটো ৱিয তুৰিততুৰিতং ৱস্সতি, ইমং নাম নিক্কড্ঢন্তা নত্থি, ইমস্মিঞ্হি অসতি অহমেৱ অনুমোদেয্য’’ন্তি এৱং ধম্মকথিকস্স কুপ্পতি.

আৰামগতানন্তি ৱিহাৰে সন্নিপতিতানং. অযম্পি লাভত্থিকো যং ৱা তং ৱা খণ্ডধম্মকথং জানাতি, সো পস্সতি তাদিসেসু ঠানেসু দ্ৱিযোজনতিযোজনতো সন্নিপতিত্ৱা ভিক্খূ সব্বৰত্তিকানি ধম্মস্সৱনানি সুণন্তে, তুট্ঠচিত্তে চ দহৰে ৱা সামণেৰে ৱা সাধু সাধূতি মহাসদ্দেন সাধুকাৰং দেন্তে, ততো দুতিযদিৱসে অন্তোগামগতে ভিক্খূ উপাসকা পুচ্ছন্তি ‘‘কে, ভন্তে, ধম্মং কথেসু’’ন্তি. তে ভণন্তি ‘‘অসুকো চ অসুকো চা’’তি. তং সুত্ৱা পসন্না মনুস্সা ধম্মকথিকানং মহাসক্কাৰং কৰোন্তি. সো তং ইচ্ছমানো এৱং চিন্তেসি. ঠানন্তি বহুস্সুতানং ৱিনিচ্ছযকুসলানং ধম্মদেসনা ভাৰো, তেন বহুস্সুতো দেসেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. কুপিতোতি চতুপ্পদিকং গাথম্পি ৱত্তুং ওকাসং অলভমানো কুপিতো হোতি অত্তনো মন্দভাৱস্স ‘‘অহঞ্হি মন্দো দুপ্পঞ্ঞো কুতো লভিস্সামি দেসেতু’’ন্তি.

ভিক্খুনীনন্তি ওৱাদত্থং ৱা উদ্দেসত্থং ৱা পৰিপুচ্ছত্থং ৱা পূজাকৰণত্থং ৱা আৰামং আগন্ত্ৱা সন্নিপতিতভিক্খুনীনং. অযম্পি লাভত্থিকো, তস্সেৱং হোতি ইমা মহাকুলা পব্বজিতা ভিক্খুনিযো, তাসু কুলেসু পৱিসেত্ৱা নিসিন্নাসু মনুস্সা পুচ্ছিস্সন্তি ‘‘কস্স সন্তিকে ওৱাদং ৱা উদ্দেসং ৱা পৰিপুচ্ছং ৱা গণ্হথা’’তি. ততো ৱক্খন্তি ‘‘অসুকো নাম অয্যো বহুস্সুতো, তস্স দেথ কৰোথা’’তি, তেনস্স এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জতি. ঠানন্তি ওৱাদাদযো নাম বহুস্সুতানং ভাৰো, তেন বহুস্সুতো দেসেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৱীসু ঠানেসু কুপ্পতি, তাসঞ্চ ভিক্খুনীনং ‘‘ইমা পুব্বে মং নিস্সায উপোসথপ্পৱাৰণাদীনি লভন্তি, তা ইদানি তংমুহুত্তং দিট্ঠমত্তকমহল্লকত্থেৰস্স সন্তিকং গতা’’তি. ধম্মকথিকস্স চ ‘‘এস ইমাসং সহসা ওৱাদং অদাসিযেৱা’’তি.

উপাসকানন্তি, আৰামগতানং উপাসকানং. নিস্সট্ঠকম্মন্তা নাম মহাউপাসকা হোন্তি, তে পুত্তভাতুকানং কম্মং নিয্যাতেত্ৱা ধম্মং সুণন্তা ৱিচৰন্তি, অযং তেসং দেসেতুং ইচ্ছতি, কিং কাৰণা? ইমে পসীদিত্ৱা উপাসিকানম্পি আৰোচেস্সন্তি, ততো সদ্ধিং উপাসিকাহি ময্হমেৱ লাভসক্কাৰং উপহৰিস্সন্তীতি. ঠানং বহুস্সুতেনেৱ যোজেতব্বং. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৱীসু ঠানেসু কুপ্পতি, উপাসকানঞ্চ ‘‘ইমে অঞ্ঞত্থ সুণন্তি, অম্হাকং কুলুপকস্স সন্তিকে সুণামাতি নাগচ্ছন্তি, হোতু ইদানি, তেসং উপ্পন্নে কিচ্চে জানিস্সামী’’তি ধম্মকথিকস্স চ, ‘‘অযমেতেসং দেসেতী’’তি.

উপাসিকানন্তি আৰামগতানং. উপাসিকা নাম আসনপূজাদিকৰণত্থং ৱা উপোসথদিৱসে ৱা ধম্মস্সৱনত্থং সন্নিপতিতা. সেসং উপাসকৱাৰে ৱুত্তনযমেৱ.

সক্কৰেয্যুন্তি সক্কচ্চঞ্চ কৰেয্যুং, সুন্দৰঞ্চ কৰেয্যুং. ইমিনা অত্তনি কাৰং কৰীযমানং সক্কচ্চং কতঞ্চ সুন্দৰঞ্চ পত্থেতি. গৰুং কৰেয্যুন্তি ভাৰিযং কৰেয্যুং. ইমিনা ভিক্খূহি অত্তানং গৰুট্ঠানে ঠপীযমানং পত্থেতি. মানেয্যুন্তি পিযাযেয্যুং. পূজেয্যুন্তি এৱং সক্কৰোন্তা গৰুং কৰোন্তা মানেন্তা পচ্চযেহি পূজেয্যুন্তি পচ্চযপূজং পত্থেতি. ঠানন্তি ‘‘পিযো গৰু ভাৱনিযো’’তি ৱুত্তপ্পকাৰো বহুস্সুতো চ সীলৱা চ এতং ৱিধিং অৰহতি তেন ভিক্খূ এৱৰূপং এৱং কৰেয্যুন্তি ৱুত্তং হোতি. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৱীসু ঠানেসু কুপ্পতি ভিক্খূনঞ্চ ‘‘ইমে এতং সক্কৰোন্তী’’তি থেৰস্স চ ‘‘ইমস্মিং অসতি মংযেৱ সক্কৰেয্যু’’ন্তি. এস নযো ইতো পৰেসু তীসু ৱাৰেসু.

পণীতানং চীৱৰানন্তি পট্টদুকূলপট্টুণ্ণকোসেয্যাদীনং মহগ্ঘসুখুমসুখসম্ফস্সানং চীৱৰানং. ইধাপি অহমেৱ লাভী অস্সন্তি ইচ্ছা নাতিমহাসাৱজ্জা. ন অঞ্ঞো ভিক্খু লাভী অস্সাতি পন মহাসাৱজ্জা.

পণীতানং পিণ্ডপাতানন্তি সপ্পিতেলমধুসক্কৰাদিপূৰিতানং সেট্ঠপিণ্ডপাতানং. পণীতানং সেনাসনানন্তি অনেকসতসহস্সগ্ঘনকানং মঞ্চপীঠাদীনং পণীতানং. গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানন্তি সপ্পিতেলমধুফাণিতাদীনং উত্তমভেসজ্জানং. সব্বত্থাপি ঠানং বহুস্সুতেহি পুঞ্ঞৱন্তেহি চ যোজেতব্বং. কুপিতোতি সব্বত্থাপি দ্ৱীসু ঠানেসু কুপ্পতি, মনুস্সানঞ্চ ‘‘ইমেসং নাম পৰিচিতভাৱোপি নত্থি, দীঘৰত্তং একতো ৱসন্তস্স পংসুকূলত্থায ৱা পিণ্ডপাতত্থায ৱা সপ্পিতেলাদিকাৰণা ৱা ঘৰপটিপাটিযা চৰন্তস্সাপি মে একদিৱসম্পি কিঞ্চি পণীতং পচ্চযং ন দেন্তি. আগন্তুকং মহল্লকং পন দিস্ৱাৱ যং ইচ্ছতি, তং দেন্তী’’তি, থেৰস্স চ ‘‘অযম্পি মহল্লকো ইমেসং অত্তানং দস্সেন্তোযেৱ চৰতি, কুদাস্সু নাম নং ধম্মকম্মিকা নিক্কড্ঢেয্যুং, এৱং ইমস্মিং অসতি অহমেৱ লাভী অস্স’’ন্তি.

ইমেসং খো, এতং আৱুসোতি ইমেসং হেট্ঠা একূনৱীসতিৱাৰেহি ৱুত্তানং ইচ্ছাৱচৰানং.

৬১. দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চাতি ন ইচ্ছাৱচৰা চক্খুনা দিস্সন্তি, ন সোতেন সূযন্তি, মনোৱিঞ্ঞাণৱিসযত্তা. অপ্পহীনইচ্ছাৱচৰস্স পন পুগ্গলস্স ইচ্ছাৱচৰৱসেন পৱত্তকাযকম্মং দিস্ৱা দিট্ঠা ৱিয ৱচীকম্মং সুত্ৱা সুতা ৱিয চ হোন্তি, তেন ৱুত্তং ‘‘দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চা’’তি. পচ্চক্খকালে দিস্সন্তি, ‘‘অসুকো কিৰ ভিক্খু ঈদিসো’’তি তিৰোক্খকালে সূযন্তি. কিঞ্চাপীতি অনুগ্গহগৰহৱচনং. তেন আৰঞ্ঞিকত্তং অনুগ্গণ্হাতি, ইচ্ছাৱচৰানং অপ্পহানং গৰহতি.

তত্ৰাযং যোজনা, কিঞ্চাপি সো ভিক্খু গামন্তসেনাসনং পটিক্খিপিত্ৱা আৰঞ্ঞিকো হোতি, অন্তে পন্তসেনাসনে ৱসতি, ইমে চস্স এত্তকা ইচ্ছাৱচৰা অপ্পহীনা. কিঞ্চাপি সো অতিৰেকলাভং পটিক্খিপিত্ৱা পিণ্ডপাতিকো হোতি. কিঞ্চাপি সো লোলুপ্পচাৰং ৱজ্জেত্ৱা সপদানচাৰী হোতি. কিঞ্চাপি সো গহপতিচীৱৰং পটিক্খিপিত্ৱা পংসুকূলিকো হোতি.

লূখচীৱৰধৰোতি এত্থ পন লূখন্তি সত্থলূখং সুত্তলূখং ৰজনলূখন্তি তীহি কাৰণেহি লূখং ৱেদিতব্বং. তত্থ সত্থেন খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্নং সত্থলূখং নাম, তং অগ্ঘেন পৰিহাযতি, থূলদীঘসুত্তকেন সিব্বিতং সুত্তলূখং নাম, তং ফস্সেন পৰিহাযতি খৰসম্ফস্সং হোতি. ৰজনেন ৰত্তং ৰজনলূখং নাম, তং ৱণ্ণেন পৰিহাযতি দুব্বণ্ণং হোতি. কিঞ্চাপি সো ভিক্খু এৱং সত্থলূখসুত্তলূখৰজনলূখচীৱৰধৰো হোতি, ইমে চস্স এত্তকা ইচ্ছাৱচৰা অপ্পহীনা দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চ, অথ খো নং ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী নেৱ সক্কৰোন্তি…পে… ন পূজেন্তীতি. তং কিস্স হেতূতি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, কিস্স হেতূতি কিং কাৰণা. তে হি তস্স…পে… সূযন্তি চ যস্মা তস্স তে পাপকা সূযন্তি চাতি ৱুত্তং হোতি. ইমেসং ইচ্ছাৱচৰানং অপ্পহীনত্তাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

ইদানি তমত্থং উপমায পাকটং কৰোন্তো সেয্যথাপীতিআদিমাহ. তত্থ কুণপন্তি মতকড়েৱৰং. অহিস্স কুণপং অহিকুণপং. এৱং ইতৰানি. অতিপটিকূলজিগুচ্ছনীযভাৱতো চেত্থ ইমানেৱ তীণি ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি. অঞ্ঞেসঞ্হি সসসূকৰাদীনং কুণপং মনুস্সা কটুকভণ্ডাদীহি অভিসঙ্খৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তিপি. ইমেসং পন কুণপং অভিনৱম্পি জিগুচ্ছন্তিযেৱ, কো পন ৱাদো কালাতিক্কমেন পূতিভূতে. ৰচযিত্ৱাতি ৱড্ঢেত্ৱা, পৰিপূৰেত্ৱাতি অত্থো, কুণপং গহেত্ৱা কংসপাতিযং পক্খিপিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞিস্সাতি অপৰায. পটিকুজ্জিত্ৱাতি পিদহিত্ৱা. অন্তৰাপণন্তি আপণানমন্তৰে মহাজনসংকিণ্ণং ৰচ্ছামুখং. পটিপজ্জেয্যুন্তি গচ্ছেয্যুং. জঞ্ঞজঞ্ঞং ৱিযাতি চোক্খচোক্খং ৱিয মনাপমনাপং ৱিয. অপিচ ৱধুকাপণ্ণাকাৰং ৱিযাতি ৱুত্তং হোতি. ৱধুকাতি জনেত্তি ৱুচ্চতি, তস্সা নীযমানং পণ্ণাকাৰং জঞ্ঞং, উভযত্থাপি আদৰৱসেন ৱা পসংসাৱসেন ৱা পুনৰুত্তং. ‘‘জঞ্ঞজঞ্ঞং ব্যা’’তিপি পাঠো.

অপাপুৰিত্ৱাতি ৱিৱৰিত্ৱা. তস্স সহ দস্সনেন অমনাপতা চ সণ্ঠহেয্যাতি তস্স কুণপস্স দস্সনেন সহেৱ তস্স জনস্স অমনাপতা তিট্ঠেয্য. অমনাপতাতি চ ‘‘অমনাপমিদ’’ন্তি উপ্পন্নচিত্তচেতসিকানমেতং অধিৱচনং. এস নযো পটিকুল্যজেগুচ্ছতাসু. জিঘচ্ছিতানম্পীতি ছাতানম্পি. ন ভোত্তুকম্যতা অস্সাতি ভুঞ্জিতুকামতা ন ভৱেয্য. পগেৱ সুহিতানন্তি ধাতানং পন পঠমতৰমেৱ ভুঞ্জিতুকামতা ন ভৱেয্যাতি ৱুত্তং হোতি.

তত্ৰাযং উপমাসংসন্দনা – পৰিসুদ্ধকংসপাতিসদিসং ইমস্স পব্বজ্জালিঙ্গং, কুণপৰচনং ৱিয ইচ্ছাৱচৰানং অপ্পহানং, অপৰকংসপাতিযা পটিকুজ্ঝনং ৱিয আৰঞ্ঞিকঙ্গাদীহি ইচ্ছাৱচৰপ্পটিচ্ছাদনং, কংসপাতিং ৱিৱৰিত্ৱা কুণপদস্সনেন জনস্স অমনাপতা ৱিয আৰঞ্ঞিকঙ্গাদীনি অনাদিযিত্ৱা ইচ্ছাৱচৰদস্সনেন সব্ৰহ্মচাৰীনং অসক্কাৰকৰণাদিতাতি.

৬২. সুক্কপক্খে পন, কিঞ্চাপীতি অনুগ্গহপসংসাৱচনং, তেন আৰঞ্ঞিকত্তং অনুগ্গণ্হাতি, ইচ্ছাৱচৰপ্পহানং পসংসতি. নেমন্তনিকোতি নিমন্তনপটিগ্গাহকো. ৱিচিতকাড়কন্তি ৱিচিনিত্ৱা অপনীতকাড়কং. অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনন্তি এত্থ সূপো নাম হত্থহাৰিযো ৱুচ্চতি. ব্যঞ্জনন্তি উত্তৰিভঙ্গং, তেন মচ্ছমংসমুগ্গসূপাদীহি অনেকসূপং, নানপ্পকাৰমংসাদিব্যঞ্জনেহি অনেকব্যঞ্জনন্তি ৱুত্তং হোতি. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

উপমাসংসন্দনে চ সালিৱৰভত্তৰচনং ৱিয ইচ্ছাৱচৰপ্পহানং, অপৰকংসপাতিযা পটিকুজ্ঝনং ৱিয অপ্পিচ্ছতাসমুট্ঠানেহি গামন্তৱিহাৰাদীহি ইচ্ছাৱচৰপ্পহানপ্পটিচ্ছাদকং, কংসপাতিং ৱিৱৰিত্ৱা সালিৱৰভত্তদস্সনেন জনস্স মনাপতা ৱিয গামন্তৱিহাৰাদীনি অনাদিযিত্ৱা ইচ্ছাৱচৰপ্পহানদস্সনেন সব্ৰহ্মচাৰীনং সক্কাৰকৰণাদিতা ৱেদিতব্বা.

৬৩. উপমা মং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পটিভাতীতি ময্হং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, উপমা উপট্ঠাতি. একং উপমং ৱত্তুকামো অহন্তি অধিপ্পাযো. পটিভাতু তন্তি তুয্হং পটিভাতু উপট্ঠাতু, ৱদ ত্ৱন্তি অধিপ্পাযো. একমিদাহন্তি এত্থ ইদাতি নিপাতমত্তং, একস্মিং সমযে অহন্তি ৱুত্তং হোতি, ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং. ৰাজগহে ৱিহৰামি গিৰিব্বজেতি, ৰাজগহন্তি তস্স নগৰস্স নামং. সমন্ততো পন গিৰিপৰিক্খেপেন ৱজো ৱিয সণ্ঠিতত্তা গিৰিব্বজন্তি ৱুচ্চতি. তস্মিং নগৰে ৱিহৰামি, তং নিস্সায অহং ৱিহৰামীতি ৱুত্তং হোতি. অথ খ্ৱাহন্তি অথ খো অহং. এত্থ চ অথাতি অঞ্ঞাধিকাৰৱচনাৰম্ভে নিপাতো. খোতি পদপূৰণমত্তে. পুব্বণ্হসমযন্তি দিৱসস্স পুব্বভাগসমযং. পুব্বণ্হসমযেতি অত্থো, পুব্বণ্হে ৱা সমযং পুব্বণ্হসমযং, পুব্বণ্হে একং খণন্তি ৱুত্তং হোতি, এৱং অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং লব্ভতি. নিৱাসেত্ৱাতি পৰিদহিত্ৱা, ৱিহাৰনিৱাসনপৰিৱত্তনৱসেনেতং ৱেদিতব্বং. গামপ্পৱেসনত্থায ৱা সণ্ঠপেত্ৱা নিৱাসনৱসেন, ন হি সো ততো পুব্বে অনিৱত্থো অহোসি.

পত্তচীৱৰমাদাযাতি পত্তং হত্থেন চীৱৰং কাযেন আদিযিত্ৱা. পিণ্ডাযাতি পিণ্ডপাতত্থায. সমীতীতি তস্স নামং. যানকাৰপুত্তোতি ৰথকাৰপুত্তো. পণ্ডুপুত্তোতি পণ্ডুস্স পুত্তো. আজীৱকোতি নগ্গসমণকো. পুৰাণযানকাৰপুত্তোতি পোৰাণযানকাৰকুলস্স পুত্তো. পচ্চুপট্ঠিতোতি উপগন্ত্ৱা ঠিতো. ৱঙ্কং নাম একতো কুটিলং. জিম্হং নাম সপ্পগতমগ্গসদিসং. দোসন্তি ফেগ্গুৱিসমগণ্ঠিকাদি. যথা যথাতি কালত্থে নিপাতো, যদা যদা যস্মিং তস্মিং কালেতি ৱুত্তং হোতি. তথা তথাতি অযম্পি কালত্থোযেৱ, তস্মিং তস্মিং কালেতি ৱুত্তং হোতি. সো অত্তনো সুত্তানুলোমেন চিন্তেসি, ইতৰো তেন চিন্তিতক্খণে চিন্তিতট্ঠানমেৱ তচ্ছতি. অত্তমনোতি সকমনো তুট্ঠমনো পীতিসোমনস্সেহি গহিতমনো. অত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেসীতি অত্তমনতায ৱাচং, অত্তমনভাৱস্স ৱা যুত্তং ৱাচং নিচ্ছাৰেসি উদীৰযি, পব্যাহৰীতি ৱুত্তং হোতি. হদযা হদযং মঞ্ঞে অঞ্ঞাযাতি চিত্তেন চিত্তং জানিত্ৱা ৱিয.

অস্সদ্ধাতি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু সদ্ধাৱিৰহিতা. জীৱিকত্থাতি ইণভযাদীহি পীড়িতা বহি জীৱিতুং অসক্কোন্তা ইধ জীৱিকত্থিকা হুত্ৱা. ন সদ্ধাতি ন সদ্ধায. সঠা মাযাৱিনোতি মাযাসাঠেয্যেহি যুত্তা. কেতবিনোতি সিক্খিতকেৰাটিকা, নিপ্ফন্নথামগতসাঠেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. সাঠেয্যঞ্হি অভূতগুণদস্সনতো অভূতভণ্ডগুণদস্সনসমং কত্ৱা ‘‘কেৰাটিয’’ন্তি ৱুচ্চতি. উন্নড়াতি উগ্গতনড়া, উট্ঠিততুচ্ছমানাতি ৱুত্তং হোতি. চপলাতি পত্তচীৱৰমণ্ডনাদিনা চাপল্লেন যুত্তা. মুখৰাতি মুখখৰা, খৰৱচনাতি ৱুত্তং হোতি, ৱিকিণ্ণৱাচাতি অসংযতৱচনা, দিৱসম্পি নিৰত্থকৱচনপ্পলাপিনো. ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰাতি ছসু ইন্দ্ৰিযেসু অসংৱুতকম্মদ্ৱাৰা. ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনোতি ভোজনে যা মত্তা জানিতব্বা পৰিযেসনপটিগ্গহণপৰিভোগেসু যুত্ততা, তস্সা অজাননকা. জাগৰিযং অননুযুত্তাতি জাগৰে অননুযুত্তা. সামঞ্ঞে অনপেক্খৱন্তোতি সমণধম্মে নিৰপেক্খা, ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিৰহিতাতি অত্থো. সিক্খায ন তিব্বগাৰৱাতি সিক্খাপদেসু বহুলগাৰৱা ন হোন্তি, আপত্তিৱীতিক্কমবহুলা ৱা. বাহুলিকাতিআদি ধম্মদাযাদে ৱুত্তং, কুসীতাতিআদি ভযভেৰৱে. ধম্মপৰিযাযেনাতি ধম্মদেসনায.

সদ্ধা অগাৰস্মাতি পকতিযাপি সদ্ধা, পব্বজিতাপি সদ্ধায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা. পিৱন্তি মঞ্ঞে ঘসন্তি মঞ্ঞেতি পিৱন্তি ৱিয ঘসন্তি ৱিয. অত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেন্তা ৱচসা পিৱন্তি ৱিয, অব্ভনুমোদন্তা মনসা ঘসন্তি ৱিয. সাধু ৱতাতি সুন্দৰং ৱত. সব্ৰহ্মচাৰীতি ৰস্সম্পি ৱট্টতি দীঘম্পি. ৰস্সে সতি সাৰিপুত্তস্স উপৰি হোতি, দীঘে সতি সব্ৰহ্মচাৰীনং. যদা সাৰিপুত্তস্স উপৰি হোতি, তদা সব্ৰহ্মচাৰী সাৰিপুত্তো অম্হে অকুসলা ৱুট্ঠাপেত্ৱাতি অত্থো. যদা সব্ৰহ্মচাৰীনং, তদা সব্ৰহ্মচাৰযো অকুসলা ৱুট্ঠাপেত্ৱাতি অত্থো. দহৰোতি তৰুণো. যুৱাতি যোব্বনভাৱে ঠিতো. মণ্ডনকজাতিকোতি অলঙ্কাৰকসভাৱো. তত্থ কোচি তৰুণোপি যুৱা ন হোতি যথা অতিতৰুণো, কোচি যুৱাপি মণ্ডনকজাতিকো ন হোতি যথা উপসন্তসভাৱো, আলসিযব্যসনাদীহি ৱা অভিভূতো, ইধ পন দহৰো চেৱ যুৱা চ মণ্ডনকজাতিকো চ অধিপ্পেতো, তস্মা এৱমাহ. উপ্পলাদীনি লোকসম্মতত্তা ৱুত্তানি. ইতিহ তেতি এৱং তে. উভো মহানাগাতি দ্ৱেপি মহানাগা, দ্ৱেপি হি এতে অগ্গসাৱকা ‘‘মহানাগা’’তি ৱুচ্চন্তি. তত্ৰাযং ৱচনত্থো, ছন্দাদীহি ন গচ্ছন্তীতি নাগা, তেন তেন মগ্গেন পহীনে কিলেসে ন আগচ্ছন্তীতি নাগা, নানপ্পকাৰকং আগুং ন কৰোন্তীতি নাগা, অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন মহানিদ্দেসে (মহানি. ৮০) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অপিচ –

‘‘আগুং ন কৰোতি কিঞ্চি লোকে,

সব্বসংযোগে ৱিসজ্জ বন্ধনানি;

সব্বত্থ ন সজ্জতী ৱিমুত্তো,

নাগো তাদি পৱুচ্চতে তথত্তা’’তি. (সু. নি. ৫২৭; মহানি. ৮০);

এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. মহন্তা নাগা মহানাগা, অঞ্ঞেহি খীণাসৱনাগেহি পুজ্জতৰা চ পাসংসতৰা চাতি অত্থো. অঞ্ঞমঞ্ঞস্সাতি অঞ্ঞো অঞ্ঞস্স. সমনুমোদিংসূতি সমং অনুমোদিংসু. তত্থ ইমায উপমায মহামোগ্গল্লানো অনুমোদি, পটিভাতু তং আৱুসোতি ধম্মসেনাপতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুভাসিতং সমনুমোদিংসূ’’তি.

সম্মুতিপৰমত্থদেসনাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

অনঙ্গণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.