৫. ভদ্দিত্থিৱিমানৱণ্ণনা

নীলা পীতা চ কাড়া চাতি ভদ্দিত্থিৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন চ সমযেন কিমিলনগৰে ৰোহকো নাম গহপতিপুত্তো অহোসি সদ্ধো পসন্নো সীলাচাৰসম্পন্নো. তস্মিংযেৱ চ নগৰে তেন সমানমহাভোগে কুলে একা দাৰিকা অহোসি সদ্ধা পসন্না পকতিযাপি ভদ্দতায ভদ্দাতি নামেন. অথ ৰোহকস্স মাতাপিতৰো তং কুমাৰিং ৱাৰেত্ৱা তাদিসে কালে তং আনেত্ৱা আৱাহৱিৱাহং অকংসু. তে উভোপি সমগ্গৱাসং ৱসন্তি. সা অত্তনো আচাৰসম্পত্তিযা ‘‘ভদ্দিত্থী’’তি তস্মিং নগৰে পাকটা পঞ্ঞাতা অহোসি.

তেন চ সমযেন দ্ৱে অগ্গসাৱকা পঞ্চসতপঞ্চসতভিক্খুপৰিৱাৰা জনপদচাৰিকং চৰন্তা কিমিলনগৰং পাপুণিংসু. ৰোহকো তেসং তত্থ গতভাৱং ঞত্ৱা সোমনস্সজাতো থেৰে উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা দুতিযদিৱসে পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সপৰিৱাৰে তে সন্তপ্পেত্ৱা সপুত্তদাৰো তেহি দেসিতং ধম্মদেসনং সুত্ৱা তেসং ওৱাদে পতিট্ঠহন্তো সৰণানি গণ্হি, পঞ্চ সীলানি সমাদিযি. ভৰিযা পনস্স অট্ঠমীচাতুদ্দসীপন্নৰসীপাটিহাৰিযপক্খেসু উপোসথং উপৱসি, ৱিসেসতো সীলাচাৰসম্পন্না অহোসি দেৱতাহি চ অনুকম্পিতা. তায এৱ চ দেৱতানুকম্পায অত্তনো উপৰি পতিতং মিচ্ছাপৱাদং নিৰংকত্ৱা সুৱিসুদ্ধসীলাচাৰতায অতিৱিয লোকে পত্থটযসা অহোসি.

সা হি সযং কিমিলনগৰে ঠিতা অত্তনো সামিকস্স ৱণিজ্জাৱসেন তক্কসিলাযং ৱসন্তস্স, উস্সৱদিৱসে সহাযেহি উস্সাহিতস্স নক্খত্তকীড়াচিত্তে উপ্পন্নে ঘৰদেৱতায অত্তনো দিব্বানুভাৱেন তং তত্থ নেত্ৱা সামিকেন সহ যোজিতা তেনেৱ সমাগমেন পতিট্ঠিতগব্ভা হুত্ৱা দেৱতায কিমিলনগৰং পটিনীতা, অনুক্কমেন গব্ভিনিভাৱে পাকটে জাতে সস্সুআদীহি ‘‘অতিচাৰিনী’’তি আসঙ্কিতা, তায এৱ দেৱতায অত্তনো আনুভাৱেন গঙ্গামহোঘে কিমিলনগৰং ওত্থৰন্তে ৱিয উপট্ঠাপিতে অত্তনো পতিব্বতাভাৱসংসূচকেন সচ্চাধিট্ঠানপুব্বকেন সপথেন ৱাতৱেগসমুট্ঠিতৱীচিজালং গঙ্গামহোঘং অত্তনো উপৰি আপতিতং আযস্সঞ্চ নিৱত্তেত্ৱা, সামিকেন সমাগতাপি তেন পুব্বে সস্সুআদীহি ৱিয আসঙ্কিতা তক্কসিলাযং তেন দিন্নং নামমুদ্দিতং সঞ্ঞাণঞ্চ অপ্পেন্তী, তং আসঙ্কং নিৰংকত্ৱা ভত্তুনো ঞাতিজনস্স চ মহাজনস্স চ সম্ভাৱনীযা জাতা. তেন ৱুত্তং ‘‘সুৱিসুদ্ধসীলাচাৰতায অতিৱিয লোকে পত্থটযসা অহোসী’’তি.

সা অপৰেন সমযেন কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে উপ্পন্না. অথ ভগৱতি সাৱত্থিতো তাৱতিংসভৱনং গন্ত্ৱা পাৰিচ্ছত্তকমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাযং নিসিন্নে, দেৱপৰিসায চ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নায ভদ্দিত্থীপি উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ ভগৱা দসসহস্সিলোকধাতূসু সন্নিপতিতায দেৱব্ৰহ্মপৰিসায মজ্ঝে তায দেৱতায কতপুঞ্ঞকম্মং পুচ্ছন্তো –

২০৬. ‘‘নীলা পীতা চ কাড়া চ, মঞ্জিট্ঠা অথ লোহিতা;

উচ্চাৱচানং ৱণ্ণানং, কিঞ্জক্খপৰিৱাৰিতা.

২০৭. ‘‘মন্দাৰৱানং পুপ্ফানং, মালং ধাৰেসি মুদ্ধনি;

নযিমে অঞ্ঞেসু কাযেস, ৰুক্খা সন্তি সুমেধসে.

২০৮. ‘‘কেন কাযং উপপন্না, তাৱতিংসং যসস্সিনী;

দেৱতে পুচ্ছিতাচিক্খ, কিস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি. – আহ;

২০৬-৭. তত্থ নীলা পীতা চ কাড়া চ, মঞ্জিট্ঠা অথ লোহিতাতি এত্থ চ-সদ্দো ৱুত্তত্থসমুচ্চযো, সো নীলা চ পীতা চাতিআদিনা পচ্চেকং যোজেতব্বো. অথাতি অঞ্ঞত্থে নিপাতো. তেন ওদাতাদিকে অৱুত্তৱণ্ণে সঙ্গণ্হাতি. ইতি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো ৱেদিতব্বো. চ-সদ্দো ৱা অৱুত্তত্থসমুচ্চযো. অথাতি ইতি-সদ্দত্থে নিপাতো. উচ্চাৱচানং ৱণ্ণানন্তি এত্থ উচ্চাৱচানন্তি ৱিভত্তিযা অলোপো দট্ঠব্বো, উচ্চাৱচৱণ্ণানং নানাৱিধৱণ্ণানন্তি অত্থো. ৱণ্ণানন্তি ৱা ৱণ্ণৱন্তানং. কিঞ্জক্খপৰিৱাৰিতাতি কিঞ্জক্খেহি পৰিৱাৰিতানং. সামিঅত্থে হি এতং পচ্চত্তৱচনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – নীলা চ পীতা চ কাড়া চ মঞ্জিট্ঠা চ লোহিতা চ অথ অঞ্ঞে ওদাতাদযো চাতি ইমেসং ৱসেন উচ্চাৱচৱণ্ণানং তথাভূতেহিযেৱ কিঞ্জক্খেহি কেসৰেহি পৰিৱাৰিতানং ৱিচিত্তসণ্ঠানাদিতায ৱা উচ্চাৱচানং যথাৱুত্তৱণ্ণৱন্তানং মন্দাৰৱৰুক্খসম্ভূততায মন্দাৰৱানং পুপ্ফানং মালং তেহি কতং মালাগুণং ত্ৱং দেৱতে অত্তনো সীসে ধাৰেসি পিড়ন্ধসীতি.

যতো ৰুক্খতো তানি পুপ্ফানি, তেসং ৱিসেসৱণ্ণতায অনঞ্ঞসাধাৰণতং দস্সেতুং ‘‘নযিমে অঞ্ঞেসু কাযেসু, ৰুক্খা সন্তি সুমেধসে’’তি ৱুত্তং. তত্থ ইমেতি যথাৱুত্তৱণ্ণসণ্ঠানাদিযুত্তা পুপ্ফৱন্তো ৰুক্খা ন সন্তীতি যোজনা. কাযেসূতি দেৱনিকাযেসু. সুমেধসেতি সুন্দৰপঞ্ঞে.

তত্থ নীলাতি ইন্দনীলমহানীলাদিমণিৰতনানং ৱসেন নীলোভাসা. পীতাতি পুপ্ফৰাগকক্কেতনপুলকাদিমণিৰতনানঞ্চেৱ সিঙ্গীসুৱণ্ণস্স চ ৱসেন পীতোভাসা. কাড়াতি অস্মকউপলকাদিমণিৰতনানং ৱসেন কণ্হোভাসা. মঞ্জিট্ঠাতি জোতিৰসগোমুত্তকগোমেদকাদিমণিৰতনানং ৱসেন মঞ্জিট্ঠোভাসা. লোহিতাতি পদুমৰাগলোহিতঙ্কপৱাড়ৰতনাদীনং ৱসেন লোহিতোভাসা. কেচি পন নীলাদিপদানি ‘‘ৰুক্খা’’তি ইমিনা ‘‘নীলা ৰুক্খা’’তিআদিনা যোজেত্ৱা ৱদন্তি. ৰুক্খাপি হি নীলাদিৱণ্ণেহি পুপ্ফেহি সঞ্ছন্নত্তা নীলাদিযোগতো নীলাদিৱোহাৰং লভন্তীতি তেহি ‘‘নীলা…পে… লোহিতা…পে… নযিমে অঞ্ঞেসু কাযেসু ৰুক্খা সন্তি সুমেধসেতি, যতো ত্ৱং উচ্চাৱচানং ৱণ্ণানং কিঞ্জক্খপৰিৱাৰিতানং মন্দাৰৱানং পুপ্ফানং মালং ধাৰেসী’’তি যোজনা কাতব্বা. তত্থ যথাদিট্ঠে ৱণ্ণৱিসেসযুত্তে পুপ্ফে কিত্তেত্ৱা তেসং অসাধাৰণভাৱদস্সনেন ৰুক্খানং আৱেনিকভাৱদস্সনং পঠমনযো, ৰুক্খানং অসাধাৰণভাৱদস্সনেন পুপ্ফানং আৱেনিকভাৱদস্সনং দুতিযনযো. পঠমনযে ৱণ্ণাদযো সৰূপেন গহিতা, দুতিযনযে নিস্সযমুখেনাতি অযমেতেসং ৱিসেসো.

২০৮. কেনাতি কেন পুঞ্ঞকম্মেন, কাযং তাৱতিংসন্তি যোজনা. পুচ্ছিতাচিক্খাতি পুচ্ছিতা ত্ৱং আচিক্খ কথেহি.

এৱং ভগৱতা পুচ্ছিতা সা দেৱতা ইমাহি গাথাহি ব্যাকাসি –

২০৯. ‘‘ভদ্দিত্থিকাতি মং অঞ্ঞংসু, কিমিলাযং উপাসিকা;

সদ্ধা সীলেন সম্পন্না, সংৱিভাগৰতা সদা.

২১০. ‘‘অচ্ছাদনঞ্চ ভত্তঞ্চ, সেনাসনং পদীপিযং;

অদাসিং উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.

২১১. ‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;

পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.

২১২. ‘‘উপোসথং উপৱসিস্সং, সদা সীলেসু সংৱুতা;

সঞ্ঞমা সংৱিভাগা চ, ৱিমানং আৱসামহং.

২১৩. ‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰতা, মুসাৱাদা চ সঞ্ঞতা;

থেয্যা চ অতিচাৰা চ, মজ্জপানা চ আৰকা.

২১৪. ‘‘পঞ্চসিক্খাপদে ৰতা, অৰিযসচ্চান কোৱিদা;

উপাসিকা চক্খুমতো, অপ্পমাদৱিহাৰিনী;

কতাৱাসা কতকুসলা ততো চুতা, সযংপভা অনুৱিচৰামি নন্দনং.

২১৫. ‘‘ভিক্খূ চাহং পৰমহিতানুকম্পকে, অভোজযিং তপস্সিযুগং মহামুনিং;

কতাৱাসা কতকুসলা ততো চুতা, সযংপভা অনুৱিচৰামি নন্দনং.

২১৬. ‘‘অট্ঠঙ্গিকং অপৰিমিতং সুখাৱহং, উপোসথং সততমুপাৱসিং অহং;

কতাৱাসা কতকুসলা ততো চুতা, সযংপভা অনুৱিচৰামি নন্দন’’ন্তি.

২০৯-২১৪. তত্থ ভদ্দিত্থিকাতি মং অঞ্ঞংসু, কিমিলাযং উপাসিকাতি আচাৰসম্পত্তিযা সচ্চকিৰিযায উব্বত্তমানমহোঘনিৱত্তনেন অখণ্ডসীলাতি সঞ্জাতনিচ্ছযা ভদ্দা সুন্দৰা অযং ইত্থী, তস্মা ‘‘ভদ্দিত্থিকা উপাসিকা’’তি চ মং কিমিলনগৰৱাসিনো জানিংসু. সদ্ধা সীলেন সম্পন্নাতিআদি হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ.

অপিচ ‘‘সদ্ধা’’তি ইমিনা সদ্ধাধনং, ‘‘সংৱিভাগৰতা, অচ্ছাদনঞ্চ ভত্তঞ্চ, সেনাসনং পদীপিযং. অদাসিং উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা’’তি ইমিনা চাগধনং, ‘‘সীলেন সম্পন্না, চতুদ্দসিং পঞ্চদসিং…পে… পঞ্চসিক্খাপদে ৰতা’’তি ইমিনা সীলধনং হিৰিধনং ওত্তপ্পধনঞ্চ, ‘‘অৰিযসচ্চান কোৱিদা’’তি ইমিনা সুতধনং পঞ্ঞাধনঞ্চ দস্সিতন্তি সা অত্তনো সত্তৱিধঅৰিযধনপটিলাভং. ‘‘উপাসিকা চক্খুমতো…পে… অনুৱিচৰামি নন্দন’’ন্তি ইমিনা তস্স দিট্ঠধম্মিকং সম্পৰাযিকঞ্চ আনিসংসং ৱিভাৱেতি. তত্থ কতাৱাসাতি নিপ্ফাদিতসুচৰিতাৱাসা. সুচৰিতকম্মঞ্হি তদত্তে আযতিঞ্চ সুখাৱাসহেতুতায ‘‘সুখৱিহাৰস্স আৱাসো’’তি ৱুচ্চতি. তেনাহ ‘‘কতকুসলা’’তি.

২১৫. পুব্বে অনামসিতখেত্তৱিসেসং অত্তনো দানমযং পুঞ্ঞং ৱত্ৱা ইদানি তস্স আযতনগততং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খূ চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ভিক্খূতি অনৱসেসভিন্নকিলেসতায ভিক্খূ. পৰমহিতানুকম্পকেতি পৰমং অতিৱিয দিট্ঠধম্মিকাদিনা হিতেন অনুগ্গাহকে. অভোজযিন্তি পণীতেন ভোজনেন ভোজেসিং. তপস্সিযুগন্তি উত্তমেন তপসা সব্বকিলেসমলং তাপেত্ৱা সমুচ্ছিন্দিত্ৱা ঠিতত্তা তপস্সিভূতং যুগং. মহামুনিন্তি ততো এৱ মহাইসিভূতং, মহতো ৱা অত্তনো ৱিসযস্স মহন্তেনেৱ ঞাণেন মুননতো পৰিচ্ছিন্দনতো মহামুনিং. সব্বমেতং দ্ৱে অগ্গসাৱকে সন্ধায ৱদতি.

২১৬. অপৰিমিতং সুখাৱহন্তি অনুনাসিকলোপং অকত্ৱা ৱুত্তং. ‘‘যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, ন সুকৰং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৱ সুখা সগ্গা’’তি (ম. নি. ৩.২৫৫) ৱচনতো ভগৱতোপি ৱচনপথাতীতপৰিমাণৰহিতসুখনিব্বত্তকং অত্তনো ৱা আনুভাৱেন অপৰিমিতসুখাৱহং সুখস্স আৱহনকং. সততন্তি সব্বকালং. তং তং উপোসথৰক্খণদিৱসং অহাপেত্ৱা, তং তং ৱা উপোসথৰক্খণদিৱসং অখণ্ডং কত্ৱা পৰিপুণ্ণং কত্ৱা সততং ৱা সব্বকালং সুখাৱহন্তি যোজনা. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

অথ ভগৱা মাতুদেৱপুত্তপ্পমুখানং দসসহস্সিলোকধাতুৱাসীনং দেৱব্ৰহ্মসঙ্ঘানং তযো মাসে অভিধম্মপিটকং দেসেত্ৱা মনুস্সলোকং আগন্ত্ৱা ভদ্দিত্থিৱিমানং ভিক্খূনং দেসেসি. সা দেসনা সম্পত্তপৰিসায সাত্থিকা অহোসীতি.

ভদ্দিত্থিৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.