৪. ভযভেৰৱসুত্তৱণ্ণনা

৩৪. এৱং মে সুতন্তি ভযভেৰৱসুত্তং. তত্ৰাযং অপুব্বপদৱণ্ণনা – অথাতি অৱিচ্ছেদনত্থে নিপাতো. খোতি অৱধাৰণত্থে, ভগৱতো সাৱত্থিযং ৱিহাৰে অৱিচ্ছিন্নেযেৱাতি ৱুত্তং হোতি. জাণুস্সোণীতি নেতং তস্স মাতাপিতূহি কতনামং, অপিচ খো ঠানন্তৰপটিলাভলদ্ধং. জাণুস্সোণিট্ঠানং কিৰ নামেতং পুৰোহিতট্ঠানং, তং তস্স ৰঞ্ঞা দিন্নং, তস্মা ‘‘জানুস্সোণী’’তি ৱুচ্চতি. ব্ৰহ্মং অণতীতি ব্ৰাহ্মণো, মন্তে সজ্ঝাযতীতি অত্থো. ইদমেৱ হি জাতিব্ৰাহ্মণানং নিৰুত্তিৱচনং. অৰিযা পন বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণাতি ৱুচ্চন্তি.

যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি যেনাতি ভুম্মত্থে কৰণৱচনং, তস্মা যত্থ ভগৱা, তত্থ উপসঙ্কমীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যেন ৱা কাৰণেন ভগৱা দেৱমনুস্সেহি উপসঙ্কমিতব্বো, তেন কাৰণেন উপসঙ্কমীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কেন চ কাৰণেন ভগৱা উপসঙ্কমিতব্বো? নানপ্পকাৰগুণৱিসেসাধিগমাধিপ্পাযেন, সাদুফলূপভোগাধিপ্পাযেন দিজগণেহি নিচ্চফলিতমহাৰুক্খো ৱিয.

উপসঙ্কমীতি চ গতোতি ৱুত্তং হোতি. উপসঙ্কমিত্ৱাতি উপসঙ্কমনপৰিযোসানদীপনং. অথ ৱা এৱং গতো ততো আসন্নতৰং ঠানং ভগৱতো সমীপসঙ্খাতং গন্ত্ৱাতিপি ৱুত্তং হোতি. ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদীতি যথা খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তো ভগৱা তেন, এৱং সোপি ভগৱতা সদ্ধিং সমপ্পৱত্তমোদো অহোসি, সীতোদকং ৱিয উণ্হোদকেন সম্মোদিতং একীভাৱং অগমাসি. যায চ ‘‘কচ্চি তে, ভো গোতম, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ভোতো গোতমস্স গোতমসাৱকানঞ্চ অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰো’’তিআদিকায কথায সম্মোদি, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতসম্মোদজননতো সম্মোদিতুং যুত্তভাৱতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুৰতায সুচিৰম্পি কালং সাৰেতুং নিৰন্তৰং পৱত্তেতুং অৰহৰূপতো সৰিতব্বভাৱতো চ সাৰাণীযং. সুয্যমানসুখতো চ সম্মোদনীযং, অনুস্সৰিযমানসুখতো চ সাৰণীযং. তথা ব্যঞ্জনপৰিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপৰিসুদ্ধতায সাৰণীযন্তি এৱং অনেকেহি পৰিযাযেহি সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা পৰিযোসাপেত্ৱা নিট্ঠাপেত্ৱা যেনত্থেন আগতো, তং পুচ্ছিতুকামো একমন্তং নিসীদি.

একমন্তন্তি ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো, ‘‘ৱিসমং চন্দিমসূৰিযা পৰিৱত্তন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) ৱিয. তস্মা যথা নিসিন্নো একমন্তং নিসিন্নো হোতি, তথা নিসীদীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ভুম্মত্থে ৱা এতং উপযোগৱচনং. নিসীদীতি উপাৱিসি. পণ্ডিতা হি পুৰিসা গৰুট্ঠানিযং উপসঙ্কমিত্ৱা আসনকুসলতায একমন্তং নিসীদন্তি, অযঞ্চ নেসং অঞ্ঞতৰো, তস্মা একমন্তং নিসীদি.

কথং নিসিন্নো পন একমন্তং নিসিন্নো হোতীতি. ছ নিসজ্জদোসে ৱজ্জেত্ৱা. সেয্যথিদং, অতিদূৰং অচ্চাসন্নং উপৰিৱাতং উন্নতপদেসং অতিসম্মুখং অতিপচ্ছাতি. অতিদূৰে নিসিন্নো হি সচে কথেতুকামো হোতি, উচ্চাসদ্দেন কথেতব্বং হোতি. অচ্চাসন্নে নিসিন্নো সঙ্ঘট্টনং কৰোতি. উপৰিৱাতে নিসিন্নো সৰীৰগন্ধেন বাধতি. উন্নতপ্পদেসে নিসিন্নো অগাৰৱং পকাসেতি. অতিসম্মুখা নিসিন্নো সচে দট্ঠুকামো হোতি, চক্খুনা চক্খুং আহচ্চ দট্ঠব্বং হোতি. অতিপচ্ছা নিসিন্নো সচে দট্ঠুকামো হোতি, গীৱং পসাৰেত্ৱা দট্ঠব্বং হোতি. তস্মা অযম্পি এতে ছ নিসজ্জদোসে ৱজ্জেত্ৱা নিসীদি, তেন ৱুত্তং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তি.

যেমেতি যে ইমে. কুলপুত্তাতি দুৱিধা কুলপুত্তা জাতিকুলপুত্তা আচাৰকুলপুত্তা. তত্থ ‘‘তেন খো পন সমযেন ৰট্ঠপালো নাম কুলপুত্তো তস্মিংযেৱ থুল্লকোট্ঠিকে অগ্গকুলস্স পুত্তো’’তি (ম. নি. ২.২৯৪) এৱং আগতা উচ্চাকুলপ্পসুতা জাতিকুলপুত্তা নাম. ‘‘যে তে কুলপুত্তা সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা’’তি (ম. নি. ৩.৭৮) এৱং আগতা পন যত্থ কত্থচি কুলে পসুতাপি আচাৰসম্পন্না আচাৰকুলপুত্তা নাম. ইধ পন দ্ৱীহিপি কাৰণেহি কুলপুত্তাযেৱ.

সদ্ধাতি সদ্ধায. অগাৰস্মাতি অগাৰতো. অনগাৰিযন্তি পব্বজ্জং ভিক্খুভাৱঞ্চ. পব্বজ্জাপি হি নত্থেত্থ অগাৰিযন্তি অনগাৰিযা, অগাৰস্স হিতং কসিগোৰক্খাদিকম্মমেত্থ নত্থীতি অত্থো. ভিক্খুপি নত্থেতস্স অগাৰন্তি অনগাৰো, অনগাৰস্স ভাৱো অনগাৰিযং. পব্বজিতাতি উপগতা, এৱং সব্বথাপি অনগাৰিযসঙ্খাতং পব্বজ্জং ভিক্খুভাৱং ৱা উপগতাতি ৱুত্তং হোতি. পুব্বঙ্গমোতি পুৰতো গামী নাযকো. বহুকাৰোতি হিতকিৰিযায বহূপকাৰো. ভৱং তেসং গোতমো সমাদপেতাতি তে কুলপুত্তে ভৱং গোতমো অধিসীলাদীনি গাহেতা সিক্খাপেতা. সা জনতাতি সো জনসমূহো. দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতীতি দস্সনানুগতিং পটিপজ্জতি, যন্দিট্ঠিকো ভৱং গোতমো যংখন্তিকো যংৰুচিকো, তেপি তন্দিট্ঠিকা হোন্তি তংখন্তিকা তংৰুচিকাতি অত্থো.

কস্মা পনাযং এৱমাহাতি? এস কিৰ পুব্বে অনেকে কুলপুত্তে অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তে দেৱপুত্তে ৱিয পঞ্চহি কামগুণেহি পৰিচাৰিযমানে অন্তো চ বহি চ সুসংৱিহিতাৰক্খে দিস্ৱা, তে অপৰেন সমযেন ভগৱতো মধুৰৰসং ধম্মদেসনং সুত্ৱা সদ্ধায ঘৰা নিক্খম্ম পব্বজিত্ৱা ঘাসচ্ছাদনপৰমতায সন্তুট্ঠে আৰঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু কেনচি অৰক্খিযমানেপি অনুস্সঙ্কিতাপৰিসঙ্কিতে হট্ঠপহট্ঠে উদগ্গুদগ্গে অদ্দস, দিস্ৱা চ ইমেসং কুলপুত্তানং ‘‘অযং ফাসুৱিহাৰো কং নিস্সায উপ্পন্নো’’তি চিন্তেন্তো ‘‘সমণং গোতম’’ন্তি ভগৱতি পসাদং অলত্থ. সো তং পসাদং নিৱেদেতুং ভগৱতো সন্তিকং আগতো, তস্মা এৱমাহ.

অথস্স ভগৱা তং ৱচনং সম্পটিচ্ছন্তো অব্ভনুমোদন্তো চ এৱমেতং ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ. ৱচনসম্পটিচ্ছনানুমোদনত্থোযেৱ হি এত্থ অযং এৱন্তি নিপাতো. মমং উদ্দিস্সাতি মং উদ্দিস্স. সদ্ধাতি সদ্ধাযেৱ. ন ইণট্ঠা ন ভযট্টাতিআদীনি সন্ধাযাহ. ঈদিসানংযেৱ হি ভগৱা পুব্বঙ্গমো, ন ইতৰেসং. দুৰভিসম্ভৱানি হীতি সম্ভৱিতুং দুক্খানি দুস্সহানি, ন সক্কা অপ্পেসক্খেহি অজ্ঝোগাহিতুন্তি ৱুত্তং হোতি. অৰঞ্ঞৱনপত্থানীতি অৰঞ্ঞানি চ ৱনপত্থানি চ. তত্থ কিঞ্চাপি অভিধম্মে নিপ্পৰিযাযেন, ‘‘নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখিলা সব্বমেতং অৰঞ্ঞ’’ন্তি ৱুত্তং, তথাপি যন্তং ‘‘পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি আৰঞ্ঞিকঙ্গনিপ্ফাদকং সেনাসনং ৱুত্তং, তদেৱ অধিপ্পেতন্তি ৱেদিতব্বং.

ৱনপত্থন্তি গামন্তং অতিক্কমিত্ৱা মনুস্সানং অনুপচাৰট্ঠানং, যত্থ ন কসীযতি ন ৱপীযতি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘ৱনপত্থন্তি দূৰানমেতং সেনাসনানং অধিৱচনং, ৱনপত্থন্তি ৱনসণ্ডানমেতং সেনাসনানং, ৱনপত্থন্তি ভিংসনকানমেতং, ৱনপত্থন্তি সলোমহংসানমেতং, ৱনপত্থন্তি পৰিযন্তানমেতং, ৱনপত্থন্তি ন মনুস্সূপচাৰানমেতং সেনাসনানং অধিৱচন’’ন্তি. এত্থ চ পৰিযন্তানন্তি ইমমেকং পৰিযাযং ঠপেত্ৱা সেসপৰিযাযেহি ৱনপত্থানি ৱেদিতব্বানী. পন্তানীতি পৰিযন্তানি অতিদূৰানি. দুক্কৰং পৱিৱেকন্তি কাযৱিৱেকং দুক্কৰং. দুৰভিৰমন্তি অভিৰমিতুং ন সুখং. একত্তেতি একীভাৱে. কিং দস্সেতি? কাযৱিৱেকে কতেপি তত্থ চিত্তং অভিৰমাপেতুং দুক্কৰং. দ্ৱযংদ্ৱযাৰামো হি অযং লোকোতি. হৰন্তি মঞ্ঞেতি হৰন্তি ৱিয ঘসন্তি ৱিয. মনোতি মনং. সমাধিং অলভমানস্সাতি উপচাৰসমাধিং ৱা অপ্পনাসমাধিং ৱা অলভন্তস্স. কিং দস্সেতি? ঈদিসস্স ভিক্খুনো তিণপণ্ণমিগাদিসদ্দেহি ৱিৱিধেহি চ ভিংসনকেহি ৱনানি চিত্তং ৱিক্খিপন্তি মঞ্ঞেতি, সব্বং ব্ৰাহ্মণো সদ্ধাপব্বজিতানং কুলপুত্তানং অৰঞ্ঞৱাসে (ৱিভ. ৫২৯) ৱিম্হিতো আহ.

কাযকম্মন্তৱাৰকথা

৩৫. অথস্স ভগৱা পুৰিমনযেনেৱ ‘‘এৱমেতং ব্ৰাহ্মণা’’তিআদীহি তং তং ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা অব্ভনুমোদিত্ৱা চ যস্মা সোড়সসু ঠানেসু আৰম্মণপৰিগ্গহৰহিতানংযেৱ তাদিসানি সেনাসনানি দুৰভিসম্ভৱানি, ন তেসু আৰম্মণপৰিগ্গাহযুত্তানং, অত্তনা চ বোধিসত্তো সমানো তাদিসো অহোসি, তস্মা অত্তনো তাদিসানং সেনাসনানং দুৰভিসম্ভৱতং দস্সেতুং, ময্হম্পি খোতিআদিমাহ.

তত্থ পুব্বেৱ সম্বোধাতি সম্বোধতো পুব্বেৱ, অৰিযমগ্গপ্পত্তিতো অপৰভাগেযেৱাতি ৱুত্তং হোতি. অনভিসম্বুদ্ধস্সাতি অপ্পটিৱিদ্ধচতুসচ্চস্স. বোধিসত্তস্সেৱ সতোতি বুজ্ঝনকসত্তস্সেৱ সম্মাসম্বোধিং অধিগন্তুং অৰহসত্তস্সেৱ সতো, বোধিযা ৱা সত্তস্সেৱ লগ্গস্সেৱ সতো. দীপঙ্কৰস্স হি ভগৱতো পাদমূলে অট্ঠধম্মসমোধানেন অভিনীহাৰসমিদ্ধিতো পভুতি তথাগতো বোধিযা সত্তো লগ্গো ‘‘পত্তব্বা মযা এসা’’তি তদধিগমায পৰক্কমং অমুঞ্চন্তোযেৱ আগতো, তস্মা বোধিসত্তোতি ৱুচ্চতি. তস্স ময্হন্তি তস্স এৱং বোধিসত্তস্সেৱ সতো ময্হং. যে খো কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱাতি যে কেচি পব্বজ্জূপগতা ৱা ভোৱাদিনো ৱা.

অপৰিসুদ্ধকাযকম্মন্তাতি অপৰিসুদ্ধেন পাণাতিপাতাদিনা কাযকম্মন্তেন সমন্নাগতা. অপৰিসুদ্ধকাযকম্মন্তসন্দোসহেতূতি অপৰিসুদ্ধস্স কাযকম্মন্তসঙ্খাতস্স অত্তনো দোসস্স হেতু, অপৰিসুদ্ধকাযকম্মন্তকাৰণাতি ৱুত্তং হোতি. হৱেতি একংসৱচনে নিপাতো. অকুসলন্তি সাৱজ্জং অক্খেমঞ্চ. ভযভেৰৱন্তি ভযঞ্চ ভেৰৱঞ্চ. চিত্তুত্ৰাসস্স চ ভযানকাৰম্মণস্স চেতং অধিৱচনং. তত্ৰ ভযং সাৱজ্জট্ঠেন অকুসলং, ভেৰৱং অক্খেমট্ঠেনাতি ৱেদিতব্বং. অৱ্হাযন্তীতি পক্কোসন্তি. কথং? তে হি পাণাতিপাতাদীনি কত্ৱা ‘‘মযং অযুত্তমকম্হা, সচে নো তে জানেয্যুং, যেসং অপৰজ্ঝিম্হা, ইদানি অনুবন্ধিত্ৱা অনযব্যসনং আপাদেয্যু’’ন্তি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা গচ্ছন্তৰে ৱা গুম্বন্তৰে ৱা নিসীদন্তি. তে ‘‘অপ্পমত্তকম্পি তিণসদ্দং ৱা পণ্ণসদ্দং ৱা সুত্ৱা, ইদানিম্হা নট্ঠা’’তি তসন্তি ৱিত্তসন্তি, আগন্ত্ৱা পৰেহি পৰিৱাৰিতা ৱিয বদ্ধা ৱধিতা ৱিয চ হোন্তি. এৱং তং ভযভেৰৱং অত্তনি সমাৰোপনট্ঠেন অৱ্হাযন্তি পক্কোসন্তি.

ন খো পনাহং…পে… পটিসেৱামীতি অহং খো পন অপৰিসুদ্ধকাযকম্মন্তো হুত্ৱা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি ন পটিসেৱামি. যে হি ৱোতি এত্থ ৱোতি নিপাতমত্তং. অৰিযা ৱুচ্চন্তি বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৱকা চ. পৰিসুদ্ধকাযকম্মন্তাতি ঈদিসা হুত্ৱা. তেসমহং অঞ্ঞতৰোতি তেসং অহম্পি একো অঞ্ঞতৰো. বোধিসত্তো হি গহট্ঠোপি পব্বজিতোপি পৰিসুদ্ধকাযকম্মন্তোৱ হোতি. ভিয্যোতি অতিৰেকত্থে নিপাতো. পল্লোমন্তি পন্নলোমতং, খেমং সোত্থিভাৱন্তি অত্থো. আপাদিন্তি আপজ্জিং, অতিৰেকং সোত্থিভাৱং অতিৰেকেন ৱা সোত্থিভাৱমাপজ্জিন্তি ৱুত্তং হোতি. অৰঞ্ঞে ৱিহাৰাযাতি অৰঞ্ঞে ৱিহাৰত্থায.

কাযকম্মন্তৱাৰকথা নিট্ঠিতা.

ৱচীকম্মন্তৱাৰাদিৱণ্ণনা

৩৬. এস নযো সব্বত্থ. অযং পন ৱিসেসো, ৱচীকম্মন্তৱাৰে তাৱ অপৰিসুদ্ধৱচীকম্মন্তাতি অপৰিসুদ্ধেন মুসাৱাদাদিনা ৱচীকম্মন্তেন সমন্নাগতা. তে কথং ভযভেৰৱং অৱ্হাযন্তি? তে মুসাৱাদেন পৰস্স অত্থং ভঞ্জিত্ৱা, পিসুণৱাচায মিত্তভেদং কত্ৱা ফৰুসৱাচায পৰেসং পৰিসমজ্ঝে মম্মানি তুদিত্ৱা নিৰত্থকৱাচায পৰসত্তানং কম্মন্তে নাসেত্ৱা ‘‘মযং অযুত্তমকম্হা, সচে নো তে জানেয্যুং, যেসং অপৰজ্ঝিম্হা, ইদানি অনুবন্ধিত্ৱা অনযব্যসনং পাপেয্যু’’ন্তি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা গচ্ছন্তৰে ৱা গুম্বন্তৰে ৱা নিসীদন্তি. তে ‘‘অপ্পমত্তকম্পি তিণসদ্দং ৱা পণ্ণসদ্দং ৱা সুত্ৱা ইদানিম্হা নট্ঠা’’তি তসন্তি ৱিত্তসন্তি আগন্ত্ৱা পৰেহি পৰিৱাৰিতা ৱিয বদ্ধা ৱধিতা ৱিয চ হোন্তি. এৱং তং ভযভেৰৱং অত্তনি সমাৰোপনট্ঠেন অৱ্হাযন্তি, পক্কোসন্তি.

মনোকম্মন্তৱাৰে অপৰিসুদ্ধমনোকম্মন্তাতি অপৰিসুদ্ধেন অভিজ্ঝাদিনা মনোকম্মন্তেন সমন্নাগতা. তে কথং ভযভেৰৱং অৱ্হাযন্তি? তে পৰেসং ৰক্খিতগোপিতেসু ভণ্ডেসু অভিজ্ঝাৱিসমলোভং উপ্পাদেত্ৱা পৰস্স কুজ্ঝিত্ৱা পৰসত্তে মিচ্ছাদস্সনং গাহাপেত্ৱা মযং অযুত্তমকম্হা…পে… অত্তনি সমাৰোপনট্ঠেন অৱ্হাযন্তি পক্কোসন্তি.

আজীৱৱাৰে অপৰিসুদ্ধাজীৱাতি অপৰিসুদ্ধেন ৱেজ্জকম্মদূতকম্মৱড্ঢিপযোগাদিনা একৱীসতিঅনেসনভেদেন আজীৱেন সমন্নাগতা. তে কথং ভযভেৰৱং অৱ্হাযন্তি? তে এৱং জীৱিকং কপ্পেত্ৱা সুণন্তি – ‘‘সাসনসোধকা কিৰ তেপিটকা ভিক্খূ সাসনং সোধেতুং নিক্খন্তা, অজ্জ ৱা স্ৱে ৱা ইধাগমিস্সন্তী’’তি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা গচ্ছন্তৰে ৱা…পে… তসন্তি ৱিত্তসন্তি. তে হি আগন্ত্ৱা পৰিৱাৰেত্ৱা গহিতা ৱিয ওদাতৱত্থনিৱাসিতা ৱিয চ হোন্তীতি. সেসং তাদিসমেৱ.

৩৭. ইতো পৰং অভিজ্ঝালূতিআদীসু কিঞ্চাপি অভিজ্ঝাব্যাপাদা মনোকম্মন্তেন সঙ্গহিতা তথাপি নীৱৰণৱসেন পুন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. তত্থ অভিজ্ঝালূতি পৰভণ্ডাদিঅভিজ্ঝাযনসীলা. কামেসু তিব্বসাৰাগাতি ৱত্থুকামেসু বহলকিলেসৰাগা, তে কথং ভযভেৰৱং অৱ্হাযন্তি? তে অৱৱত্থিতাৰম্মণা হোন্তি, তেসং অৱৱত্থিতাৰম্মণানং অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তানং দিৱা দিট্ঠং ৰত্তিং ভযভেৰৱং হুত্ৱা উপট্ঠাতি – ‘‘তে আকুলচিত্তা অপ্পমত্তকেনপি তসন্তি ৱিত্তসন্তি, ৰজ্জুং ৱা লতং ৱা দিস্ৱা সপ্পসঞ্ঞিনো হোন্তি, খাণুং দিস্ৱা যক্খসঞ্ঞিনো, থলং ৱা পব্বতং ৱা দিস্ৱা হত্থিসঞ্ঞিনো সপ্পাদীহি অনযব্যসনং আপাদিতা ৱিয হোন্তী’’তি. সেসং তাদিসমেৱ.

৩৮. ব্যাপন্নচিত্তাতি পকতিভাৱৱিজহনেন ৱিপন্নচিত্তা. কিলেসানুগতঞ্হি চিত্তং পকতিভাৱং ৱিজহতি, পুৰাণভত্তব্যঞ্জনং ৱিয পূতিকং হোতি. পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পাতি পদুট্ঠচিত্তসঙ্কপ্পা, অভদ্ৰকেন পৰেসং অনত্থজনকেন চিত্তসঙ্কপ্পেন সমন্নাগতাতি ৱুত্তং হোতি. তে কথং ভযভেৰৱং অৱ্হাযন্তি? ভযভেৰৱাৱ্হাযনং ইতো পভুতি অভিজ্ঝালুৱাৰে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. যত্থ পন ৱিসেসো ভৱিস্সতি, তত্থ ৱক্খাম. ন খো পনাহং ব্যাপন্নচিত্তোতি এত্থ পন মেত্তচিত্তো অহং হিতচিত্তোতি দস্সেতি, ঈদিসা হি বোধিসত্তা হোন্তি. এৱং সব্বত্থ ৱুত্তদোসপটিপক্খৱসেন বোধিসত্তস্স গুণা ৱণ্ণেতব্বা.

৩৯. থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতাতি চিত্তগেলঞ্ঞভূতেন থিনেন সেসনামকাযগেলঞ্ঞভূতেন মিদ্ধেন চ পৰিযুট্ঠিতা, অভিভূতা গহিতাতি ৱুত্তং হোতি. তে নিদ্দাবহুলা হোন্তি.

৪০. উদ্ধতাতি উদ্ধচ্চপকতিকা ৱিপ্ফন্দমানচিত্তা, উদ্ধচ্চেন হি একাৰম্মণে চিত্তং ৱিপ্ফন্দতি ধজযট্ঠিযং ৱাতেন পটাকা ৱিয. অৱূপসন্তচিত্তাতি অনিব্বুতচিত্তা, ইধ কুক্কুচ্চং গহেতুং ৱট্টতি.

৪১. কঙ্খী ৱিচিকিচ্ছীতি এত্থ একমেৱিদং পঞ্চমং নীৱৰণং. কিং নু খো ইদন্তি আৰম্মণং কঙ্খনতো কঙ্খা, ইদমেৱিদন্তি নিচ্ছেতুং অসমত্থভাৱতো ৱিচিকিচ্ছাতি ৱুচ্চতি, তেন সমন্নাগতা সমণব্ৰাহ্মণা ‘‘কঙ্খী ৱিচিকিচ্ছী’’তি ৱুত্তা.

৪২. অত্তুক্কংসনকা পৰৱম্ভীতি যে অত্তানং উক্কংসেন্তি উক্খিপন্তি, উচ্চে ঠানে ঠপেন্তি, পৰঞ্চ ৱম্ভেন্তি গৰহন্তি নিন্দন্তি, নীচে ঠানে ঠপেন্তি, তেসমেতং অধিৱচনং. তে কথং ভযভেৰৱং অৱ্হাযন্তি? তে পৰেহি ‘‘অসুকো চ কিৰ অসুকো চ অত্তানং উক্কংসেন্তি, অম্হে গৰহন্তি, দাসে ৱিয কৰোন্তি, গণ্হথ নে’’তি অনুবদ্ধা পলাযিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা গচ্ছন্তৰে ৱা গুম্বন্তৰে ৱাতি কাযকম্মন্তসদিসং ৱিত্থাৰেতব্বং.

৪৩. ছম্ভীতি কাযথম্ভনলোমহংসনকৰেন থম্ভেন সমন্নাগতা. ভীৰুকজাতিকাতি ভীৰুকপকতিকা, গামদাৰকা ৱিয ভযবহুলা অসূৰা কাতৰাতি ৱুত্তং হোতি.

৪৪. লাভসক্কাৰসিলোকন্তি এত্থ লব্ভতীতি লাভো, চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৱচনং. সক্কাৰোতি সুন্দৰকাৰো, পচ্চযা এৱ হি পণীতপণীতা সুন্দৰসুন্দৰা চ অভিসঙ্খৰিত্ৱা কতা সক্কাৰাতি ৱুচ্চন্তি. যা চ পৰেহি অত্তনো গাৰৱকিৰিযা পুপ্ফাদীহি ৱা পূজা. সিলোকোতি ৱণ্ণভণনং এতং, লাভঞ্চ সক্কাৰঞ্চ সিলোকঞ্চ লাভসক্কাৰসিলোকং. নিকামযমানাতি পত্থযমানা. ভযভেৰৱাৱ্হাযনং অভিজ্ঝালুৱাৰসদিসমেৱ. তদত্থদীপকং পনেত্থ পিযগামিকৱত্থুং কথেন্তি –

একো কিৰ পিযগামিকো নাম ভিক্খু সমাদিন্নধুতঙ্গানং ভিক্খূনং লাভং দিস্ৱা ‘‘অহম্পি ধুতঙ্গং সমাদিযিত্ৱা লাভং উপ্পাদেমী’’তি চিন্তেত্ৱা সোসানিকঙ্গং সমাদায সুসানে ৱসতি. অথেকদিৱসং একো কম্মমুত্তো জৰগ্গৱো দিৱা গোচৰে চৰিত্ৱা ৰত্তিং তস্মিং সুসানে পুপ্ফগুম্বে সীসং কত্ৱা ৰোমন্থযমানো অট্ঠাসি. পিযগামিকো ৰত্তিং চঙ্কমনা নিক্খন্তো তস্স হনুসদ্দং সুত্ৱা চিন্তেসি ‘‘অদ্ধা মং লাভগিদ্ধো এস সুসানে ৱসতীতি ঞত্ৱা দেৱৰাজা ৱিহেঠেতুং আগতো’’তি, সো জৰগ্গৱস্স পুৰতো অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘সপ্পুৰিস দেৱৰাজ অজ্জ মে একৰত্তিং খম, স্ৱে পট্ঠায ন এৱং কৰিস্সামী’’তি নমস্সমানো সব্বৰত্তিং যাচন্তো অট্ঠাসি. ততো সূৰিযে উট্ঠিতে তং দিস্ৱা কত্তৰযট্ঠিযা পহৰিত্ৱা পলাপেসি ‘‘সব্বৰত্তিং মং ভিংসাপেসী’’তি.

৪৫. কুসীতাতি কোসজ্জানুগতা. হীনৱীৰিযাতি হীনা ৱীৰিযেন ৱিৰহিতা ৱিযুত্তা, নিব্বীৰিযাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ কুসীতা কাযিকৱীৰিযাৰম্ভৱিৰহিতা হোন্তি, হীনৱীৰিযা চেতসিকৱীৰিযাৰম্ভৱিৰহিতা. তে আৰম্মণৱৱত্থানমত্তম্পি কাতুং ন সক্কোন্তি. তেসং অৱৱত্থিতাৰম্মণানন্তি সব্বং পুব্বসদিসমেৱ.

৪৬. মুট্ঠস্সতীতি নট্ঠস্সতী. অসম্পজানাতি পঞ্ঞাৰহিতা, ইমস্স চ পটিপক্খে ‘‘উপট্ঠিতস্সতীহমস্মী’’তি ৱচনতো সতিভাজনিযমেৱেতং. পঞ্ঞা পনেত্থ সতিদুব্বল্যদীপনত্থং ৱুত্তা. দুৱিধা হি সতি পঞ্ঞাসম্পযুত্তা পঞ্ঞাৱিপ্পযুত্তা চ. তত্থ পঞ্ঞাসম্পযুত্তা বলৱতী, ৱিপ্পযুত্তা দুব্বলা, তস্মা যদাপি তেসং সতি হোতি, তদাপি অসম্পজানন্তা মুট্ঠস্সতীযেৱ তে, দুব্বলায সতিযা সতিকিচ্চাভাৱতোতি এতমত্থং দীপেতুং ‘‘অসম্পজানা’’তি ৱুত্তং. তে এৱং মুট্ঠস্সতী অসম্পজানা আৰম্মণৱৱত্থানমত্তম্পি কাতুং ন সক্কোন্তীতি সব্বং পুব্বসদিসমেৱ.

৪৭. অসমাহিতাতি উপচাৰপ্পনাসমাধিৱিৰহিতা. ৱিব্ভন্তচিত্তাতি উব্ভন্তচিত্তা. সমাধিৱিৰহেন লদ্ধোকাসেন উদ্ধচ্চেন তেসং সমাধিৱিৰহানং চিত্তং নানাৰম্মণেসু পৰিব্ভমতি, ৱনমক্কটো ৱিয ৱনসাখাসু উদ্ধচ্চেন একাৰম্মণে ৱিপ্ফন্দতি. পুব্বে ৱুত্তনযেনেন তে এৱং অসমাহিতা ৱিব্ভন্তচিত্তা আৰম্মণৱৱত্থানমত্তম্পি কাতুং ন সক্কোন্তীতি সব্বং পুব্বসদিসমেৱ.

৪৮. দুপ্পঞ্ঞাতি নিপ্পঞ্ঞানমেতং অধিৱচনং. পঞ্ঞা পন দুট্ঠা নাম নত্থি. এড়মূগাতি এলমুখা, খ-কাৰস্স গ-কাৰো কতো. লালমুখাতি ৱুত্তং হোতি. দুপ্পঞ্ঞানঞ্হি কথেন্তানং লালা মুখতো গলতি, লালা চ এলাতি ৱুচ্চতি. যথাহ ‘‘পস্সেলমূগং উৰগং দুজ্জিৱ্হ’’ন্তি. তস্মা তে ‘‘এড়মূগা’’তি ৱুচ্চন্তি. ‘‘এলমুখা’’তিপি পাঠো. ‘‘এলমুগা’’তি কেচি পঠন্তি, অপৰে ‘‘এলমুকা’’তিপি, সব্বত্থ ‘‘এলমুখা’’তি অত্থো. তে কথং ভযভেৰৱং অৱ্হাযন্তি? তে দুপ্পঞ্ঞা এড়মূগা আৰম্মণৱৱত্থানমত্তম্পি কাতুং ন সক্কোন্তি. তেসং অৱৱত্থিতাৰম্মণানং অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তানং দিৱা দিট্ঠং ৰত্তিং ভযভেৰৱং হুত্ৱা উপট্ঠাতি ‘‘তে আকুলচিত্তা অপ্পমত্তকেনপি তসন্তি ৱিত্তসন্তি, ৰজ্জুং ৱা লতং ৱা দিস্ৱা সপ্পসঞ্ঞিনো হোন্তি, খাণুং দিস্ৱা যক্খসঞ্ঞিনো, থলং ৱা পব্বতং ৱা দিস্ৱা হত্থিসঞ্ঞিনো সপ্পাদীহি অনযৱ্যসনং আপাদিতা ৱিয হোন্তী’’তি. এৱং তং ভযভেৰৱং অত্তনি সমাৰোপনট্ঠেন অৱ্হাযন্তি পক্কোসন্তি. পঞ্ঞাসম্পন্নোহমস্মীতি এত্থ পঞ্ঞাসম্পন্নোতি পঞ্ঞায সম্পন্নো সমন্নাগতো, নো চ খো ৱিপস্সনাপঞ্ঞায, ন মগ্গপঞ্ঞায, অপিচ খো পন ইমেসু সোড়সসু ঠানেসু আৰম্মণৱৱত্থানপঞ্ঞাযাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তনযমেৱাতি.

ৱচীকম্মন্তৱাৰাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সোড়সট্ঠানাৰম্মণপৰিগ্গহো নিট্ঠিতো.

ভযভেৰৱসেনাসনাদিৱণ্ণনা

৪৯. তস্স ময্হন্তি কো অনুসন্ধি? বোধিসত্তো কিৰ ইমানি সোড়সাৰম্মণানি পৰিগ্গণ্হন্তো চ ভযভেৰৱং অদিস্ৱা ভযভেৰৱং নাম এৱৰূপাসু ৰত্তীসু এৱৰূপে সেনাসনে চ পঞ্ঞাযতি, হন্দ নং তত্থাপি গৱেসিস্সামীতি ভযভেৰৱগৱেসনমকাসি, এতমত্থং ভগৱা ইদানি ব্ৰাহ্মণস্স দস্সেন্তো তস্স ময্হন্তিআদিমাহ.

তত্থ যা তাতি উভযমেতং ৰত্তীনংযেৱ উদ্দেসনিদ্দেসৱচনং. অভিঞ্ঞাতাতি এত্থ অভীতি লক্খণত্থে উপসগ্গো. তস্মা অভিঞ্ঞাতাতি চন্দপাৰিপূৰিযা চন্দপৰিক্খযেনাতি এৱমাদীহি লক্খণেহি ঞাতাতি ৱেদিতব্বা. অভিলক্খিতাতি এত্থ উপসগ্গমত্তমেৱ, তস্মা অভিলক্খিতাতি লক্খণীযা ইচ্চেৱ অত্থো, উপোসথসমাদানধম্মস্সৱনপূজাসক্কাৰাদিকৰণত্থং লক্খেতব্বা সল্লক্খেতব্বা উপলক্খেতব্বাতি ৱুত্তং হোতি.

চাতুদ্দসীতি পক্খস্স পঠমদিৱসতো পভুতি চতুদ্দসন্নং পূৰণী একা ৰত্তি. এৱং পঞ্চদসী অট্ঠমী চ. পক্খস্সাতি সুক্কপক্খস্স কণ্হপক্খস্স চ. এতা তিস্সো তিস্সো কত্ৱা ছ ৰত্তিযো, তস্মা সব্বত্থ পক্খৱচনং যোজেতব্বং ‘‘পক্খস্স চাতুদ্দসী পক্খস্স পঞ্চদসী পক্খস্স অট্ঠমী’’তি. অথ পঞ্চমী কস্মা ন গহিতাতি? অসব্বকালিকত্তা. বুদ্ধে কিৰ ভগৱতি অনুপ্পন্নেপি উপ্পজ্জিত্ৱা অপৰিনিব্বুতেপি পঞ্চমী অনভিলক্খিতাযেৱ, পৰিনিব্বুতে পন ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰা চিন্তেসুং ‘‘ধম্মস্সৱনং চিৰেন হোতী’’তি. ততো সম্মন্নিত্ৱা পঞ্চমীতি ধম্মস্সৱনদিৱসং ঠপেসুং, ততো পভুতি সা অভিলক্খিতা জাতা, এৱং অসব্বকালিকত্তা এত্থ ন গহিতাতি.

তথাৰূপাসূতি তথাৱিধাসু. আৰামচেতিযানীতি পুপ্ফাৰামফলাৰামাদযো আৰামা এৱ আৰামচেতিযানি. চিত্তীকতট্ঠেন হি চেতিযানীতি ৱুচ্চন্তি, পূজনীযট্ঠেনাতি ৱুত্তং হোতি. ৱনচেতিযানীতি বলিহৰণৱনসণ্ডসুভগৱনদেৱসালৱনাদীনি ৱনানিযেৱ ৱনচেতিযানি. ৰুক্খচেতিযানীতি গামনিগমাদিদ্ৱাৰেসু পূজনীযৰুক্খাযেৱ ৰুক্খচেতিযানি. লোকিযা হি দিব্বাধিৱত্থাতি ৱা মঞ্ঞমানা তেসুযেৱ ৱা দিব্বসঞ্ঞিনো হুত্ৱা আৰামৱনৰুক্খে চিত্তীকৰোন্তি, পূজেন্তি, তেন তে সব্বেপি চেতিযানীতি ৱুচ্চন্তি. ভিংসনকানীতি ভযজনকানি, পস্সতোপি সুণতোপি ভযং জনেন্তি. সলোমহংসানীতি সহেৱ লোমহংসেন ৱত্তন্তি, পৱিসমানস্সেৱ লোমহংসজননতো. অপ্পেৱ নাম পস্সেয্যন্তি অপি নাম তং ভযভেৰৱং পস্সেয্যমেৱ. অপৰেন সমযেনাতি, ‘‘এতদহোসি যংনূনাহ’’ন্তি এৱং চিন্তিতকালতো পট্ঠায অঞ্ঞেন কালেন.

তত্থ চ মে ব্ৰাহ্মণ ৱিহৰতোতি তথাৰূপেসু সেনাসনেসু যং যং মনুস্সানং আযাচনউপহাৰকৰণাৰহং যক্খট্ঠানং পুপ্ফধূপমংসৰুহিৰৱসামেদপিহকপপ্ফাসসুৰামেৰযাদীহি ওকিণ্ণকিলিন্নধৰণিতলং একনিপাতং ৱিয যক্খৰক্খসপিসাচানং, যং দিৱাপি পস্সন্তানং হদযং মঞ্ঞে ফলতি, তং ঠানং সন্ধাযাহ ‘‘তত্থ চ মে, ব্ৰাহ্মণ, ৱিহৰতো’’তি. মগো ৱা আগচ্ছতীতি সিঙ্গানি ৱা খুৰানি ৱা কোট্টেন্তো গোকণ্ণখগ্গদীপিৱৰাহাদিভেদো মগো ৱা আগচ্ছতি, সব্বচতুপ্পদানঞ্হি ইধ মগোতি নামং. কত্থচি পন কাড়সিঙ্গালোপি ৱুচ্চতি. যথাহ –

‘‘উসভস্সেৱ তে খন্ধো, সীহস্সেৱ ৱিজম্ভিতং;

মগৰাজ নমো ত্যত্থু, অপি কিঞ্চি লভামসে’’তি. (জা. ১.৩.১৩৩);

মোৰো ৱা কট্ঠং পাতেতীতি মোৰো ৱা সুক্খকট্ঠং ৰুক্খতো চালেত্ৱা পাতেতি. মোৰগ্গহণেন চ ইধ সব্বপক্খিগ্গহণং অধিপ্পেতং, তেন যো কোচি পক্খীতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা মোৰো ৱাতি ৱা সদ্দেন অঞ্ঞো ৱা কোচি পক্খীতি. এস নযো পুৰিমে মগগ্গহণেপি. ৱাতো ৱা পণ্ণকসটং এৰেতীতি ৱাতো ৱা পণ্ণকচৱৰং ঘট্টেতি. এতং নূন তং ভযভেৰৱং আগচ্ছতীতি যমেতং আগচ্ছতি, তং ভযভেৰৱং নূনাতি. ইতো পভুতি চ আৰম্মণমেৱ ভযভেৰৱন্তি ৱেদিতব্বং. পৰিত্তস্স চ অধিমত্তস্স চ ভযস্স আৰম্মণত্তা সুখাৰম্মণং ৰূপং সুখমিৱ. কিং নু খো অহং অঞ্ঞদত্থু ভযপটিকঙ্খী ৱিহৰামীতি অহং খো কিং কাৰণং একংসেনেৱ ভযং আকঙ্খমানো ইচ্ছমানো হুত্ৱা ৱিহৰামি.

যথাভূতং যথাভূতস্সাতি যেন যেন ইৰিযাপথেন ভূতস্স ভৱিতস্স সতো ৱত্তমানস্স সমঙ্গীভূতস্স ৱা. মেতি মম সন্তিকে. তথাভূতং তথাভূতো ৱাতি তেন তেনেৱ ইৰিযাপথেন ভূতো ভৱিতো সন্তো ৱত্তমানো সমঙ্গীভূতো ৱাতি অত্থো. সো খো অহং…পে… পটিৱিনেমীতি বোধিসত্তস্স কিৰ চঙ্কমন্তস্স তস্মিং মগসিঙ্গখুৰসদ্দাদিভেদে ভযভেৰৱাৰম্মণে আগতে নেৱ মহাসত্তো তিট্ঠতি, ন নিসীদতি ন সযতি, অথ খো চঙ্কমন্তোৱ পৰিৱীমংসন্তো পৰিৱিচিনন্তো ভযভেৰৱং ন পস্সতি, মগসিঙ্গখুৰসদ্দাদিমত্তমেৱ চেতং হোতি, সো তং ঞত্ৱা ইদং নামেতং, ন ভযভেৰৱন্তি ততো তিট্ঠতি ৱা নিসীদতি ৱা সযতি ৱা. এতমত্থং দস্সেন্তো ‘‘সো খো অহ’’ন্তিআদিমাহ. এস নযো সব্বপেয্যালেসু. ইতো পৰঞ্চ ইৰিযাপথপটিপাটিযা অৱত্ৱা আসন্নপটিপাটিযা ইৰিযাপথা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা, চঙ্কমন্তস্স হি ভযভেৰৱে আগতে ন ঠিতো ন নিসিন্নো ন নিপন্নো ঠিতস্সাপি আগতে ন চঙ্কমীতি এৱং তস্স আসন্নপটিপাটিযা ৱুত্তাতি.

ভযভেৰৱসেনাসনাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অসম্মোহৱিহাৰৱণ্ণনা

৫০. এৱং ভিংসনকেসুপি ঠানেসু অত্তনো ভযভেৰৱাভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি ঝাযীনং সম্মোহট্ঠানেসু অত্তনো অসম্মোহৱিহাৰং দস্সেতুং সন্তি খো পন, ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ.

তত্থ সন্তীতি অত্থি সংৱিজ্জন্তি উপলব্ভন্তি. ৰত্তিংযেৱ সমানন্তি ৰত্তিংযেৱ সন্তং, দিৱাতি সঞ্জানন্তীতি ‘‘দিৱসো অয’’ন্তি সঞ্জানন্তি. দিৱাযেৱ সমানন্তি দিৱসংযেৱ সন্তং. ৰত্তীতি সঞ্জানন্তীতি ‘‘ৰত্তি অয’’ন্তি সঞ্জানন্তি. কস্মা পনেতে এৱংসঞ্ঞিনো হোন্তীতি. ৱুট্ঠানকোসল্লাভাৱতো ৱা সকুণৰুততো ৱা. কথং? ইধেকচ্চো ওদাতকসিণলাভী দিৱা পৰিকম্মং কত্ৱা দিৱা সমাপন্নো দিৱাযেৱ ৱুট্ঠহামীতি মনসিকাৰং উপ্পাদেতি, নো চ খো অদ্ধানপৰিচ্ছেদে কুসলো হোতি. সো দিৱসং অতিক্কমিত্ৱা ৰত্তিভাগে ৱুট্ঠাতি. ওদাতকসিণফৰণৱসেন চস্স ৱিসদং হোতি ৱিভূতং সুৱিভূতং. সো, দিৱা ৱুট্ঠহামীতি উপ্পাদিতমনসিকাৰতায ওদাতকসিণফৰণৱিসদৱিভূততায চ ৰত্তিংযেৱ সমানং দিৱাতি সঞ্জানাতি. ইধ পনেকচ্চো নীলকসিণলাভী ৰত্তিং পৰিকম্মং কত্ৱা ৰত্তিং সমাপন্নো ৰত্তিংযেৱ ৱুট্ঠহামীতি মনসিকাৰং উপ্পাদেতি, নো চ খো অদ্ধানপৰিচ্ছেদে কুসলো হোতি. সো ৰত্তিং অতিক্কমিত্ৱা দিৱসভাগে ৱুট্ঠাতি. নীলকসিণফৰণৱসেন চস্স অৱিসদং হোতি অৱিভূতং. সো ৰত্তিং ৱুট্ঠহামীতি উপ্পাদিতমনসিকাৰতায নীলকসিণফৰণাৱিসদাৱিভূততায চ দিৱাযেৱ সমানং ৰত্তীতি সঞ্জানাতি. এৱং তাৱ ৱুট্ঠানকোসল্লাভাৱতো এৱংসঞ্ঞিনো হোন্তি.

সকুণৰুততো পন ইধেকচ্চো অন্তোসেনাসনে নিসিন্নো হোতি. অথ দিৱা ৰৱনকসকুণা কাকাদযো চন্দালোকেন দিৱাতি মঞ্ঞমানা ৰত্তিং ৰৱন্তি, অঞ্ঞেহি ৱা কাৰণেহি. সো তেসং সদ্দং সুত্ৱা ৰত্তিংযেৱ সমানং দিৱাতি সঞ্জানাতি. ইধ পনেকচ্চো পব্বতন্তৰে গম্ভীৰায ঘনৱনপ্পটিচ্ছন্নায গিৰিগুহায সত্তাহৱদ্দলিকায ৱত্তমানায অন্তৰহিতসূৰিযালোকে কালে নিসিন্নো হোতি. অথ ৰত্তিং ৰৱনকসকুণা উলূকাদযো মজ্ঝন্হিকসমযেপি তত্থ তত্থ সমন্ধকাৰে নিলীনা ৰত্তিসঞ্ঞায ৱা অঞ্ঞেহি ৱা কাৰণেহি ৰৱন্তি. সো তেসং সদ্দং সুত্ৱা দিৱাযেৱ সমানং ৰত্তীতি সঞ্জানাতি. এৱং সকুণৰুততো এৱংসঞ্ঞিনো হোন্তীতি. ইদমহন্তি ইদং অহং এৱং সঞ্জাননং. সম্মোহৱিহাৰস্মিং ৱদামীতি সম্মোহৱিহাৰপৰিযাপন্নং অন্তোগধং, সম্মোহৱিহাৰানং অঞ্ঞতৰং ৱদামীতি ৱুত্তং হোতি.

অহং খো পন ব্ৰাহ্মণ…পে… সঞ্জানামীতি পাকটো বোধিসত্তস্স ৰত্তিন্দিৱপৰিচ্ছেদো সত্তাহৱদ্দলেপি চন্দিমসূৰিযেসু অদিস্সমানেসুপি জানাতিযেৱ ‘‘এত্তকং পুৰেভত্তকালো গতো, এত্তকং পচ্ছাভত্তকালো, এত্তকং পঠমযামো, এত্তকং মজ্ঝিমযামো, এত্তকং পচ্ছিমযামো’’তি, তস্মা এৱমাহ. অনচ্ছৰিযঞ্চেতং যং পূৰিতপাৰমী বোধিসত্তো এৱং জানাতি. পদেসঞাণে ঠিতানং সাৱকানম্পি হি ৰত্তিন্দিৱপৰিচ্ছেদো পাকটো হোতি.

কল্যাণিযমহাৱিহাৰে কিৰ গোদত্তত্থেৰো দ্ৱঙ্গুলকালে ভত্তং গহেত্ৱা অঙ্গুলকালে ভুঞ্জতি. সূৰিযে অদিস্সমানেপি পাতোযেৱ সেনাসনং পৱিসিত্ৱা তায ৱেলায নিক্খমতি. একদিৱসং আৰামিকা ‘‘স্ৱে থেৰস্স নিক্খমনকালে পস্সামা’’তি ভত্তং সম্পাদেত্ৱা কালত্থম্ভমূলে নিসীদিংসু. থেৰো দ্ৱঙ্গুলকালেযেৱ নিক্খমতি. ততো পভুতি কিৰ সূৰিযে অদিস্সমানেপি থেৰস্স নিক্খমনসঞ্ঞায এৱ ভেৰিং আকোটেন্তি.

অজগৰৱিহাৰেপি কাড়দেৱত্থেৰো অন্তোৱস্সে যামগণ্ডিকং পহৰতি, আচিণ্ণমেতং থেৰস্স. ন চ যামযন্তনাড়িকং পযোজেতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ পযোজেন্তি. অথ নিক্খন্তে পঠমে যামে থেৰে মুগ্গৰং গহেত্ৱা ঠিতমত্তেযেৱ একং দ্ৱে ৱাৰে পহৰন্তেযেৱ ৱা যামযন্তং পততি, এৱং তীসু যামেসু সমণধম্মং কত্ৱা থেৰো পাতোযেৱ গামং পৱিসিত্ৱা পিণ্ডপাতং আদায ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা ভোজনৱেলায পত্তং গহেত্ৱা দিৱা ৱিহাৰট্ঠানং গন্ত্ৱা সমণধম্মং কৰোতি. ভিক্খূ কালত্থম্ভং দিস্ৱা থেৰস্স অদিস্ৱা আগমনত্থায পেসেন্তি. সো ভিক্খু থেৰং দিৱা ৱিহাৰট্ঠানা নিক্খমন্তমেৱ ৱা অন্তৰামগ্গে ৱা পস্সতি. এৱং পদেসঞাণে ঠিতানং সাৱকানম্পি ৰত্তিন্দিৱপৰিচ্ছেদো পাকটো হোতি, কিমঙ্গং পন বোধিসত্তানন্তি.

যং খো তং ব্ৰাহ্মণ…পে… ৱদেয্যাতি এত্থ পন ‘‘যং খো তং, ব্ৰাহ্মণ, অসম্মোহধম্মো সত্তো লোকে উপ্পন্নো…পে… সুখায দেৱমনুস্সান’’ন্তি ৱচনং ৱদমানো কোচি সম্মা ৱদেয্য, সম্মা ৱদমানো সিযা, ন ৱিতথৱাদী অস্স. মমেৱ তং ৱচনং ৱদমানো সম্মা ৱদেয্য, সম্মা ৱদমানো সিযা, ন ৱিতথৱাদী অস্সাতি এৱং পদসম্বন্ধো ৱেদিতব্বো.

তত্থ অসম্মোহধম্মোতি অসম্মোহসভাৱো. লোকেতি মনুস্সলোকে. বহুজনহিতাযাতি বহুজনস্স হিতত্থায, পঞ্ঞাসম্পত্তিযা দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকহিতূপদেসকোতি. বহুজনসুখাযাতি বহুজনস্স সুখত্থায, চাগসম্পত্তিযা উপকৰণসুখস্স দাযকোতি. লোকানুকম্পাযাতি লোকস্স অনুকম্পত্থায, মেত্তাকৰুণাসম্পত্তিযা মাতাপিতৰো ৱিয লোকস্স ৰক্খিতা গোপযিতাতি. অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানন্তি ইধ দেৱমনুস্সগ্গহণেন চ ভব্বপুগ্গলৱেনেয্যসত্তেযেৱ গহেত্ৱা তেসং নিব্বানমগ্গফলাধিগমায অত্তনো উপ্পত্তিং দস্সেতীতি ৱেদিতব্বো. অত্থাযাতি হি ৱুত্তে পৰমত্থত্থায নিব্বানাযাতি ৱুত্তং হোতি. হিতাযাতি ৱুত্তে তং সম্পাপকমগ্গত্থাযাতি ৱুত্তং হোতি, নিব্বানসম্পাপকমগ্গতো হি উত্তৰি হিতং নাম নত্থি. সুখাযাতি ৱুত্তে ফলসমাপত্তিসুখত্থাযাতি ৱুত্তং হোতি, ততো উত্তৰি সুখাভাৱতো. ৱুত্তঞ্চেতং ‘‘অযং সমাধি পচ্চুপ্পন্নসুখো চেৱ আযতিঞ্চ সুখৱিপাকো’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৫; অ. নি. ৫.২৭; ৱিভ. ৮০৪).

অসম্মোহৱিহাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পুব্বভাগপটিপদাদিৱণ্ণনা

৫১. এৱং ভগৱা বুদ্ধগুণপটিলাভাৱসানং অত্তনো অসম্মোহৱিহাৰং ব্ৰাহ্মণস্স দস্সেত্ৱা ইদানি যায পটিপদায তং কোটিপ্পত্তং অসম্মোহৱিহাৰং অধিগতো, তং পুব্বভাগতো পভুতি দস্সেতুং আৰদ্ধং খো পন মে ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ.

কেচি পনাহু ‘‘ইমং অসম্মোহৱিহাৰং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স চিত্তমেৱং উপ্পন্নং ‘কায নু খো পটিপদায ইমং পত্তো’তি, তস্স চিত্তমঞ্ঞায ইমাযাহং পটিপদায ইমং উত্তমং অসম্মোহৱিহাৰং পত্তোতি দস্সেন্তো এৱমাহা’’তি.

তত্থ আৰদ্ধং খো পন মে, ব্ৰাহ্মণ, ৱীৰিযং অহোসীতি, ব্ৰাহ্মণ, ন মযা অযং উত্তমো অসম্মোহৱিহাৰো কুসীতেন মুট্ঠস্সতিনা সাৰদ্ধকাযেন ৱিক্খিত্তচিত্তেন ৱা অধিগতো, অপিচ খো তদধিগমায আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং অহোসি, বোধিমণ্ডে নিসিন্নেন মযা চতুৰঙ্গৱীৰিযং আৰদ্ধং অহোসি, পগ্গহিতং অসিথিলপ্পৱত্তিতন্তি ৱুত্তং হোতি. আৰদ্ধত্তাযেৱ চ মেতং অসল্লীনং অহোসি.

উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠাতি ন কেৱলঞ্চ ৱীৰিযমেৱ, সতিপি মে আৰম্মণাভিমুখীভাৱেন উপট্ঠিতা অহোসি. উপট্ঠিতত্তাযেৱ চ অসম্মুট্ঠা. পস্সদ্ধো কাযোতি কাযচিত্তপ্পস্সদ্ধিসম্ভৱেন কাযোপি মে পস্সদ্ধো অহোসি. তত্থ যস্মা নামকাযে পস্সদ্ধে ৰূপকাযোপি পস্সদ্ধোযেৱ হোতি, তস্মা নামকাযো ৰূপকাযোতি অৱিসেসেত্ৱাৱ পস্সদ্ধো কাযোতি ৱুত্তং. অসাৰদ্ধোতি সো চ খো পস্সদ্ধত্তাযেৱ অসাৰদ্ধো, ৱিগতদৰথোতি ৱুত্তং হোতি. সমাহিতং চিত্তং একগ্গন্তি চিত্তম্পি মে সম্মা আহিতং সুট্ঠু ঠপিতং অপ্পিতং ৱিয অহোসি. সমাহিতত্তা এৱ চ একগ্গং অচলং নিপ্ফন্দনন্তি, এত্তাৱতা ঝানস্স পুব্বভাগপটিপদা কথিতা হোতি.

ইদানি ইমায পটিপদায অধিগতং পঠমজ্ঝানং আদিং কত্ৱা ৱিজ্জাত্তযপৰিযোসানং ৱিসেসং দস্সেন্তো সো খো অহন্তিআদিমাহ. তত্থ ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিন্তি এত্থ তাৱ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে পথৱীকসিণকথাযং ৱুত্তং. কেৱলঞ্হি তত্থ ‘‘উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি আগতং, ইধ ‘‘ৱিহাসি’’ন্তি, অযমেৱ ৱিসেসো. কিং কত্ৱা পন ভগৱা ইমানি ঝানানি উপসম্পজ্জ ৱিহাসীতি, কম্মট্ঠানং ভাৱেত্ৱা. কতৰং? আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানং.

ইমানি চ পন চত্তাৰি ঝানানি কেসঞ্চি চিত্তেকগ্গতত্থানি হোন্তি, কেসঞ্চি ৱিপস্সনাপাদকানি, কেসঞ্চি অভিঞ্ঞাপাদকানি, কেসঞ্চি নিৰোধপাদকানি, কেসঞ্চি ভৱোক্কমনত্থানি. তত্থ খীণাসৱানং চিত্তেকগ্গতত্থানি হোন্তি. তে হি সমাপজ্জিত্ৱা একগ্গচিত্তা সুখং দিৱসং ৱিহৰিস্সামাতি ইচ্চেৱং কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেন্তি. সেক্খপুথুজ্জনানং সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায সমাহিতেন চিত্তেন ৱিপস্সিস্সামাতি নিব্বত্তেন্তানং ৱিপস্সনাপাদকানি হোন্তি. যে পন অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতী’’তি (দী. নি. ১.২৩৮; পটি. ম. ১.১০২) ৱুত্তনযা অভিঞ্ঞাযো পত্থেন্তা নিব্বত্তেন্তি, তেসং অভিঞ্ঞাপাদকানি হোন্তি. যে পন অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা সত্তাহং অচিত্তা হুত্ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে নিৰোধং নিব্বানং পত্ৱা সুখং ৱিহৰিস্সামাতি নিব্বত্তেন্তি, তেসং নিৰোধপাদকানি হোন্তি. যে পন অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানা ব্ৰহ্মলোকে উপ্পজ্জিস্সামাতি নিব্বত্তেন্তি, তেসং ভৱোক্কমনত্থানি হোন্তি.

ভগৱতা পনিদং চতুত্থজ্ঝানং বোধিৰুক্খমূলে নিব্বত্তিতং, তং তস্স ৱিপস্সনাপাদকঞ্চেৱ অহোসি অভিঞ্ঞাপাদকঞ্চ সব্বকিচ্চসাধকঞ্চ, সব্বলোকিযলোকুত্তৰগুণদাযকন্তি ৱেদিতব্বং.

পুব্বভাগপটিপদাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পুব্বেনিৱাসকথাৱণ্ণনা

৫২. যেসঞ্চ গুণানং দাযকং অহোসি, তেসং একদেসং দস্সেন্তো সো এৱং সমাহিতে চিত্তেতিআদিমাহ. তত্থ দ্ৱিন্নং ৱিজ্জানং অনুপদৱণ্ণনা চেৱ ভাৱনানযো চ ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতো. কেৱলঞ্হি তত্থ ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… অভিনিন্নামেতী’’তি ৱুত্তং, ইধ ‘‘অভিনিন্নামেসি’’ন্তি. অযং খো মে ব্ৰাহ্মণাতি অযঞ্চ অপ্পনাৱাৰো তত্থ অনাগতোতি অযমেৱ ৱিসেসো. তত্থ সোতি সো অহং. অভিনিন্নামেসিন্তি অভিনীহৰিং. অভিনিন্নামেসিন্তি চ ৱচনতো সোতি এত্থ সো অহন্তি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.

যস্মা চিদং ভগৱতো ৱসেন পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণং আগতং, তস্মা ‘‘সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’’তি এত্থ এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা. এত্থ হি সো ততো চুতোতি পটিনিৱত্তন্তস্স পচ্চৱেক্খণং. তস্মা ইধূপপন্নোতি ইমিস্সা ইধূপপত্তিযা অনন্তৰং. অমুত্ৰ উদপাদিন্তি তুসিতভৱনং সন্ধাযাহাতি ৱেদিতব্বো. তত্ৰাপাসিং এৱংনামোতি তত্ৰাপি তুসিতভৱনে সেতকেতু নাম দেৱপুত্তো অহোসিং. এৱংগোত্তোতি তাহি দেৱতাহি সদ্ধিং একগোত্তো. এৱংৱণ্ণোতি সুৱণ্ণৱণ্ণো. এৱমাহাৰোতি দিব্বসুধাহাৰো. এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদীতি এৱং দিব্বসুখপটিসংৱেদী. দুক্খং পন সঙ্খাৰদুক্খমত্তমেৱ. এৱমাযুপৰিযন্তোতি এৱং সত্তপঞ্ঞাসৱস্সকোটিসট্ঠিৱস্সসতসহস্সাযুপৰিযন্তো. সো ততো চুতোতি সো অহং ততো তুসিতভৱনতো চুতো. ইধূপপন্নোতি ইধ মহামাযায দেৱিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো.

অযং খো মে ব্ৰাহ্মণাতিআদীসু মেতি মযা. ৱিজ্জাতি ৱিদিতকৰণট্ঠেন ৱিজ্জা. কিং ৱিদিতং কৰোতি? পুব্বেনিৱাসং. অৱিজ্জাতি তস্সেৱ পুব্বেনিৱাসস্স অৱিদিতকৰণট্ঠেন তপ্পটিচ্ছাদকো মোহো ৱুচ্চতি. তমোতি স্ৱেৱ মোহো পটিচ্ছাদকট্ঠেন ‘‘তমো’’তি ৱুচ্চতি. আলোকোতি সাযেৱ ৱিজ্জা ওভাসকৰণট্ঠেন ‘‘আলোকো’’তি ৱুচ্চতি. এত্থ চ ৱিজ্জা অধিগতাতি অযং অত্থো, সেসং পসংসাৱচনং. যোজনা পনেত্থ অযং খো মে ৱিজ্জা অধিগতা, তস্স মে অধিগতৱিজ্জস্স অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিনট্ঠাতি অত্থো. কস্মা? যস্মা ৱিজ্জা উপ্পন্না. এস নযো ইতৰস্মিম্পি পদদ্ৱযে.

যথা তন্তি এত্থ যথাতি ওপম্মে. তন্তি নিপাতো. সতিযা অৱিপ্পৱাসেন অপ্পমত্তস্স. ৱীৰিযাতাপেন আতাপিনো. কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খতায পহিতত্তস্স, পেসিতত্তস্সাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘যথা অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো অৱিজ্জা ৱিহঞ্ঞেয্য, ৱিজ্জা উপ্পজ্জেয্য. তমো ৱিহঞ্ঞেয্য, আলোকো উপ্পজ্জেয্য. এৱমেৱ মম অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না. তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো. এতস্স মে পধানানুযোগস্স অনুৰূপমেৱ ফলং লদ্ধ’’ন্তি.

পুব্বেনিৱাসকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দিব্বচক্খুঞাণকথাৱণ্ণনা

৫৩. চুতূপপাতকথাযং যস্মা ইধ ভগৱতো ৱসেন পাড়ি আগতা, তস্মা ‘‘পস্সামি পজানামী’’তি ৱুত্তং, অযং ৱিসেসো. সেসং ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তসদিসমেৱ.

এত্থ পন ৱিজ্জাতি দিব্বচক্খুঞাণৱিজ্জা. অৱিজ্জাতি সত্তানং চুতিপটিসন্ধিপটিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি. যস্মা চ পূৰিতপাৰমীনং মহাসত্তানং পৰিকম্মকিচ্চং নাম নত্থি. তে হি চিত্তে অভিনিন্নামিতমত্তেযেৱ অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তি, দিব্বেন চক্খুনা সত্তে পস্সন্তি. তস্মা যো তত্থ পৰিকম্মং আদিং কত্ৱা ভাৱনানযো ৱুত্তো, ন তেন ইধ অত্থোতি.

দিব্বচক্খুঞাণকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আসৱক্খযঞাণকথাৱণ্ণনা

৫৪. ততিযৱিজ্জায সো এৱং সমাহিতে চিত্তেতি ৱিপস্সনাপাদকং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং ৱেদিতব্বং. আসৱানং খযঞাণাযাতি অৰহত্তমগ্গঞাণত্থায. অৰহত্তমগ্গো হি আসৱৱিনাসনতো আসৱানং খযোতি ৱুচ্চতি, তত্ৰ চেতং ঞাণং, তপ্পৰিযাপন্নত্তাতি. চিত্তং অভিনিন্নামেসিন্তি ৱিপস্সনাচিত্তং অভিনীহৰিং. সো ইদং দুক্খন্তি এৱমাদীসু ‘‘এত্তকং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যো’’তি সব্বম্পি দুক্খসচ্চং সৰসলক্খণপটিৱেধেন যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং জানিং পটিৱিজ্ঝিং. তস্স চ দুক্খস্স নিব্বত্তিকং তণ্হং অযং দুক্খসমুদযোতি. তদুভযম্পি যং ঠানং পত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, তং তেসং অপ্পৱত্তিং নিব্বানং অযং দুক্খনিৰোধোতি. তস্স সম্পাপকং অৰিযমগ্গং অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি সৰসলক্খণপটিৱেধেন যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং জানিং পটিৱিজ্ঝিন্তি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.

এৱং সৰূপতো সচ্চানি দস্সেত্ৱা ইদানি কিলেসৱসেন পৰিযাযতো দস্সেন্তো ইমে আসৱাতিআদিমাহ. তস্স মে এৱং জানতো এৱং পস্সতোতি তস্স ময্হং এৱং জানন্তস্স এৱং পস্সন্তস্স. সহ ৱিপস্সনায কোটিপ্পত্তং মগ্গং কথেতি. কামাসৱাতি কামাসৱতো. ৱিমুচ্চিত্থাতি ইমিনা ফলক্খণং দস্সেতি, মগ্গক্খণে হি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ফলক্খণে ৱিমুত্তং হোতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণন্তি ইমিনা পচ্চৱেক্খণঞাণং দস্সেতি. খীণা জাতীতিআদীহি তস্স ভূমিং, তেন হি ঞাণেন ভগৱা পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘খীণা জাতী’’তিআদীনি অব্ভঞ্ঞাসি. কতমা পন ভগৱতো জাতি খীণা, কথঞ্চ নং অব্ভঞ্ঞাসীতি? ন তাৱস্স অতীতা জাতি খীণা, পুব্বেৱ খীণত্তা, ন অনাগতা, অনাগতে ৱাযামাভাৱতো, ন পচ্চুপ্পন্না, ৱিজ্জমানত্তা. যা পন মগ্গস্স অভাৱিতত্তা উপ্পজ্জেয্য একচতুপঞ্চৱোকাৰভৱেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধভেদা জাতি, সা মগ্গস্স ভাৱিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা, তং সো মগ্গভাৱনায পহীনকিলেসে পচ্চৱেক্খিত্ৱা ‘‘কিলেসাভাৱে ৱিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিং অপ্পটিসন্ধিকং হোতী’’তি জানন্তো অব্ভঞ্ঞাসি.

ৱুসিতন্তি ৱুত্থং পৰিৱুত্থং, কতং চৰিতং নিট্ঠিতন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং, পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্তসেক্খা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱসন্তি নাম, খীণাসৱো ৱুত্থৱাসো. তস্মা ভগৱা অত্তনো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি. কতং কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাৱসেন সোড়সৱিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং কৰোন্তি, খীণাসৱো কতকৰণীযো. তস্মা ভগৱা অত্তনো কৰণীযং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘কতং কৰণীয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি.

নাপৰং ইত্থত্তাযাতি ইদানি পুন ইত্থভাৱায এৱংসোড়সকিচ্চভাৱায, কিলেসক্খযায ৱা মগ্গভাৱনাকিচ্চং মে নত্থীতি অব্ভঞ্ঞাসি. অথ ৱা ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৱতো ইমস্মা এৱংপকাৰা ইদানি ৱত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপৰং খন্ধসন্তানং ময্হং নত্থি. ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা ৰুক্খা ৱিয. তে চৰিমকৱিঞ্ঞাণনিৰোধেন অনুপাদানো ৱিয জাতৱেদো নিব্বাযিস্সন্তীতি অব্ভঞ্ঞাসি.

ইদানি এৱং পচ্চৱেক্খণঞাণপৰিগ্গহিতং আসৱানং খযঞাণাধিগমং ব্ৰাহ্মণস্স দস্সেন্তো, অযং খো মে ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ ৱিজ্জাতি অৰহত্তমগ্গঞাণৱিজ্জা. অৱিজ্জাতি চতুসচ্চপটিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. এত্তাৱতা চ পুব্বেনিৱাসঞাণেন অতীতংসঞাণং, দিব্বচক্খুনা পচ্চুপ্পন্নানাগতংসঞাণং, আসৱক্খযেন সকললোকিযলোকুত্তৰগুণন্তি এৱং তীহি ৱিজ্জাহি সব্বেপি সব্বঞ্ঞুগুণে সঙ্গহেত্ৱা পকাসেন্তো অত্তনো অসম্মোহৱিহাৰং ব্ৰাহ্মণস্স দস্সেসি.

আসৱক্খযঞাণকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অৰঞ্ঞৱাসকাৰণৱণ্ণনা

৫৫. এৱং ৱুত্তে কিৰ ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো সব্বঞ্ঞুতং পটিজানাতি, অজ্জাপি চ অৰঞ্ঞৱাসং ন ৱিজহতি, অত্থি নু খ্ৱস্স অঞ্ঞম্পি কিঞ্চি কৰণীয’’ন্তি. অথস্স ভগৱা অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা ইমিনা অজ্ঝাসযানুসন্ধিনা, সিযা খো পন তেতিআদিমাহ. তত্থ সিযা খো পন তে, ব্ৰাহ্মণ, এৱমস্সাতি, ব্ৰাহ্মণ, কদাচি তুয্হং এৱং ভৱেয্য. ন খো পনেতং ব্ৰাহ্মণ এৱং দট্ঠব্বন্তি এতং খো পন, ব্ৰাহ্মণ, তযা ময্হং পন্তসেনাসনপটিসেৱনং অৱীতৰাগাদিতাযাতি এৱং ন দট্ঠব্বং. এৱং পন্তসেনাসনপটিসেৱনে অকাৰণং পটিক্খিপিত্ৱা কাৰণং দস্সেন্তো দ্ৱে খো অহন্তিআদিমাহ. তত্থ অত্থোযেৱ অত্থৱসো. তস্মা দ্ৱে খো অহং, ব্ৰাহ্মণ, অত্থৱসেতি অহং খো, ব্ৰাহ্মণ, দ্ৱে অত্থে দ্ৱে কাৰণানি সম্পস্সমানোতি ৱুত্তং হোতি. অত্তনো চ দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰন্তি এত্থ দিট্ঠধম্মো নাম অযং পচ্চক্খো অত্তভাৱো. সুখৱিহাৰো নাম চতুন্নম্পি ইৰিযাপথৱিহাৰানং ফাসুতা, এককস্স হি অৰঞ্ঞে অন্তমসো উচ্চাৰপস্সাৱকিচ্চং উপাদায সব্বেৱ ইৰিযাপথা ফাসুকা হোন্তি, তস্মা দিট্ঠধম্মস্স সুখৱিহাৰন্তি অযমত্থো ৱেদিতব্বো. পচ্ছিমঞ্চ জনতং অনুকম্পমানোতি কথং অৰঞ্ঞৱাসেন পচ্ছিমা জনতা অনুকম্পিতা হোতি? সদ্ধাপব্বজিতা হি কুলপুত্তা ভগৱতো অৰঞ্ঞৱাসং দিস্ৱা ভগৱাপি নাম অৰঞ্ঞসেনাসনানি ন মুঞ্চতি, যস্স নেৱত্থি পৰিঞ্ঞাতব্বং ন পহাতব্বং ন ভাৱেতব্বং ন সচ্ছিকাতব্বং, কিমঙ্গং পন মযন্তি চিন্তেত্ৱা তত্থ ৱসিতব্বমেৱ মঞ্ঞিস্সন্তি. এৱং খিপ্পমেৱ দুক্খস্সন্তকৰা ভৱিস্সন্তি. এৱং পচ্ছিমা জনতা অনুকম্পিতা হোতি. এতমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পচ্ছিমঞ্চ জনতং অনুকম্পমানো’’তি.

অৰঞ্ঞৱাসকাৰণৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দেসনানুমোদনাৱণ্ণনা

৫৬. তং সুত্ৱা অত্তমনো ব্ৰাহ্মণো অনুকম্পিতৰূপাতিআদিমাহ. তত্থ অনুকম্পিতৰূপাতি অনুকম্পিতজাতিকা অনুকম্পিতসভাৱা. জনতাতি জনসমূহো. যথা তং অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি যথা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অনুকম্পেয্য, তথেৱ অনুকম্পিতৰূপাতি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা পুন তং ভগৱতো ধম্মদেসনং অব্ভনুমোদমানো ভগৱন্তং এতদৱোচ অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতমাতি. তত্থাযং অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দৰাভিৰূপঅব্ভনুমোদনেসু দিস্সতি. ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো’’তিআদীসু (চূড়ৱ. ৩৮৩; অ. নি. ৮.২০) হি খযে দিস্সতি. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.১০০) সুন্দৰে.

‘‘কো মে ৱন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;

অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি. –

আদীসু (ৱি. ৱ. ৮৫৭) অভিৰূপে. ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৫০; পাৰা. ১৫) অব্ভনুমোদনে. ইধাপি অব্ভনুমোদনেযেৱ. যস্মা চ অব্ভনুমোদনে, তস্মা সাধু সাধু ভো, গোতমাতি ৱুত্তং হোতীতি ৱেদিতব্বং.

‘‘ভযে কোধে পসংসাযং, তুৰিতে কোতূহলচ্ছৰে;

হাসে সোকে পসাদে চ, কৰে আমেডিতং বুধো’’তি. –

ইমিনা চ লক্খণেন ইধ পসাদৱসেন পসংসাৱসেন চাযং দ্ৱিক্খত্তুং ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. অথ ৱা অভিক্কন্তন্তি অভিকন্তং. অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দৰন্তি ৱুত্তং হোতি.

তত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন দেসনং থোমেতি, একেন অত্তনো পসাদং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অভিক্কন্তং, ভো গোতম, যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনা, অভিক্কন্তং যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদোতি. ভগৱতোযেৱ ৱা ৱচনং দ্ৱে দ্ৱে অত্থে সন্ধায থোমেতি – ভোতো গোতমস্স ৱচনং অভিক্কন্তং দোসনাসনতো, অভিক্কন্তং গুণাধিগমনতো, তথা সদ্ধাজননতো, পঞ্ঞাজননতো, সাত্থতো, সব্যঞ্জনতো, উত্তানপদতো, গম্ভীৰত্থতো, কণ্ণসুখতো, হদযঙ্গমতো, অনত্তুক্কংসনতো, অপৰৱম্ভনতো, কৰুণাসীতলতো, পঞ্ঞাৱদাততো, আপাথৰমণীযতো, ৱিমদ্দক্খমতো, সুয্যমানসুখতো, ৱীমংসীযমানহিততোতি এৱমাদীহি যোজেতব্বং.

ততো পৰম্পি চতূহি উপমাহি দেসনংযেৱ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৱা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপৰি মুখং কৰেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিচ্ছাদিতং. ৱিৱৰেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূড়্হস্সাতি দিসামূড়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৱা ‘‘এস মগ্গো’’তি ৱদেয্য. অন্ধকাৰেতি কাড়পক্খচাতুদ্দসীঅড্ঢৰত্তঘনৱনসণ্ডমেঘপটলেহি চতুৰঙ্গে তমে, অযং তাৱ অনুত্তানপদত্থো.

অযং পন অধিপ্পাযযোজনা – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৱং সদ্ধম্মৱিমুখং অসদ্ধম্মে পতিতং মং অসদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৱিৱৰেয্য. এৱং কস্সপস্স ভগৱতো সাসনন্তৰধানতো পভুতি মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৱিৱৰন্তেন, যথা মূড়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৱং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপ্পটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আচিক্খন্তেন, যথা অন্ধকাৰে তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, এৱং মোহন্ধকাৰে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিৰতনৰূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকাৰৱিদ্ধংসকদেসনাপজ্জোতধাৰণেন ময্হং ভোতা গোতমেন এতেহি পৰিযাযেহি পকাসিতত্তা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতোতি.

দেসনানুমোদনাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পসন্নাকাৰৱণ্ণনা

এৱং দেসনং থোমেত্ৱা ইমায দেসনায ৰতনত্তযপসন্নচিত্তো পসন্নাকাৰং কৰোন্তো এসাহন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামীতি ভৱং মে গোতমো সৰণং পৰাযণং, অঘস্স তাতা, হিতস্স চ ৱিধাতাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ভৱন্তং গোতমং গচ্ছামি, ভজামি, সেৱামি, পযিৰুপাসামি, এৱং ৱা জানামি, বুজ্ঝামীতি. যেসঞ্হি ধাতূনং গতিঅত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থো. তস্মা গচ্ছামীতি ইমস্স জানামি, বুজ্ঝামীতি অযমত্থো ৱুত্তো. ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি এত্থ পন অধিগতমগ্গে সচ্ছিকতনিৰোধে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানে চ অপাযেসু অপতমানে ধাৰেতীতি ধম্মো, সো অত্থতো অৰিযমগ্গো চেৱ নিব্বানঞ্চ. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪) ৱিত্থাৰো. ন কেৱলঞ্চ অৰিযমগ্গো চেৱ নিব্বানঞ্চ, অপিচ খো অৰিযফলেহি সদ্ধিং পৰিযত্তিধম্মোপি. ৱুত্তঞ্হেতং ছত্তমাণৱকৱিমানে –

‘‘ৰাগৱিৰাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;

মধুৰমিমং পগুণং সুৱিভত্তং, ধম্মমিমং সৰণত্থমুপেহী’’তি. (ৱি. ৱ. ৮৮৭);

এত্থ ৰাগৱিৰাগোতি মগ্গো কথিতো. অনেজমসোকন্তি ফলং. ধম্মমসঙ্খতন্তি নিব্বানং. অপ্পটিকূলং মধুৰমিমং পগুণং সুৱিভত্তন্তি পিটকত্তযেন ৱিভত্তা সব্বধম্মক্খন্ধাতি. দিট্ঠিসীলসঙ্ঘাতেন সংহতোতি সঙ্ঘো, সো অত্থতো অট্ঠ অৰিযপুগ্গলসমূহো. ৱুত্তঞ্হেতং তস্মিংযেৱ ৱিমানে.

‘‘যত্থ চ দিন্নমহপ্ফলমাহু, চতূসু সুচীসু পুৰিসযুগেসু;

অট্ঠ চ পুগ্গল ধম্মদসা তে, সঙ্ঘমিমং সৰণত্থমুপেহী’’তি. (ৱি. ৱ. ৮৮৮);

ভিক্খূনং সঙ্ঘো ভিক্খুসঙ্ঘো. এত্তাৱতা ব্ৰাহ্মণো তীণি সৰণগমনানি পটিৱেদেসি.

পসন্নাকাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সৰণগমনকথাৱণ্ণনা

ইদানি তেসু সৰণগমনেসু কোসল্লত্থং সৰণং, সৰণগমনং. যো চ সৰণং গচ্ছতি, সৰণগমনপ্পভেদো, সৰণগমনস্স ফলং, সংকিলেসো, ভেদোতি অযং ৱিধি ৱেদিতব্বো. সেয্যথিদং – পদত্থতো তাৱ হিংসতীতি সৰণং, সৰণগতানং তেনেৱ সৰণগমনেন ভযং সন্তাসং দুক্খং দুগ্গতিপৰিকিলেসং হনতি ৱিনাসেতীতি অত্থো, ৰতনত্তযস্সেৱেতং অধিৱচনং.

অথ ৱা হিতে পৱত্তনেন অহিতা চ নিৱত্তনেন সত্তানং ভযং হিংসতি বুদ্ধো. ভৱকন্তাৰা উত্তাৰণেন অস্সাসদানেন চ ধম্মো. অপ্পকানম্পি কাৰানং ৱিপুলফলপটিলাভকৰণেন সঙ্ঘো. তস্মা ইমিনাপি পৰিযাযেন ৰতনত্তযং সৰণং. তপ্পসাদতগ্গৰুতাহি ৱিহতকিলেসো তপ্পৰাযণতাকাৰপ্পৱত্তো চিত্তুপ্পাদো সৰণগমনং. তংসমঙ্গিসত্তো সৰণং গচ্ছতি, ৱুত্তপ্পকাৰেন চিত্তুপ্পাদেন এতানি মে তীণি সৰণানি সৰণং, এতানি পৰাযণন্তি এৱং উপেতীতি অত্থো. এৱং তাৱ সৰণং সৰণগমনং যো চ সৰণং গচ্ছতীতি ইদং তযং ৱেদিতব্বং.

সৰণগমনপ্পভেদে পন দুৱিধং সৰণগমনং লোকুত্তৰং লোকিযঞ্চ. তত্থ লোকুত্তৰং দিট্ঠসচ্চানং মগ্গক্খণে সৰণগমনুপক্কিলেসসমুচ্ছেদেন আৰম্মণতো নিব্বানাৰম্মণং হুত্ৱা কিচ্চতো সকলেপি ৰতনত্তযে ইজ্ঝতি. লোকিযং পুথুজ্জনানং সৰণগমনুপক্কিলেসৱিক্খম্ভনেন আৰম্মণতো বুদ্ধাদিগুণাৰম্মণং হুত্ৱা ইজ্ঝতি, তং অত্থতো বুদ্ধাদীসু ৱত্থূসু সদ্ধাপটিলাভো, সদ্ধামূলিকা চ সম্মাদিট্ঠি দসসু পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূসু দিট্ঠিজুকম্মন্তি ৱুচ্চতি.

তযিদং চতুধা পৱত্ততি অত্তসন্নিয্যাতনেন তপ্পৰাযণতায সিস্সভাৱূপগমনেন পণিপাতেনাতি. তত্থ অত্তসন্নিয্যাতনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৱা অহং অত্তানং বুদ্ধস্স নিয্যাতেমি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্সা’’তি এৱং বুদ্ধাদীনং অত্তপৰিচ্চজনং. তপ্পৰাযণতা নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৱা অহং বুদ্ধপৰাযণো, ধম্মপৰাযণো, সঙ্ঘপৰাযণো ইতি মং ধাৰেথা’’তি এৱং তপ্পৰাযণভাৱো. সিস্সভাৱূপগমনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৱা অহং বুদ্ধস্স অন্তেৱাসিকো, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্সাতি মং ধাৰেথা’’তি এৱং সিস্সভাৱূপগমো. পণিপাতো নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৱা অহং অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মং বুদ্ধাদীনংযেৱ তিণ্ণং ৱত্থূনং কৰোমি, ইতি মং ধাৰেথা’’তি এৱং বুদ্ধাদীসু পৰমনিপচ্চকাৰো. ইমেসঞ্হি চতুন্নং আকাৰানং অঞ্ঞতৰম্পি কৰোন্তেন গহিতংযেৱ হোতি সৰণগমনং.

অপিচ ভগৱতো অত্তানং পৰিচ্চজামি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স অত্তানং পৰিচ্চজামি. জীৱিতং পৰিচ্চজামি, পৰিচ্চত্তোযেৱ মে অত্তা, পৰিচ্চত্তংযেৱ মে জীৱিতং, জীৱিতপৰিযন্তিকং বুদ্ধং সৰণং গচ্ছামি, বুদ্ধো মে সৰণং লেণং তাণন্তি এৱম্পি অত্তসন্নিয্যাতনং ৱেদিতব্বং. ‘‘সত্থাৰঞ্চ ৱতাহং পস্সেয্যং ভগৱন্তমেৱ পস্সেয্যং, সুগতঞ্চ ৱতাহং পস্সেয্যং ভগৱন্তমেৱ পস্সেয্যং, সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ ৱতাহং পস্সেয্যং ভগৱন্তমেৱ পস্সেয্য’’ন্তি (সং. নি. ২.১৫৪) এৱম্পি মহাকস্সপস্স সৰণগমনং ৱিয সিস্সভাৱূপগমনং দট্ঠব্বং.

‘‘সো অহং ৱিচৰিস্সামি, গামা গামং পুৰা পুৰং;

নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ধম্মস্স চ সুধম্মত’’ন্তি. (সু. নি. ১৯৪; সং. নি. ১.২৪৬) –

এৱম্পি আড়ৱকাদীনং সৰণগমনং ৱিয তপ্পৰাযণতা ৱেদিতব্বা. ‘‘অথ খো ব্ৰহ্মাযু ব্ৰাহ্মণো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱতো পাদানি মুখেন চ পৰিচুম্বতি, পাণীহি চ পৰিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৱেতি ব্ৰহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো, ব্ৰহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো’’তি (ম. নি. ২.৩৯৪) এৱম্পি পণিপাতো দট্ঠব্বো.

সো পনেস ঞাতিভযাচৰিযদক্খিণেয্যৱসেন চতুব্বিধো হোতি. তত্থ দক্খিণেয্যপণিপাতেন সৰণগমনং হোতি, ন ইতৰেহি. সেট্ঠৱসেনেৱ হি সৰণং গয্হতি, সেট্ঠৱসেন ভিজ্জতি, তস্মা যো সাকিযো ৱা কোলিযো ৱা ‘‘বুদ্ধো অম্হাকং ঞাতকো’’তি ৱন্দতি, অগ্গহিতমেৱ হোতি সৰণং. যো ৱা ‘‘সমণো গোতমো ৰাজপূজিতো মহানুভাৱো, অৱন্দিযমানো অনত্থম্পি কৰেয্যা’’তি ভযেন ৱন্দতি, অগ্গহিতমেৱ হোতি সৰণং. যো ৱা বোধিসত্তকালে ভগৱতো সন্তিকে কিঞ্চি উগ্গহিতং সৰমানো বুদ্ধকালে ৱা –

‘‘একেন ভোগে ভুঞ্জেয্য, দ্ৱীহি কম্মং পযোজযে;

চতুত্থঞ্চ নিধাপেয্য, আপদাসু ভৱিস্সতী’’তি. (দী. নি. ৩.২৬৫) –

এৱৰূপং অনুসাসনিং উগ্গহেত্ৱা ‘‘আচৰিযো মে’’তি ৱন্দতি, অগ্গহিতমেৱ হোতি সৰণং. যো পন ‘‘অযং লোকে অগ্গদক্খিণেয্যো’’তি ৱন্দতি, তেনেৱ গহিতং হোতি সৰণং.

এৱং গহিতসৰণস্স চ উপাসকস্স ৱা উপাসিকায ৱা অঞ্ঞতিত্থিযেসু পব্বজিতম্পি ঞাতিং ‘‘ঞাতকো মে অয’’ন্তি ৱন্দতো সৰণগমনং ন ভিজ্জতি, পগেৱ অপব্বজিতং. তথা ৰাজানং ভযৱসেন ৱন্দতো, সো হি ৰট্ঠপূজিতত্তা অৱন্দিযমানো অনত্থম্পি কৰেয্যাতি. তথা যংকিঞ্চি সিপ্পং সিক্খাপকং তিত্থিযং ‘‘আচৰিযো মে অয’’ন্তি ৱন্দতোপি ন ভিজ্জতীতি এৱং সৰণগমনপ্পভেদো ৱেদিতব্বো.

এত্থ চ লোকুত্তৰস্স সৰণগমনস্স চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি ৱিপাকফলং, সব্বদুক্খক্খযো আনিসংসফলং. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যো চ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ, সঙ্ঘঞ্চ সৰণং গতো;

চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি, সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি.

দুক্খং দুক্খসমুপ্পাদং, দুক্খস্স চ অতিক্কমং;

অৰিযঞ্চট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, দুক্খূপসমগামিনং.

এতং খো সৰণং খেমং, এতং সৰণমুত্তমং;

এতং সৰণমাগম্ম, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ১৯০-১৯২);

অপিচ নিচ্চতো অনুপগমনাদিৱসেন পেতস্স আনিসংসফলং ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং, ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খাৰং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, সুখতো উপগচ্ছেয্য, কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, পিতৰং অৰহন্তং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, দুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, অঞ্ঞং সত্থাৰং উদ্দিসেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি (ম. নি. ৩.১২৮; অ. নি. ১.২৬৮-২৭৬).

লোকিযস্স পন সৰণগমনস্স ভৱসম্পদাপি ভোগসম্পদাপি ফলমেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যেকেচি বুদ্ধং সৰণং গতাসে,

ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;

পহায মানুসং দেহং,

দেৱকাযং পৰিপূৰেস্সন্তী’’তি. (সং. নি. ১.৩৭);

অপৰম্পি ৱুত্তং ‘‘অথ খো সক্কো দেৱানমিন্দো অসীতিযা দেৱতাসহস্সেহি সদ্ধিং যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো, তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং ঠিতং খো সক্কং দেৱানমিন্দং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৱোচ ‘সাধু খো দেৱানমিন্দ বুদ্ধং সৰণগমনং হোতি, বুদ্ধং সৰণগমনহেতু খো দেৱানমিন্দ এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’তি. তে অঞ্ঞে দেৱে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হন্তি দিব্বেন আযুনা দিব্বেন ৱণ্ণেন সুখেন যসেন আধিপতেয্যেন দিব্বেহি ৰূপেহি সদ্দেহি গন্ধেহি ৰসেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১). এস নযো ধম্মে সঙ্ঘে চ. অপিচ ৱেলামসুত্তাদিৱসেনাপি (অ. নি. ৯.২০) সৰণগমনস্স ফলৱিসেসো ৱেদিতব্বো. এৱং সৰণগমনফলং ৱেদিতব্বং.

তত্থ লোকিযসৰণগমনং তীসু ৱত্থূসু অঞ্ঞাণসংসযমিচ্ছাঞাণাদীহি সংকিলিস্সতি, ন মহাজুতিকং হোতি, ন মহাৱিপ্ফাৰং. লোকুত্তৰস্স নত্থি সংকিলেসো. লোকিযস্স চ সৰণগমনস্স দুৱিধো ভেদো সাৱজ্জো অনৱজ্জো চ. তত্থ সাৱজ্জো অঞ্ঞসত্থাৰাদীসু অত্তসন্নিয্যাতনাদীহি হোতি, সো অনিট্ঠফলো. অনৱজ্জো কালং কিৰিযায, সো অৱিপাকত্তা অফলো. লোকুত্তৰস্স পন নেৱত্থি ভেদো. ভৱন্তৰেপি হি অৰিযসাৱকো অঞ্ঞসত্থাৰং ন উদ্দিসতীতি এৱং সৰণগমনস্স সংকিলেসো চ ভেদো চ ৱেদিতব্বোতি. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতূতি মং ভৱং গোতমো ‘‘উপাসকো অয’’ন্তি এৱং ধাৰেতু, জানাতূতি অত্থো.

সৰণগমনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উপাসকৱিধিকথাৱণ্ণনা

উপাসকৱিধিকোসল্লত্থং পনেত্থ কো উপাসকো, কস্মা উপাসকোতি ৱুচ্চতি, কিমস্স সীলং, কো আজীৱো, কা ৱিপত্তি, কা সম্পত্তীতি ইদং পকিণ্ণকং ৱেদিতব্বং.

তত্থ কো উপাসকোতি যো কোচি তিসৰণগতো গহট্ঠো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘যতো খো মহানাম উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো হোতি, ধম্মং সৰণং গতো হোতি, সঙ্ঘং সৰণং গতো হোতি. এত্তাৱতা খো মহানাম উপাসকো হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).

কস্মা উপাসকোতি ৰতনত্তযস্স উপাসনতো. সো হি বুদ্ধং উপাসতীতি উপাসকো. ধম্মং, সঙ্ঘং উপাসতীতি উপাসকো.

কিমস্স সীলন্তি পঞ্চ ৱেৰমণিযো. যথাহ ‘‘যতো খো মহানাম উপাসকো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি অদিন্নাদানা, কামেসু মিচ্ছাচাৰা, মুসাৱাদা, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. এত্তাৱতা খো মহানাম উপাসকো সীলৱা হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).

কো আজীৱোতি পঞ্চ মিচ্ছাৱণিজ্জা পহায ধম্মেন সমেন জীৱিতকপ্পনং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘পঞ্চিমা, ভিক্খৱে, ৱণিজ্জা উপাসকেন অকৰণীযা. কতমা পঞ্চ? সত্থৱণিজ্জা, সত্তৱণিজ্জা, মংসৱণিজ্জা, মজ্জৱণিজ্জা, ৱিসৱণিজ্জা. ইমা খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ৱণিজ্জা উপাসকেন অকৰণীযা’’তি (অ. নি. ৫.১৭৭).

কা ৱিপত্তীতি যা তস্সেৱ সীলস্স চ আজীৱস্স চ ৱিপত্তি, অযমস্স ৱিপত্তি. অপিচ যায এস চণ্ডালো চেৱ হোতি মলঞ্চ পতিকুট্ঠো চ. সাপিস্স ৱিপত্তীতি ৱেদিতব্বা. তে চ অত্থতো অস্সদ্ধিযাদযো পঞ্চ ধম্মা হোন্তি. যথাহ ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকচণ্ডালো চ হোতি উপাসকমলঞ্চ উপাসকপতিকুট্ঠো চ. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো হোতি, দুস্সীলো হোতি, কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, মঙ্গলং পচ্চেতি নো কম্মং, ইতো চ বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং পৰিযেসতি তত্থ চ পুব্বকাৰং কৰোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৭৫).

কা সম্পত্তীতি যা চস্স সীলসম্পদা চ আজীৱসম্পদা চ, সা সম্পত্তি. যে চস্স ৰতনভাৱাদিকৰা সদ্ধাদযো পঞ্চ ধম্মা. যথাহ ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকৰতনঞ্চ হোতি উপাসকপদুমঞ্চ উপাসকপুণ্ডৰীকঞ্চ. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধো হোতি, সীলৱা হোতি, ন কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, কম্মং পচ্চেতি নো মঙ্গলং, ন ইতো বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং গৱেসতি, ইধ চ পুব্বকাৰং কৰোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৭৫).

অজ্জতগ্গেতি এত্থ অযং অগ্গসদ্দো আদিকোটিকোট্ঠাসসেট্ঠেসু দিস্সতি. ‘‘অজ্জতগ্গে, সম্ম দোৱাৰিক, আৱৰামি দ্ৱাৰং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীন’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.৭০) হি আদিম্হি দিস্সতি. ‘‘তেনেৱ অঙ্গুলগ্গেন তং অঙ্গুলগ্গং পৰামসেয্য, (কথা. ৪৪১) উচ্ছগ্গং ৱেড়গ্গ’’ন্তিআদীসু কোটিযং. ‘‘অম্বিলগ্গং ৱা মধুৰগ্গং ৱা তিত্তকগ্গং ৱা (সং. নি. ৫.৩৭৪), অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিহাৰগ্গেন ৱা পৰিৱেণগ্গেন ৱা ভাজেতু’’ন্তিআদীসু (চূড়ৱ. ৩১৮) কোট্ঠাসে. ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, সত্তা অপদা ৱা…পে… তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩৪) সেট্ঠে. ইধ পনাযং আদিম্হি দট্ঠব্বো. তস্মা অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৱা, এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. অজ্জতন্তি অজ্জভাৱং. অজ্জদগ্গেতি ৱা পাঠো, দ-কাৰো পদসন্ধিকৰো, অজ্জ অগ্গং কত্ৱাতি অত্থো.

পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং, যাৱ মে জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ উপেতং. অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সৰণগমনেহি সৰণং গতং উপাসকং কপ্পিযকাৰকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু জানাতু. অহঞ্হি সচেপি মে তিখিণেন অসিনা সীসং ছিন্দেয্য, নেৱ বুদ্ধং ‘‘ন বুদ্ধো’’তি ৱা ধম্মং ‘‘ন ধম্মো’’তি ৱা, সঙ্ঘং ‘‘ন সঙ্ঘো’’তি ৱা ৱদেয্যন্তি. এৱং অত্তসন্নিয্যাতনেন সৰণং গন্ত্ৱা চতূহি চ পচ্চযেহি পৱাৰেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামীতি.

উপাসকৱিধিকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায