৪. মঞ্জিট্ঠকৱগ্গো
১. মঞ্জিট্ঠকৱিমানৱণ্ণনা
মঞ্জিট্ঠকৱগ্গে মঞ্জিট্ঠকে ৱিমানস্মিন্তি মঞ্জিট্ঠকৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে. তত্থ অঞ্ঞতৰো উপাসকো ভগৱন্তং নিমন্তেত্ৱা অনন্তৰৱিমানে ৱুত্তনযেনেৱ মণ্ডপং সজ্জেত্ৱা তত্থ নিসিন্নং সত্থাৰং পূজেত্ৱা দানং দেতি. তেন চ সমযেন অঞ্ঞতৰা কুলদাসী অন্ধৱনে সুপুপ্ফিতং সালৰুক্খং দিস্ৱা তত্থ পুপ্ফানি গহেত্ৱা হীৰেহি আৱুণিত্ৱা ৱটংসকে কত্ৱা পুন বহূনি মুত্তপুপ্ফানি অগ্গপুপ্ফানি চ গহেত্ৱা নগৰং পৱিট্ঠা. তস্মিং মণ্ডপে যুগন্ধৰপব্বতকুচ্ছিং ওভাসযমানং বালসূৰিযং ৱিয ছব্বণ্ণবুদ্ধৰংসিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা নিসিন্নং, ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তা তেহি পুপ্ফেহি পূজেন্তী ৱটংসকানি আসনস্স সমন্ততো ঠপেত্ৱা ইতৰানি চ পুপ্ফানি ওকিৰিত্ৱা সক্কচ্চং ৱন্দিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা অগমাসি. সা অপৰভাগে কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তি, তত্থ তস্সা ৰত্তফলিকমযং ৱিমানং, তস্স চ পুৰতো সুৱণ্ণৱালুকাসন্থতভূমিভাগং মহন্তং সালৱনং পাতুৰহোসি. সা যদা ৱিমানতো নিক্খমিত্ৱা সালৱনং পৱিসতি, তদা সালসাখা ওনমিত্ৱা তস্সা উপৰি কুসুমানি ওকিৰন্তি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো হেট্ঠা ৱুত্তনযেন উপগন্ত্ৱা ইমাহি গাথাহি কতকম্মং পুচ্ছি –
৬৮৯. ‘‘মঞ্জিট্ঠকে ৱিমানস্মিং, সোণ্ণৱালুকসন্থতে;
পঞ্চঙ্গিকেন তূৰিযেন, ৰমসি সুপ্পৱাদিতে.
৬৯০. ‘‘তম্হা ৱিমানা ওৰুয্হ, নিম্মিতা ৰতনামযা;
ওগাহসি সালৱনং, পুপ্ফিতং সব্বকালিকং.
৬৯১. ‘‘যস্স যস্সেৱ সালস্স, মূলে তিট্ঠসি দেৱতে;
সো সো মুঞ্চতি পুপ্ফানি, ওনমিত্ৱা দুমুত্তমো.
৬৯২. ‘‘ৱাতেৰিতং সালৱনং, আধুতং দিজসেৱিতং;
ৱাতি গন্ধো দিসা সব্বা, ৰুক্খো মঞ্জূসকো যথা.
৬৯৩. ‘‘ঘাযসে তং সুচিগন্ধং, ৰূপং পস্সসি অমানুসং;
দেৱতে পুচ্ছিতাচিক্খ, কিস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি.
৬৮৯. তত্থ মঞ্জিট্ঠকে ৱিমানস্মিন্তি ৰত্তফলিকমযে ৱিমানে. সিন্দুৱাৰকণৱীৰমকুলসদিসৱণ্ণঞ্হি ‘‘মঞ্জিট্ঠক’’ন্তি ৱুচ্চতি. সোণ্ণৱালুকসন্থতেতি সমন্ততো ৱিপ্পকিণ্ণাহি সুৱণ্ণৱালুকাহি সন্থতভূমিভাগে. ৰমসি সুপ্পৱাদিতেতি সুট্ঠু পৱাদিতেন পঞ্চঙ্গিকেন তূৰিযেন অভিৰমসি.
৬৯০. নিমিত্তা ৰতনামযাতি তৱ সুচৰিতসিপ্পিনা অভিনিম্মিতা ৰতনমযা ৱিমানা. ওগাহসীতি পৱিসসি. সব্বকালিকন্তি সব্বকালে সুখং সব্বউতুসপ্পাযং, সব্বকালে পুপ্ফনকং ৱা.
৬৯২. ৱাতেৰিতন্তি যথা পুপ্ফানি ওকিৰন্তি, এৱং ৱাতেন ঈৰিতং চলিতং. আধুতন্তি মন্দেন মালুতেন সণিকসণিকং ৱিধূপযমানং. দিজসেৱিতন্তি মযূৰকোকিলাদিসকুণসঙ্ঘেহি উপসেৱিতং.
এৱং থেৰেন পুট্ঠা সা দেৱতা ইমাহি গাথাহি ব্যাকাসি –
৬৯৪. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতা, দাসী অযিৰকুলে অহুং;
বুদ্ধং নিসিন্নং দিস্ৱান, সালপুপ্ফেহি ওকিৰিং.
৬৯৫. ‘‘ৱটংসকঞ্চ সুকতং, সালপুপ্ফমযং অহং;
বুদ্ধস্স উপনামেসিং, পসন্না সেহি পাণিভি.
৬৯৬. ‘‘তাহং কম্মং কৰিত্ৱান, কুসলং বুদ্ধৱণ্ণিতং;
অপেতসোকা সুখিতা, সম্পমোদামনামযা’’তি.
৬৯৪-৫. তত্থ অযিৰকুলেতি অয্যকুলে, সামিকগেহেতি অত্থো. অহুন্তি অহোসিং. ওকিৰিন্তি পুপ্ফেহি ৱিপ্পকিৰিং. উপনামেসিন্তি পূজাৱসেন উপনামেসিং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো সপৰিৱাৰায তস্সা দেৱতায ধম্মং দেসেত্ৱা মনুস্সলোকং আগন্ত্ৱা ভগৱতো তমত্থং নিৱেদেসি. ভগৱা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা সম্পত্তমহাজনস্স ধম্মং দেসেসি. দেসনা সদেৱকস্স লোকস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
মঞ্জিট্ঠকৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. পভস্সৰৱিমানৱণ্ণনা
পভস্সৰৱৰৱণ্ণনিভেতি পভস্সৰৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি. তেন চ সমযেন ৰাজগহে অঞ্ঞতৰো উপাসকো মহামোগ্গল্লানত্থেৰে অভিপ্পসন্নো হোতি. তস্সেকা ধীতা সদ্ধা পসন্না, সাপি থেৰে গৰুচিত্তীকাৰবহুলা হোতি. অথেকদিৱসং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তো তং কুলং উপসঙ্কমি. সা থেৰং দিস্ৱা সোমনস্সজাতা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা থেৰে তত্থ নিসিন্নে সুমনমালায পূজেত্ৱা মধুৰং গুড়ফাণিতং থেৰস্স পত্তে আকিৰি, থেৰো অনুমোদিতুকামো নিসীদি. সা ঘৰাৱাসস্স বহুকিচ্চতায অনোকাসতং পৱেদেত্ৱা ‘‘অঞ্ঞস্মিং দিৱসে ধম্মং সোস্সামী’’তি থেৰং ৱন্দিত্ৱা উয্যোজেসি. তদহেৱ চ সা কালং কত্ৱা তাৱতিংসেসু নিব্বত্তি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো উপসঙ্কমিত্ৱা ইমাহি গাথাহি পুচ্ছি –
৬৯৭. ‘‘পভস্সৰৱৰৱণ্ণনিভে, সুৰত্তৱত্থৱসনে;
মহিদ্ধিকে চন্দনৰুচিৰগত্তে,
কা ত্ৱং সুভে দেৱতে ৱন্দসে মমং.
৬৯৮. ‘‘পল্লঙ্কো চ তে মহগ্ঘো, নানাৰতনচিত্তিতো ৰুচিৰো;
যত্থ ত্ৱং নিসিন্না ৱিৰোচসি, দেৱৰাজাৰিৱ নন্দনে ৱনে.
৬৯৯. ‘‘কিং ত্ৱং পুৰে সুচৰিতমাচৰী ভদ্দে, কিস্স কম্মস্স ৱিপাকং;
অনুভোসি দেৱলোকস্মিং, দেৱতে পুচ্ছিতাচিক্খ;
কিস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি.
৬৯৭. তত্থ পভস্সৰৱৰৱণ্ণনিভেতি নিভাতি দিব্বতীতি নিভা, ৱণ্ণোৱ নিভা ৱণ্ণনিভা, অতিৱিয ওভাসনতো পভস্সৰা ছৱিদোসাভাৱেন ৱৰা উত্তমা ৱণ্ণনিভা এতিস্সাতি পভস্সৰৱৰৱণ্ণনিভা. আমন্তনৱসেন ‘‘পভস্সৰৱৰৱণ্ণনিভে’’তি ৱুত্তং. সুৰত্তৱত্থৱসনেতি সুট্ঠু ৰত্তৱত্থনিৱত্থে. চন্দনৰুচিৰগত্তেতি চন্দনানুলিত্তং ৱিয ৰুচিৰগত্তে, গোসীতচন্দনেন বহলতৰানুলিত্তং ৱিয সুৰত্তমনুঞ্ঞসৰীৰাৱযৱেতি অত্থো, চন্দনানুলেপেন ৱা ৰুচিৰগত্তে.
এৱং থেৰেন পুট্ঠা দেৱতা ইমাহি গাথাহি ব্যাকাসি –
৭০০. ‘‘পিণ্ডায তে চৰন্তস্স, মালং ফাণিতঞ্চ অদদং ভন্তে;
তস্স কম্মস্সিদং ৱিপাকং, অনুভোমি দেৱলোকস্মিং.
৭০১. ‘‘হোতি চ মে অনুতাপো, অপৰদ্ধং দুক্খিতঞ্চ মে ভন্তে;
সাহং ধম্মং নাস্সোসিং, সুদেসিতং ধম্মৰাজেন.
৭০২. ‘‘তং তং ৱদামি ভদ্দন্তে, যস্স মে অনুকম্পিযো কোচি;
ধম্মেসু তং সমাদপেথ, সুদেসিতং ধম্মৰাজেন.
৭০৩. ‘‘যেসং অত্থি সদ্ধা বুদ্ধে, ধম্মে চ সঙ্ঘৰতনে;
তে মং অতিৱিৰোচন্তি, আযুনা যসসা সিৰিযা.
৭০৪. ‘‘পতাপেন ৱণ্ণেন উত্তৰিতৰা, অঞ্ঞে মহিদ্ধিকতৰা মযা দেৱা’’তি.
৭০০. তত্থ মালন্তি সুমনপুপ্ফং. ফাণিতন্তি উচ্ছুৰসং গহেত্ৱা কতফাণিতং.
৭০১. অনুতাপোতি ৱিপ্পটিসাৰো. তস্স কাৰণমাহ ‘‘অপৰদ্ধং দুক্খতঞ্চ মে ভন্তে’’তি. ইদানি তং সৰূপতো দস্সেতি ‘‘সাহং ধম্মং নাস্সোসি’’ন্তি, সা অহং তদা তৱ দেসেতুকামস্স ধম্মং ন সুণিং. কীদিসং? সুদেসিতং ধম্মৰাজেনাতি, সম্মাসম্বুদ্ধেন আদিকল্যাণাদিতায একন্তনিয্যানিকতায চ স্ৱাখাতন্তি অত্থো.
৭০২. তন্তি তস্মা ধম্মৰাজেন সুদেসিতত্তা অসৱনস্স চ মাদিসানং অনুতাপহেতুভাৱতো. তন্তি তুৱং, তুয্হন্তি অত্থো. যস্সাতি যো অস্স. অনুকম্পিযোতি অনুকম্পিতব্বো. কোচীতি যো কোচি. ধম্মেসূতি সীলাদিধম্মেসু. ‘‘ধম্মে হী’’তি ৱা পাঠো, সাসনধম্মেতি অত্থো. হীতি নিপাতমত্তং, ৱচনৱিপল্লাসো ৱা. তন্তি অনুকম্পিতব্বপুগ্গলং. সুদেসিতন্তি সুট্ঠু দেসিতং.
৭০৩-৪. তে মং অতিৱিৰোচন্তীতি তে ৰতনত্তযে পসন্না দেৱপুত্তা মং অতিক্কমিত্ৱা ৱিৰোচন্তি. পতাপেনাতি তেজসা আনুভাৱেন. অঞ্ঞেতি যে অঞ্ঞে. মযাতি নিস্সক্কে কৰণৱচনং. ৱণ্ণেন উত্তৰিতৰা মহিদ্ধিকতৰা চ দেৱা, তে ৰতনত্তযে অভিপ্পসন্নাযেৱাতি দস্সেতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
পভস্সৰৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. নাগৱিমানৱণ্ণনা
অলঙ্কতা মণিকঞ্চনাচিতন্তি নাগৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তেন সমযেন বাৰাণসিৱাসিনী একা উপাসিকা সদ্ধা পসন্না সীলাচাৰসম্পন্না ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱত্থযুগং ৱাযাপেত্ৱা সুপৰিধোতং কাৰাপেত্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো পাদমূলে ঠপেত্ৱা এৱমাহ ‘‘পটিগ্গণ্হাতু, ভন্তে ভগৱা, ইমং ৱত্থযুগং অনুকম্পং উপাদায যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. ভগৱা তং পটিগ্গহেত্ৱা তস্সা উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা ধম্মং দেসেসি, সা দেসনাৱসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা গেহং অগমাসি. সা ন চিৰস্সেৱ কালং কত্ৱা তাৱতিংসেসু উপ্পন্না সক্কস্স দেৱৰাজস্স পিযা অহোসি ৱল্লভা যসুত্তৰা নাম নামেন. তস্সা পুঞ্ঞানুভাৱেন হেমজালসঞ্ছন্নো কুঞ্জৰৱৰো নিব্বত্তি, তস্স চ খন্ধে মণিমযো মণ্ডপো, মজ্ঝে সুপঞ্ঞত্তৰতনপল্লঙ্কো নিব্বত্তি, দ্ৱীসু দন্তেসু চস্স কমলকুৱলযুজ্জলা ৰমণীযা দ্ৱে পোক্খৰণিযো পাতুৰহেসুং. তত্থ পদুমকণ্ণিকাসু ঠিতা দেৱধীতা পগ্গহিতপঞ্চঙ্গিকতূৰিযা নচ্চন্তি চেৱ গাযন্তি চ.
সত্থা বাৰাণসিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ সা দেৱতা অত্তনা অনুভুয্যমানং দিব্বসম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা তস্সা কাৰণং উপধাৰেন্তী ‘‘সত্থু ৱত্থযুগদানকাৰণ’’ন্তি ঞত্ৱা সঞ্জাতসোমনস্সা ভগৱতি পসাদবহুমানা ৱন্দিতুকামা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা হত্থিক্খন্ধৱৰগতা আকাসেন আগন্ত্ৱা ততো ওতৰিত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ একমন্তং অট্ঠাসি. তং আযস্মা ৱঙ্গীসো ভগৱতো অনুঞ্ঞায ইমাহি গাথাহি পুচ্ছি –
৭০৫. ‘‘অলঙ্কতা মণিকঞ্চনাচিতং, সোৱণ্ণজালচিতং মহন্তং;
অভিৰুয্হ গজৱৰং সুকপ্পিতং, ইধাগমা ৱেহাযসং অন্তলিক্খে.
৭০৬. ‘‘নাগস্স দন্তেসু দুৱেসু নিম্মিতা, অচ্ছোদকা পদুমিনিযো সুফুল্লা;
পদুমেসু চ তূৰিযগণা পভিজ্জৰে, ইমা চ নচ্চন্তি মনোহৰাযো.
৭০৭. ‘‘দেৱিদ্ধিপত্তাসি মহানুভাৱে, মনুস্সভূতা কিমকাসি পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৱং জলিতানুভাৱা, ৱণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৭০৫. তত্থ অলঙ্কতাতি সব্বাভৰণৱিভূসিতা. মণিকঞ্চনাচিতন্তি তেহি দিব্বমানেহি মণিসুৱণ্ণেহি আচিতং. সোৱণ্ণজালচিতন্তি হেমজালসঞ্ছন্নং. মহন্তন্তি ৱিপুলং. সুকপ্পিতন্তি গমনসন্নাহৱসেন সুট্ঠু সন্নদ্ধং. ৱেহাযসন্তি ৱেহাযসভূতে হত্থিপিট্ঠে. অন্তলিক্খেতি আকাসে, ‘‘অলঙ্কতমণিকঞ্চনাচিত’’ন্তিপি পাঠো. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – দেৱতে, ত্ৱং সব্বালঙ্কাৰেহি অলঙ্কতা অলঙ্কতমণিকঞ্চনাচিতং, অতিৱিয দিব্বমানেহি মণীহি কঞ্চনেহি চ অলঙ্কৰণৱসেন খচিতং, হেমজালেহি কুম্ভালঙ্কাৰাদিভেদেহি হত্থালঙ্কাৰেহি চিতং আমুত্তং মহন্তং অতিৱিয ব্ৰহন্তং উত্তমং গজং আৰুয্হ হত্থিপিট্ঠিযা নিসিন্না আকাসেনেৱ ইধ অম্হাকং সন্তিকং আগতাতি.
৭০৬. নাগস্স দন্তেসু দুৱেসু নিম্মিতাতি এৰাৱণস্স ৱিয নাগৰাজস্স ইমস্স দ্ৱীসু দন্তেসু দ্ৱে পোক্খৰণিযো সুচৰিতসিপ্পিনা সুট্ঠু ৱিৰচিতা. তূৰিযগণাতি পঞ্চঙ্গিকতূৰিযসমূহা. পভিজ্জৰেতি দ্ৱাদসন্নং লযভেদানং ৱসেন পভেদং গচ্ছন্তি. ‘‘পৱজ্জৰে’’তি চ পঠন্তি, পকাৰেহি ৱাদীযন্তীতি অত্থো.
এৱং থেৰেন পুট্ঠা দেৱতা ইমাহি গাথাহি ৱিস্সজ্জেসি –
৭০৮. ‘‘বাৰাণসিযং উপসঙ্কমিত্ৱা, বুদ্ধস্সহং ৱত্থযুগং অদাসিং;
পাদানি ৱন্দিত্ৱা ছমা নিসীদিং, ৱিত্তা চহং অঞ্জলিকং অকাসিং.
৭০৯. ‘‘বুদ্ধো চ মে কঞ্চনসন্নিভত্তচো, অদেসযি সমুদযদুক্খনিচ্চতং;
অসঙ্খতং দুক্খনিৰোধসস্সতং, মগ্গং অদেসযি যতো ৱিজানিসং.
৭১০. ‘‘অপ্পাযুকী কালকতা ততো চুতা, উপপন্না তিদসগণং যসস্সিনী;
সক্কস্সহং অঞ্ঞতৰা পজাপতি, যসুত্তৰা নাম দিসাসু ৱিস্সুতা’’তি.
৭০৮-৯. তত্থ ছমাতি ভূমিযং. ভুম্মত্থে হি ইদং পচ্চত্তৱচনং. ৱিত্তাতি তুট্ঠা. যতোতি যতো সত্থু সামুক্কংসিকধম্মদেসনতো. ৱিজানিসন্তি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝিং.
৭১০. অপ্পাযুকীতি ‘‘ঈদিসং নাম উড়াৰং পুঞ্ঞং কত্ৱা ন তযা এতস্মিং দুক্খবহুলে মনুস্সত্তভাৱে এৱং ঠাতব্ব’’ন্তি সঞ্জাতাভিসন্ধিনা ৱিয পৰিক্খযং গতেন কম্মুনা অপ্পাযুকা সমানা. অঞ্ঞতৰা পজাপতীতি সোড়সসহস্সানং মহেসীনং অঞ্ঞতৰা. দিসাসু ৱিস্সুতাতি দ্ৱীসু দেৱলোকেসু সব্বদিসাসু পাকটা পঞ্ঞাতা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
নাগৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অলোমৱিমানৱণ্ণনা
অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেনাতি অলোমৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে ৱিহৰন্তো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায বাৰাণসিং পিণ্ডায পাৱিসি. তত্থেকা অলোমা নাম দুগ্গতিত্থী ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তা অঞ্ঞং দাতব্বং অপস্সন্তী ‘‘ঈদিসম্পি ভগৱতো দিন্নং ময্হং মহপ্ফলং ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা পৰিভিন্নৱণ্ণং অলোণং সুক্খকুম্মাসং উপনেসি, ভগৱা পটিগ্গহেসি. সা তং দানং আৰম্মণং কত্ৱা সোমনস্সং পৱেদেসি, সা অপৰভাগে কালং কত্ৱা তাৱতিংসেসু নিব্বত্তি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো –
৭১১. ‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন…পে… ৱণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি. –
পুচ্ছি. সাপি তস্স ব্যাকাসি, তং দস্সেতুং –
৭১৪. ‘‘সা দেৱতা অত্তমনা…পে… যস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি. – ৱুত্তং;
৭১৫. ‘‘অহঞ্চ বাৰাণসিযং, বুদ্ধস্সাদিচ্চবন্ধুনো;
অদাসিং সুক্খকুম্মাসং, পসন্না সেহি পাণিভি.
৭১৬. ‘‘সুক্খায অলোণিকায চ, পস্স ফলং কুম্মাসপিণ্ডিযা;
অলোমং সুখিতং দিস্ৱা, কো পুঞ্ঞং ন কৰিস্সতি.
৭১৭. ‘‘তেন মেতাদিসো ৱণ্ণো…পে… ৱণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৭১৬. তত্থ অলোমং সুখিতং দিস্ৱাতি অলোমম্পি নাম সুক্খকুম্মাসমত্তং দত্ৱা এৱং দিব্বসুখেন সুখিতং দিস্ৱা. কো পুঞ্ঞং ন কৰিস্সতীতি কো নাম অত্তনো হিতসুখং ইচ্ছন্তো পুঞ্ঞং ন কৰিস্সতীতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
অলোমৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. কঞ্জিকদাযিকাৱিমানৱণ্ণনা
অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেনাতি কঞ্জিকদাযিকাৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা অন্ধকৱিন্দে ৱিহৰতি. তেন চ সমযেন ভগৱতো কুচ্ছিযং ৱাতৰোগো উপ্পজ্জি. ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি ‘‘গচ্ছ ত্ৱং আনন্দ, পিণ্ডায চৰিত্ৱা ময্হং ভেসজ্জত্থং কঞ্জিকং আহৰা’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা মহাৰাজদত্তিযং পত্তং গহেত্ৱা অত্তনো উপট্ঠাকৱেজ্জস্স নিৱেসনদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. তং দিস্ৱা ৱেজ্জস্স ভৰিযা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা থেৰং পুচ্ছি ‘‘কীদিসেন ৱো, ভন্তে, ভেসজ্জেন অত্থো’’তি. সা কিৰ বুদ্ধিসম্পন্না ‘‘ভেসজ্জেন পযোজনে সতি থেৰো ইধাগচ্ছতি, ন ভিক্খত্থ’’ন্তি সল্লক্খেসি. ‘‘কঞ্জিকেনা’’তি চ ৱুত্তে ‘‘ন যিদং ভেসজ্জং ময্হং অয্যস্স, তথা হেস ভগৱতো পত্তো, হন্দাহং লোকনাথস্স অনুচ্ছৱিকং কঞ্জিকং সম্পাদেমী’’তি সোমনস্সজাতা সঞ্জাতবহুমানা বদৰযূসেন যাগুং সম্পাদেত্ৱা পত্তং পূৰেত্ৱা তস্স পৰিৱাৰভাৱেন অঞ্ঞঞ্চ ভোজনং পটিযাদেত্ৱা পেসেসি. তং পৰিভুত্তমত্তস্সেৱ ভগৱতো সো আবাধো ৱূপসমি. সা অপৰেন সমযেন কালং কত্ৱা তাৱতিংসেসু উপ্পজ্জিত্ৱা মহতিং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱন্তী মোদতি. অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো দেৱচাৰিকং চৰন্তো তং অচ্ছৰাসহস্সপৰিৱাৰেন ৱিচৰন্তিং দিস্ৱা তায কতকম্মং ইমাহি গাথাহি পুচ্ছি –
৭১৯. ‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন …পে… ৱণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি. –
সাপি ব্যাকাসি.
৭২১. ‘‘সা দেৱতা অত্তমনা…পে… যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
৭২৩. ‘‘অহং অন্ধকৱিন্দম্হি, বুদ্ধস্সাদিচ্চবন্ধুনো;
অদাসিং কোলসম্পাকং, কঞ্জিকং তেলধূপিতং.
৭২৪. ‘‘পিপ্ফল্যা লসুণেন চ, মিস্সং লামঞ্জকেন চ;
অদাসিং উজুভূতস্মিং, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.
৭২৫. ‘‘যা মহেসিত্তং কাৰেয্য, চক্কৱত্তিস্স ৰাজিনো;
নাৰী সব্বঙ্গকল্যাণী, ভত্তু চানোমদস্সিকা;
একস্স কঞ্জিকদানস্স, কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং.
৭২৬. ‘‘সতং নিক্খা সতং অস্সা, সতং অস্সতৰীৰথা;
সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুত্তমণিকুণ্ডলা;
একস্স কঞ্জিকদানস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিং.
৭২৭. ‘‘সতং হেমৱতা নাগা, ঈসাদন্তা উৰূড়্হৱা;
সুৱণ্ণকচ্ছা মাতঙ্গা, হেমকপ্পনৱাসসা,
একস্স কঞ্জিকদানস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিং.
৭২৮. ‘‘চতুন্নমপি দীপানং, ইস্সৰং যোধ কাৰযে;
একস্স কঞ্জিকদানস্স, কলং নাগ্ঘতি সোড়সি’’ন্তি.
৭২৩-৪. তত্থ অদাসিং কোলসম্পাপকং, কঞ্জিকং তেলধূপিতন্তি বদৰমোদককসাৱে চতুগুণোদকসমোদিতে পাকেন চতুত্থভাগাৱসিট্ঠং যাগুং পচিত্ৱা তং তিকটুকঅজমোদহিঙ্গুজীৰকলসুণাদীহি কটুকভণ্ডেহি অভিসঙ্খৰিত্ৱা সুধূপিতং কত্ৱা লামঞ্জগন্ধং গাহাপেত্ৱা পসন্নচিত্তেন ভগৱতো পত্তে আকিৰিত্ৱা সত্থাৰং উদ্দিসিত্ৱা অদাসিং, থেৰস্স হত্থে পতিট্ঠপেসিন্তি দস্সেতি. তেনাহ –
‘‘পিপ্ফল্যা লসুণেন চ, মিস্সং লামঞ্জকেন চ;
অদাসিং উজুভূতস্মিং, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা’’তি.
সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
এৱং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তায দেৱতায অত্তনা সমুপচিতসুচৰিতকম্মে আৱিকতে সপৰিৱাৰায তস্সা ধম্মং দেসেত্ৱা মনুস্সলোকং আগন্ত্ৱা তং পৱত্তিং ভগৱতো আৰোচেসি. ভগৱা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা চতুপৰিসমজ্ঝে ধম্মং দেসেসি. সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
কঞ্জিকদাযিকাৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ৱিহাৰৱিমানৱণ্ণনা
অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেনাতি ৱিহাৰৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে. তেন সমযেন ৱিসাখা মহাউপাসিকা অঞ্ঞতৰস্মিং উস্সৱদিৱসে উয্যানে ৱিচৰণত্থং সহাযিকাহি পৰিজনেন চ উস্সাহিতা সুন্হাতানুলিত্তা সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা মহালতাপসাধনং পিড়ন্ধিত্ৱা পঞ্চমত্তেহি সহাযিকাসতেহি পৰিৱাৰিতা মহন্তেন ইস্সৰিযেন মহতা পৰিচ্ছেদেন গেহতো নিক্খম্ম উয্যানং উদ্দিস্স গচ্ছন্তী চিন্তেসি ‘‘বালদাৰিকায ৱিয কিং মে মোঘকীড়িতেন, হন্দাহং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং মনোভাৱনীযে চ অয্যে ৱন্দিস্সামি, ধম্মঞ্চ সোস্সামী’’তি ৱিহাৰং গন্ত্ৱা একমন্তে ঠত্ৱা মহালতাপিড়ন্ধনং ওমুঞ্চিত্ৱা তং দাসিযা হত্থে দত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. তস্সা ভগৱা ধম্মং দেসেসি.
সা ধম্মং সুত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা মনোভাৱনীযে চ ভিক্খূ ৱন্দিত্ৱা ৱিহাৰতো নিক্খমিত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা দাসিং আহ ‘‘হন্দ জে আভৰণং পিড়ন্ধিস্সামী’’তি. সা তং ভণ্ডিকং কত্ৱা বন্ধিত্ৱা ৱিহাৰে ঠপেত্ৱা তহং তহং ৱিচৰিত্ৱা গমনকালে ৱিস্সৰিত্ৱা গতত্তা ‘‘ৱিস্সৰিতং মযা, তিট্ঠ অয্যে আহৰিস্সামী’’তি নিৱত্তিতুকামা অহোসি. ৱিসাখা ‘‘সচে জে ৱিহাৰে ঠপেত্ৱা ৱিস্সৰিতং, তস্স ৱিহাৰস্সেৱ অত্থায তং পৰিচ্চজিস্সামী’’তি ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অত্তনো অধিপ্পাযং পৱেদেন্তী ‘‘ৱিহাৰং, ভন্তে, কাৰেস্সামি, অধিৱাসেতু মে ভগৱা অনুকম্পং উপাদাযা’’তি আহ. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন.
সা তং পিড়ন্ধনং সতসহস্সাধিকনৱকোটিঅগ্ঘনকং ৱিস্সজ্জেত্ৱা আযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন নৱকম্মাধিট্ঠাযকেন সুৱিভত্তভিত্তিথম্ভতুলাগোপানসিকণ্ণিকদ্ৱাৰবাহৱাতপান সোপানাদিগেহাৱযৱং মনোহৰং সুৱিকপ্পিতকট্ঠকম্মৰমণীযং সুপৰিকম্মকতসুধাকম্মং মনুঞ্ঞং সুৱিৰচিতমালাকম্মলতাকম্মাদিচিত্তকম্মৱিচিত্তং সুপৰিনিট্ঠিতমণিকুট্টিম সদিসভূমিতলং দেৱৱিমানসদিসং হেট্ঠাভূমিযং পঞ্চ গব্ভসতানি, উপৰিভূমিযং পঞ্চ গব্ভসতানীতি গব্ভসহস্সপটিমণ্ডিতং বুদ্ধস্স ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ৱসনানুচ্ছৱিকং মহন্তং পাসাদং তস্স পৰিৱাৰপাসাদসহস্সঞ্চ তেসং পৰিৱাৰভাৱেন কুটিমণ্ডপচঙ্কমনাদীনি চ কাৰেন্তী নৱহি মাসেহি ৱিহাৰং নিট্ঠাপেসি. পৰিনিট্ঠিতে চ ৱিহাৰে নৱহেৱ হিৰঞ্ঞকোটীহি ৱিহাৰমহং কাৰেন্তী পঞ্চমত্তেহি সহাযিকাসতেহি সদ্ধিং পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা তস্স সম্পত্তিং দিস্ৱা সোমনস্সজাতা সহাযিকা আহ ‘‘ইমং এৱৰূপং পাসাদং কাৰেন্তিযা যং মযা পুঞ্ঞং পসুতং, তং অনুমোদথ, পত্তিদানং ৱো দম্মী’’তি. ‘‘অহো সাধু অহো সাধূ’’তি পসন্নচিত্তা সব্বাপি অনুমোদিংসু.
তত্থ অঞ্ঞতৰা উপাসিকা ৱিসেসতো তং পত্তিদানং মনসাকাসি. সা ন চিৰস্সেৱ কালং কত্ৱা তাৱতিংসেসু নিব্বত্তি. তস্সা পুঞ্ঞানুভাৱেন অনেককূটাগাৰপাকাৰউয্যানপোক্খৰণিআদিপটিমণ্ডিতং সোড়সযোজনাযামৱিত্থাৰব্বেধং অত্তনো পভায যোজনসতং ফৰন্তং আকাসচাৰিং মহন্তং ৱিমানং পাতুৰহোসি. সা গচ্ছন্তীপি অচ্ছৰাসহস্সপৰিৱাৰা সহ ৱিমানেন গচ্ছতি. ৱিসাখা পন মহাউপাসিকা ৱিপুলপৰিচ্চাগতায সদ্ধাসম্পত্তিযা চ নিম্মানৰতীসু নিব্বত্তিত্ৱা সুনিম্মিতদেৱৰাজস্স অগ্গমহেসিভাৱং সম্পাপুণি. অথাযস্মা অনুৰুদ্ধো দেৱচাৰিকং চৰন্তো তং ৱিসাখায সহাযিকং তাৱতিংসভৱনে উপ্পন্নং দিস্ৱা –
৭২৯. ‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, যা ত্ৱং তিট্ঠসি দেৱতে;
ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৱিয তাৰকা.
৭৩০. ‘‘তস্সা তে নচ্চমানায, অঙ্গমঙ্গেহি সব্বসো;
দিব্বা সদ্দা নিচ্ছৰন্তি, সৱনীযা মনোৰমা.
৭৩১. ‘‘তস্সা তে নচ্চমানায, অঙ্গমঙ্গেহি সব্বসো;
দিব্বা গন্ধা পৱাযন্তি, সুচিগন্ধা মনোৰমা.
৭৩২. ‘‘ৱিৱত্তমানা কাযেন, যা ৱেণীসু পিড়ন্ধনা;
তেসং সুয্যতি নিগ্ঘোসো, তূৰিযে পঞ্চঙ্গিকে যথা.
৭৩৩. ‘‘ৱটংসকা ৱাতধুতা, ৱাতেন সম্পকম্পিতা;
তেসং সুয্যতি নিগ্ঘোসো, তূৰিযে পঞ্চঙ্গিকে যথা.
৭৩৪. ‘‘যাপি তে সিৰস্মিং মালা, সুচিগন্ধা মনোৰমা;
ৱাতি গন্ধো দিসা সব্বা, ৰুক্খো মঞ্জূসকো যথা.
৭৩৫. ‘‘ঘাযসে তং সুচিগন্ধং, ৰূপং পস্সসি অমানুসং;
দেৱতে পুচ্ছিতাচিক্খ, কিস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি. –
ইমাহি গাথাহি পুচ্ছি. সাপি তস্স এৱং ব্যাকাসি –
৭৩৬. ‘‘সাৱত্থিযং ময্হং সখী ভদন্তে, সঙ্ঘস্স কাৰেসি মহাৱিহাৰং;
তত্থপ্পসন্না অহমানুমোদিং, দিস্ৱা অগাৰঞ্চ পিযঞ্চ মেতং.
৭৩৭. ‘‘তাযেৱ মে সুদ্ধনুমোদনায, লদ্ধং ৱিমানব্ভুতদস্সনেয্যং;
সমন্ততো সোড়সযোজনানি, ৱেহাযসং গচ্ছতি ইদ্ধিযা মম.
৭৩৮. ‘‘কূটাগাৰা নিৱেসা মে, ৱিভত্তা ভাগসো মিতা;
দদ্দল্লমানা আভন্তি, সমন্তা সতযোজনং.
৭৩৯. ‘‘পোক্খৰঞ্ঞো চ মে এত্থ, পুথুলোমনিসেৱিতা;
অচ্ছোদকা ৱিপ্পসন্না, সোণ্ণৱালুকসন্থতা.
৭৪০. ‘‘নানাপদুমসঞ্ছন্না, পুণ্ডৰীকসমোততা;
সুৰভী সম্পৱাযন্তি, মনুঞ্ঞা মালুতেৰিতা.
৭৪১. ‘‘জম্বুযো পনসা তালা, নাড়িকেৰৱনানি চ;
অন্তোনিৱেসনে জাতা, নানাৰুক্খা অৰোপিমা.
৭৪২. ‘‘নানাতূৰিযসঙ্ঘুট্ঠং, অচ্ছৰাগণঘোসিতং;
যোপি মং সুপিনে পস্সে, সোপি ৱিত্তো সিযা নৰো.
৭৪৩. ‘‘এতাদিসং অব্ভুতদস্সনেয্যং, ৱিমানং সব্বসো পভং;
মম কম্মে হি নিব্বত্তং, অলং পুঞ্ঞানি কাতৱে’’তি.
৭৩৬. তত্থ সাৱত্থিযং ময্হং সখী ভদন্তে, সঙ্ঘস্স কাৰেসি মহাৱিহাৰন্তি ভন্তে অনুৰুদ্ধ, সাৱত্থিযা সমীপে পাচীনপস্সে ময্হং মম সক্খী সহাযিকা ৱিসাখা মহাউপাসিকা আগতাগতং চাতুদ্দিসং ভিক্খুসঙ্ঘং উদ্দিস্স নৱহিৰঞ্ঞকোটিপৰিচ্চাগেন পুব্বাৰামং নাম মহন্তং ৱিহাৰং কাৰেসি. তত্থপ্পসন্না অহমানুমোদিন্তি তস্মিং ৱিহাৰে কতপৰিযোসিতে সঙ্ঘস্স নিয্যাদিযমানে তায কতে পত্তিদানে ‘‘অহো ঠানে ৱত পৰিচ্চাগো কতো’’তি পসন্না ৰতনত্তযে কম্মফলে চ সঞ্জাতপসাদা অহং অনুমোদিং. ৱত্থুৱসেন তস্সা অনুমোদনায উড়াৰভাৱং দস্সেতুং ‘‘দিস্ৱা অগাৰঞ্চ পিযঞ্চ মেত’’ন্তি আহ. সহস্সগব্ভং অতিৱিয ৰমণীযং দেৱৱিমানসদিসং তঞ্চ অগাৰং মহন্তং পাসাদং পিযঞ্চ মে বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং উদ্দিস্স তাদিসং মহন্তং ধনপৰিচ্চাগং দিস্ৱা অনুমোদিন্তি যোজনা.
৭৩৭. তাযেৱ মে সুদ্ধনুমোদনাযাতি যথাৱুত্তায দেয্যধম্মপৰিচ্চাগাভাৱেন সুদ্ধায কেৱলায অনুমোদনাযেৱ. লদ্ধং ৱিমানব্ভুতদস্সনেয্যন্তি ময্হং পুব্বে ঈদিসস্স অভূতপুব্বতায অব্ভুতং সমন্তভদ্দকভাৱেন অতিৱিয সুৰূপতায চ দস্সনেয্যং ইমং ৱিমানং লদ্ধং অধিগতং. এৱং তস্স ৱিমানস্স অভিৰূপতং দস্সেত্ৱা ইদানি পমাণমহত্তং পভাৱমহত্তং উপভোগৱত্থুমহত্তঞ্চ দস্সেতুং ‘‘সমন্ততো সোড়সযোজনানী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ইদ্ধিযা মমাতি মম পুঞ্ঞিদ্ধিযা.
৭৩৯. পোক্খৰঞ্ঞোতি পোক্খৰণিযো. পুথুলোমনিসেৱিতাতি দিব্বমচ্ছেহি উপসেৱিতা.