২. চিত্তলতাৱগ্গো
১. দাসিৱিমানৱণ্ণনা
দুতিযৱগ্গে অপি সক্কোৱ দেৱিন্দোতি দাসিৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱতি জেতৱনে ৱিহৰন্তে সাৱত্থিৱাসী অঞ্ঞতৰো উপাসকো সম্বহুলেহি উপাসকেহি সদ্ধিং সাযন্হসমযং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পৰিসায ৱুট্ঠিতায ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায অহং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স চত্তাৰি নিচ্চভত্তানি দস্সামী’’তি আহ. অথ নং ভগৱা তদনুচ্ছৱিকং ধম্মকথং কথেত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. সো ‘‘মযা, ভন্তে, সঙ্ঘস্স চত্তাৰি নিচ্চভত্তানি পঞ্ঞত্তানি. স্ৱে পট্ঠায অয্যা মম গেহং আগচ্ছন্তূ’’তি ভত্তুদ্দেসকস্স আৰোচেত্ৱা অত্তনো গেহং গন্ত্ৱা দাসিযা তমত্থং আচিক্খিত্ৱা ‘‘তত্থ তযা নিচ্চকালং অপ্পমত্তায ভৱিতব্ব’’ন্তি আহ. সা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. পকতিযাৱ সা সদ্ধাসম্পন্না পুঞ্ঞকামা সীলৱতী, তস্মা দিৱসে দিৱসে কালস্সেৱ উট্ঠায পণীতং অন্নপানং পটিযাদেত্ৱা ভিক্খূনং নিসীদনট্ঠানং সুসম্মট্ঠং সুপৰিভণ্ডকং কত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা ভিক্খূ উপগতে তত্থ নিসীদাপেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা গন্ধপুপ্ফধূপদীপেহি পূজেত্ৱা সক্কচ্চং পৰিৱিসতি.
অথেকদিৱসং ভিক্খূ কতভত্তকিচ্চে উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা এৱমাহ ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, ইতো জাতিআদিদুক্খতো পৰিমুত্তি হোতী’’তি. ভিক্খূ তস্সা সৰণানি চ পঞ্চ সীলানি চ দত্ৱা কাযসভাৱং পকাসেত্ৱা পটিকূলমনসিকাৰে নিযোজেসুং, অপৰে অনিচ্চতাপটিসংযুত্তং ধম্মকথং কথেসুং. সা সোড়স ৱস্সানি সীলং ৰক্খন্তী অন্তৰন্তৰা যোনিসো মনসিকৰোন্তী একদিৱসং ধম্মস্সৱনসপ্পাযং লভিত্ৱা ঞাণস্স চ পৰিপক্কত্তা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা সোতাপত্তিফলং সচ্ছাকাসি. সা অপৰেন সমযেন কালং কত্ৱা সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো ৱল্লভা পৰিচাৰিকা হুত্ৱা নিব্বত্তি. সা সট্ঠিতূৰিযসহস্সেহি পৰিচৰিযমানা অচ্ছৰাসতসহস্সপৰিৱুতা মহন্তং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱন্তী পমুদা মোদমানা সপৰিৱাৰা উয্যানাদীসু ৱিচৰতি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ দিস্ৱা –
১৫৭. ‘‘অপি সক্কোৱ দেৱিন্দো, ৰম্মে চিত্তলতাৱনে;
সমন্তা অনুপৰিযাসি, নাৰীগণপুৰক্খতা;
ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৱিয তাৰকা.
১৫৮. ‘‘কেন তেতাদিসো ৱণ্ণো, কেন তে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
১৫৯. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৱি মহানুভাৱে,
মনুস্সভূতা কিমকাসি পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৱং জলিতানুভাৱা,
ৱণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি. – পুচ্ছি;
১৬০. ‘‘সা দেৱতা অত্তমনা, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতা;
পঞ্হং পুট্ঠা ৱিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
১৬১. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতা, দাসী অহোসিং পৰপেস্সিযা কুলে.
১৬২. ‘‘উপাসিকা চক্খুমতো, গোতমস্স যসস্সিনো;
তস্সা মে নিক্কমো আসি, সাসনে তস্স তাদিনো.
১৬৩. ‘‘কামং ভিজ্জতুযং কাযো, নেৱ অত্থেত্থ সণ্ঠনং;
সিক্খাপদানং পঞ্চন্নং, মগ্গো সোৱত্থিকো সিৱো.
১৬৪. ‘‘অকণ্টকো অগহনো, উজু সব্ভি পৱেদিতো;
নিক্কমস্স ফলং পস্স, যথিদং পাপুণিত্থিকা.
১৬৫. ‘‘আমন্তনিকা ৰঞ্ঞোম্হি, সক্কস্স ৱসৱত্তিনো;
সট্ঠি তূৰিযসহস্সানি, পটিবোধং কৰোন্তি মে.
১৬৬. ‘‘আলম্বো গগ্গৰো ভীমো, সাধুৱাদী চ সংসযো;
পোক্খৰো চ সুফস্সো চ, ৱীণামোক্খা চ নাৰিযো.
১৬৭. ‘‘নন্দা চেৱ সুনন্দা চ, সোণদিন্না সুচিম্হিতা;
অলম্বুসা মিস্সকেসী চ, পুণ্ডৰীকাতি দাৰুণী.
১৬৮. ‘‘এণীফস্সা সুফস্সা চ, সুভদ্দা মুদুৱাদিনী;
এতা চঞ্ঞা চ সেয্যাসে, অচ্ছৰানং পবোধিকা.
১৬৯. ‘‘তা মং কালেনুপাগন্ত্ৱা, অভিভাসন্তি দেৱতা;
হন্দ নচ্চাম গাযাম, হন্দ তং ৰমযামসে.
১৭০. ‘‘নযিদং অকতপুঞ্ঞানং, কতপুঞ্ঞানমেৱিদং;
অসোকং নন্দনং ৰম্মং, তিদসানং মহাৱনং.
১৭১. ‘‘সুখং অকতপুঞ্ঞানং, ইধ নত্থি পৰত্থ চ;
সুখঞ্চ কতপুঞ্ঞানং, ইধ চেৱ পৰত্থ চ.
১৭২. ‘‘তেসং সহব্যকামানং, কত্তব্বং কুসলং বহুং;
কতপুঞ্ঞা হি মোদন্তি, সগ্গে ভোগসমঙ্গিনো’’তি. – দেৱতা ৱিস্সজ্জেসি;
১৫৭. তত্থ অপি সক্কোৱ দেৱিন্দোতি অপিসদ্দো সম্ভাৱনাযং, ইৱসদ্দো ইকাৰলোপং কত্ৱা ৱুত্তো উপমাযং, তস্মা যথা নাম সক্কো দেৱানমিন্দোতি অত্থো. সক্কসমভাৱো তিস্সা দেৱতায পৰিৱাৰসম্পত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তো. কেচি ‘‘অপীতি নিপাতমত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. চিত্তলতাৱনেতি চিত্তায নাম দেৱধীতায পুঞ্ঞানুভাৱেন নিব্বত্তে, চিত্তানং ৱা ৱিচিত্তপুপ্ফফলাদিৱিসেসযুত্তানং সন্তানকৱল্লিআদীনং তত্থ যেভুয্যতায চিত্তলতাৱনন্তি লদ্ধনামে দেৱুয্যানে.
১৬১. পৰপেস্সিযাতি পৰেসং কুলে তস্মিং তস্মিং কিচ্চে পেসনিযা, পৰেসং ৱেয্যাৱচ্চকাৰীতি অত্থো.
১৬২. তস্সা মে নিক্কমো আসি, সাসনে তস্স তাদিনোতি তস্সা দাসিযাপি সমানায পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমতো বুদ্ধস্স ভগৱতো উপাসিকা হুত্ৱা সোড়স ৱস্সানি সীলং ৰক্খন্তিযা কম্মট্ঠানঞ্চ মনসি কৰোন্তিযা মনসিকাৰানুভাৱেন মে ময্হং উপ্পজ্জমানে সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মসঙ্খাতে ইট্ঠাদীসু তাদিলক্খণসম্পত্তিযা তাদিনো সত্থু সাসনে তপ্পৰিযাপন্নোযেৱ সংকিলেসপক্খতো নিক্কমনেন ‘‘নিক্কমো’’তি লদ্ধনামো সম্মাৱাযামো আসি অহোসি উপ্পজ্জি.
১৬৩-৪. তস্স পন নিক্কমস্স পুব্বভাগস্স পৱত্তাকাৰং দস্সেতুং ‘‘কামং ভিজ্জতুযং কাযো, নেৱ অত্থেত্থ সণ্ঠনন্তি ৱুত্তং. তস্সত্থো – যদিপি মে অযং কাযো ভিজ্জতু ৱিনস্সতু, তত্থ কিঞ্চিমত্তম্পি অপেক্খং অকৰোন্তী এত্থ এতস্মিং কম্মট্ঠানানুযোগে নেৱ অত্থি, মে ৱীৰিযস্স সণ্ঠনং সিথিলীকৰণন্তি ৱীৰিযং সমুত্তেজেন্তী ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেসিন্তি.
ইদানি তথা ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা পটিলদ্ধগুণং দস্সেন্তী –
‘‘সিক্খাপদানং পঞ্চন্নং, মগ্গো সোৱত্থিকো সিৱো;
অকণ্টকো অগহনো, উজু সব্ভি পৱেদিতো;
নিক্কমস্স ফলং পস্স, যথিদং পাপুণিত্থিকা’’তি. – আহ;
তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – যো নিচ্চসীলৱসেন সমাদিন্নানং পঞ্চন্নং সিক্খাপদানং সিক্খাকোট্ঠাসানং উপনিস্সযভাৱেন লদ্ধত্তা তেসং পৰিপূৰিতত্তা চ সিক্খাপদানং পঞ্চন্নং সম্বন্ধীভূতো, যস্মিং সন্তানে উপ্পন্নো, তস্স সব্বাকাৰেন সোত্থিভাৱসম্পাদনতো সুন্দৰত্থভাৱতো চ সোৱত্থিকো সোত্থিকো, সংকিলেসধম্মেহি অনুপদ্দুতত্তা খেমপ্পত্তিহেতুতায চ সিৱো, ৰাগকণ্টকাদীনং অভাৱেন অকণ্টকো, কিলেসদিট্ঠিদুচ্চৰিতগহনসমুচ্ছেদনতো অগহনো, সব্বজিম্হৱঙ্ককুটিলভাৱাপগমহেতুতায উজু, বুদ্ধাদীহি সপ্পুৰিসেহি পকাসিতত্তা সব্ভি পৱেদিতো অৰিযমগ্গো, তং যথা যেন উপাযভূতেন ইত্থিকা দ্ৱঙ্গুলবহলবুদ্ধিকাপি সমানা পাপুণিং, তস্স নিক্কমস্স যথাৱুত্তৱীৰিযস্স ইদং ফলং পস্সাতি সক্কং আলপতি.
১৬৫. আমন্তনিকা ৰঞ্ঞোম্হি, সক্কস্স ৱসৱত্তিনোতি সযংৱসীভাৱেন ৱত্তনতো, দ্ৱীসু দেৱলোকেসু অত্তনো ৱসং ইস্সৰিযং ৱত্তেতীতি ৱা ৱসৱত্তী, তস্স ৱসৱত্তিনো সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো আমন্তনিকা আলাপসল্লাপযোগ্গা, কীড়নকালে ৱা তেন আমন্তেতব্বা অম্হি, নিক্কমস্স ৱীৰিযস্স ফলং পস্সাতি যোজনা. আততৱিততাদিভেদেন পঞ্চ তূৰিযঙ্গানি দ্ৱাদসহি পাণিভাগেহি একতো পৱজ্জমানানি সট্ঠি হোন্তি, তানি পন সহস্সমত্তানি পযিৰুপাসনৱসেন উপট্ঠিতানি সন্ধাযাহ ‘‘সট্ঠি তূৰিযসহস্সানি, পটিবোধং কৰোন্তি মে’’তি. তত্থ পটিবোধন্তি পীতিসোমনস্সানং পবোধনং.
১৬৬-৮. আলম্বোতিআদি তূৰিযৱাদকানং দেৱপুত্তানং একদেসতো নামগ্গহণন্তি ৱদন্তি, তূৰিযানং পনেতং নামগ্গহণং. ৱীণামোক্খাদিকা দেৱধীতা. সুচিম্হিতাতি সুদ্ধমিহিতা, নামমেৱ ৱা এতং. মুদুৱাদিনীতি মুদুনাৱ ৱদতীতি মুদুৱাদিনী, মুদুকং অতিৱিয ৱাদনসীলা, নামমেৱ ৱা. সেয্যাসেতি সেয্যতৰা. অচ্ছৰানন্তি অচ্ছৰাসু সঙ্গীতে পাসংসতৰা. পবোধিকাতি পবোধনকৰা.
১৬৯. কালেনাতি যুত্তপ্পত্তকালেন. অভিভাসন্তীতি অভিমুখা, অভিৰতা ৱা হুত্ৱা ভাসন্তি. যথা চ ভাসন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘হন্দ নচ্চাম গাযাম, হন্দ তং ৰমযামসে’’তি ৱুত্তং.
১৭০. ইদন্তি ইদং মযা লদ্ধট্ঠানং. অসোকন্তি ইট্ঠকন্তপিযমনাপানংযেৱ ৰূপাদীনং সম্ভৱতো ৱিসোকং. ততো এৱ সব্বকালং পমোদসংৱদ্ধনতো নন্দনং. তিদসানং মহাৱনন্তি তাৱতিংসদেৱানং মহন্তং মহনীযঞ্চ উয্যানং.
১৭১. এৱৰূপা দিব্বসম্পত্তি নাম পুঞ্ঞকম্মৱসেনেৱাতি ওদিস্সকনযেন ৱত্ৱা পনু অনোদিস্সকনযেন দস্সেন্তী ‘‘সুখং অকতপুঞ্ঞান’’ন্তি গাথমাহ.
১৭২. পুন অত্তনা লদ্ধস্স দিব্বট্ঠানস্স পৰেহি সাধাৰণকামতাৱসেন ধম্মং কথেন্তী ‘‘তেসং সহব্যকামান’’ন্তি ওসানগাথমাহ. তেসন্তি তাৱতিংসদেৱানং. সহব্যকামানন্তি সহভাৱং ইচ্ছন্তেহি, কত্তুঅত্থে হি ইদং সামিৱচনং. সহ ৱাতি পৱত্ততীতি সহৱো, তস্স ভাৱো সহব্যং যথা ৱীৰস্স ভাৱো ৱীৰিযন্তি.
এৱং থেৰো দেৱতায অত্তনো পুঞ্ঞকম্মে আৱিকতে তস্সা সপৰিৱাৰায ধম্মং দেসেত্ৱা দেৱলোকতো আগন্ত্ৱা তং পৱত্তিং ভগৱতো আৰোচেসি. ভগৱা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা সম্পত্তপৰিসায ধম্মং দেসেসি. সা দেসনা সদেৱকস্স লোকস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
দাসিৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. লখুমাৱিমানৱণ্ণনা
অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেনাতি লখুমাৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱতি বাৰাণসিযং ৱিহৰন্তে কেৱট্টদ্ৱাৰং নাম বাৰাণসিনগৰস্স একং দ্ৱাৰং, তস্স অৱিদূৰে নিৱিট্ঠগামোপি ‘‘কেৱট্টদ্ৱাৰ’’ন্ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. তত্থ লখুমা নাম একা ইত্থী সদ্ধা পসন্না বুদ্ধিসম্পন্না তেন দ্ৱাৰেন পৱিসন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা অত্তনো গেহং নেত্ৱা কটচ্ছুভিক্খং দত্ৱা তেনেৱ পৰিচযেন সদ্ধায ৱড্ঢমানায আসনসালং কাৰেত্ৱা তত্থ পৱিট্ঠানং ভিক্খূনং আসনং উপনেতি, পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠপেতি. যঞ্চ ওদনকুম্মাসডাকাদি অত্তনো গেহে ৱিজ্জতি, তং ভিক্খূনং দেতি. সা ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠায সমাহিতা হুত্ৱা ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং উগ্গহেত্ৱা ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেন্তী উপনিস্সযসম্পন্নতায ন চিৰস্সেৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সা অপৰভাগে কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে মহতি ৱিমানে নিব্বত্তি, অচ্ছৰাসহস্সঞ্চস্সা পৰিৱাৰো অহোসি. সা তত্থ দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱন্তী পমোদমানা ৱিচৰতি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো দেৱচাৰিকং চৰন্তো ‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেনা’’তিআদিগাথাহি পুচ্ছীতি সব্বং ৱুত্তনযমেৱ. তেন ৱুত্তং –
১৭৩. ‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, যা ত্ৱং তিট্ঠসি দেৱতে;
ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৱিয তাৰকা.
১৭৪. ‘‘কেন তেতাদিসো ৱণ্ণো, কেন তে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
১৭৫. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৱি মহানুভাৱে, মনুস্সভূতা কিমকাসি পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৱং জলিতানুভাৱা, ৱণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
১৭৬. ‘‘সা দেৱতা অত্তমনা, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতা;
পঞ্হং পুট্ঠা ৱিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
১৭৭. ‘‘কেৱট্টদ্ৱাৰা নিক্খম্ম, অহু ময্হং নিৱেসনং;
তত্থ সঞ্চৰমানানং, সাৱকানং মহেসিনং.
১৭৮. ‘‘ওদনং কুম্মাসং ডাকং, লোণসোৱীৰকঞ্চহং;
অদাসিং উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.
১৭৯. ‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;
পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.
১৮০. ‘‘উপোসথং উপৱসিস্সং, সদা সীলেসু সংৱুতা;
সঞ্ঞমা সংৱিভাগা চ, ৱিমানং আৱসামহং.
১৮১. ‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰতা, মুসাৱাদা চ সঞ্ঞতা;
থেয্যা চ অতিচাৰা চ, মজ্জপানা চ আৰকা.
১৮২. ‘‘পঞ্চসিক্খাপদে ৰতা, অৰিযসচ্চান কোৱিদা;
উপাসিকা চক্খুমতো, গোতমস্স যসস্সিনো.
১৮৩. ‘‘তেন মেতাদিসো ৱণ্ণো…পে… ৱণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
মম চ, ভন্তে, ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দেয্যাসি ‘‘লখুমা নাম, ভন্তে, উপাসিকা ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’’তি. অনচ্ছৰিযং খো পনেতং, ভন্তে, যং মং ভগৱা অঞ্ঞতৰস্মিং সামঞ্ঞফলে ব্যাকৰেয্য. তং ভগৱা সকদাগামিফলে ব্যাকাসীতি.
১৭৭. তত্থ কেৱট্টদ্ৱাৰা নিক্খম্মাতি কেৱট্টদ্ৱাৰতো নিক্খমনট্ঠানে.
১৭৮. ডাকন্তি তণ্ডুলেয্যকাদিসাকব্যঞ্জনং. লোণসোৱীৰকন্তি ধঞ্ঞৰসাদীহি বহূহি সম্ভাৰেহি সম্পাদেতব্বং একং পানকং. ‘‘আচামকঞ্জিকলোণূদক’’ন্তিপি ৱদন্তি.
পুচ্ছাৱিস্সজ্জনাৱসানে সা থেৰস্স ধম্মদেসনায সকদাগামিফলং পাপুণি. সেসং উত্তৰাৱিধানে ৱুত্তনযানুসাৰেন এৱ ৱেদিতব্বং.
লখুমাৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. আচামদাযিকাৱিমানৱণ্ণনা
পিণ্ডায তে চৰন্তস্সাতি আচামদাযিকাৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে অঞ্ঞতৰং কুলং অহিৱাতৰোগেন উপদ্দুতং অহোসি. তত্থ সব্বে জনা মতা ঠপেত্ৱা একং ইত্থিং. সা গেহং গেহগতঞ্চ সব্বং ধনধঞ্ঞং ছড্ডেত্ৱা মৰণভযভীতা ভিত্তিছিদ্দেন পলাতা অনাথা হুত্ৱা পৰগেহং গন্ত্ৱা তস্স পিট্ঠিপস্সে ৱসতি. তস্মিং গেহে মনুস্সা কৰুণাযন্তা উক্খলিআদীসু অৱসিট্ঠং যাগুভত্তআচামাদিং তস্সা দেন্তি. সা তং ভুঞ্জিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেতি.
তেন চ সমযেন আযস্মা মহাকস্সপো সত্তাহং নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠিতো ‘‘কং নু খো অহং অজ্জ আহাৰপটিগ্গহণেন অনুগ্গহেস্সামি, দুগ্গতিতো চ দুক্খতো চ মোচেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো তং ইত্থিং আসন্নমৰণং নিৰযসংৱত্তনিকঞ্চস্সা কম্মং কতোকাসং দিস্ৱা ‘‘অযং মযি গতে অত্তনা লদ্ধং আচামং দস্সতি, তেনেৱ নিম্মানৰতিদেৱলোকে উপ্পজ্জিস্সতি, এৱং নিৰযূপপত্তিতো মোচেত্ৱা হন্দাহং ইমিস্সা সগ্গসম্পত্তিং নিপ্ফাদেস্সামী’’তি পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰং আদায তস্সা নিৱেসনট্ঠানাভিমুখো গচ্ছতি. অথ সক্কো দেৱানমিন্দো অঞ্ঞাতকৱেসেন অনেকৰসং অনেকসূপব্যঞ্জনং দিব্বাহাৰং উপনেসি. তং ঞত্ৱা থেৰো ‘‘কোসিয, ত্ৱং কতকুসলো, কস্মা এৱং কৰোসি, মা দুগ্গতানং কপণানং সম্পত্তিং ৱিলুম্পী’’তি পটিক্খিপিত্ৱা তস্সা ইত্থিযা পুৰতো অট্ঠাসি.
সা থেৰং দিস্ৱা ‘‘অযং মহানুভাৱো থেৰো, ইমস্স দাতব্বযুত্তকং খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা ইধ নত্থি, ইদঞ্চ কিলিট্ঠভাজনগতং তিণচুণ্ণৰজানুকিণ্ণং অলোণং সীতলং অপ্পৰসং আচামকঞ্জিযমত্তং এদিসস্স দাতুং ন উস্সহামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অতিচ্ছথা’’তি আহ. থেৰো একপদনিক্খেপমত্তং অপসক্কিত্ৱা অট্ঠাসি. গেহৱাসিনো মনুস্সা ভিক্খং উপনেসুং, থেৰো ন সম্পটিচ্ছতি. সা দুগ্গতিত্থী ‘‘মমেৱ অনুগ্গহত্থায ইধাগতো, মম সন্তকমেৱ পটিগ্গহেতুকামো’’তি ঞত্ৱা পসন্নমানসা আদৰজাতা তং আচামং থেৰস্স পত্তে আকিৰি. থেৰো তস্সা পসাদসংৱদ্ধনত্থং ভুঞ্জনাকাৰং দস্সেসি, মনুস্সা আসনং পঞ্ঞাপেসুং. থেৰো তত্থ নিসীদিত্ৱা তং আচামং ভুঞ্জিত্ৱা পিৱিত্ৱা ওনীতপত্তপাণী অনুমোদনং কত্ৱা তং দুগ্গতিত্থিং ‘‘ত্ৱং ইতো ততিযে অত্তভাৱে মম মাতা অহোসী’’তি ৱত্ৱা গতো. সা তেন থেৰে অতিপসাদঞ্চ উপ্পাদেত্ৱা তস্সা ৰত্তিযা পঠমযামে কালং কত্ৱা নিম্মানৰতীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জি. অথ সক্কো দেৱৰাজা তস্সা কালকতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘কত্থ নু খো উপ্পন্না’’তি আৱজ্জেন্তো তাৱতিংসেসু অদিস্ৱা ৰত্তিযা মজ্ঝিমযামে আযস্মন্তং মহাকস্সপং উপসঙ্কমিত্ৱা তস্সা নিব্বত্তট্ঠানং পুচ্ছন্তো –
১৮৫. ‘‘পিণ্ডায তে চৰন্তস্স, তুণ্হীভূতস্স তিট্ঠতো;
দলিদ্দা কপণা নাৰী, পৰাগাৰং অপস্সিতা.
১৮৬. ‘‘যা তে অদাসি আচামং, পসন্না সেহি পাণিভি;
সা হিত্ৱা মানুসং দেহং, কং নু সা দিসতং গতা’’তি. –
দ্ৱে গাথা অভাসি.
১৮৫. তত্থ পিণ্ডাযাতি পিণ্ডপাতত্থায. তুণ্হীভূতস্স তিট্ঠতোতি ইদং পিণ্ডায চৰণাকাৰদস্সনং, উদ্দিস্স তিট্ঠতোতি অত্থো. দলিদ্দাতি দুগ্গতা. কপণাতি ৱৰাকী. ‘‘দলিদ্দা’’তি ইমিনা তস্সা ভোগপাৰিজুঞ্ঞং দস্সেতি, ‘‘কপণা’’তি ইমিনা ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞং. পৰাগাৰং অপস্সিতাতি পৰগেহং নিস্সিতা, পৰেসং ঘৰে বহিপিট্ঠিছদনং নিস্সায ৱসন্তী.
১৮৬. কং নু সা দিসতং গতাতি ছসু কামদেৱলোকেসু উপ্পজ্জনৱসেন কং নাম দিসং গতা. ইতি সক্কো ‘‘থেৰেন তথা কতানুগ্গহা উড়াৰায দিব্বসম্পত্তিযা ভাগিনী, ন চ দিস্সতী’’তি হেট্ঠা দ্ৱীসু দেৱলোকেসু অপস্সন্তো সংসযাপন্নো পুচ্ছতি.
অথস্স থেৰো –
১৮৭. ‘‘পিণ্ডায মে চৰন্তস্স, তুণ্হীভূতস্স তিট্ঠতো;
দলিদ্দা কপণা নাৰী, পৰাগাৰং অপস্সিতা.
১৮৮. ‘‘যা মে অদাসি আচামং, পসন্না সেহি পাণিভি;
সা হিত্ৱা মানুসং দেহং, ৱিপ্পমুত্তা ইতো চুতা.
১৮৯. ‘‘নিম্মানৰতিনো নাম, সন্তি দেৱা মহিদ্ধিকা;
তত্থ সা সুখিতা নাৰী, মোদতাচামদাযিকা’’তি. –
পুচ্ছিতনিযামেনেৱ পটিৱচনং দেন্তো তস্সা নিব্বত্তট্ঠানং কথেসি.
১৮৮. তত্থ ৱিপ্পমুত্তাতি ততো মনুস্সদোভগ্গিযতো পৰমকাৰুঞ্ঞৱুত্তিতো ৱিপ্পমুত্তা অপগতা.
১৮৯. মোদতাচামদাযিকাতি আচামমত্তদাযিকা, সাপি নাম পঞ্চমে কামসগ্গে দিব্বসম্পত্তিযা মোদতি, পস্স তাৱ খেত্তসম্পত্তিফলন্তি দস্সেতি.
পুন সক্কো তস্সা দানস্স মহপ্ফলতং মহানিসংসতঞ্চ সুত্ৱা তং থোমেন্তো –
১৯০. ‘‘অহো দানং ৱৰাকিযা, কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিতং;
পৰাভতেন দানেন, ইজ্ঝিত্থ ৱত দক্খিণা.
১৯১. ‘‘যা মহেসিত্তং কাৰেয্য, চক্কৱত্তিস্স ৰাজিনো;
নাৰী সব্বঙ্গকল্যাণী, ভত্তু চানোমদস্সিকা;
এতস্সাচামদানস্স, কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং.
১৯২. ‘‘সুতং নিক্খা সতং অস্সা, সতং অস্সতৰীৰথা;
সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুত্তমণিকুণ্ডলা;
এতস্সাচামদানস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিং.
১৯৩. ‘‘সতং হেমৱতা নাগা, ঈসাদন্তা উৰূড়্হৱা;
সুৱণ্ণকচ্ছা মিতঙ্গা, হেমকপ্পনৱাসসা;
এতস্সাচামদানস্স, কলং নাগচ্ছন্তি সোড়সিং.
১৯৪. ‘‘চতুন্নমপি দীপানং, ইস্সৰং যোধ কাৰযে;
এতস্সাচামদানস্স, কলং নাগ্ঘতি সোড়সি’’ন্তি. – আহ;
১৯০. তত্থ অহোতি অচ্ছৰিযত্থে নিপাতো. ৱৰাকিযাতি কপণিযা. পৰাভতেনাতি পৰতো আনীতেন, পৰেসং ঘৰতো উচ্ছাচৰিযায লদ্ধেনাতি অত্থো. দানেনাতি দাতব্বেন আচামমত্তেন দেয্যধম্মেন. ইজ্ঝিত্থ ৱত দক্খিণাতি দক্খিণা দানং অহো নিপ্ফজ্জিত্থ, অহো মহপ্ফলা মহাজুতিকা মহাৱিপ্ফাৰা অহুৱত্থাতি অত্থো.
১৯১. ইদানি ‘‘ইত্থিৰতনাদীনিপি তস্স দানস্স সতভাগম্পি সহস্সভাগম্পি ন উপেন্তী’’তি দস্সেতুং ‘‘যা মহেসিত্তং কাৰেয্যা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সব্বঙ্গকল্যাণীতি ‘‘নাতিদীঘা নাতিৰস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাড়ী নাচ্চোদাতা অতিক্কন্তা মানুসৱণ্ণং অপ্পত্তা দিব্বৱণ্ণ’’ন্তি এৱং ৱুত্তেহি সব্বেহি অঙ্গেহি কাৰণেহি, সব্বেহি ৱা অঙ্গপচ্চঙ্গেহি কল্যাণী সোভনা সুন্দৰা. ভত্তু চানোমদস্সিকাতি সামিকস্স অলামকদস্সনা সাতিসযং দস্সনীযা পাসাদিকা. এতস্সাচামদানস্স, কলং নাগ্ঘতি সোড়সিন্তি এতস্স এতায দিন্নস্স আচামদানস্স ফলং সোড়সভাগং কত্ৱা ততো একং ভাগং পুন সোড়সভাগং কত্ৱা গহিতভাগসঙ্খাতং সোড়সিং কলং চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো ইত্থিৰতনভাৱোপি নাগ্ঘতি নানুভোতি ন পাপুণাতি. ‘‘সুৱণ্ণস্স পঞ্চদসধৰণং নিক্খ’’ন্তি ৱদন্তি, ‘‘সতধৰণ’’ন্তি অপৰে.
১৯৩. হেমৱতাতি হিমৱতি জাতা, হেমৱতজাতিকা ৱা. তে হি মহন্তা থামজৱসম্পন্না চ হোন্তি. ঈসাদন্তাতি ৰথীসাসদিসদন্তা, থোকংযেৱ অৱনতদন্তাতি অত্থো. তেন ৱিসালকদাঠীভাৱং নিৱাৰেতি. উৰূড়্হৱাতি থামজৱপৰক্কমেহি ব্ৰূহন্তো, মহন্তং যুদ্ধকিচ্চং ৱহিতুং সমত্থাতি অত্থো. সুৱণ্ণকচ্ছাতি হেমমযগীৱেয্যকপটিমুক্কা. কচ্ছসীসেন হি সব্বং হত্থিযোগ্গং ৱদতি. হেমকপ্পনৱাসসাতি সুৱণ্ণখচিতগজত্থৰণকঙ্কনাদিহত্থালঙ্কাৰসম্পন্না.
১৯৪. চতুন্নমপি দীপানং ইস্সৰন্তি দ্ৱিসহস্সপৰিত্তদীপপৰিৱাৰানং জম্বুদীপাদীনং চতুন্নং মহাদীপানং ইস্সৰিযং. তেন সত্তৰতনসমুজ্জলং সকলং চক্কৱত্তিসিৰিং ৱদতি. যং পনেত্থ, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.
ইধ সক্কেন দেৱৰাজেন অত্তনা চ ৱুত্তং সব্বং আযস্মা মহাকস্সপত্থেৰো ভগৱতো আৰোচেসি. ভগৱা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা সম্পত্তপৰিসায ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেসি. সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
আচামদাযিকাৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. চণ্ডালিৱিমানৱণ্ণনা
চণ্ডালি ৱন্দ পাদানীতি চণ্ডালিৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰন্তো পচ্চূসৱেলাযং বুদ্ধাচিণ্ণং মহাকৰুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা উট্ঠায লোকং ওলোকেন্তো অদ্দস তস্মিংযেৱ নগৰে চণ্ডালাৱসথে ৱসন্তিং একং মহল্লিকং চণ্ডালিং খীণাযুকং, নিৰযসংৱত্তনিকঞ্চস্সা কম্মং উপট্ঠিতং. সো মহাকৰুণায সমুস্সাহিতমানসো ‘‘সগ্গসংৱত্তনিকং কম্মং কাৰেত্ৱা তেনস্সা নিৰযূপপত্তিং নিসেধেত্ৱা সগ্গে পতিট্ঠাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসতি. তেন চ সমযেন সা চণ্ডালী দণ্ডং ওলুব্ভ নগৰতো নিক্খমন্তী ভগৱন্তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা অভিমুখী হুত্ৱা অট্ঠাসি. ভগৱাপি তস্সা গমনং নিৱাৰেন্তো ৱিয পুৰতো অট্ঠাসি. অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো সত্থু চিত্তং ঞত্ৱা তস্সা চ আযুপৰিক্খযং ভগৱতো ৱন্দনায তং নিযোজেন্তো –
১৯৫. ‘‘চণ্ডালি ৱন্দ পাদানি, গোতমস্স যসস্সিনো;
তমেৱ অনুকম্পায, অট্ঠাসি ইসিসত্তমো.
১৯৬. ‘‘অভিপ্পসাদেহি মনং, অৰহন্তম্হি তাদিনি;
খিপ্পং পঞ্জলিকা ৱন্দ, পৰিত্তং তৱ জীৱিত’’ন্তি. – গাথাদ্ৱযমাহ;
১৯৫. তত্থ চণ্ডালীতি জাতিআগতেন নামেন তং আলপতি. ৱন্দাতি অভিৱাদয. পাদানীতি সদেৱকস্স লোকস্স সৰণানি চৰণানি. তমেৱ অনুকম্পাযাতি তমেৱ অনুগ্গণ্হনত্থং, অপাযূপপত্তিতো নিসেধেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তাপনত্থন্তি অধিপ্পাযো. অট্ঠাসীতি নগৰম্পি অপৱিসিত্ৱা ঠিতো. ইসিসত্তমোতি লোকিযসেক্খাসেক্খপচ্চেকবুদ্ধইসীহি উত্তমো উক্কট্ঠতমো, অথ ৱা বুদ্ধইসীনং ৱিপস্সিআদীনং সত্তমোতি ইসিসত্তমো.
১৯৬. অভিপ্পসাদেহি মনন্তি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা’’তি তৱ চিত্তং পসাদেহি. অৰহন্তম্হি তাদিনীতি আৰকত্তা কিলেসানং, তেসংযেৱ অৰীনং হতত্তা, সংসাৰচক্কস্স অৰানং হতত্তা, পচ্চযানং অৰহত্তা, পাপকৰণে ৰহাভাৱা চ অৰহন্তে, ইট্ঠাদীসু তাদিভাৱপ্পত্তিযা তাদিম্হি. খিপ্পং পঞ্জলিকা ৱন্দাতি সীঘংযেৱ পগ্গহিতঅঞ্জলিকা হুত্ৱা ৱন্দস্সু. কস্মাতি চে? পৰিত্তং তৱ জীৱিতন্তি, ইদানেৱ ভিজ্জনসভাৱত্তা পৰিত্তং অতিইত্তৰং.
ইতি থেৰো গাথাদ্ৱযেন ভগৱতো গুণে পকিত্তেন্তো অত্তনো আনুভাৱে ঠত্ৱা তস্সা চ খীণাযুকতাৱিভাৱনেন সংৱেজেন্তো সত্থু ৱন্দনায নিযোজেসি. সা চ তং সুত্ৱা সংৱেগজাতা সত্থৰি পসন্নমানসাৱ হুত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং কত্ৱা নমস্সমানা বুদ্ধগতায পীতিযা একগ্গচিত্তা হুত্ৱা অট্ঠাসি. ভগৱা ‘‘অলমেত্তকমেতিস্সা সগ্গূপপত্তিযা’’তি নগৰং পাৱিসি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ নং একা ভন্তা গাৱী তৰুণৱচ্ছা ততো এৱ অভিধাৱন্তী সিঙ্গেন পহৰিত্ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেসি. তং সব্বং দস্সেতুং সঙ্গীতিকাৰা –
১৯৭. ‘‘চোদিতা ভাৱিতত্তেন, সৰীৰন্তিমধাৰিনা;
চণ্ডালী ৱন্দি পাদানি, গোতমস্স যসস্সিনো.
১৯৮. ‘‘তমেনং অৱধী গাৱী, চণ্ডালিং পঞ্জলিং ঠিতং;
নমস্সমানং সম্বুদ্ধং, অন্ধকাৰে পভঙ্কৰ’’ন্তি. – গাথাদ্ৱযমাহংসু;
১৯৮. তত্থ পঞ্জলিং ঠিতং নমস্সমানং সম্বুদ্ধন্তি গতেপি ভগৱতি বুদ্ধাৰম্মণায পীতিযা সমাহিতা হুত্ৱা সম্মুখা ৱিয অঞ্জলিং পগ্গয্হ নমস্সমানং ঠিতং. অন্ধকাৰেতি অৱিজ্জন্ধকাৰেন সকলেন কিলেসন্ধকাৰেন চ অন্ধকাৰে লোকে. পভঙ্কৰন্তি ঞাণোভাসকৰং.
সা চ ততো চুতা তাৱতিংসেসু নিব্বত্তি, অচ্ছৰানং সতসহস্সং চস্সা পৰিৱাৰো অহোসি. তদহেৱ চ সা সহ ৱিমানেন আগন্ত্ৱা ৱিমানতো ওতৰিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দি. তমত্থং দস্সেতুং –
১৯৯. ‘‘খীণাসৱং ৱিগতৰজং অনেজং, একং অৰঞ্ঞম্হি ৰহো নিসিন্নং;
দেৱিদ্ধিপত্তা উপসঙ্কমিত্ৱা, ৱন্দামি তং ৱীৰ মহানুভাৱ’’ন্তি. –
দেৱতা আহ. তং থেৰো পুচ্ছি –
২০০. ‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণা জলিতা মহাযসা, ৱিমানমোৰুয্হ অনেকচিত্তা;
পৰিৱাৰিতা অচ্ছৰাসঙ্গণেন, কা ত্ৱং সুভে দেৱতে ৱন্দসে মম’’ন্তি.
২০০. তত্থ জলিতাতি অত্তনো সৰীৰপ্পভায ৱত্থাভৰণাদীনং ওভাসেন চ জলন্তী জোতেন্তী. মহাযসাতি মহাপৰিৱাৰা. ৱিমানমোৰুয্হাতি ৱিমানতো ওৰুয্হ. অনেকচিত্তাতি অনেকৱিধচিত্ততাযুত্তা. সুভেতি সুভগুণে. মমন্তি মং.
এৱং থেৰেন পুচ্ছিতা পুন সা –
২০১. ‘‘অহং ভদ্দন্তে চণ্ডালী, তযা ৱীৰেন পেসিতা;
ৱন্দিং অৰহতো পাদে, গোতমস্স যসস্সিনো.
২০২. ‘‘সাহং ৱন্দিত্ৱা পাদানি, চুতা চণ্ডালযোনিযা;
ৱিমানং সব্বতো ভদ্দং, উপপন্নম্হি নন্দনে.