৩. ধম্মদাযাদসুত্তৱণ্ণনা
২৯. এৱং মে সুতন্তি ধম্মদাযাদসুত্তং. যস্মা পনস্স অট্ঠুপ্পত্তিকো নিক্খেপো, তস্মা তং দস্সেত্ৱা ৱস্স অপুব্বপদৱণ্ণনং কৰিস্সাম. কতৰায চ পনিদং অট্ঠুপ্পত্তিযা নিক্খিত্তন্তি. লাভসক্কাৰে. ভগৱতো কিৰ মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি. যথা তং চত্তাৰো অসঙ্খ্যেয্যে পূৰিতদানপাৰমীসঞ্চযস্স. সব্বদিসাসু যমকমহামেঘো ৱুট্ঠহিত্ৱা মহোঘং ৱিয সব্বপাৰমিযো একস্মিং অত্তভাৱে ৱিপাকং দস্সামাতি সম্পিণ্ডিতা ৱিয লাভসক্কাৰমহোঘং নিব্বত্তযিংসু. ততো ততো অন্নপানযানৱত্থমালাগন্ধৱিলেপনাদিহত্থা খত্তিযব্ৰাহ্মণাদযো আগন্ত্ৱা – ‘‘কহং বুদ্ধো, কহং ভগৱা, কহং দেৱদেৱো, নৰাসভো, পুৰিসসীহো’’তি ভগৱন্তং পৰিযেসন্তি. সকটসতেহিপি পচ্চযে আহৰিত্ৱা ওকাসং অলভমানা সমন্তা গাৱুতপ্পমাণম্পি সকটধুৰেন সকটধুৰমাহচ্চতিট্ঠন্তি চেৱ অনুবন্ধন্তি চ. অন্ধকৱিন্দব্ৰাহ্মণাদযো ৱিয. সব্বং খন্ধকে তেসু তেসু সুত্তেসু চ আগতনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. যথা চ ভগৱতো, এৱং ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি.
ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো সক্কতো হোতি…পে… পৰিক্খাৰান’’ন্তি (উদা. ১৪). তথা – ‘‘যাৱতা খো, চুন্দ, এতৰহি সঙ্ঘো ৱা গণো ৱা লোকে উপ্পন্নো, নাহং, চুন্দ, অঞ্ঞং একসঙ্ঘম্পি সমনুপস্সামি, এৱং লাভগ্গযসগ্গপত্তং, যথৰিৱ, চুন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি (দী. নি. ৩.১৭৬).
স্ৱাযং ভগৱতো চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নো লাভসক্কাৰো একতো হুত্ৱা দ্ৱিন্নং মহানদীনং উদকমিৱ অপ্পমেয্যো অহোসি. কমেন ভিক্খূ পচ্চযগৰুকা পচ্চযবাহুলিকা অহেসুং. পচ্ছাভত্তম্পি তেলমধুফাণিতাদীসু আহটেসু গণ্ডিংযেৱ পহৰিত্ৱা ‘‘অম্হাকং আচৰিযস্স দেথ, উপজ্ঝাযস্স দেথা’’তি উচ্চাসদ্দমহাসদ্দং কৰোন্তি. সা চ নেসং পৱত্তি ভগৱতোপি পাকটা অহোসি. ততো ভগৱা অননুচ্ছৱিকন্তি ধম্মসংৱেগং উপ্পাদেত্ৱা চিন্তেসি –
‘‘পচ্চযা অকপ্পিযাতি ন সক্কা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতুং. পচ্চযপটিবদ্ধা হি কুলপুত্তানং সমণধম্মৱুত্তি. হন্দাহং ধম্মদাযাদপটিপদং দেসেমি. সা সিক্খাকামানং কুলপুত্তানং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তি ৱিয ভৱিস্সতি নগৰদ্ৱাৰে ঠপিতসব্বকাযিকআদাসো ৱিয চ, যথা হি নগৰদ্ৱাৰে ঠপিতে সব্বকাযিকে আদাসে চত্তাৰো ৱণ্ণা অত্তনো ছাযং দিস্ৱা ৱজ্জং পহায নিদ্দোসা হোন্তি, এৱমেৱ সিক্খাকামা কুলপুত্তা পযোগমণ্ডনেন অত্তানং মণ্ডেতুকামা ইমং সব্বকাযিকাদাসূপমং দেসনং আৱজ্জিত্ৱা আমিসদাযাদপটিপদং ৱজ্জেত্ৱা ধম্মদাযাদপটিপদং পূৰেন্তা খিপ্পমেৱ জাতিজৰামৰণস্স অন্তং কৰিস্সন্তী’’তি. ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ইদং সুত্তং অভাসি.
তত্থ ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৱে, ভৱথ, মা আমিসদাযাদাতি ধম্মস্স মে দাযাদা, ভিক্খৱে, ভৱথ, মা আমিসস্স. যো ময্হং ধম্মো, তস্স পটিগ্গাহকা ভৱথ, যঞ্চ খো ময্হং আমিসং, তস্স মা পটিগ্গাহকা ভৱথাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ ধম্মোপি দুৱিধো – নিপ্পৰিযাযধম্মো, পৰিযাযধম্মোতি. আমিসম্পি দুৱিধং – নিপ্পৰিযাযামিসং, পৰিযাযামিসন্তি. কথং? মগ্গফলনিব্বানভেদো হি নৱৱিধোপি লোকুত্তৰধম্মো নিপ্পৰিযাযধম্মো নিব্বত্তিতধম্মো, ন যেন কেনচি পৰিযাযেন কাৰণেন ৱা লেসেন ৱা ধম্মো. যং পনিদং ৱিৱট্টূপনিস্সিতং কুসলং, সেয্যথিদং, ইধেকচ্চো ৱিৱট্টং পত্থেন্তো দানং দেতি, সীলং সমাদিযতি, উপোসথকম্মং কৰোতি, গন্ধমালাদীহি ৱত্থুপূজং কৰোতি, ধম্মং সুণাতি দেসেতি ঝানসমাপত্তিযো নিব্বত্তেতি, এৱং কৰোন্তো অনুপুব্বেন নিপ্পৰিযাযধম্মং অমতং নিব্বানং পটিলভতি, অযং পৰিযাযধম্মো. তথা চীৱৰাদযো চত্তাৰো পচ্চযা নিপ্পৰিযাযামিসমেৱ, ন অঞ্ঞেন পৰিযাযেন কাৰণেন ৱা লেসেন ৱা আমিসং. যং পনিদং ৱট্টগামিকুসলং, সেয্যথিদং, ইধেকচ্চো ৱট্টং পত্থেন্তো সম্পত্তিভৱং ইচ্ছমানো দানং দেতি…পে… সমাপত্তিযো নিব্বত্তেতি, এৱং কৰোন্তো অনুপুব্বেন দেৱমনুস্সসম্পত্তিং পটিলভতি, ইদং পৰিযাযামিসং নাম.
তত্থ নিপ্পৰিযাযধম্মোপি ভগৱতোযেৱ সন্তকো. ভগৱতা হি কথিতত্তা ভিক্খূ মগ্গফলনিব্বানানি অধিগচ্ছন্তি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘সো হি ব্ৰাহ্মণ ভগৱা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৱিদূ মগ্গকোৱিদো. মগ্গানুগা চ পন এতৰহি সাৱকা ৱিহৰন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা’’তি (ম. নি. ৩.৭৯) চ – ‘‘সো হাৱুসো, ভগৱা জানং জানাতি, পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো’’তি (ম. নি. ১.২০৩) চ. পৰিযাযধম্মোপি ভগৱতোযেৱ সন্তকো. ভগৱতা হি কথিতত্তা এৱং জানন্তি ‘‘ৱিৱট্টং পত্থেত্ৱা দানং দেন্তো…পে… সমাপত্তিযো নিব্বত্তেন্তো অনুক্কমেন অমতং নিব্বানং পটিলভতী’’তি. নিপ্পৰিযাযামিসম্পি চ ভগৱতোযেৱ সন্তকং. ভগৱতা হি অনুঞ্ঞাতত্তাযেৱ ভিক্খূহি জীৱকৱত্থুং আদিং কত্ৱা পণীতচীৱৰং লদ্ধং. যথাহ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গহপতিচীৱৰং. যো ইচ্ছতি, পংসুকূলিকো হোতু, যো ইচ্ছতি, গহপতিচীৱৰং সাদিযতু. ইতৰীতৰেনপাহং, ভিক্খৱে, সন্তুট্ঠিংযেৱ ৱণ্ণেমী’’তি (মহাৱ. ৩৩৭).
পুব্বে চ ভিক্খূ পণীতপিণ্ডপাতং নালত্থুং. সপদানপিণ্ডিযালোপভোজনা এৱাহেসুং. তেহি ৰাজগহে ৱিহৰন্তেন ভগৱতা – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘভত্তং উদ্দেসভত্তং নিমন্তনং সলাকভত্তং পক্খিকং উপোসথিকং পাটিপদিক’’ন্তি (চূড়ৱ. ৩২৫) এৱং অনুঞ্ঞাতত্তাযেৱ পণীতভোজনং লদ্ধং. তথা সেনাসনং. পুব্বে হি অকতপব্ভাৰৰুক্খমূলাদিসেনাসনাযেৱ ভিক্খূ অহেসুং. তে ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চ লেণানী’’তি (চূড়ৱ. ২৯৪) এৱং ভগৱতা অনুঞ্ঞাতত্তাযেৱ ৱিহাৰো অড্ঢযোগো পাসাদো হম্মিযং গুহাতি ইমানি সেনাসনানি লভিংসু. পুব্বে চ মুত্তহৰীতকেনেৱ ভেসজ্জং অকংসু. তে ভগৱতাযেৱ – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চ ভেসজ্জানি, সেয্যথিদং, সপ্পি, নৱনীতং, তেলং, মধু, ফাণিত’’ন্তি (মহাৱ. ২৬০) এৱমাদিনা নযেন অনুঞ্ঞাতত্তা নানাভেসজ্জানি লভিংসু.
পৰিযাযামিসম্পি ভগৱতোযেৱ সন্তকং. ভগৱতা হি কথিতত্তা যেৱ জানন্তি – ‘‘সম্পত্তিভৱং পত্থেন্তো দানং দত্ৱা সীলং…পে… সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা অনুক্কমেন পৰিযাযামিসং দিব্বসম্পত্তিং মনুস্সসম্পত্তিং পটিলভতী’’তি. তদেৱ, যস্মা নিপ্পৰিযাযধম্মোপি পৰিযাযধম্মোপি নিপ্পৰিযাযামিসম্পি পৰিযাযামিসম্পি ভগৱতোযেৱ সন্তকং, তস্মা তত্থ অত্তনো সামিভাৱং দস্সেন্তো আহ – ‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৱে, ভৱথ মা আমিসদাযাদা’’তি.
যো ময্হং সন্তকো দুৱিধোপি ধম্মো, তস্স দাযাদা ভৱথ. যঞ্চ খো এতং ময্হমেৱ সন্তকং আমিসং, তস্স দাযাদা মা ভৱথ. ধম্মকোট্ঠাসস্সেৱ সামিনো ভৱথ, মা আমিসকোট্ঠাসস্স. যো হি জিনসাসনে পব্বজিত্ৱা পচ্চযপৰমো ৱিহৰতি চতূসু তণ্হুপ্পাদেসু সন্দিস্সমানো নিক্খিত্তধুৰো ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযং, অযং আমিসদাযাদো নাম. তাদিসা মা ভৱথ. যো পন অনুঞ্ঞাতপচ্চযেসু অপ্পিচ্ছতাদীনি নিস্সায পটিসঙ্খা সেৱমানো পটিপত্তিপৰমো ৱিহৰতি চতূসু অৰিযৱংসেসু সন্দিস্সমানো, অযং ধম্মদাযাদো নাম. তাদিসা ভৱথাতি ৱুত্তং হোতি.
ইদানি যেসং তত্থ এতদহোসি, ভৱিস্সতি ৱা অনাগতমদ্ধানং ‘‘কিং নু খো ভগৱা সাৱকানং অলাভত্থিকো এৱমাহা’’তি, তেসং অতিপণীতলাভত্থিকো অহং এৱং ৱদামীতি দস্সেতুমাহ অত্থি মে তুম্হেসু…পে… নো আমিসদাযাদাতি.
তস্সাযমত্থো – অত্থি মে তুম্হেসু অনুকম্পা অনুদ্দযা হিতেসিতা, কেন নু খো কাৰণেন কেন উপাযেন সাৱকা ধম্মদাযাদা অস্সু ধম্মকোট্ঠাসসামিনো, নো আমিসদাযাদাতি. অযং পন অধিপ্পাযো, পস্সতি কিৰ ভগৱা আমিসগৰুকানং আমিসে উপক্খলিতানং অতীতকালে তাৱ কপিলস্স ভিক্খুনো, ‘‘সঙ্ঘাটিপি আদিত্তা হোতী’’তিআদিনা (পাৰা. ২৩০; সং. নি. ২.২১৮) নযেন আগতপাপভিক্খুভিক্খুনীসিক্খমানাদীনঞ্চ অনেকসতানং অপাযপৰিপূৰণত্তং অত্তনো সাসনে পব্বজিতানঞ্চ দেৱদত্তাদীনং. ধম্মগৰুকানং পন সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানমহাকস্সপাদীনং অভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাদিগুণপ্পটিলাভং. তস্মা তেসং অপাযা পৰিমুত্তিং সব্বগুণসম্পত্তিঞ্চ ইচ্ছন্তো আহ – ‘‘অত্থি মে তুম্হেসু অনুকম্পা কিন্তি মে সাৱকা ধম্মদাযাদা ভৱেয্যুং, নো আমিসদাযাদা’’তি. পচ্চযগৰুকো চ চতুপৰিসন্তৰে কূটকহাপণো ৱিয নিব্বুতঙ্গাৰো ৱিয চ নিত্তেজো নিপ্পভো হোতি. ততো ৱিৱত্তিতচিত্তো ধম্মগৰুকো তেজৱা সীহোৱ অভিভুয্যচাৰী, তস্মাপি এৱমাহ – ‘‘অত্থি মে…পে… নো আমিসদাযাদা’’তি.
এৱং ‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৱে, ভৱথ, মা আমিসদাযাদা’’তি ইদং অনুকম্পায পণীততৰং লাভং ইচ্ছন্তেন ৱুত্তং, নো অলাভত্থিকেনাতি সাৱেত্ৱা ইদানি ইমস্স ওৱাদস্স অকৰণে আদীনৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘তুম্হে চ মে, ভিক্খৱে…পে… নো ধম্মদাযাদা’’তি. তত্থ তুম্হেপি তেন আদিযা ভৱেয্যাথাতি তুম্হেপি তেন আমিসদাযাদভাৱেন নো ধম্মদাযাদভাৱেন আদিযা ভৱেয্যাথ. অপদিসিতব্বা ৱিসুং কাতব্বা ৱৱত্থপেতব্বা, ৱিঞ্ঞূহি গাৰয্হা ভৱেয্যাথাতি ৱুত্তং হোতি. কিন্তি? আমিসদাযাদা সত্থুসাৱকা ৱিহৰন্তি, নো ধম্মদাযাদাতি.
অহম্পি তেন আদিযো ভৱেয্যন্তি অহম্পি তেন তুম্হাকং আমিসদাযাদভাৱেন নো ধম্মদাযাদভাৱেন গাৰয্হো ভৱেয্যং. কিন্তি? আমিস…পে… দাযাদাতি. ইদং ভগৱা তেসং অতীৱ মুদুকৰণত্থমাহ. অযঞ্হি এত্থ অধিপ্পাযো – সচে, ভিক্খৱে, তুম্হে আমিসলোলা চৰিস্সথ, তত্থ ৱিঞ্ঞূ মং গৰহিস্সন্তি ‘‘কথঞ্হি নাম সব্বঞ্ঞূ সমানো অত্তনো সাৱকে ধম্মদাযাদে নো আমিসদাযাদে কাতুং ন সক্কোতী’’তি. সেয্যথাপি নাম অনাকপ্পসম্পন্নে ভিক্খূ দিস্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযে গৰহন্তি ‘‘কস্সিমে সদ্ধিৱিহাৰিকা, কস্সন্তেৱাসিকা’’তি; সেয্যথা ৱা পন কুলকুমাৰকে ৱা কুলকুমাৰিকাযো ৱা দুস্সীলে পাপধম্মে দিস্ৱা মাতাপিতৰো গৰহন্তি ‘‘কস্সিমে পুত্তা, কস্স ধীতৰো’’তি; এৱমেৱ মং ৱিঞ্ঞূ গৰহিস্সন্তি ‘‘কথঞ্হি নাম সব্বঞ্ঞূ সমানো অত্তনো সাৱকে ধম্মদাযাদে নো আমিসদাযাদে কাতুং ন সক্কোতী’’তি.
এৱং ইমস্স ওৱাদস্স অকৰণে আদীনৱং দস্সেত্ৱা কৰণে আনিসংসং দস্সেন্তো তুম্হে চ মেতিআদিমাহ. তত্থ অহম্পি তেন ন আদিযো ভৱেয্যন্তি সেয্যথাপি নাম ৱত্তপৰিপূৰকে দহৰভিক্খূ উদ্দেসপৰিপুচ্ছাসম্পন্নে ৱস্সসতিকত্থেৰে ৱিয আকপ্পসম্পন্নে দিস্ৱা, কস্স সদ্ধিৱিহাৰিকা, কস্সন্তেৱাসিকাতি, অসুকস্সাতি, ‘‘পতিৰূপং থেৰস্স, পটিবলো ৱত ওৱদিতুং অনুসাসিতু’’ন্তি আচৰিযুপজ্ঝাযা ন আদিযা ন গাৰয্হা ভৱন্তি, এৱমেৱ অহম্পি তেন তুম্হাকং ধম্মদাযাদভাৱেন নো আমিসদাযাদভাৱেন কস্স সাৱকা নালকপটিপদং তুৱট্টকপটিপদং চন্দূপমপটিপদং ৰথৱিনীতপটিপদং মহাগোসিঙ্গসালপটিপদং মহাসুঞ্ঞতপটিপদং পটিপন্না চতুপচ্চযসন্তোসভাৱনাৰামঅৰিযৱংসেসু সক্খিভূতা পচ্চযগেধতো ৱিৱত্তমানসা অব্ভা মুত্তচন্দসমা ৱিহৰন্তীতি; ‘‘সমণস্স গোতমস্সা’’তি ৱুত্তে ‘‘সব্বঞ্ঞূ ৱত ভগৱা, অসক্খি ৱত সাৱকে আমিসদাযাদপটিপদং ছড্ডাপেত্ৱা ধম্মদাযাদপটিপত্তিপূৰকে কাতু’’ন্তি ৱিঞ্ঞূনং ন আদিযো ন গাৰয্হো ভৱেয্যন্তি. এৱমিমস্মিং পদে অধিপ্পাযং ঞত্ৱা সেসং কণ্হপক্খে ৱুত্তনযপচ্চনীকেন ৱেদিতব্বং. এৱং ইমস্স ওৱাদস্স কৰণে আনিসংসং দস্সেত্ৱা ইদানি তং ওৱাদং নিয্যাতেন্তো আহ – ‘‘তস্মা তিহ মে, ভিক্খৱে…পে… নো আমিসদাযাদা’’তি.
৩০. এৱমিমং ওৱাদং নিয্যাতেত্ৱা ইদানি তস্সা ধম্মদাযাদপটিপত্তিযা পৰিপূৰকাৰিং থোমেতুং ইধাহং, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. ভগৱতো হি থোমনং সুত্ৱাপি হোন্তিযেৱ তদত্থায পটিপজ্জিতাৰো.
তত্থ ইধাতি নিপাতপদমেতং. ভুত্তাৱীতি ভুত্তৱা, কতভত্তকিচ্চোতি ৱুত্তং হোতি. পৱাৰিতোতি যাৱদত্থপৱাৰণায পৱাৰিতো, যাৱদত্থং ভুঞ্জিত্ৱা পটিক্খিত্তভোজনো তিত্তোৱাতি ৱুত্তং হোতি. চতুব্বিধা হি পৱাৰণা ৱস্সংৱুট্ঠপৱাৰণা পচ্চযপৱাৰণা অনতিৰিত্তপৱাৰণা যাৱদত্থপৱাৰণাতি. তত্থ, ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে, ৱস্সংৱুট্ঠানং ভিক্খূনং তীহি ঠানেহি পৱাৰেতু’’ন্তি (মহাৱ. ২০৯) অযং ৱস্সংৱুট্ঠপৱাৰণা. ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সঙ্ঘং চতুমাসং ভেসজ্জেন পৱাৰেতু’’ন্তি (পাচি. ৩০৩) চ ‘‘অঞ্ঞত্ৰ পুনপৱাৰণায অঞ্ঞত্ৰ নিচ্চপৱাৰণাযা’’তি (পাচি. ৩০৭) চ অযং পচ্চযপৱাৰণা. ‘‘পৱাৰিতো নাম অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো অভিহৰতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতি, এসো পৱাৰিতো নামা’’তি (পাচি. ২৩৯) অযং অনতিৰিত্তপৱাৰণা. ‘‘পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসী’’তি (দী. নি. ১.২৯৭, ৩৫৮) অযং যাৱদত্থপৱাৰণা. অযমিধ অধিপ্পেতা. তেন ৱুত্তং ‘‘পৱাৰিতোতি যাৱদত্থপৱাৰণায পৱাৰিতো’’তি.
পৰিপুণ্ণোতি ভোজনেন পৰিপুণ্ণো. পৰিযোসিতোতি পৰিযোসিতভোজনো, উত্তৰপদলোপো দট্ঠব্বো. যাৱতকং ভুঞ্জিতব্বং, তাৱতকং ভুত্তং হোতি, অৱসিতা মে ভোজনকিৰিযাতি অত্থো. সুহিতোতি ধাতো, জিঘচ্ছাদুক্খাভাৱেন ৱা সুখিতোতি ৱুত্তং হোতি. যাৱদত্থোতি যাৱতকো মে ভোজনেন অত্থো, সো সব্বো পত্তোতি. এত্থ চ পুৰিমানং তিণ্ণং পচ্ছিমানি সাধকানি. যো হি পৰিযোসিতো, সো ভুত্তাৱী হোতি. যো চ সুহিতো, সো যাৱদত্থপৱাৰণায পৱাৰিতো. যো যাৱদত্থো, সো পৰিপুণ্ণোতি. পুৰিমানি ৱা পচ্ছিমানং. যস্মা হি ভুত্তাৱী, তস্মা পৰিযোসিতো. যস্মা পৱাৰিতো, তস্মা সুহিতো. যস্মা পৰিপুণ্ণো, তস্মা যাৱদত্থোতি. সব্বঞ্চেতং পৰিকপ্পেত্ৱা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
সিযাতি একংসে চ ৱিকপ্পনে চ. ‘‘পথৱীধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা, সিযা বাহিৰা’’তি (ম. নি. ৩.৩৪৯) একংসে. ‘‘সিযা অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো আপত্তি ৱীতিক্কমো’’তি (ম. নি. ৩.৩৯) ৱিকপ্পনে. ইধ উভযম্পি ৱট্টতি. অতিৰেকোৱ অতিৰেকধম্মো. তথা ছড্ডনীয ধম্মো. অধিকো চ ছড্ডেতব্বো চ, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্বোতি অত্থো. অথাতি তম্হি কালে. জিঘচ্ছাদুব্বল্যপৰেতাতি জিঘচ্ছায চ দুব্বল্যেন চ পৰেতা ফুট্ঠা অনুগতা চ অট্ঠপি দসপি দিৱসানি. তত্থ কেচি জিঘচ্ছিতাপি ন দুব্বলা হোন্তি, সক্কোন্তি জিঘচ্ছং সহিতুং. ইমে পন ন তাদিসাতি দস্সেতুং উভযমাহ. ত্যাহন্তি তে অহং. সচে আকঙ্খথাতি যদি ইচ্ছথ.
অপ্পহৰিতেতি অপ্পৰুড়্হহৰিতে, যস্মিং ঠানে পিণ্ডপাতজ্ঝোত্থৰণেন ৱিনস্সনধম্মানি তিণানি নত্থি, তস্মিন্তি অত্থো. তেন নিত্তিণঞ্চ মহাতিণগহনং চ, যত্থ সকটেনপি ছড্ডিতে পিণ্ডপাতে তিণানি ন ৱিনস্সন্তি, তঞ্চ ঠানং পৰিগ্গহিতং হোতি. ভূতগামসিক্খাপদস্স হি অৱিকোপনত্থমেতং ৱুত্তং.
অপ্পাণকেতি নিপ্পাণকে পিণ্ডপাতজ্ঝোত্থৰণেন মৰিতব্বপাণকৰহিতে ৱা মহাউদকক্খন্ধে. পৰিত্তোদকে এৱ হি ভত্তপক্খেপেন আড়ুলিতে সুখুমপাণকা মৰন্তি, ন মহাতড়াকাদীসূতি. পাণকানুৰক্খণত্থঞ্হি এতং ৱুত্তং. ওপিলাপেস্সামীতি নিমুজ্জাপেস্সামি.
তত্ৰেকস্সাতি তেসু দ্ৱীসু একস্স. যো ইমং ধম্মদেসনং সুট্ঠু সুতৱা পুনপ্পুনং আৱজ্জেতি চ, তং সন্ধাযাহ ৱুত্তং খো পনেতন্তি. অযং ৱুত্ত-সদ্দো কেসোহাৰণেপি দিস্সতি ‘‘কাপটিকো মাণৱো দহৰো ৱুত্তসিৰো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৪২৬). ৰোপিতেপি ‘‘যথা সাৰদিকং বীজং, খেত্তে ৱুত্তং ৱিৰূহতী’’তিআদীসু (জা. ১.৩.৩১). কথিতেপি ‘‘ৱুত্তমিদং ভগৱতা, ৱুত্তমিদং অৰহতা’’তিআদীসু. ইধ পন কথিতে দট্ঠব্বো. কথিতং খো পনেতন্তি অযঞ্হিস্স অত্থো. আমিসঞ্ঞতৰন্তি চতুন্নং পচ্চযামিসানং অঞ্ঞতৰং, একন্তি অত্থো. যদিদন্তি নিপাতো, সব্বলিঙ্গৱিভত্তিৱচনেসু তাদিসোৱ তত্থ তত্থ অত্থতো পৰিণামেতব্বো. ইধ পনাস্স যো এসোতি অত্থো. যো এসো পিণ্ডপাতো নাম. ইদং আমিসঞ্ঞতৰন্তি ৱুত্তং হোতি. যংনূনাহন্তি সাধু ৱতাহং. এৱন্তি যথা ইদানি ইমং খণং ৱীতিনামেমি, এৱমেৱ ৰত্তিন্দিৱং. ৱীতিনামেয্যন্তি খেপেয্যং অতিৱত্তাপেয্যং.
সো তং পিণ্ডপাতন্তি সো তং সদেৱকেন লোকেন সিৰসা সম্পটিচ্ছিতব্বৰূপং সুগতাতিৰিত্তম্পি পিণ্ডপাতং অভুঞ্জিত্ৱা ধম্মদাযাদভাৱং আকঙ্খমানো আদিত্তসীসূপমং পচ্চৱেক্খিত্ৱা তেনেৱ জিঘচ্ছাদুব্বল্যেন এৱং তং ৰত্তিন্দিৱং ৱীতিনামেয্য.
অথ দুতিযস্সাতি ইমস্মিং পন ৱাৰে এস সঙ্খেপো, সচে সো ভিক্খু, যংনূনাহং…পে… ৱীতিনামেয্যন্তি চিন্তেন্তো এৱম্পি চিন্তেয্য, পব্বজিতেন খো ৱাড়মিগাকুলে অৰঞ্ঞে ভেসজ্জং ৱিয পঞ্চকামগুণৱাড়াকুলে গামে পিণ্ডপাতোপি দুক্খং পৰিযেসিতুং. অযং পন পিণ্ডপাতো ইতি পৰিযেসনাদীনৱৱিমুত্তো চ সুগতাতিৰিত্তো চাতি উভতো সুজাতখত্তিযকুমাৰো ৱিয হোতি, যেহি চ পঞ্চহি কাৰণেহি পিণ্ডপাতো ন পৰিভুঞ্জিতব্বো হোতি. সেয্যথিদং, পুগ্গলং গৰহিত্ৱা ন পৰিভুঞ্জিতব্বো হোতি ‘‘অলজ্জিপুগ্গলস্স সন্তকো’’তি. অপৰিসুদ্ধউপ্পত্তিতায ন পৰিভুঞ্জিতব্বো হোতি ‘‘ভিক্খুনিপৰিপাচনঅসন্তসম্ভাৱনুপ্পন্নো’’তি. সামিকানুকম্পায ন পৰিভুঞ্জিতব্বো হোতি ‘‘পিণ্ডপাতসামিকো ভিক্খু জিঘচ্ছিতো’’তি. সো ধাতো তস্সেৱ অন্তেৱাসিকাদীসু অনুকম্পায ন পৰিভুঞ্জিতব্বো হোতি ‘‘অন্তেৱাসিকা অঞ্ঞে ৱা তপ্পটিবদ্ধা জিঘচ্ছিতা’’তি, তেপি ধাতা সুহিতা, অপিচ খো অস্সদ্ধতায ন পৰিভুঞ্জিতব্বো হোতি ‘‘পিণ্ডপাতসামিকো ভিক্খু অস্সদ্ধো’’তি. তেহি চ কাৰণেহি অযং ৱিমুত্তো. ভগৱা হি লজ্জীনং অগ্গো, পৰিসুদ্ধুপ্পত্তিকো পিণ্ডপাতো, ভগৱা চ ধাতো সুহিতো, পচ্চাসীসকোপি অঞ্ঞো পুগ্গলো নত্থি, যে লোকে সদ্ধা, ভগৱা তেসং অগ্গোতি এৱং চিন্তেত্ৱা চ সো তং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৱা…পে… ৱীতিনামেয্য. এত্তাৱতা যোপি অভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মং কৰোতি, সোপি ভুঞ্জিতব্বকমেৱ পিণ্ডপাতং ন ভুত্তো হোতি. যোপি ভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মং কৰোতি, সোপি ভুঞ্জিতব্বকমেৱ ভুত্তো হোতি. নত্থি পিণ্ডপাতে ৱিসেসো. পুগ্গলে পন অত্থি ৱিসেসো. তস্মা তং দস্সেন্তো কিঞ্চাপি সোতিআদিমাহ.
তত্থ কিঞ্চাপীতি অনুজাননপ্পসংসনত্থে নিপাতো. কিং অনুজানাতি? তস্স ভিক্খুনো তং অনৱজ্জপৰিভোগং. কিং পসংসতি? ভুত্ৱা সমণধম্মকৰণং. ইদং ৱুত্তং হোতি যদিপি সো ভিক্খু এৱং ভুঞ্জিতব্বমেৱ ভুঞ্জিত্ৱা কাতব্বমেৱ কৰেয্য. অথ খো অসুযেৱ মে পুৰিমো ভিক্খূতি যো পুৰিমো ভিক্খু তম্পি পিণ্ডপাতং পটিক্খিপিত্ৱা সমণধম্মং কৰোতি, সোযেৱ মম দ্ৱীসু সূৰেসু সূৰতৰো ৱিয দ্ৱীসু পণ্ডিতেসু পণ্ডিততৰো ৱিয চ পুজ্জতৰো চ পাসংসতৰো চ, দুতিযভিক্খুতো অতিৰেকেন পূজনীযো চ পসংসনীযো চাতি ৱুত্তং হোতি.
ইদানি তমত্থং কাৰণেন সাধেন্তো তং কিস্স হেতূতিআদিমাহ. তস্সত্থো, তত্থ সিযা তুম্হাকং, কস্মা সো ভিক্খু ভগৱতো পুজ্জতৰো চ পাসংসতৰো চাতি? তঞ্হি তস্সাতি যস্মা তং পিণ্ডপাতপটিক্খিপনং তস্স ভিক্খুনো দীঘৰত্তং অপ্পিচ্ছতায…পে… ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্তিস্সতি. কথং? তস্স হি সচে অপৰেন সমযেন পচ্চযেসু অত্ৰিচ্ছতা ৱা পাপিচ্ছতা ৱা মহিচ্ছতা ৱা উপ্পজ্জিস্সতি. ততো নং ইমিনা পিণ্ডপাতপটিক্খেপঙ্কুসেন নিৱাৰেস্সতি ‘‘অৰে ত্ৱং সুগতাতিৰিত্তম্পি পিণ্ডপাতং পটিক্খিপিত্ৱা ঈদিসং ইচ্ছং উপ্পাদেসী’’তি এৱং পচ্চৱেক্খমানো. এস নযো অসন্তুট্ঠিযা অসংলেখস্স চুপ্পন্নস্স নিৱাৰণে. এৱং তাৱস্স অপ্পিচ্ছতায সন্তুট্ঠিযা সংলেখায সংৱত্তিস্সতি.
সুভৰতাযাতি এত্থ অযং সংৱণ্ণনা – ইধেকচ্চো অত্তনোপি উপট্ঠাকানম্পি দুব্ভৰো হোতি দুপ্পোসো. একচ্চো অত্তনোপি উপট্ঠাকানম্পি সুভৰো হোতি সুপোসো. কথং? যো হি অম্বিলাদীনি লদ্ধা অনম্বিলাদীনি পৰিযেসতি, অঞ্ঞস্স ঘৰে লদ্ধং অঞ্ঞস্স ঘৰে ছড্ডেন্তো সব্বং গামং ৱিচৰিত্ৱা ৰিত্তপত্তোৱ ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা নিপজ্জতি, অযং অত্তনো দুব্ভৰো. যো পন সালিমংসোদনাদীনং পত্তে পূৰেত্ৱা দিন্নেপি দুম্মুখভাৱং অনত্তমনভাৱমেৱ চ দস্সেতি, তেসং ৱা সম্মুখাৱ তং পিণ্ডপাতং ‘‘কিং তুম্হেহি দিন্ন’’ন্তি অপসাদেন্তো সামণেৰগহট্ঠাদীনম্পি দেতি, অযং উপট্ঠাকানং দুব্ভৰো. এতং দিস্ৱা মনুস্সা দূৰতো পৰিৱজ্জন্তি দুব্ভৰো ভিক্খু ন সক্কা পোসিতুন্তি. যো পন যংকিঞ্চি লূখং ৱা পণীতং ৱা লদ্ধা তুট্ঠচিত্তোৱ ভুঞ্জিত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা অত্তনো কম্মং কৰোতি, অযং অত্তনো সুভৰো. যো চ পৰেসম্পি অপ্পং ৱা বহুং ৱা লূখং ৱা পণীতং ৱা দানং অহীড়েত্ৱা অত্তমনো ৱিপ্পসন্নমুখো হুত্ৱা তেসং সম্মুখাৱ পৰিভুঞ্জিত্ৱা যাতি, অযং উপট্ঠাকানং সুভৰো. এতং দিস্ৱা মনুস্সা অতিৱিয ৱিস্সত্থা হোন্তি – ‘‘অম্হাকং ভদন্তো সুভৰো থোকেনপি তুস্সতি, মযমেৱ নং পোসিস্সামা’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৱা পোসেন্তি.
তত্থ সচে অপৰেন সমযেন অস্স অত্তনো ৱা উপট্ঠাকানং ৱা দুব্ভৰতানযেন চিত্তং উপ্পজ্জিস্সতি. ততো নং ইমিনা পিণ্ডপাতপটিক্খেপঙ্কুসেন নিৱাৰেস্সতি – ‘‘অৰে ত্ৱং সুগতাতিৰিত্তম্পি পিণ্ডপাতং পটিক্খিপিত্ৱা ঈদিসং চিত্তং উপ্পাদেসী’’তি এৱং পচ্চৱেক্খমানো, এৱমস্স সুভৰতায সংৱত্তিস্সতি. সচে পনস্স কোসজ্জং উপ্পজ্জিস্সতি, তম্পি এতেনেৱঙ্কুসেন নিৱাৰেস্সতি – ‘‘অৰে ত্ৱং নাম তদা সুগতাতিৰিত্তম্পি পিণ্ডপাতং পটিক্খিপিত্ৱা তথা জিঘচ্ছাদুব্বল্যপৰেতোপি সমণধম্মং কত্ৱা অজ্জ কোসজ্জমনুযুঞ্জসী’’তি এৱং পচ্চৱেক্খমানো, এৱমস্স ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্তিস্সতি. এৱমস্স ইদং পিণ্ডপাতপটিক্খিপনং দীঘৰত্তং অপ্পিচ্ছতায…পে… ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্তিস্সতি. এৱমস্সিমে পঞ্চ গুণা পৰিপূৰা দস কথাৱত্থূনি পৰিপূৰেস্সন্তি.
কথং? অত্ৰ হি পাড়িযংযেৱ অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিতাৱীৰিযাৰম্ভৱসেন তীণি আগতানি, সেসানি সল্লেখেন সঙ্গহিতানি. ইদঞ্হি সব্বকথাৱত্থূনং নামমেৱ, যদিদং সল্লেখো. যথাহ – ‘‘যা চ খো অযং, আনন্দ, কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিনীৱৰণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি. সেয্যথিদং, অপ্পিচ্ছকথা’’তি (ম. নি. ৩.১৮৯, ১৯২) ৱিত্থাৰো. এৱং ইমে পঞ্চ গুণা পৰিপূৰা দস কথাৱত্থূনি পৰিপূৰেস্সন্তি. দস কথাৱত্থূনি পৰিপূৰানি তিস্সো সিক্খা পৰিপূৰেস্সন্তি.
কথং? এতেসু হি অপ্পিচ্ছকথা সন্তোসকথা অসংসগ্গকথা সীলকথাতি ইমা চতস্সো কথা অধিসীলসিক্খাসঙ্গহিতাযেৱ. পৱিৱেককথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সমাধিকথাতি ইমা তিস্সো অধিচিত্তসিক্খসঙ্গহিতা. পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথাতি ইমা তিস্সো অধিপঞ্ঞাসিক্খাসঙ্গহিতাতি. এৱং দস কথাৱত্থূনি পৰিপূৰানি তিস্সো সিক্খা পৰিপূৰেস্সন্তি. তিস্সো সিক্খা পৰিপূৰা পঞ্চ অসেক্খধম্মক্খন্ধে পৰিপূৰেস্সন্তি.
কথং? পৰিপূৰা হি অধিসীলসিক্খা অসেক্খো সীলক্খন্ধোযেৱ হোতি, অধিচিত্তসিক্খা অসেক্খো সমাধিক্খন্ধো, অধিপঞ্ঞাসিক্খা অসেক্খা পঞ্ঞা-ৱিমুত্তি-ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধা এৱাতি এৱং তিস্সো সিক্খা পৰিপূৰা পঞ্চ অসেক্খধম্মক্খন্ধে পৰিপূৰেস্সন্তি. পঞ্চ ধম্মক্খন্ধা পৰিপূৰা অমতং নিব্বানং পৰিপূৰেস্সন্তি. সেয্যথাপি উপৰিপব্বতে পাৱুস্সকো মহামেঘো অভিৱুট্ঠো পব্বতকন্দৰসৰসাখা পৰিপূৰেতি. তা পৰিপূৰা কুসোব্ভে, কুসোব্ভা মহাসোব্ভে, মহাসোব্ভা কুন্নদিযো, কুন্নদিযো মহানদিযো, মহানদিযো মহাসমুদ্দসাগৰং পৰিপূৰেন্তি; এৱমেৱ তস্স ভিক্খুনো ইমে পঞ্চ গুণা পৰিপূৰা দস কথাৱত্থুনি আদিং কত্ৱা যাৱ অমতং নিব্বানং পৰিপূৰেস্সন্তি. এৱমযং ভিক্খু ধম্মদাযাদপটিপদং পটিপন্নো পৰমধম্মদাযাদং লভতীতি এতমত্থং সম্পস্সমানো ভগৱা ‘‘তং কিস্স হেতু তঞ্হি তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো’’তিআদিমাহ.
এৱং তস্স ভিক্খুনো পুজ্জতৰপাসংসতৰভাৱং কাৰণেন সাধেত্ৱা ইদানি তে ভিক্খূ তথত্তায সন্নিযোজেন্তো তস্মা তিহ মে ভিক্খৱেতিআদিমাহ. কিং ৱুত্তং হোতি, যস্মা যো তং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মং কৰেয্য, সো ইমেহি পঞ্চহি মূলগুণেহি পৰিবাহিৰো. যো পন অভুঞ্জিত্ৱা কৰেয্য, সো ইমেসং ভাগী হোতি – ‘‘তস্মা তিহ মে, ভিক্খৱে…পে… নো আমিসদাযাদা’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱাতি ইদং নিদানপৰিযোসানতো পভুতি যাৱ নো আমিসদাযাদাতি সুত্তপ্পদেসং ভগৱা অৱোচ. ইদং ৱত্ৱান সুগতোতি ইদঞ্চ সুত্তপ্পদেসং ৱত্ৱাৱ সোভনায পটিপদায গতত্তা সুগতোতি সঙ্খং পত্তোযেৱ ভগৱা. উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসী পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনতো উট্ঠহিত্ৱা ৱিহাৰং অত্তনো মহাগন্ধকুটিং পাৱিসি অসম্ভিন্নায এৱ পৰিসায. কস্মা ধম্মথোমনত্থং.
বুদ্ধা কিৰ অপৰিনিট্ঠিতায দেসনায ৱিহাৰং পৱিসন্তা দ্ৱীহি কাৰণেহি পৱিসন্তি পুগ্গলথোমনত্থং ৱা ধম্মথোমনত্থং ৱা. পুগ্গলথোমনত্থং পৱিসন্তো এৱং চিন্তেসি – ‘‘ইমং মযা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিট্ঠং, ৱিত্থাৰেন অৱিভত্তং, ধম্মপটিগ্গাহকা ভিক্খূ উগ্গহেত্ৱা আনন্দং ৱা কচ্চানং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সন্তি, তে ময্হং ঞাণেন সংসন্দেত্ৱা কথেস্সন্তি, ততো ধম্মপটিগ্গাহকা পুন মং পুচ্ছিস্সন্তি, তেসং অহং সুকথিতং, ভিক্খৱে, আনন্দেন সুকথিতং কচ্চানেন, মং চেপি তুম্হে এতমত্থং পুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি নং এৱমেৱ ব্যাকৰেয্যন্তি এৱং তে পুগ্গলে থোমেস্সামি, ততো তেসু গাৰৱং জনেত্ৱা ভিক্খূ উপসঙ্কমিস্সন্তি, তেপি ভিক্খূ অত্থে চ ধম্মে চ নিযোজেস্সন্তি, তে তেহি নিযোজিতা তিস্সো সিক্খা পৰিপূৰেন্তা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তী’’তি.
ধম্মথোমনত্থং পৱিসন্তো এৱং চিন্তেসি, যথা ইধেৱ চিন্তেসি – ‘‘মযি ৱিহাৰং পৱিট্ঠে তমেৱ আমিসদাযাদং গৰহন্তো ধম্মদাযাদঞ্চ থোমেন্তো ইমিস্সংযেৱ পৰিসতি নিসিন্নো সাৰিপুত্তো ধম্মং দেসেস্সতি, এৱং দ্ৱিন্নম্পি অম্হাকং একজ্ঝাসযায মতিযা দেসিতা অযং দেসনা অগ্গা চ গৰুকা চ ভৱিস্সতি পাসাণচ্ছত্তসদিসা. চতুৰোঘনিত্থৰণট্ঠেন তিত্থে ঠপিতা নাৱা ৱিয মগ্গগমনট্ঠেন চতুযুত্তআজঞ্ঞৰথো ৱিয চ ভৱিস্সতি. যথা চ ‘এৱং কৰোন্তস্স অযং দণ্ডো’তি পৰিসতি আণং ঠপেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পাসাদং আৰুড়্হে ৰাজিনি তত্থেৱ নিসিন্নো সেনাপতি তং ৰঞ্ঞা ঠপিতং আণং পৱত্তেতি; এৱম্পি মযা ঠপিতং দেসনং ইমিস্সংযেৱ পৰিসতি নিসিন্নো সাৰিপুত্তো থোমেত্ৱা দেসেস্সতি, এৱং দ্ৱিন্নম্পি অম্হাকং মতিযা দেসিতা অযং দেসনা বলৱতৰা মজ্ঝন্হিকসূৰিযো ৱিয পজ্জলিস্সতী’’তি. এৱমিধ ধম্মথোমনত্থং উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.
ঈদিসেসু চ ঠানেসু ভগৱা নিসিন্নাসনেযেৱ অন্তৰহিতো চিত্তগতিযা ৱিহাৰং পৱিসতীতি ৱেদিতব্বো. যদি হি কাযগতিযা গচ্ছেয্য, সব্বা পৰিসা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা গচ্ছেয্য, সা একৱাৰং ভিন্না পুন দুস্সন্নিপাতা ভৱেয্যাতি ভগৱা চিত্তগতিযা এৱ পাৱিসি.
৩১. এৱং পৱিট্ঠে পন ভগৱতি ভগৱতো অধিপ্পাযানুৰূপং তং ধম্মং থোমেতুকামো তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো…পে…এতদৱোচ. তত্থ আযস্মাতি পিযৱচনমেতং. সাৰিপুত্তোতি তস্স থেৰস্স নামং, তঞ্চ খো মাতিতো, ন পিতিতো. ৰূপসাৰিযা হি ব্ৰাহ্মণিযা সো পুত্তো, তস্মা সাৰিপুত্তোতি ৱুচ্চতি. অচিৰপক্কন্তস্সাতি পক্কন্তস্স সতো নচিৰেন. আৱুসো, ভিক্খৱেতি এত্থ পন বুদ্ধা ভগৱন্তো সাৱকে আলপন্তা ভিক্খৱেতি আলপন্তি. সাৱকা পন বুদ্ধেহি সদিসা মা হোমাতি আৱুসোতি পঠমং ৱত্ৱা পচ্ছা ভিক্খৱেতি ভণন্তি. বুদ্ধেহি চ আলপিতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভদন্তেতি পটিৱচনং দেতি, সাৱকেহি আৱুসোতি.
কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসোতি এত্থ কিত্তাৱতাতি পৰিচ্ছেদৱচনং, কিত্তকেনাতি ৱুত্তং হোতি. নুকাৰো পুচ্ছাযং. খোকাৰো নিপাতমত্তং. সত্থু পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতোতি, তীহি ৱিৱেকেহি কাযচিত্তউপধিৱিৱেকেহি সত্থুনো ৱিহৰন্তস্স. ৱিৱেকং নানুসিক্খন্তীতি তিণ্ণং ৱিৱেকানং অঞ্ঞতৰম্পি নানুসিক্খন্তি, আমিসদাযাদাৱ হোন্তীতি ইমমত্থং আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ পুচ্ছি. এস নযো সুক্কপক্খেপি.
এৱং ৱুত্তে তমত্থং সোতুকামা ভিক্খূ দূৰতোপি খোতিআদিমাহংসু. তত্থ দূৰতোপীতি তিৰোৰট্ঠতোপি তিৰোজনপদতোপি অনেকযোজনগণনতোপীতি ৱুত্তং হোতি. সন্তিকেতি সমীপে. অঞ্ঞাতুন্তি জানিতুং বুজ্ঝিতুং. আযস্মন্তংযেৱ সাৰিপুত্তং পটিভাতূতি আযস্মতোযেৱ সাৰিপুত্তস্স ভাগো হোতু, আযস্মা পন সাৰিপুত্তো অত্তনো ভাগং কত্ৱা ৱিভজতূতি ৱুত্তং হোতি. আযস্মতো হি ভাগো যদিদং অত্থক্খানং, অম্হাকং পন সৱনং ভাগোতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো, এৱং সদ্দলক্খণেন সমেতি. কেচি পন ভণন্তি ‘‘পটিভাতূতি দিস্সতূ’’তি. অপৰে ‘‘উপট্ঠাতূ’’তি. ধাৰেস্সন্তীতি উগ্গহেস্সন্তি পৰিযাপুণিস্সন্তি. ততো নেসং কথেতুকামো থেৰো তেন হীতিআদিমাহ. তত্থ তেনাতি কাৰণৱচনং. হিকাৰো নিপাতো. যস্মা সোতুকামাত্থ, যস্মা চ ময্হং ভাৰং আৰোপযিত্থ, তস্মা সুণাথাতি ৱুত্তং হোতি. তেপি ভিক্খূ থেৰস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিংসু, তেনাহ ‘‘এৱমাৱুসোতি…পে…পচ্চস্সোসু’’ন্তি.
অথ নেসং, আমিসদাযাদং গৰহন্তেন ভগৱতা ‘‘তুম্হেপি তেন আদিযা ভৱেয্যাথা’’তি একেনেৱাকাৰেন ৱুত্তমত্থং তীহি আকাৰেহি দস্সেন্তো আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘ইধাৱুসো, সত্থু পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো…পে… এত্তাৱতা খো, আৱুসো, সত্থু পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো সাৱকা ৱিৱেকং নানুসিক্খন্তী’’তি.
এত্তাৱতা যঞ্চ ভগৱা আমিসদাযাদপটিপদং গৰহন্তো ‘‘তুম্হেপি তেন আদিযা ভৱেয্যাথা’’তি আহ, যঞ্চ অত্তনা পুচ্ছং পুচ্ছি ‘‘কিত্তাৱতা নু খো…পে… নানুসিক্খন্তী’’তি, তস্স ৱিত্থাৰতো অত্থো সুৱিভত্তো হোতি. সো চ খো ভগৱতো আদিযভাৱং অনামসিত্ৱাৱ. ভগৱতোযেৱ হি যুত্তং সাৱকে অনুগ্গণ্হন্তস্স ‘‘অহম্পি তেন আদিযো ভৱিস্সামী’’তি ৱত্তুং, ন সাৱকানং. এস নযো সুক্কপক্খেপি, অযং তাৱেত্থ অনুসন্ধিক্কমযোজনা.
অযং পনত্থৱণ্ণনা ইধাতি ইমস্মিং সাসনে, সত্থু পৱিৱিত্তস্সাতি সত্থুনো তীহি ৱিৱেকেহি অচ্চন্তপৱিৱিত্তস্স. ৱিৱেকং নানুসিক্খন্তীতি কাযৱিৱেকং নানুসিক্খন্তি, ন পৰিপূৰেন্তীতি ৱুত্তং হোতি. যদি পন তিৱিধং ৱিৱেকং সন্ধায ৱদেয্য, পুচ্ছায অৱিসেসো সিযা. ব্যাকৰণপক্খো হি অযং. তস্মা ইমিনা পদেন কাযৱিৱেকং, ‘‘যেসঞ্চ ধম্মান’’ন্তিআদিনা চিত্তৱিৱেকং, ‘‘বাহুলিকা’’তিআদিনা উপধিৱিৱেকঞ্চ দস্সেতীতি এৱমেত্থ সঙ্খেপতো অত্থো ৱেদিতব্বো.
যেসঞ্চ ধম্মানন্তি লোভাদযো সন্ধাযাহ, যে পৰতো ‘‘তত্ৰাৱুসো লোভো চ পাপকো’’তিআদিনা নযেন ৱক্খতি. নপ্পজহন্তীতি ন পৰিচ্চজন্তি, চিত্তৱিৱেকং ন পৰিপূৰেন্তীতি ৱুত্তং হোতি. বাহুলিকাতি চীৱৰাদিবাহুল্লায পটিপন্না. সাসনং সিথিলং গণ্হন্তীতি সাথলিকা. ওক্কমনে পুব্বঙ্গমাতি এত্থ ওক্কমনং ৱুচ্চন্তি অৱগমনট্ঠেন পঞ্চ নীৱৰণানি, তেন পঞ্চনীৱৰণপুব্বঙ্গমাতি ৱুত্তং হোতি. পৱিৱেকেতি উপধিৱিৱেকে নিব্বানে. নিক্খিত্তধুৰাতি ওৰোপিতধুৰা, তদধিগমায আৰম্ভম্পি অকুৰুমানাতি, এত্তাৱতা উপধিৱিৱেকং ন পৰিপূৰেন্তীতি ৱুত্তং হোতি.
এত্তাৱতা অনিযমেনেৱ ৱত্ৱা ইদানি দেসনং নিযমেন্তো ‘‘তত্ৰাৱুসো’’তিআদিমাহ. কস্মা? সাৱকা ‘‘তীহি ঠানেহী’’তি এৱঞ্হি অনিযমেত্ৱাৱ ৱুচ্চমানে ‘‘কম্পি মঞ্ঞে ভণতি, ন অম্হে’’তি উদাসিনাপি হোন্তি. ‘‘থেৰা নৱা মজ্ঝিমা’’তি এৱং পন নিযমেত্ৱা ৱুচ্চমানে অম্হে ভণতীতি আদৰং কৰোন্তি. যথা ৰঞ্ঞা ‘‘অমচ্চেহি নগৰৱীথিযো সোধেতব্বা’’তি ৱুত্তেপি ‘‘কেন নু খো সোধেতব্বা’’তি মঞ্ঞমানা ন সোধেন্তি, অত্তনো অত্তনো ঘৰদ্ৱাৰং সোধেতব্বন্তি পন ভেৰিযা নিক্খন্তায সব্বে মুহুত্তেন সোধেন্তি চ অলঙ্কৰোন্তি চ, এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বং.
তত্থ তত্ৰাতি তেসু সাৱকেসু. থেৰাতি দসৱস্সে উপাদায ৱুচ্চন্তি. তীহি ঠানেহীতি তীহি কাৰণেহি. অযঞ্হি ঠানসদ্দো ইস্সৰিযট্ঠিতিখণকাৰণেসু দিস্সতি. ‘‘কিং পনাযস্মা দেৱানমিন্দো কম্মং কত্ৱা ইমং ঠানং পত্তো’’তিআদীসু হি ইস্সৰিযে দিস্সতি. ‘‘ঠানকুসলো হোতি অক্খণৱেধী’’তিআদীসু ঠিতিযং. ‘‘ঠানসোৱেতং তথাগতং পটিভাতী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৮৭) খণে. ‘‘ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো’’তিআদীসু (ৱিভ. ৮০৯; ম. নি. ১.১৪৮) কাৰণে. ইধ পন কাৰণেযেৱ. কাৰণঞ্হি যস্মা তত্থ ফলং তিট্ঠতি তদাযত্তৱুত্তিভাৱেন, তস্মা ঠানন্তি ৱুচ্চতি.
ইমিনা পঠমেন ঠানেন থেৰা ভিক্খূ গাৰয্হাতি এত্থ গাৰয্হাতি গৰহিতব্বা. থেৰা নাম সমানা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি ন উপেন্তি, গামন্তসেনাসনং ন মুঞ্চন্তি, সঙ্গণিকাৰামতং ৱড্ঢেন্তা ৱিহৰন্তি, কাযৱিৱেকম্পি ন পৰিপূৰেন্তি, নৱমজ্ঝিমকালে কীদিসা অহেসুন্তি এৱং নিন্দিতব্বা হোন্তি, ইমং নিন্দং আৱুসো লভন্তীতি দস্সেতি. দুতিযেন ঠানেনাতি এত্থাপি ইমে নাম আৱুসো থেৰাপি সমানা যেসং ধম্মানং সত্থা পহানমাহ, তে লোভাদিধম্মে ন জহন্তি, অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পি একমন্তং নিসীদিত্ৱা চিত্তেকগ্গতং ন লভন্তি, নৱমজ্ঝিমকালে কীদিসা অহেসুন্তি এৱং নিন্দিতব্বা হোন্তি, ইমং নিন্দং আৱুসো লভন্তীতি দস্সেতীতি এৱং যোজনা কাতব্বা. ততিযেন ঠানেনাতি এত্থাপি ইমে নামাৱুসো, থেৰাপি সমানা ইতৰীতৰেন ন যাপেন্তি, চীৱৰপত্তসেনাসনপূতিকাযমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি উপধিৱিৱেকং অপূৰযমানা, নৱমজ্ঝিমকালে কীদিসা অহেসুন্তি এৱং নিন্দিতব্বা হোন্তি, ইমং নিন্দং, আৱুসো, লভন্তীতি দস্সেতীতি এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা. এস নযো মজ্ঝিমনৱৱাৰেসু.
অযং পন ৱিসেসো. মজ্ঝিমাতি পঞ্চৱস্সে উপাদায যাৱ নৱ ৱস্সা ৱুচ্চন্তি. নৱাতি ঊনপঞ্চৱস্সা ৱুচ্চন্তি. যথা চ তত্থ নৱমজ্ঝিমকালে কীদিসা অহেসুন্তি ৱুত্তং, এৱমিধ নৱকালে কীদিসা অহেসুং, থেৰকালে কীদিসা ভৱিস্সন্তি, মজ্ঝিমথেৰকালে কীদিসা ভৱিস্সন্তীতি ৱত্ৱা যোজেতব্বং.
৩২. ইমস্মিঞ্চ কণ্হপক্খে ৱুত্তপচ্চনীকনযেন সুক্কপক্খে অত্থো ৱেদিতব্বো. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো. ইমে ৱত থেৰাপি সমানা যোজনপৰম্পৰায অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি সেৱন্তি, গামন্তসেনাসনং উপগন্তুং যুত্তকালেপি ন উপগচ্ছন্তি, এৱং জিণ্ণসৰীৰাপি আৰদ্ধৱীৰিযা পচ্চযদাযকানং পসাদং জনেন্তি, নৱমজ্ঝিমকালে কীদিসা অহেসুন্তি ইমিনা পঠমেন ঠানেন থেৰা পাসংসা ভৱন্তি, পসংসং লভন্তি. লোভাদযো পহায চিত্তৱিৱেকং পূৰেন্তি, অযম্পি মহাথেৰো সদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকপৰিৱাৰিতো হুত্ৱা নিসীদিতুং যুত্তকালেপি ঈদিসেপি ৱযে ৱত্তমানে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা পৱিট্ঠো সাযং নিক্খমতি, সাযং পৱিট্ঠো পাতো নিক্খমতি, কসিণপৰিকম্মং কৰোতি, সমাপত্তিযো নিব্বত্তেতি, মগ্গফলানি অধিগচ্ছতি, সব্বথাপি চিত্তৱিৱেকং পূৰেতীতি ইমিনা দুতিযেন ঠানেন থেৰা ভিক্খূ পাসংসা ভৱন্তি, পসংসং লভন্তি. যস্মিং কালে থেৰস্স পট্টদুকূলকোসেয্যাদীনি সুখসম্ফস্সানি লহুচীৱৰাদীনি যুত্তানি, তস্মিম্পি নাম কালে অযং মহাথেৰো পংসুকূলানি ধাৰেতি, অসিথিলং সাসনং গহেত্ৱা ৱিগতনীৱৰণো ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা উপধিৱিৱেকং পৰিপূৰযমানো ৱিহৰতি, নৱমজ্ঝিমকালে কীদিসো অহোসীতি ইমিনা ততিযেন ঠানেন থেৰা পাসংসা ভৱন্তি, পসংসং লভন্তীতি. এস নযো মজ্ঝিমনৱৱাৰেসু.
৩৩. তত্ৰাৱুসোতি কো অনুসন্ধি, এৱং নৱহাকাৰেহি আমিসদাযাদপটিপদং গৰহন্তো, নৱহি ধম্মদাযাদপটিপদং থোমেন্তো, অট্ঠাৰসহাকাৰেহি দেসনং নিট্ঠাপেত্ৱা, যে তে ‘‘যেসঞ্চ ধম্মানং সত্থা পহানমাহ, তে চ ধম্মে ন পজহন্তী’’তি এৱং পহাতব্বধম্মা ৱুত্তা. তে সৰূপতো ‘‘ইমে তে’’তি দস্সেতুমিদং ‘‘তত্ৰাৱুসো, লোভো চা’’তিআদিমাহ, অযং অনুসন্ধি.
অপিচ হেট্ঠা পৰিযাযেনেৱ ধম্মো কথিতো. আমিসং পন পৰিযাযেনপি নিপ্পৰিযাযেনপি কথিতং. ইদানি নিপ্পৰিযাযধম্মং লোকুত্তৰমগ্গং কথেতুমিদমাহ. অযং পেত্থ অনুসন্ধি.
তত্থ তত্ৰাতি অতীতদেসনানিদস্সনং, ‘‘সত্থু পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো সাৱকা ৱিৱেকং নানুসিক্খন্তী’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তদেসনাযন্তি ৱুত্তং হোতি. লোভো চ পাপকো, দোসো চ পাপকোতি ইমে দ্ৱে ধম্মা পাপকা লামকা, ইমে পহাতব্বাতি দস্সেতি. তত্থ লুব্ভনলক্খণো লোভো. দুস্সনলক্খণো দোসো. তেসু লোভো আমিসদাযাদস্স পচ্চযানং লাভে হোতি, দোসো অলাভে. লোভেন অলদ্ধং পত্থেতি, দোসেন অলভন্তো ৱিঘাতৱা হোতি. লোভো চ দেয্যধম্মে হোতি, দোসো অদাযকে ৱা অমনুঞ্ঞদাযকে ৱা. লোভেন নৱতণ্হামূলকে ধম্মে পৰিপূৰেতি, দোসেন পঞ্চ মচ্ছৰিযানি.
ইদানি তেসং পহানূপাযং দস্সেন্তো লোভস্স চ পহানাযাতিআদিমাহ. তস্সত্থো, তস্স পন পাপকস্স লোভস্স চ দোসস্স চ পহানায. অত্থি মজ্ঝিমা পটিপদাতি মগ্গং সন্ধায ইদং ৱুত্তং. মগ্গো হি লোভো একো অন্তো, দোসো একো অন্তোতি এতে দ্ৱে অন্তে ন উপেতি, ন উপগচ্ছতি, ৱিমুত্তো এতেহি অন্তেহি, তস্মা ‘‘মজ্ঝিমা পটিপদা’’তি ৱুচ্চতি. এতেসং মজ্ঝে ভৱত্তা ‘‘মজ্ঝিমা, পটিপজ্জিতব্বতো চ পটিপদাতি. তথা কামসুখল্লিকানুযোগো একো অন্তো, অত্তকিলমথানুযোগো একো অন্তো, সস্সতং একো অন্তো, উচ্ছেদো একো অন্তোতি পুৰিমনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং.
চক্খুকৰণীতিআদীহি পন তমেৱ পটিপদং থোমেতি. সা হি সচ্চানং দস্সনায সংৱত্ততি দস্সনপৰিণাযকট্ঠেনাতি চক্খুকৰণী. সচ্চানং ঞাণায সংৱত্ততি ৱিদিতকৰণট্ঠেনাতি ঞাণকৰণী. ৰাগাদীনঞ্চ ৱূপসমনতো উপসমায সংৱত্ততি. চতুন্নম্পি সচ্চানং অভিঞ্ঞেয্যভাৱদস্সনতো অভিঞ্ঞায সংৱত্ততি. সম্বোধোতি মগ্গো, তস্সত্থায সংৱত্তনতো সম্বোধায সংৱত্ততি. মগ্গোযেৱ হি মগ্গত্থায সংৱত্ততি মগ্গেন কাতব্বকিচ্চকৰণতো. নিব্বানং নাম অপ্পচ্চযং তস্স পন সচ্ছিকিৰিযায পচ্চক্খকম্মায সংৱত্তনতো নিব্বানায সংৱত্ততীতি ৱুচ্চতি. অযমেত্থ সাৰো. ইতো অঞ্ঞথা ৱণ্ণনা পপঞ্চা.
ইদানি তং মজ্ঝিমং পটিপদং সৰূপতো দস্সেতুকামো ‘‘কতমা চ সা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অযমেৱা’’তিআদিনা নযেন ৱিস্সজ্জেতি.
তত্থ অযমেৱাতি অৱধাৰণৱচনং, অঞ্ঞমগ্গপ্পটিসেধনত্থং, বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৱকানং সাধাৰণভাৱদস্সনত্থঞ্চ. ৱুত্তঞ্চেতং ‘‘এসেৱ মগ্গো নত্থঞ্ঞো দস্সনস্স ৱিসুদ্ধিযা’’তি (ধ. প. ২৭৪). স্ৱাযং কিলেসানং আৰকত্তাপি অৰিযো. অৰিপহানায সংৱত্ততীতিপি অৰিযেন দেসিতোতিপি অৰিযভাৱপ্পটিলাভায সংৱত্ততীতিপি অৰিযো. অট্ঠহি অঙ্গেহি উপেতত্তা অট্ঠঙ্গিকো, ন চ অঙ্গৱিনিমুত্তো পঞ্চঙ্গিকতূৰিযাদীনি ৱিয. কিলেসে মাৰেন্তো গচ্ছতি, মগ্গতি ৱা নিব্বানং, মগ্গীযতি ৱা নিব্বানত্থিকেহি, গম্মতি ৱা তেহি পটিপজ্জীযতীতি মগ্গো. সেয্যথিদন্তি নিপাতো, তস্স কতমো সো ইতি চেতি অত্থো, কতমানি ৱা তানি অট্ঠঙ্গানীতি. একমেকঞ্হি অঙ্গং মগ্গোযেৱ. যথাহ ‘‘সম্মাদিট্ঠি মগ্গো চেৱ হেতু চা’’তি (ধ. স. ১০৩৯). পোৰাণাপি ভণন্তি – ‘‘দস্সনমগ্গো সম্মাদিট্ঠি, অভিনিৰোপনমগ্গো সম্মাসঙ্কপ্পো…পে… অৱিক্খেপমগ্গো সম্মাসমাধী’’তি.
সম্মাদিট্ঠাদীসু চেতেসু সম্মা দস্সনলক্খণা সম্মাদিট্ঠি. সম্মা অভিনিৰোপনলক্খণো সম্মাসঙ্কপ্পো. সম্মা পৰিগ্গহলক্খণা সম্মাৱাচা. সম্মা সমুট্ঠানলক্খণো সম্মাকম্মন্তো. সম্মা ৱোদানলক্খণো সম্মাআজীৱো. সম্মা পগ্গহলক্খণো সম্মাৱাযামো. সম্মা উপট্ঠানলক্খণা সম্মাসতি. সম্মা সমাধানলক্খণো সম্মাসমাধি. নিব্বচনম্পি নেসং সম্মা পস্সতীতি সম্মাদিট্ঠীতি এতেনেৱ নযেন ৱেদিতব্বং.
তত্থ সম্মাদিট্ঠি উপ্পজ্জমানা মিচ্ছাদিট্ঠিং তপ্পচ্চনীযকিলেসে চ অৱিজ্জঞ্চ পজহতি, নিব্বানঞ্চ আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ পস্সতি, তে চ খো অসম্মোহতো, নো আৰম্মণতো, তস্মা ‘‘সম্মাদিট্ঠী’’তি ৱুচ্চতি.
সম্মাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাসঙ্কপ্পং তপ্পচ্চনীযকিলেসে চ পজহতি, নিব্বানঞ্চ আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ সম্মা অভিনিৰোপেতি, তস্মা ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পো’’তি ৱুচ্চতি.
সম্মাৱাচা মিচ্ছাৱাচং তপ্পচ্চনীযকিলেসে চ পজহতি, নিব্বানঞ্চ আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ সম্মা পৰিগ্গণ্হাতি, তস্মা ‘‘সম্মাৱাচা’’তি ৱুচ্চতি.
সম্মাকম্মন্তো মিচ্ছাকম্মন্তং তপ্পচ্চনীযকিলেসে চ পজহতি, নিব্বানঞ্চ আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ সম্মা সমুট্ঠাপেতি, তস্মা ‘‘সম্মাকম্মন্তো’’তি ৱুচ্চতি.
সম্মাআজীৱো মিচ্ছাআজীৱং তপ্পচ্চনীযকিলেসে চ পজহতি, নিব্বানঞ্চ আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ সম্মা ৱোদাপেতি, তস্মা ‘‘সম্মাআজীৱো’’তি ৱুচ্চতি.
সম্মাৱাযামো মিচ্ছাৱাযামং তপ্পচ্চনীযকিলেসে চ কোসজ্জঞ্চ পজহতি, নিব্বানঞ্চ আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ সম্মা পগ্গণ্হাতি, তস্মা ‘‘সম্মাৱাযামো’’তি ৱুচ্চতি.
সম্মাসতি মিচ্ছাসতিং তপ্পচ্চনীযকিলেসে চ পজহতি, নিব্বানঞ্চ আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ সম্মা উপট্ঠাপেতি, তস্মা ‘‘সম্মাসতী’’তি ৱুচ্চতি.
সম্মাসমাধি মিচ্ছাসমাধিং তপ্পচ্চনীযকিলেসে চ উদ্ধচ্চঞ্চ পজহতি, নিব্বানঞ্চ আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ সম্মা সমাধিযতি, তস্মা ‘‘সম্মাসমাধী’’তি ৱুচ্চতি.
ইদানি অযং খো সা, আৱুসোতি তমেৱ পটিপদং নিগমেন্তো আহ. তস্সত্থো, য্ৱাযং চত্তাৰোপি লোকুত্তৰমগ্গে একতো কত্ৱা কথিতো ‘‘অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’, অযং খো সা, আৱুসো…পে… নিব্বানায সংৱত্ততীতি.
এৱং পহাতব্বধম্মেসু লোভদোসে তপ্পহানুপাযঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি অঞ্ঞেপি পহাতব্বধম্মে তেসং পহানুপাযঞ্চ দস্সেন্তো তত্ৰাৱুসো, কোধো চাতিআদিমাহ. তত্থ কুজ্ঝনলক্খণো কোধো, চণ্ডিক্কলক্খণো ৱা, আঘাতকৰণৰসো, দুস্সনপচ্চুপট্ঠানো. উপনন্ধনলক্খণো উপনাহো, ৱেৰ অপ্পটিনিস্সজ্জনৰসো, কোধানুপবন্ধভাৱপচ্চুপট্ঠানো. ৱুত্তঞ্চেতং – ‘‘পুব্বকালে কোধো, অপৰকালে উপনাহো’’তিআদি (ৱিভ. ৮৯১).
পৰগুণমক্খনলক্খণো মক্খো, তেসং ৱিনাসনৰসো, তদৱচ্ছাদনপচ্চুপট্ঠানো. যুগগ্গাহলক্খণো পড়াসো, পৰগুণেহি অত্তনো গুণানং সমীকৰণৰসো, পৰেসং গুণপ্পমাণেন উপট্ঠানপচ্চুপট্ঠানো.
পৰসম্পত্তিখীযনলক্খণা ইস্সা, তস্সা অক্খমনলক্খণা ৱা, তত্থ অনভিৰতিৰসা, ততো ৱিমুখভাৱপচ্চুপট্ঠানা. অত্তনো সম্পত্তিনিগূহনলক্খণং মচ্ছেৰং, অত্তনো সম্পত্তিযা পৰেহি সাধাৰণভাৱঅসুখাযনৰসং, সঙ্কোচনপচ্চুপট্ঠানং.
কতপাপপটিচ্ছাদনলক্খণা মাযা, তস্স নিগূহনৰসা, তদাৱৰণপচ্চুপট্ঠানা. অত্তনো অৱিজ্জমানগুণপকাসনলক্খণং সাঠেয্যং, তেসং সমুদাহৰণৰসং, সৰীৰাকাৰেহিপি তেসং ৱিভূতকৰণপচ্চুপট্ঠানং.
চিত্তস্স উদ্ধুমাতভাৱলক্খণো থম্ভো, অপ্পতিস্সযৱুত্তিৰসো, অমদ্দৱতাপচ্চুপট্ঠানো. কৰণুত্তৰিযলক্খণো সাৰম্ভো, ৱিপচ্চনীকতাৰসো, অগাৰৱপচ্চুপট্ঠানো.
উণ্ণতিলক্খণো মানো, অহংকাৰৰসো, উদ্ধুমাতভাৱপচ্চুপট্ঠানো. অব্ভুণ্ণতিলক্খণো অতিমানো, অতিৱিয অহঙ্কাৰৰসো. অচ্চুদ্ধুমাতভাৱপচ্চুপট্ঠানো.
মত্তভাৱলক্খণো মদো, মদগ্গাহণৰসো, উম্মাদপচ্চুপট্ঠানো. পঞ্চসু কামগুণেসু চিত্তৱোস্সগ্গলক্খণো পমাদো, ৱোস্সগ্গানুপ্পদানৰসো, সতিৱিপ্পৱাসপচ্চুপট্ঠানোতি এৱং ইমেসং ধম্মানং লক্খণাদীনি ৱেদিতব্বানি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ‘‘তত্থ কতমো কোধো’’তিআদিনা ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৮৯১) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
ৱিসেসতো চেত্থ আমিসদাযাদো অত্তনা অলভন্তো অঞ্ঞস্স লাভিনো কুজ্ঝতি, তস্স সকিং উপ্পন্নো কোধো কোধোযেৱ, ততুত্তৰি উপনাহো. সো এৱং কুদ্ধো উপনয্হন্তো চ সন্তেপি অঞ্ঞস্স লাভিনো গুণে মক্খেতি, অহম্পি তাদিসোতি চ যুগগ্গাহং গণ্হাতি, অযমস্স মক্খো চ পড়াসো চ, এৱং মক্খী পড়াসী তস্স লাভসক্কাৰাদীসু কিং ইমস্স ইমিনাতি ইস্সতি পদুস্সতি, অযমস্স ইস্সা. সচে পনস্স কাচি সম্পত্তি হোতি, তস্সা তেন সাধাৰণভাৱং ন সহতি, ইদমস্স মচ্ছেৰং. লাভহেতু খো পন অত্তনো সন্তেপি দোসে পটিচ্ছাদেতি, অযমস্স মাযা. অসন্তেপি গুণে পকাসেতি. ইদমস্স সাঠেয্যং. সো এৱং পটিপন্নো সচে যথাধিপ্পাযং লাভং লভতি, তেন থদ্ধো হোতি অমুদুচিত্তো, নযিদং এৱং কাতব্বন্তি ওৱদিতুং অসক্কুণেয্যো, অযমস্স থম্ভো. সচে পন নং কোচি কিঞ্চি ৱদতি ‘‘নযিদং এৱং কাতব্ব’’ন্তি, তেন সাৰদ্ধচিত্তো হোতি ভাকুটিকমুখো ‘‘কো মে ত্ৱ’’ন্তি পসয্হ ভাণী, অযমস্স সাৰম্ভো. ততো থম্ভেন ‘‘অহমেৱ সেয্যো’’তি অত্তানং মঞ্ঞন্তো মানী হোতি. সাৰম্ভেন ‘‘কে ইমে’’তি পৰে অতিমঞ্ঞন্তো অতিমানী, অযমস্স মানো চ অতিমানো চ. সো তেহি মানাতিমানেহি জাতিমদাদিঅনেকৰূপং মদং জনেতি. মত্তো সমানো কামগুণাদিভেদেসু ৱত্থূসু পমজ্জতি, অযমস্স মদো চ পমাদো চাতি.
এৱং আমিসদাযাদো অপৰিমুত্তো হোতি ইমেহি পাপকেহি ধম্মেহি অঞ্ঞেহি চ এৱৰূপেহি. এৱং তাৱেত্থ পহাতব্বধম্মা ৱেদিতব্বা. পহানুপাযো পাঠতো চ অত্থতো চ সব্বত্থ নিব্বিসেসোযেৱ.
ঞাণপৰিচযপাটৱত্থং পনেত্থ অযং ভেদো চ কমো চ ভাৱনানযো চ ৱেদিতব্বো. তত্থ ভেদো তাৱ, অযঞ্হি মজ্ঝিমা পটিপদা কদাচি অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো হোতি, কদাচি সত্তঙ্গিকো. অযঞ্হি লোকুত্তৰপঠমজ্ঝানৱসেন উপ্পজ্জমানো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো হোতি, অৱসেসজ্ঝানৱসেন সত্তঙ্গিকো. উক্কট্ঠনিদ্দেসতো পনিধ অট্ঠঙ্গিকোতি ৱুত্তো. ইতো পৰঞ্হি মগ্গঙ্গং নত্থি. এৱং তাৱেত্থ ভেদো ৱেদিতব্বো.
যস্মা পন সব্বকুসলানং সম্মাদিট্ঠি সেট্ঠা, যথাহ ‘‘পঞ্ঞা হি সেট্ঠা কুসলা ৱদন্তী’’তি (জা. ২.১৭.৮১). কুসলৱাৰে চ পুব্বঙ্গমা, যথাহ ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, সম্মাদিট্ঠি পুব্বঙ্গমা হোতি, সম্মাদিট্ঠিং সম্মাদিট্ঠীতি পজানাতি, মিচ্ছাদিট্ঠিং মিচ্ছাদিট্ঠীতি পজানাতী’’তি (ম. নি. ৩.১৩৬) ৱিত্থাৰো. যথা চাহ ‘‘ৱিজ্জা চ খো, ভিক্খৱে, পুব্বঙ্গমা কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা’’তি. তপ্পভৱাভিনিব্বত্তানি সেসঙ্গানি, যথাহ ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি…পে… সম্মাসতিস্স সম্মাসমাধি পহোতী’’তি (ম. নি. ৩.১৪১). তস্মা ইমিনা কমেন এতানি অঙ্গানি ৱুত্তানীতি এৱমেত্থ কমো ৱেদিতব্বো.
ভাৱনানযোতি কোচি সমথপুব্বঙ্গমং ৱিপস্সনং ভাৱেতি, কোচি ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমং সমথং. কথং? ইধেকচ্চো পঠমং উপচাৰসমাধিং ৱা অপ্পনাসমাধিং ৱা উপ্পাদেতি, অযং সমথো; সো তঞ্চ তংসম্পযুত্তে চ ধম্মে অনিচ্চাদীহি ৱিপস্সতি, অযং ৱিপস্সনা. ইতি পঠমং সমথো, পচ্ছা ৱিপস্সনা. তেন ৱুচ্চতি ‘‘সমথপুব্বঙ্গমং ৱিপস্সনং ভাৱেতী’’তি. তস্স সমথপুব্বঙ্গমং ৱিপস্সনং ভাৱযতো মগ্গো সঞ্জাযতি, সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি, তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি পহীযন্তি, অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি, এৱং সমথপুব্বঙ্গমং ৱিপস্সনং ভাৱেতি.
ইধ পনেকচ্চো ৱুত্তপ্পকাৰং সমথং অনুপ্পাদেত্ৱাৱ পঞ্চুপাদানক্খন্ধে অনিচ্চাদীহি ৱিপস্সতি, অযং ৱিপস্সনা. তস্স ৱিপস্সনাপাৰিপূৰিযা তত্থ জাতানং ধম্মানং ৱোস্সগ্গাৰম্মণতো উপ্পজ্জতি চিত্তস্স একগ্গতা, অযং সমথো. ইতি পঠমং ৱিপস্সনা পচ্ছা সমথো. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমং সমথং ভাৱেতী’’তি. তস্স ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমং সমথং ভাৱযতো মগ্গো সঞ্জাযতি, সো তং মগ্গং আসেৱতি…পে… বহুলীকৰোতি, তস্স তং মগ্গং আসেৱতো…পে… অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি (অ. নি. ৪.১৭০; পটি. ম. ২.১), এৱং ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমং সমথং ভাৱেতি.
সমথপুব্বঙ্গমং পন ৱিপস্সনং ভাৱযতোপি ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমং সমথং ভাৱযতোপি লোকুত্তৰমগ্গক্খণে সমথৱিপস্সনা যুগনদ্ধাৱ হোন্তি. এৱমেত্থ ভাৱনানযো ৱেদিতব্বোতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ধম্মদাযাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.